Hiện trạng các di tích lịch sử văn hoá của bắc ninh và mục tiêu và định hướng hoạt động khai thác du lịch

Đó là những công trỡnh nghiờncứu của các học giả trong nước và nước ngoài về kiến trúc mĩ thuật , về các giá trị lịch sử văn hoá ...của các di tích.. Tuy nhiên chỉ vùng Dâu mới có chùa t

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lí do chon đề tài :

Ngày nay bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế , đờisống xó hội ngày càng được nâng cao thỡ du lịch trở thành nhu cầukhụng thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của nhiều người Đặc biệtcác nước có nền kinh tế phát triển , các nước đang tiến hành côngnghiệp hoá - hiện đại hoá Hoạt động du lịch ngày càng hoạt độngmạnh mẽ qua các chuyến đi trong nước và quốc tế , con ngườikhông chỉ dừng lại ở việc vui chơi giải trí mà con nhằm thoả mónnhu cầu to lớn về tinh thần Trong xu thuế phỏt triển du lịch hiệnnay, du lịch văn hoá ngày càng hấp dẫn khách du lịch Lượngkhách đến với các di tích lịch sử văn hoá , lễ hội truyền thống , làngnghề truyền thống của mỗi một vùng quê , mỗi một dân tộc khácnhau trên thế giới ngày càng tăng Đến với các vùng đất này quýkhách được thoả món những nhu cầu hiểu biết của mỡnh về nhữnggiỏ trị văn hoá đậm đà bản sắc bản địa của mỗi một vùng quê., mỗiquốc gia mà qúy khách đặt chân tới

Bắc Ninh - vùng đất cửa ngừ phớa bắc Hà Nội và đó từng làtrung tõm của nước ta một thời Mảnh đất đồng bằng này là sứ sởcủa biết bao công trỡnh văn hoá cổ có giá trị, đó là những đỡnhchựa , đền miếu , lăng tẩm , thành quách đó là một thế mạnhphát triển văn hoá Bắc Ninh một mảnh đất đó từ lõu là cỏi nụi vănhoá một thời mang những giá trị kiến trúc tiêu biểu cho cả nước

Không những thế Bắc ninh cũn nổi tiếng với một hệ thống hội hố ,đỡnh đám dày đặc như hội lim, hội đồng kị , hội đền bà chúakho và đặc biệt nơi đây có những nàn điệu dân ca quan họmượt mà đậm đà bản sắc dân tộc Có thể nói tiềm năng phát triển

du lịch Bắc Ninh rất phong phú và đa dạng Tuy nhiên để đưa dulịch Bắc Ninh trở thành kinh tế mũi nhọn thỡ cần phải cú mộtkhoảng thời gian nhất định Việc khai thác các giá trị văn hoá lịch

sử chưa tương xứng với tiềm năng hiện có Song nếu việc khaithác các tiềm năng này một cách đúng hướng sẽ đem lại nguồn lợikinh té không nhỏ cho tỉnh Nó góp phần tạo công ăn việc làm ,thêm thu nhập cho người dân lao động kích thích các ngành kinh tếkhác phát triển

2 Mục tiêu đề tài :

Trong thực tế đó cú rất nhiều cụng trỡnh nghiờn cứu về cỏc

di tớch lịch sử văn hoá Bắc Ninh Đó là những công trỡnh nghiờncứu của các học giả trong nước và nước ngoài về kiến trúc mĩ thuật ,

về các giá trị lịch sử văn hoá của các di tích Những công trỡnhnghiờn cứu đó đó cú những khỏm phỏ thỳ vị về giỏ trị lịch sử củacỏc di tớch Tuy nhiờn , mỗi tỏc giả cú một cỏch xem xột , cỏchnhỡn nhận Cũng như nghiên cứu của một số đề tài khác , đề này xin

bổ xung thêm tỡm hiểu cỏc di tớch lịch sử văn hoá , đánh giá giá trị

về mặt kiến trúc mĩ thuật và các giá trị lịch sử khác Từ đó khái

quát lên hiện trạng , tiềm năng và khả năng khai thác của toàn bộ các

di tích Bắc Ninh

3 Phương pháp nghiên cứu đề tài :

Đề tài này tôi đó sử dụng tổng hợp một số phương pháp nghiêncứu Trên cơ sở những tài liệu như : sách báo , tạp chí viết về các

di tích Bắc Ninh , và những nguồn thông tin khác Qua đó phân tíchtổng hợp dữ liệu , bên cạnh đó phương pháp hệ thống hoá được đưavào để hệ thống hoá toàn bộ các di tích văn hoá Để từ đó có cáinhỡn tổng thể hơn hệ thống các di tích Bên cạnh đó , đề tài cũn sửdụng một số phương pháp khác như: phương pháp sử lí thông tin ,phương pháp nghiên cứu thực địa

