HƯỚNG DẪN ÔN THI TỐT NGHIỆP THPT KINH NGHIỆM ÔN TẬP MÔN VẬT LÝ

Mùa hè đến, một mùa thi sắp bắt đầu, các em học sinh lớp 12 đều đang ôn tập và phấn đấu để đạt được kết quả cao nhất trong các kỳ thi sắp tới. Là một giáo viên đã có một số năm ôn tập cho các em lớp 12, thầy có một vài kinh nghiệm, hy vọng sẽ giúp ích cho việc học ôn và thi cử của các em..................

Tổ Hợp Giáo Dục Chất Lượng Cao 5-Star



Địa chỉ: Số 5 – B4, Ngõ 221, Đ.Trần Quốc

Hoàn, Q.Cầu Giấy, Hà Nội

HƯỚNG DẪN ÔN THI TỐT NGHIỆP THPT

& KINH NGHIỆM ÔN TẬP MÔN VẬT LÝ

Giáo viên: Nguyễn Đức Lâm Trường: THPT chuyên ĐHSP Hà Nội

Mùa hè đến, một mùa thi sắp bắt đầu, các em học sinh lớp 12 đều đang ôn tập và phấn đấu để đạt được kết quả cao nhất trong các kỳ thi sắp tới Là một giáo viên đã có một số năm

ôn tập cho các em lớp 12, thầy có một vài kinh nghiệm, hy vọng sẽ giúp ích cho việc học ôn

và thi cử của các em

Trước tiên, các em nên có kế hoạch học ôn phù hợp với bản thân mình Với môn Vật

lý, theo tài liệu ôn thi TNPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm học 2014– 2015, chương trình thi môn Vật lý gồm có các phần:

+ Dao động và sóng cơ học

+ Dao động điện từ và dòng điện xoay chiều

+ Tính chất sóng của ánh sáng

+ Lượng tử ánh sáng

+ Sơ lược về thuyết tương đối hẹp

+ Hạt nhân nguyên tử

Vì vậy, các em có thể dựa vào phân chia đó để bố trí và sắp xếp thời gian học ôn từng phần trong khoảng thời gian hợp lý Cuối đợt ôn tập, các em nên bố trí thời gian ôn tập tổng hợp tất cả các phần

Thứ hai, đối với môn Vật lý, các em cần ôn tập lý thuyết và luyện làm bài tập

Về lý thuyết vật lý

Đầu tiên, các em cần nhớ các khái niệm, định nghĩa, định luật trong sách giáo khoa chính xác về mặt ý nghĩa vật lý Nếu các em học không kỹ, chỉ nhớ mang máng hoặc học vẹt thì các em dễ mắc phải sai lầm khi làm bài

Ví dụ 1:

Trong các khái niệm dao động cơ học Phát biểu nào sau đây là đúng:

A Dao động tuần hoàn là dao động mà vị trí của vật được lặp lại như cũ sau những khoảng thời gian bằng nhau

B Dao động tự do là dao động chỉ phụ thuộc vào các đặc tính của hệ, không phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài

C Dao động được duy trì không cần tác dụng của ngoại lực tuần hoàn được gọi là tự dao động

D Dao động cưỡng bức là dao động được duy trì do tác dụng của một ngoại lực biến đổi

Từ đề bài, các em thấy phương án A nói về khái niệm dao động tuần hoàn Ở đây, trạng thái được lặp lại bao gồm vị trí và hướng chuyển động của vật Vì vậy, phương án A chưa chính xác Phương án B nói về khái niệm dao động tự do Chu kỳ của dao động tự do phụ thuộc vào các đặc tính của hệ và không phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài Vì vậy, phương án B cũng chưa chính xác Phương án D nói về khái niệm dao động cưỡng bức.Trong đó,ngoại lực phải biến đổi tuần hoàn Vì thế, phương án D không đúng Phương án C nói về

tự dao động Dao động được duy trì không cần tác dụng của ngoại lực tuần hoàn được gọi là

tự dao động.Vì vậy, phương án đúng là phương án C

Ví dụ 2: câu 30, đề thi tốt nghiệp THPT 2009 mã đề M134

Khi nói về sóng cơ học, phát biểu nào sau đây sai?

