Tình trạng lobby ở mỹ và bài học cho việt nam

Phân tích tình hình vận động hành lang của Mỹ trong nhừn năm trở lại đây Tiến hànhg so sánh, đánh giá và Rút ra bài học cho Việt Nam Bộ môn kinh tế công cộng trường đại học Ngoại Thương Hà Nội Nguồn: sinh viên FTU

MỤC LỤC

A Lời mở đầu 2

B Nội dung chính 4

I Những lý luận cơ bản về lobby 4

1 Lịch sử hình thành và phát triển 4

2 Khái niệm lobby 6

3 Phân loại lobby 6

4 Vai trò của vận động hành lang 8

II Hoạt động lobby tại Mỹ- nét đặc trung trong nền chính trị 10

1 Khái niệm vận động hành lang ở Mỹ 10

2 Nguồn luật điều chỉnh hoạt động lobby ở Mỹ 11

3 Cở chế điều hành hoạt động lobby 12

4 Tình hình hoạt động lobby tại Mỹ 13

5 Những phi vụ lobby nổi tiếng 14

III Việt Nam và hoạt động lobby 19

1 Một số lưu ý cho Việt Nam khi buôn bán với Mỹ 19

2 Hoạt động lobby ở Việt Nam 22

C Kết luận 25

D Tài liệu tham khảo 26

A.LỜI MỞ ĐẦU

Thế giới hiện đang đứng trước xu thế không thể đảo ngược, đó là cácnước ngày càng mở cửa nền kinh tế của nước mình trước các xu thế tự dohóa Và vấn đề buôn bán với các nước ngày càng tăng Điều đó đòi hỏi môiquốc gia đều phải có những chính sách phù hợp Đặc biệt, sự hiểu biết vềhoạt động lobby là hết sức cần thiết trong thương mại quốc tế

Toàn cầu hóa ngày càng sâu và rộng, cũng như vấn đề mà mỗi quốcgia có thể gặp phải là rất lớn Trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu,không chỉ riêng các nước đang phát triển mà các nước phát triển đều phải cónhững chính sách phù hợp Từ đó tạo điều kiện cho đất nước mình hội nhậpnhanh hơn, hiệu quả hơn Mỗi quốc gia đều mong muốn tìm kiếm thị trườngtốt để xuất khẩu, hay nhập khẩu được những sản phẩm vừa tốt lại vừa rẻ.Nên những thị trường lớn như Mỹ là một thị trường không thể bỏ qua Do đóviệc tiếp cận thị trường này là một điều cần thiết và mang lại lợi ích cho rấtnhiều nước Nhưng con dao nào cũng có hai lưỡi Thị trường Mỹ rất tiềmnăng, nhưng lại có thể khiến các nước buôn bán với họ bị thiệt hại về kinh tếbởi việc đánh thế, cũng như các vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm …haycũng có thể là nước đó sẽ bị Mỹ cấm vận Do đó muốn buôn bán với nướcnày phải có những chính sách phù hơp Không những thế, các nước còn phải

có những hoạt động mang tính nghệ thuật mới có được những lợi thế nhấtđịnh khi tiến hành các hoạt động thương mại với Mỹ nói riêng và các nướckhác trên thế giới nói chung

Vì những vấn đề có thế gặp phải trong thương mại quốc tế, cũng như

xu thế toàn cầu hóa, do đó nghiên cứu những giải pháp để tạo thuận lợi trongthương mại quốc tế là hết sức cần thiết Mà thị trường đang quan tâm nhấthiện nay là Mỹ - nước phát triển nhất thế giới Vì thế, một hoạt động mà tất

cả các nước nên tìm hiểu chính là hoạt động lobby, và điển hình nhất là hoạtđộng lobby ở Mỹ Vì thế nhóm chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài tiểu

luận “Hoạt động vận động hành lang ở Mỹ và những bài học cho Việt Nam” Qua đây chúng ta sẽ hiểu hơn được về lobby một hiện tượng mà đã

xuất hiện và phổ biến từ lâu ở các nước phát triển; tuy nhiên nó cũng còn làmột khái niệm khá mới mẻ hay chưa được hiểu một cách đúng nghĩa ở ViệtNam Trên cơ sở đó chúng tôi cũng rút ra được một số bài học kinh nghiệmvới Việt Nam để hoàn thiện hơn thể chể pháp luật đối với hiện tượng nàycũng như là những điểm cần lưu ý việc vận dụng lobby của các doanhnghiệp Việt Nam trong kinh doanh xuất nhập khẩu với Mỹ