4 Phạm vi nghiên cứu đề tài :

Các di tích lịch sử văn hoá Bắc Ninh là di sản văn hoá vôcùng quý giá , để hiếu phần nào điều đó Tôi chỉ đi sâu nghiên cứumột số di tích có giá trị tiêu biểu trên hàng trăn các di tích lịch sử vănhóa của Bắc Ninh Đó là những di tích hiện đang được đánh giá là cókhă năng khai thác du lịch , đó khai quát lên hiện trạng, tiềm năng vàtỡnh hỡnh khai thỏc của toàn bộ cỏc di tớch Bắc Ninh

Nội dung báo cáo được chia thành từng phần như sau:

 ChươngI : Các di tích lịch sử văn hoá - nguồn tài nguyên

du lịch nhân văn của Bắc Ninh

 Chương II : Hiện trạng các di tích lịch sử văn hoá của Bắc

Ninh và mục tiêu và định hướng hoạt động khai thác du lịch

 Chương III : Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả

khai thác du lịch đới với các di tích lịch sử văn hoá của BắcNinh

ChươngI Các di tích lịch sử văn hoá - nguồn tài nguyên du lịch nhân văn

từ Gia Lõm, Đông Anh, Văn Giang đến Hữu Lung

Bắc Ninh là cửa ngừ phớa Đông Bắc của thủ đô Hà Nội , vỡ thế

mà tiếp giỏp với bốn hướng : Đông , Bắc, Tây, Nam với các tỉnh vàthành phố : Hải Dương, Bắc Giang, Thái Nguyên và Hà Nội Chảyqua Bắc Ninh là hai con sông lớn : sông Cầu và sông Thương Phíanam sông Đuống là huyện Thuận Thành và Gia Lương Đi qua tỉnhBắc Ninh có quốc lộ 1A - tuyến giao thông huyết mạch của đất nước ,gần sân bay quốc tế Nội Bài có nhiều phương tiện qua lại Nói chung

cả giao thông đường sắt và đường bộ đều thuận lợi cho việc phát triển

du lịch của vùng

2 Đặc điểm dân số

Bắc Ninh cú diện tớch 803,93km2 với số dân là 965.815 ngườimật độ trung bỡnh 1.209người /km2 Tỷ lệ sinh tự nhiên trong khoảng

1996-2002 là 16% , trong đó dân số nông thôn chiếm số đông trongtổng số lao động xó hội 544.852 người (chiếm khoảng 55% dân sốcủa tỉnh ) Trong đó lao động trong các dịch vụ là 64.989 người( chiếm khoảng 12% lao động xó hội) Lao động trực tiếp làm trongngành du lịch năm 2001 có 420người , trong đó lao động trực tiếptrong các doanh nghiệp nhà nước có 150người (chiếm 36% lao độngtrong ngành du lịch).

3 Bắc Ninh - Trung tõm phật giáo của nước ta thời cổ

Thời các Vua Hùng , Bắc Ninh có tên là Vũ Ninh bao gồm các

bộ lạc Tây Âu, Luy Lâu , Long Biên , Kê Từ Đến thời bắc thuộc BắcNinh chủ yếu gồm đát đai của các bộ lạc Luy Lâu, Long Biên của cácVua Hùng Phật giáo được hỡnh thành ở Ân Độ vào thế kỉ thứ Vtrước công nguyên , do thái tử Tất Đạt Ma con của Vua Tinh Phan vàhoàng hậu Magia sáng lập Đạo phật du nhập vào nước chủ yếu bằnghai con đường : từ Ân Độ và Trung Quốc Ngay từ đầu công nguyên ,phật giáo được các nhà sư Ân Độ mang đến nước ta qua con đườngbiển Phật giáo tới Luy Lâu kết hợp với tín ngưỡng bản địa và trởthành vùng đất thánh thu hút các phật tử từ khắp nơi đến , thời kỡnày nước ta nằm dưới sự đô hộ của phong kiến phương bắc Mộttrong những nguyên nhân phật giáo phát triển mạnh mẽ ở nước ta làbởi phật giáo đó vào bằng con đường hoà bỡnh mặt khỏc sự phỏttriển đó cũn do đạo phật kêu gọi sự bỡnh đẳng , bác ái , phù hợp vớitâm trạng của người dân mất nước

Cùng với sự truyền bá đạo phật của sư Khâu Đà La - nhà sư đếnLuy Lâu vào những năm 168-169 Cũng tại đây truyền thuyết phậtgiáo ở Việt Nam lần đầu tiên được ra đời Đó là truyền thuyết vềThạch Quan và Man Nương phật mẫu Trong thời gian đó nhiều ngôichùa được xây đựng trên truyền thuyết này như : Chùa Dâu , chùaĐậu (Pháp Vũ) , chùa Tương ( Pháp Lôi ) , chùa Đàn Bốn ngôi chùanày thờ bốn pho tượng tạc từ cây dung thụ già bị bóo đánh đổ trôi vềsông Dâu Hàng năm cứ vào ngày 8/4các chùa Tứ pháp lại mở hội vàthu hút được nhiều tăng sư nổi tiếng về Luy Lâu hành pháp