A.Sóng trong đó các phần tử của môi trường dao động theo phương vuông góc với phương truyền sóng gọi là sóng ngang

B.Bước sóng là khoảng cách giữa hai điểm gần nhau nhất trên cùng một phương truyền sóng

mà dao động tại hai điểm đó ngược pha nhau

C.Sóng trong đó các phần tử của môi trường dao động theo phương trùng với phương truyền sóng gọi là sóng dọc

D Tại mỗi điểm của môi trường có sóng truyền qua, biên độ của sóng là biên độ dao động của phần tử môi trường

Đọc đề bài, các em thấy phương án A nói về sóng ngang, phương án B nói về bước sóng, phương án C về sóng dọc, phương án D về biên độ sóng Các em nhớ lại chính xác các

khái niệm sẽ thấy phương án B là sai và chọn phương án đó Vì bước sóng là khoảng cách

giữa hai điểm gần nhau nhất trên cùng một phương truyền sóng mà dao động tại hai điểm đó cùng pha nhau

Về lý thuyết, chúng ta cần phải hiểu đặc điểm của các khái niệm và các đại lượng vật

lý Đối với các đại lượng vật lý, chúng ta cần nhớ công thức (nếu có) và các công thức liên hệ giữa các đại lượng vật lý đó Vì trong đề thi, các công thức đều được biến đổi

Ví dụ 3: câu 5, đề thi tốt nghiệp THPT 2010 mã đề M137

Một con lắc lò xo gồm vật nhỏ khối lượng m gắn với một lò xo nhẹ có độ cứng k Con lắc này có tần số dao động riêng là:

A 𝑓 = 2𝜋√𝑚𝑘 B 𝑓 = 2𝜋√𝑚𝑘 C 𝑓 =2𝜋1 √𝑚𝑘 D 𝑓 = 2𝜋1 √𝑘

𝑚 Các em biết các công thức học trong sách giáo khoa là 𝑇 = 2𝜋√𝑚

𝑘 và f = 1/T Như vậy, biến đổi từ hai công thức trong sách giáo khoa, chúng ta được công thức 𝑓 = 1 √𝑘 Như vậy,

Đối với đặc điểm của các khái niệm, các đại lượng vật lý, các em cần hiểu đặc điểm riêng của từng khái niệm, đại lượng vật lý và so sánh giữa các đại lượng gần giống nhau

Ví dụ 4:câu 39, đề thi tốt nghiệp THPT 2010 mã đề M137

Tia tử ngoại:

A không truyền được trong chân không

B được ứng dụng để khử trùng, diệt khuẩn

C có khả năng đâm xuyên mạnh hơn tia gamma

D có tần số tăng khi truyền từ không khí vào nước

Theo đặc điểm của tia tử ngoại, các em biết chúng có ứng dụng để khử trùng, diệt khuẩn Nhưng chúng ta có thể học các kiến thức theo cách liên kết với nhau và hệ thống các đơn vị kiến thức cùng dạng với nhau Trong thang sóng điện từ, chúng ta biết bước sóng của tia tử ngoại dài hơn bước sóng của tia gamma Sóng điện từ có thể lan truyền trong chân không nên tia tử ngoại cũng truyền được trong chân không Mà ta biết bước sóng càng lớn thì năng lượng càng nhỏ và khả năng đâm xuyên càng kém Vì vậy, tia tử ngoại có khả năng đâm xuyên kém hơn tia gamma Ngoài ra, chúng ta biết khi bức xạ sóng điện từ truyền từ môi trường này sang môi trường khác thì tần số không thay đổi Vậy nên, tần số của tia tử ngoại

không thay đổi khi truyền từ không khí vào nước Như vậy, phương án đúng là B

Ví dụ 5:câu 24, đề thi tốt nghiệp THPT 2009 mã đề M134

Đặt một điện áp xoay chiều vào hai đầu đoạn mạch chỉ có tụ điện thì

A tần số của dòng điện trong đoạn mạch khác tần số của điện áp giữa hai đầu đoạn mạch