- Lịch sử khái niệm “vận động hành lang” bắt nguồn từ bối cảnh rađời và hoạt động của Nghị viện Anh quốc Bộ máy chính trị Anh quốc hoạtđộng theo cơ chế hai viện là Thượng viện và Nghị viện Trong đó thìThượng viện thường chủ yếu đại diện cho quyền lợi của lãnh chúa, rất gắn

bó với quyền lợi của hoàng tộc do vậy đại đa số nhân dân ít tiếp xúc đượcvới họ Còn Nghị viện được lập ra với các thành viên do trực tiếp nhân dânbầu, đại diện cho quyền lợi của nhân dân và việc họ có tái đắc cử hay không

là phụ thuộc vào sự tin cậy, ủng hộ của nhân dân Vì vậy họ luôn quân tâmđến những tâm tư, nguyện vọng và ý kiến của người dân và giữ mối liên hệchặ chẽ với cử tri Theo quy định của pháp luật về Nghị viện, mỗi lần diễn racác kỳ họp thì các Nghị sĩ có thể ra ngoài phòng họp để trao đổi với nhauhoặc tiếp xúc với bất kỳ ai để bổ sung thêm thông tin cho vấn đề đang đượcbàn luận tại Nghị viện Đồng thời pháp luật cũng cho phép công dân được cómặt tại hành lang của tòa nhà Nghị viện để trình bày ý kiến với các vị đạibiểu của mình Do vậy, cử tri thường có mặt tại hành lang này để gặp gỡ,trình bày ý kiến, bổ sung thông tin cho các vị dân biểu thuyết phục họ ủng

hộ hay phản đối những dự luận đang được bàn đến Từ đó, thuật ngữ vậnđộng hành lang đã ra đời

- Cho đến đầu thế kỷ XIX, quốc hội Mỹ cho phép công dân tiếp xúcvới các Nghị sĩ để vận động họ ủng hộ hoặc không ủng hộ cho những chínhsách đang và sẽ được Nghị viện xem xét, thuật ngữ “vận động hành lang”bắt đầu được thừa nhận rộng rãi Cũng từ đây hoạt động này diễn ra vô cùngphổ biến và sôi nổi trong tất cả các lĩnh vực từ đời sống kinh tế, văn hóa,chính trị ở các quốc gia trên khắp thế giới

- Từ đó lại xuất hiện những nhóm người hay tổ chức chuyên nghiệplàm trung gian giữa các cử tri, nhóm lợi ích với nghị sĩ để tác động tớinhững chính sách và dự luận đang xem xét tại Nghị viện Những người nàyđược gọi là các “nhà vận động hành lang” (lobbylist) Và từ đó cũng xuấthiện một nghề mới trong xã hội-nghề vận động hành lang Những nhà vậnđộng hành lang sẽ vận động giúp cho khách hàng của họ Và cách làm của

họ thường chuyên nghiệp, có tổ chức và hiệu quả hơn so với cách làm của tựthân các nhóm lợi ích Họ biết cần phải gặp ai?, vận động như thế nào?, sắpxếp trình tự thời gian ra sao?,…theo một kế hoạch đã được lập trình từ trước

đó

- Trên thế giới đã có rất nhiều quốc qia thừa nhận nghề vận động hànhlang cũng như hoạt động vận động hành lang nói chung và có những nguồnluật chuyên ngành để điều chỉnh hoạt động này như ở Mỹ, châu Âu tuynhiên cũng có những nước không chấp nhận nghề này Tuy vậy dù có thừanhận hay không thì vận động hành lang đã trở thành một phần không thểthiếu trong cuộc chiến chính trị ở mọi quốc gia trên thế giới Nó tồn tại vàphát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của hệ thống chính trị mỗi quốcgia và thậm chí vượt ra ngoài biên giới quốc gia trở thành vấn đề mang tínhquốc tế có tính thời sự

2 Khái niệm lobby

Có nhiều cách để định nghĩa khái niệm này bằng cách đứng trên góc

độ của các chuyên gia vận động hành lang hay theo quy định pháp luật củanhững nước chấp nhận hoạt động này là hợp pháp Ở đây chúng ta đứngdưới góc độ của những nhà nghiên cứu để bàn về vấn đề nay Vậy vận độnghành lang là gì?

Vận động hành lang nghĩa là nỗ lực có chủ ý để gây ảnh hưởng đến các quyết định chính trị thông qua nhiều hình thức vận động nhằm vào các nhà hoạch định chính sách.