Hệ thống tứ pháp rất phù hợp với tư tưởng cổ đại Việt Nam nên từđây nó được lan rộng và phát triển mạnh mẽ nhanh chóng tới cácvùng lân cận Tuy nhiên chỉ vùng Dâu mới có chùa tổ Man Nương Như vậy trên một mảnh đất nhỏ đó cú hàng trăm ngôi chùa và nhiềutài liệu cổ ta và trung quốc đó xỏc nhận trung tõm phật giỏo này là nơihành đạo của nhà sư danh tiếng- điều đó có thể nói vùng văn hoáKinh Bắc trung tâm phật giáo của nước ta thời cổ

4 Bắc Ninh - sứ sở của các di tích lịch sử văn hóa

4.1 Giới thiệu chung các di tích lịch văn hoá

Việt Nam tự hào với bề dầy lịch sử văn hoá truyền thống củamỡnh ở mỗi một vựng mền khỏc nhau ở đó chứa đựng những nétđặc sắc về văn hoá , phong tục , tập quán và Kinh Bắc cũng là mộttrong những nơi nói lên được phần nào điều đó Trải qua hàng nghỡnnăm lịch sử , quê hương Kinh Bắc đó lưu lại trong mỡnh những di

tớch lịch sử văn hoá có giá trị Đồng thời khắc hoạ khá sinh độnglịch sử dựng nước và giữ nước trên mảnh đất này , bao sự kiện lịch sửvăn hoá đó được in đậm trong mỗi di tích : chùa chiền , miếu mạo ,lăng tẩm , thành quách Những giá trị văn hoá của nền văn minhsông Hồng vẫn được lưu giữ ở vùng quê Kinh Bắc Thành cổ LuyLâu và Long Biên đó từng vang búng một thời là nơi giao tiếp thươngmại nối liền Ân Độ và Đông Nam á với Trung Quốc Chiến thắngBạch Đằng năm 938 đó mở ra một kỉ nguyờn mới cho dõn tộc ta - kỉnguyên của độc lập , tự chủ tự cường , và thời điểm đó nhiều côngtrỡnh kiến trỳc nở rộ trờn khắp đất nước trong đó có xứ Bắc - vùngquê Bắc Ninh Hầu như các công trỡnh cũn lưu dấu tích đến nay cóliên quan đến trang sử dựng nước và giữ nước của dõn tộc ta Bằngbàn tay khộo lộo và tài hoa của mỡnh những người thợ vùng kinh bắc

đó dựng lờn những ngụi chựa , ngụi đỡnh , ngụi đền nổi tiếng khắpnơi: chùa Bút Tháp , đền Đô, chùa Dâu , chùa Phật Tích Đây lànhững kiệt tác kiến trúc của dân tộc - là niềm tự hào của người dânnơi đây

4.2 Di sản kiến trỳc -mĩ thuật

Bắc Ninh nổi tiếng khắp mọi là trung tâm phật giáo một thời củanước ta cũng vỡ vậy mà số lượng chùa chiền ở đây rất đông , có bềdầy lịch sử Quy mô chùa không lớn lắm Câu " Chùa Bắc -ĐỡnhĐoài" xuất hiện từ bao giờ không rừ nột đặc trưng của vùng quê giầutruyền thống này Theo số lượng thống kê toàn tỉnh Bắc Ninh có 447

ngôi chùa lớn nhỏ khác nhau Chùa Bấc Ninh thể hiện rừ tớnh dõngian trong triến trỳc điêu khắc khi thỡ mạnh mẽ lỳc thỡ kớn đáo Hầunhư những ngôi chùa này được xây dựng từ đầu công nguyên theothời gian và những biến cố khốc liệt của lịch sử hay của con ngườinên ngày nay không cũn nguyờn vẹn , những di tớch chựa chiền thời

Lớ - Trần , thời mà phật giáo được coi là quốc giáo cũng chỉ cũn lạitrong tỡnh trạng xuống cấp nặng và những gỡ cũn lại tới bõy giờ chothấy kiến trỳc , điêu khắc thời kỡ đó đạt tới trỡnh độ cao và độc đáo Đắc điểm nổi bật kiến trúc điêu khắc thời Lí là quy mô đồ sộkết hợp với yếu tố thiên nhiên làm tăng vẻ đẹp hùng vĩ của công trỡnh Chựa Phật Tớch và Dạm được xây dựng trong thời kỡ này đó bị tànphỏ nhiều nhưng vẫn là niềm tự hào của người dân Kinh Bắc

Nét điêu khắc của thời Trần vẫn cũn lưu giữ ở chùa Dâu , chùaNgọc Khảm Đặc điểm kiến trúc thời kỡ này là thể hiện ở thỏp chớntầng , cầu chớn nhịp hay những con cỏ sấu đá, những mảnh chạmkhắc dân gian Thế kỉ XVII-XVIII là sự phát triển mạnh mẽ của cácngôi chùa ở Bắc Ninh , nhiều công trỡnh làm lại với quy mụ lớn vàhiện cũn vẫn tồn tại Trong di sản kiến trỳc cổ của Bắc Ninh sau chựa

ta phải kể đến Đỡnh làng , đây là loại kiến dân gian và là công trỡnhcủa cả một làng Tuy khụng nổi tiếng bằng chựa nhưng đỡnh xứ Bắc

là những cụng trỡnh có giá trị về kiến trúc , mĩ thuật Đỡnh chiếmmột số lượng lớn trong tổng số các di tích lịch sử văn hoá của tinh ,những ngôi đỡnh nổi tiếng thường được xây vào khoảng thế kỉ XVII