B cường độ dòng điện trong đoạn mạch sớm pha π/2 so với điện áp giữa hai đầu đoạn mạch

C cường độ dòng điện trong đoạn mạch trễ pha π/2 so với điện áp giữa hai đầu đoạn mạch

D dòng điện xoay chiều không thể tồn tại trong đoạn mạch

Theo đặc điểm của mạch điện xoay chiều chỉ chứa tụ điện, chúng ta biết tần số của dòng điện bằng tần số của điện áp, cường độ dòng điện xoay chiều chạy qua tụ điện sớm pha π/2 so với

điện áp giữa hai đầu đoạn mạch Vậy, phương án đúng là phương án B

Về bài tập vật lý

Trước tiên, các em cần đọc kỹ đầu bài, tóm tắt nội dung bài toán, đổi đơn vị (trong trường hợp sử dụng công thức liên hệ giữa các đại lượng vật lý khác loại), không cần đổi đơn

vị (trong trường hợp sử dụng công thức tỉ lệ giữa các đại lượng vật lý cùng loại) Nếu sơ xuất các em sẽ tính toán sai bài toán Khi tính toán với phép tính có số mũ, các em nên tính các số riêng và tính phần số mũ riêng.Như vậy, các em sẽ giảm bớt mức độ phức tạp của phép tính

và hạn chế sự nhầm lẫn trong tính toán

Ví dụ 6: câu 13, đề thi tốt nghiệp THPT 2010 mã đề M137

Giới hạn quang điện của một kim loại là 0,75m Biết hằng số Plăng h = 6,625.10-34 J.s, tốc độ truyền ánh sáng trong chân không là c = 3.108m/s Công thoát electron khỏi kim loại này là:

A 2,65.10-19J B 26,5.10-19J C 26,5.10-32J D 2,65.10-32J

Khi đọc đề bài này, các em cần đổi đơn vị của giới hạn quang điện 0 = 0,75.10-6m Áp dụng công thức: 𝐴𝑡 = ℎ𝑐

0 = 6,625.10

−34 3.108 0,75.10 −6 Các em thực hiện phép tính với số mũ riêng và phần số riêng Chúng ta thu được kết quả: At = 26,5.10-20(J) Sau đó, đối chiếu với các phương án và thực hiện phép dịch chuyển dấu phẩy, ta được kết quả: At = 2,65.10-19 (J)

Như vậy, phương án đúng là phương án A

Ví dụ 7:

Khi ghép tụ C1 với cuộn cảm L thì thu được bước sóng 1 =100m, khi mắc tụ C2 thay cho C1 thì thu được bước sóng 2 = 75m Nếu mắc nối tiếp C1 và C2 vào mạch dao động thì thu được bước sóng:

A 40m B 60m C 80m D 120m

Với bài toán này, các em áp dụng công thức =2πc.√𝐿𝐶 và công thức 𝐶1

𝐶1+ 1

𝐶2

Từ hai công thức trên, ta có thể biến đổi thành công thức: (2𝜋𝑐 )2 𝐿

1 = 1

𝐶

Như vậy, với C1, C2 và Chê ta có mối quan hệ: (2𝜋𝑐

𝑛𝑡)2 𝐿

1 = (2𝜋𝑐

1 )2 𝐿

1 + (2𝜋𝑐

2 )2 𝐿

1 Giản ước các số hạng giống nhau, ta được: 12 = 1

1

2 +1

2

2 Vậy, bước sóng mạch dao động thu được khi mắc nối tiếp C1 và C2 là:  = 60m Phương án đúng là phương án B

Ngoài ra, khi đọc một bài toán vật lý, các em cần chuyển được từ các dữ kiện bài cho thành các đại lượng vật lý tương ứng và liên hệ với các công thức hay định luật tương ứng