Nét nổi bật của kiến trúc thời kỡ này là nhà sàn của người Việt xưavới mái ngói uốn cong chiếm hai phần ba của ngôi đỡnh C ũng làđỡnh làng nhưng đỡnh làng ở xứ Bắc cú hỡnh thức nhẹ nhàng ,thanhthoỏt , nối kết cấu khung gỗ , đầu đạo , sàn của ngôi đỡnh làng ở đâyvẫn là nối kết cấu truyền thống Đền thờ ở Bắc Ninh có giá trị về lịch

sử , những ngôi đền ấy ghi dấu những sự kiện lịch sử ở mỗi giai đoạnkhác nhau ngôi đền nổi tiếng nhất được cả nước biết đến là đền Đô -đền thờ tám vị vua nhà Lý Ngoài ra tỉnh Bắc Ninh cũn cú một sốngụi đền khác được xếp hạng văn hóa : đền chân Lạc, đền KinhDương Vương , đền Bà Chúa Kho

4.3 Các di tích lịch sử văn hoá tiêu biểu

4.3.1 Chựa Dõu

Chùa Dâu là một trong những Tứ pháp Nơi này, trước đây làtrung tâm phật giáo nổi tiếng của nước ta cả về nghệ thuật kiến trúccủa ngôi chùa được đánh giá rất cao Chùa Dâu nay thuộc xó ThanhKhương huyện Thuận Thành , chùa nằm ngay bên mặt đường nên rấtthuận tiện cho du khách đến thăm quan chùa , chùa có kiến trúc kiểu :

"nội công ngoại quốc " Công trỡnh đầu tiên ngăn thế giới phật vớitrần tục là dóy hành lang phớa trước Dóy nhà này cú chớn gian,chiều dài chiếm gần hết chiều rộng ngụi chựa , ba gian giữa cú cửadẫn vào chựa tượng trưng cho ba điều của phật : Trung Quan , KhôngQuan , Giả Quản Qua ba cửa này ta sẽ đi vào sân chùa ,giữa sân cótháp Hoà Phong sừng sững vươn cao , mỗi cạnh của sân tháp rộng tới

6.85m Sử sách và sử miệng truyền rằng tháp Hoà Phong do MạcĐĩnh Chi dựng , cao chín tầng Nay tháp chỉ cũn ba tầng dưới , tất cảcao gần bảy chục mét , chuông đồng trong tháp được đúc vào năm

1793 Chùa Dâu là nơi lưu giữ nhiều tượng phật có giá trị kiến trúc ,

mĩ thuật cao như: tượng Pháp Vân Pháp Vũ , Pháp Lôi và Pháp Điện Tượng Pháp Vân làm cho bất cứ ai chiêm ngưỡng đều cảm thấy trangnghiêm nhưng không bị đe doạ vỡ cú sự trầm tư của phật, hai bêntượng Pháp Vân là tượng Kim Đồng - Ngọc Nữ Tiếng tăm của tượngphật chùa Dâu không chỉ với tượng Pháp Vân mà cũn rất nhiều tượngkhác ; tượng Ngọc Nữ Tượng Ngọc Nữ cao 1.57m được tạc trong tưthế nghiêng mỡnh duyờn dỏng và kớn đáo , Ngọc Nữ không phải làphật nên được thể hiện với tất cả vẻ đẹp trần tục của thôn nữ ViệtNamlàm nghiệp vụ của Thiền

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử , thời gian cũng như nhữngtác động của con người nên chùa Dâu khụng cũn nguyờn vẹn nhưthủa ban đầu Đầu thế kỉ XIV chùa Dâu bị đổ nát Dưới triều vuaTrần Anh Tông (1293-1315) vào năm 1313 trạng nguyên Mạc ĐĩnhChi đứng ra xây lại dựng chùa và mở rộng quy mô trên nền chùa cũ

Về sau chùa cũng được tu sửa nhiều lần vào cỏc thế kỉ XVI,XVII VàXVIII Với những gỡ cũn lại cho đến ngày nay , chùa Dâu xứng đáng

là ngôi chùa cổ có giá trị đặc biệt trong lịch sử phật giáo nước ta

4.3.2 Chựa Bỳt Thỏp:

Từ làng tranh Đông Hồ , dọc theo đê sông Đuống non chục cây

số là về tới chùa Bút Tháp Đến nay vẫn chưa có tài liệu nào xácminh được ngôi chùa ra đời từ khi nào , nhưng qua những tấm bia đặt

ở nhà tổ trong chùa thỡ ta chỉ biết đây là ngôi chùa cổ Có thể nóichùa Bút Tháp có kiến trúc hoà nhập với thiên nhiên môi trường , baoquanh là dũng sụng Đuống hiền hoà , đồng ruộng mênh mông , núiTam Đảo , núi Phật Tích xa xa CHù được xây dựng theo kiểu " nộicông ngoại quốc " Toàn thể ngôi nhà gồm mười ngôi nhà với 162gian lớn nhỏ, được bố trí cân xứng chặt chẽ ở trung tâm nhưng lại rất

tự nhiên với xung quanh Nhưng chú ý ở ngụi chựa này phải đếntháp Báo Nghiêm - nơi đặt xá lị của hoàng thượng Chuyết Chuyết vàtháp Tôn Đức - nơi đặt xá lị của nhà sư Minh Hạnh Tháp BaoNghiêm được xây dựng bởi những phiếm đá xanh nhẵn bóng támcạnh , đều đặn , cao 13.5m gồm năm tầng và một bút mái Xungquanh tháp được chạm nổi với nhiều đề tài khác nhau Tháp BaoNghiêm là công trỡnh bằng đá duy nhất và tương đối nguyên vẹn ởmiền bắc

Chựa Bỳt Thỏp cũn nổi tiếng với tác phảm điêu khắc tượng bàphật quan âm nghỡn mắt nghỡn tay , tỏc phẩm này gọn gàng , chặtchẽ trong một khối cao 3.70m và được chia làm hai phần : phần trên

là phật ngồi tĩnh toạ , phần dưới là bệ tượng Tượng được một nghệnhân họ Trương khắc năm 1665 , người nghệ sỹ này đó tạo ra mộtphật bà quan õm giàu long nhõn từ , nhỡn khắp mọi nơi , biến hoá

tinh tường để cứu muôn dân với 11khuôn mặt 1000 bàn tay và mộtnghỡn con mắt phật

Chựa Bỳt Thỏp cũn một số tượng khác như tượng Tam Thế ,tượng Tuyết Sơn, Văn thù bồ tát và một số pho tượng khác có giátrị lịch sử văn hoá đáng quan tâm : tượng Tổ chùa và tượng HậuPhập

4.3.3 Chựa phật tớch

Chùa Phật Tích được toạ lạc trên một ngọn núi có tên núi PhậtTích thuộc địa bàn xó Phật Tớch Huyện Tiên Sơn Ngọn núi làđoạn cuối của dóy Nguyệt Hằng , từ đỉnh núi phóng tầm mắt ra bốnphía , cảnh sắc như tranh vẽ Vỡ vậy nơi đây đó sinh ra bao cõuchuyện thần kỡ mà trong số đó có chuện Từ Thức gặp Tiên ChùaPhật Tích cũng là một cụng trỡnh kiến trỳc và tạo hỡnh nổi tiếng đượcgiữ lại trong sử sách ở buổi đầu của thời đại quốc gia độc lập Dotác động của thời gian và biến động lịch sử , ngôi chùa cũ xây dựng1057dưới thời Lý Thánh Tông đó bị đổ Ngôi chùa được xây dựngtrên nên cũ vào thế kỉ XVII cũng bị phá hỷ hoàn toàn sau vài trămnăm tồn tại

Chùa Phật Tích để lại cho chúng ta số lượng tác phẩm nghệ thuậtkhông nhiều song đều có giá trị , nổi bật nhất chính là pho tượng A Di

Đà bằng đá đó đi vào truyền kỡ của Phật Tích Tác phẩm nổi tiếngnày được chia làm hai phần : Phật A Di Đà và bệ đá toà sen Tượngđược diễn tả ngồi xếp bằng , mỡnh thanh thản , khuụn mặt dịu hiền

phỳc hậu cú vẻ đẹp lí tưởng của phái nữ Ngoài ra cũn một tượng đákhác như tượng Hộ Pháp , tượng các con thú

4.3.4 Chùa Trăm Gian

Chùa có tên chữ là : " Cảm ứng thánh tự " , chùa mang dấu ấncủa nhà sư Vạn Hạnh và vị Vua đầu tiên của triều đại nhà Lí là LíThái Tổ

Quần thể kiến trúc của ngôi chùa được xây dựng theo hỡnh chữnhật , chớnh giữa là lầu gỏc chuụng ( dựng năm1693) Từ chân núilên đỉnh chùa là mấy chục bậc gạch là vào tới tam quan , du khách đivào chùa đầu tiên là bước vào chùa Hộ qua nhà Hiêu Hương rồi vàochùa phật , từ chùa phật có nối vào phía sân trong Chớnh viờnkhoảng giữa sõn rộng rói nổi bật lờn kiến trỳc gỏc chuụng hai tầngtỏm mỏi với cỏc đầu đao uốn cong , là nơi ghi nhận những ngườiđứng lên xây dựng Năm 1826 dưới triều Nguyễn , một lần chùa Cảmứng được trùng tu khá lớn và hoàn chỉnh với một trăm gian và trởthành một trong những danh lam thắng cảnh của vùng Kinh Bắc Những ngôi chùa cổ trước kia hiện không cũn nữa , do vụ nộmbom B52 của giặc Mĩ vào đêm 28/12/1972 đó bị phỏ huỷ hoàn toàn Ngụi chựa như chúng ta thấy hiện nay là do nhõn gúp tiền xõy dựngPhật Bà Nghỡn Mắt Nghỡn Tay , Tượng Quan Âm Toạ Sơn, KimĐồng vẫn đưtheo một quy mô khác , song một số tác phẩm nghệthuật như bia đá dựng năm 1697 , khánh đá chạm rồng , ợc lưu giữđến ngày nay mặc dù không cũn nuyờn vẹn