Vì vậy, khi học một công thức vật lý, các em cần hiểu rõ ý nghĩa vật lý của các đại lượng vật

lý trong công thức và đơn vị cơ bản theo hệ SI Để khi áp dụng, các em biết vận dụng công thức tương ứng và đổi đơn vị của các đại lượng vật lý phù hợp với bài toán

Ví dụ 8:câu 26, đề thi tốt nghiệp THPT 2009 mã đề M134

Một sóng ngang truyền theo chiều dương trục Ox, có phương trình sóng là: u = 6cos(4πt – 0,02πx); trong đó x tính bằng cm, t tính bằng s Sóng này có bước sóng là

A.100cm B 150cm C 50cm D 200cm

Từ đầu bài, chúng ta nhớ lại phương trình sóng truyền theo chiều dương trục Ox:

u = A.cos(2πft - 2πx/) Trong đó, f là tần số sóng có đơn vị là Hz;  là bước sóng có đơn vị

là m hoặc cm; x là tọa độ của điểm khảo sát so với nguồn O có đơn vị là m hoặc cm Đối



Đặt điện áp u = U√2cost (với U và  không đổi) vào hai đầu một đoạn mạch có R,L,C mắc nối tiếp Biết điện trở thuần R và độ tự cảm L của cuộn thuần cảm đều xác định còn tụ điện có điện dung C thay đổi được Thay đổi điện dung của tụ điện đến khi công suất của đoạn mạch đạt cực đại thì thấy điện áp hiệu dụng giữa hai bản tụ điện là 2U Điện áp giữa hai đầu cuộn cảm thuần lúc đó là:

A 2U√2 B 3U C 2U D U

Chú ý: trong bài toán khảo sát biến thiên, các em nên sử dụng công thức có chứa phần lớn

các đại lượng là hằng số, chỉ có một đại lượng biến thiên

Đọc đề bài, chúng ta thấy hiện tượng xảy ra khi thay đổi C để công suất của đoạn mạch đạt cực đại là hiện tượng cộng hưởng Các em áp dụng công thức P = I2.R Khi R không thay đổi, để công suất của đoạn mạch đạt cực đại thì cường độ dòng điện trong mạch phải đạt giá trị cực đại Nếu các em sử dụng công thức: P = U.I.cos, chúng ta chỉ biết có U là hằng số còn I và  chưa biết rõ, nên chúng ta không sử dụng công thức này Khi đã xác định được hiện tượng xảy ra là cộng hưởng, chúng ta dựa vào đặc điểm của hiện tượng cộng hưởng, ta có: ZL = ZC hay UL = UC Vậy, điện áp giữa hai đầu cuộn cảm thuần lúc đó là 2U Phương án

đúng là phương án C

Sau khi ôn tập chu đáo, các em đã nắm vững được các kiến thức cơ bản Các em nên tự

bố trí thời gian luyện tập về tâm lý thi và tốc độ làm bài Thời gian làm một đề thi ở nhà chỉ được phép bằng 2/3 thời gian thi chính thức, để trong lúc thi chính thức do tâm lý, chúng ta

sẽ làm chậm hơn ở nhà

Cuối cùng, về kinh nghiệm khi làm bài thi trắc nghiệm, các em nên đọc kỹ từng câu hỏi và phân tích đề bài cẩn thận trong thời gian ngắn ít hơn 1phút Và làm được câu nào, các

em phải đảm bảo chắc chắn câu đó Do số lượng câu hỏi nhiều và thời gian làm bài mỗi câu cho phép trong khoảng thời gian một phút rưỡi Nếu các em làm bài cẩu thả, nhanh chóng thì khi xem lại các em sẽ mất bình tĩnh và không thể xem lại được toàn bộ bài làm của mình

Trong khuôn khổ của một bài viết, thầy đưa ra một số kinh nghiệm nhỏ, hy vọng sẽ giúp ích cho các em trong quá trình ôn tập và thi tốt nghiệp THPT

Chúc các em thành công trong kỳ thi tốt nghiệp THPT và kỳ thi tuyển sinh đại học sắp tới!

Nguồn: 5star.edu.vn