Cả nước ta có ba pho tượng Quan Âm nghỡn mắt nghỡn tay thỡđều thuộc đất Bắc Ninh trong đó chùa trăm gian lưu giữ một Photượng này khá lớn kể cả vũng tay tới 3m69 rộng 2m60 ngồi trong thế :

" Tham thiền nhập định với 42 (*) cánh tay mọc từ mỡnh ra , hai cỏnhtay lớn chắp trước ngực như đang bấm huyệt những cánh tay nhỏđược chắp thành mảng trũn sỏng đặt ở phía sau, riêng khuôn mặt đầyđặn cũn giữ được những nét trần tục Chính vỡ sự hoành trỏng củapho tượng đó gúp phần làm tăng giá trrị lịch sử , kiến trỳc , của ngụichựa này

Toàn bộ mái đỡnh đồ sộ , hệ thống cột kèo , xà thượng đều làmbằng gỗ lim, kết cấu theo lối chồng giường , phần :"Lũng giếng cảu

đỡnh " - tức gian thờ được lát băng gạch chéo lá nem Hỡnh ảnh toàn

bộ kiểu thức nhà sàn , cỏc yếu tố cột , cẩu đầu xà trung , xà thượng ,quá giang , kẻ bẫy được bàn tay khéo léo của người thợ Việt Nam thế

kỉ XVIII tạo ra những mộng ngoắt nghéo để gắn chặt chúng với nhauqua các cột một cách chắc chắn Không những thế Đỡnh Đỡnh Bảngcũn là nơi hội tụ nhưng công trỡnh chạn khắc trang trớ nổi tiếng Xung quanh toà bỏi đường là những ván nong gạch nối tiếp nhau chạyvũng quanh đỡnh

Đầu bẩy chạm khắc chiều rồng , tất cả gồm 28 con với nhiềuhỡnh giỏng sinh động , đa dạng , thân hỡnh nhỏ nhắn và xen lẫn lànhững đám mây Trong mảnh kiến trúc của ngôi đỡnh này ,rồng ,phượng là những đề tài chủ đạo của người nghệ sỹ trang trí ,đôi rồng trầu nhau với vẩy đơn , sừng ngắn có rồng mẹ rồng con từngbức với tên gọi như : " Ngũ long tranh trầu " ," Long vân đại hội "chạm khức cầu kỡ và gia cụng nhiều nhất là 12 chiếu đầu dư ở 12 cộtcái của 5 gian đỡnh chớnh Hầu hết cỏc bức chạm khắc theo chiềungang, như rồng , vài bức cuốn xà , nách ở giữa tây đỡnh , rồng đượctoạ lạc với tư thế thăng đứng Chính vỡ những nột độc đáo trên màkhi viết về kiến trúc của dân tộc ta trong cuốn " bách khoa toàn thưnghệ thuật sơ sàn " có nhận xét là: " Ngôi đỡnh nổi tiếng nhất trongcỏc ngụi đỡnh cũn lại là ngụi đỡnh Đỡnh Bảng " quả là khụng saichỳt nào

4.3.6 Đỡnh Diềm.

Ca dao cổ cú cõu :

" thứ nhất là đỡnh Đồng Khang Thứ nhỡ Đỡnh Bảng vẻ vang Đỡnh Diềm "

Đỡnh Diềm cũn cú tờn là đỡnh Viờm Xỏ , được xây dựng vàonăm 1690 nằm trong khung cảnh thiên nhiên thơ mộng bên dũng sụngCầu , nỳi quả Cảm thuộc xó Hoà Lang , huyện Yờn Phong

Đi qua công làng là vào tới sân đỡnh Đỡnh được xây dựng theokiểu chữ công gồm tái bái 5 gian ngang dọc , mỗi chiều gồm 6 hàngcột dài 17.5m rộng 14.9m chuôi vồ là hậu cung dài 6,8m rộng 9,4mcũn ống muống ăn lấn một phần vào đại đỡnh và một phần hậu cung Trước kia , toà địa đỡnh nguyờn cú bảy gian , sau khỏng chiến chốngphỏp năm 1954 đỡnh được sửa chữa lại thành 5 gian nhưng vẫn giữnguyên dóy thềm đá bó nền đỡnh dài 24,70m , toà đại đỡnh 4 mỏi daocong , lũng rộng lờn tạo khoảng khụng gian thoỏng đóng bờn trong Tầng trờn cựng chạm thủng 4 con rồng bũ vào giữa chầu mặt trời trờnlưng là hỡnh ảnh của một cụ gỏi cổ kiờu ba ngấn , mặt trỏi xoan hỡnhdải cỏnh sen xếp Tầng ba chạm thủng mõy lỏ cỏch điệu Tầng bốnchạm mây lá cách điệu ở diềm thứ nhất , diềm thứ hai và thứ ba chạmchim , thú, người Tầng cuối cùng chậm đầu rồng lớn đặc biệt trênđầu xuất hiện một người binh dân mặt trũn , hai bờn là bốn con rụngnhỏ , con voi , con hổ được chạm khắc một cách sinh động

Ngoài ra , trong bàn thờ đỡnh làng cũn cú đôi phỗng cao 0.5mmỡnh trần mặc vỏy , thắt lưng buộc nút buông hai dải , cổ đeo lá sen

Phỗng này được gọi là phỗng chàm Chiếc hộp đựng làn thành hỡnhcon nghờ rỗng lũng được trang trí văn hoa rất đẹp Mang tõm hồnnghệ nhõn dõn tộc

4.3.7 Đền Bà Chúa Kho

Từ Hà Nội theo quốc lộ 1A qua ga thi Cầu rẽ phải đi khoảng

500 m nữa là làng Cổ Mễ - nơi có đền thờ Bà Chúa Kho Tươngtruyền bà là người phụ nữ khéo tổ chức sản suất , tích chữ lươngthực , trông nom kho tàng quốc gia và sau chiến thắng Như Nguyệt(1076) Khi bà qua đơi nhân đó lập đền thờ để ghi nhố công ơn bà Đền thờ bà được nhân xây dựng theo kiểu kiến trúc thời Nguyễn ( tamban) ban hạ kiến trúc kiểu tiền, ban trung kiểu thượng chồng giường ,

hạ kê trong Đền Bà Chúa Kho hiện nay đó được sửa chữa khangtrang thu hút nhiều khách thập phương từ bắc đến nam về đây để xin

lễ câù tài , cầu lộc , cầu may mắn

4.3.8 Đền Đô

Trên những ngôi đền trên mảnh đất Bắc Ninh thỡ đền Đô đượcnhân trong làng biết đến nhiều nhất Đền Đô cũn gọi là đền Cổ Phápđược khởi công xây dựng thế kỉ XI trên mảnh đất làng Đỡnh Bảng ,Tiờn Sơn , Bắc Ninh Đây là quê phát tích nhà Lí nên cũn gọi là đền

Lí Bát Đế

Đền Đô gồm 20 hạng mục công trỡnh với trung tõm là điệnthờ , nơi đặt bài vị và tượng bài của tám vị vua nhà Lí , xunh quanh cónhà tiền tế , nhà chuyển bang , nhà bia , cửa rồng , thuỷ đỡnh tất

cả đều được xây dựng công phu đắp vẽ chạm khắc tinh xảo , tài nghệ

đó làm cho đền Đô từ xưa đó là cụng trỡnh quốc gia , nơi tưởng niệm

và thờ phụng của toàn dân với các vị vua nhà Lí Cùng với lăng củamột số vị vua nhà Lí , đền Đo được các triều đại phong kiến ViệtNam coi trọng và trở thành khu " Lăng sơn cấm địa" kiến trúc đền

Đô theo kiểu " nội công ngoại quốc " Đền Đô ngày xưa bị chiếntranh phá huỷ năm 1952 , nhân dân đỡnh bảng đó tu sửa lại đền Làmcho đền Đô xứng đáng là nơi tôn thờ của nhân dân ta với các vị vuatriều Lí

Lễ hội đền Đô được tổ chức hàng năm vào ngày 15-17tháng 3 âmlịch , đây là nhịp kỉ niệm Lí Thái Tổ đăng quang Di tích lịch sử đền

Đô được nhà ta công nhận là di tích lịch sử văn hoá theo quyết định

số 154 của VHTTTTDL ngày 25 tháng 1 năm 1991

Chương II Hiện trạng và tỡnh khai thỏc cỏc di tớch lịch sử văn hoá để kinh

doanh du lịch Bắc Ninh

I THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH

1 Khỏch du lịch: Trong những năm gần đây đặc biệt từ năm

1999 xu hướng đi du lịch ngày càng tăng và trở thành nhu cầu trongđời sống tinh thần của xó hội Cựng với sự gia tăng của lượng khách

Du lịch trong cả nước, khách Du lcịh đến Bắc Ninh cũng ngày càngcao Theo số liệu thống kê, lượng khách Du lịch đến Bắc Ninh tronggiai đoạn 1997 - 2002 đạt mức tăng bỡnh quõn là 14%/ năm

Lượng khách quốc tế đến Bắc Ninh chủ yếu là từ các nước Mỹ,Anh Bỉ, Hà Lan, Pháp…Và từ một số nước nước thuộc khu vựcĐông Nam Á Mục đích chủ yếu là tham quan và tỡm hiểu cỏc ditớch lịch sử, nghiờn cứu cỏc giỏ trị văn hoá tại các di tích tiêu biểunhư Đền Đô, Chùa Bút Tháp, Chùa Dâu…

Lượng khách du lịch nội địa của Bắc Ninh chủ yếu là khách dulịch tín ngưỡng, du lịch lễ hội và đến từ một số địa bàn phụ cận như

Hà Nội, Hải Phũng, Quảng Ninh…do vậy tập trung chủ yếu vào cỏcthỏng đầu năm

Khách du lịch ở lại lưu trú Bắc Ninh rất ít và thường là khách đi

lẻ với mức độ chi tiêu không lớn Trong tổng số khách đến Bắc Ninh,

số khách sử dụng dịch vụ cũn thấp Cụ thể như sau:

( Nguồn : Quy hoạch phát triển du lịch Bắc Ninh từ nay đến 2010)

2 Doanh thu du lịch: Doanh thu Du lịch bao gồm tất cả các

khoản thu từ khách Du lịch như vận chuyển, lưu trú, ăn uống…Trongnhững năm qua doanh thu chưa được thống kê một cách đầy đủ bởihoạt động kinh doanh phân tán, một số dịch vụ kinh doanh theo mùa

vụ như các dịch vụ bán hàng tại các điểm Du lịch và từ các ngànhkhác được hưởng từ khách Du lịch như bưu chính viễn thông, thươngmại hàng hoá…Do đó doanh thu Du lịch đó được phản ánh trong báocáo thống kê chưa phản ánh đúng thực chất phát triển Tuy nhiêndoanh thu Du lịch Bắc Ninh chưa cao, chưa thực sự đóng góp vàoviệc thực hiện các mục tiêu chung của tỉnh

21.938,33

25.434,93

28,140 33.237

DT ăn uống 13.379,

70

14.464,40

14.564,03

18.807,87

4.454 5.667,90

1

DT vận chuyển 17,50 140,20 393,08 859,85 1,833 1.682,44

4.974,50

2.659,85

2.292 2.117,37

6

DT khỏc 206,80 174,65 307,87 490,87 698 3.882,80

2 ( Nguồn : Quy hoạch phát triển du lịch Bắc Ninh từ nay đến2010)

Nguyờn nhõn của tỡnh hỡnh trờn là do:

- Việc triển khai thực hiện qui hoạch tổng thể cũn chậm

- Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật Du lịch thấp và chưađược đồng bộ

- Chưa tạo ra được các sản phẩm Du lịch đặc sắc, có chất lượngcao, có tính đặc thù hấp dẫn khác

- Đội ngũ nhân viên phục vụ trong các cơ sở kinh doanh hạn chế

cả về số lượng và nghiệp vụ chuyên môn, nhất là cán bộ quản lý nờnphần nào ảnh hưởng đến các sản phẩm Du lịch

- Chưa có các cơ sở vui chơi giải trí, các khu Du lịch lớn

- Cụng tỏc tuyờn truyền quảng bỏ hầu như không được triểnkhai, bó hẹp trong phạm vi tờ gấp tờ rơi với số lượng phát hànhkhông đáng kể

3 Lao động trong ngành Du lịch: Ngành Du lịch Bắc Ninh

chưa phát triển nên lực lượng lao động cũn rất mỏng đến nay mớigần 500 lao động trực tiếp chủ yếu làm việc trong các khách sạn, nhànghỉ, nhà hàng…Lao động ngành Du lịch có trỡnh độ chuyên môn

rất thấp và hầu như không được đào tạo Đặc biệt đội ngũ hướng dẫnviên vừa thiếu lại vừa yếu, cả tính mới có 2 người được cấp thẻ từnhững năm trước, lực lượng hướng dẫn viên có trỡnh độ đáp ứng yêucầu kinh doanh ngang tầm xu thế chung hầu như không có.

Nguyên nhân chính là các doanh nghiệp chưa chú ý tới đào tạo,bồi dưỡng lao động do kinh phí hạn hẹp Trong khi các cơ quan quản

lý Nhà nước chưa thực sự thể hiện rừ vai trũ định hướng, giúp đỡ cácdoanh nghiệp bằng cách hối hợp với các trường nghiệp vụ mở lớp tạiđịa bàn, chưa có sự hỗ trợ về kinh phí đào tạo và bồi dưỡng cho laođộng các doanh nghiệp, có chiến lược đào tạo kịp thời, trước mắt tậptrung đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên du lịch

thống cơ sở lưu trú phát triển cũn tự phỏt dẫn đến cung vượt cầu).Hiện tại chưa có khách sạn xếp hạng sao:

- Cơ sở vui chơi, giả trí thể thao cũn nghốo nàn, ngoài dịch vụcủa Cụng ty TNHH Đại Hoàng Long phần nào đáp ứng nhu cầu củakhách Du lịch và nhân dân cũn lại là những dịch vụ nhỏ Một số dự

ỏn như công việc cây xanh Nguyên Phi ỷ Lan, Nhà thi đấu đa năng…đang được nâng cấp góp phần làm đa dạng hơn về loại hỡnh, tuynhiờn về lõu dài cỏc khu Du lịch, cỏc khu vui chơi giải trí sẽ đượcquan tâm ưu tiên phát triển

- Phương tiện vận chuyển khách Du lịch có tổng số 6 doanhnghiệp tham gia kinh doanh vận chuyển khách (3 doanh nghiệp Nhànước với số lượng xe gồm 18 chiếc (không kể xe Du lịch của các cánhân kinh doanh đơn lẻ kết hợp vận chuyển khách thông thường)