Đây chính là hoạt động thuyết phục người được vận động ban hànhnhững chính sách theo như mong muốn của người vận động

3 Phân loại lobby

Lobby có thể được phân loại theo 2 cách là xét theo cách thức giaotiếp và theo cách thức thể hiện

Xét theo cách thức giao tiếp thì lobby được chia làm 2 hình thức là vậnđộng trực tiếp và vận động gián tiếp

 Vận động trực tiếp là hình thức vận động được tiến hành khi ngườivận động có các cuộc gặp mặt trực tiếp hay các cuộc giao dịch trựctiếp thông qua điện thoại, email, với người có thẩm quyền ra quyếtđịnh để bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình về dự luận hay chính sáchnào đó đồng thời cung cấp thêm thông tin, thuyết phục người ra quyếtđịnh ủng hộ hay phản đối vấn đề đang được bàn luận theo mong muốncủa người vận động Cần phải xác định được chính xác người ra quyếtđịnh cũng như xác định thời gian, nội dung cuộc gặp gỡ để đạt hiệuquả cao

 Vận động gián tiếp là hình thức vận động được thực hiện thông quanhững người ảnh hưởng, có liên quan đến người ra quyết định hay gâyđược ảnh hưởng tới quan điểm của người ra quyết định Những ngườinày có thể là thư ký, trợ lý, cố vấn,…hay thậm chí là những ngườithân trong gia đình của người ra quyết định Người vận động cần phảitìm hiểu, nghiên cứu kỹ các mối quan hệ trong gia đình cũng nhưtrong xã hội của người ra quyết định để tìm được người gây được ảnhhưởng lớn và phù hợp với mục đích của mình.

Xét theo hình thức thể hiện dù là mang tính chất chính thức hay khôngthì thực tiễn cho thấy có 5 hình thức vận động phổ biến sau:

- Thứ nhất, gặp gỡ tại văn phòng làm việc của người có thẩm quyền

trong quá trình ra quyết định Người vận động bằng các mối quen biết củamình để có được buổi gặp gỡ với Nghị sĩ tại văn phòng làm việc của ông ta.Trước khi đến gặp ông ta thì cần phải xác định rõ số lượng, đối tượng nhữngngười tham gia, nội dung của buổi nói chuyện sao cho thật ngắn gọn, xúctích và có sức thuyết phục cao

- Thứ hai, mời người có thẩm quyền tham gia hội thảo Hội thảo này

do người vận động tổ chức với nội dung liên quan đến vấn đề đang cần vậnđộng Tại buổi hội thảo sẽ có những bản tham luận, bài phát biểu phù hợpđưa ra tác động đến quan điểm của người có thẩm quyền về vấn đề đó

- Thứ ba, tổ chức tọa đàm để trao đổi thông tin Cũng giống như buổi

hội thảo thì buổi tọa đàm cần xác định thời gian, địa điểm, đối tượng thamgia kỹ càng và có phần gọn nhẹ, chọn lọc hơn so với hội thảo Cần có nhữngchuyên gia có khả năng thuyết phục cao với những thông tin thu thập được

để thuyết phục Nghị sĩ

- Thứ tư, tổ chức ăn tối với người có thẩm quyền ra quyết định Có

thể nói đây là phương thức hay được sử dụng nhất trong vận động hành lang.Trước khi tổ chức buổi ăn tối này người vận động cần tìm hiểu về sở thích,thói quen của khách mời sau đó là tiến hành lựa chọn nhà hàng phù hợp vàtất nhiên là cả nội dung nói chuyện của bữa ăn cũng phải được lên kế hoạchsẵn để tránh những câu chuyện lan man hay không liên quan đến vấn đề cầnđạt được Một bữa ăn với những câu chuyện đúng mực, đi thẳng vào vấn đề

sẽ có hiệu quả cao trong vận động Theo ông Samuel Ward người đượcmệnh danh là “vua lobby” ở Quốc hội Mỹ thế kỷ XIX đã từng khẳng địnhbữa tối là phương thức hiệu quả nhất để tiến hành vận động Và đương nhiên

nó cũng phụ thuộc rất nhiều vào tài ăn nói và sự khéo léo của người vậnđộng

- Thứ năm, tặng quà cho người có thẩm quyền quyết định Quà tặng

có thể là những đồ vật có giá trị, tiền hay những món quà có giá trị tinh thầnnhư là những chuyến đi chơi xa với chi phí dịch vụ cao

Người vận động sẽ tùy thuộc vào năng lực bản thân, tiềm lực tàichính, mục đích, kết quả muốn đạt được để lựa chọn hình thức phù hợp.Ngoài ra cũng phù thuộc vào hoàn cảnh thực tế của từng giai đoạn trong quátrình vận động để lựa chọn hình thức và có thể kết hợp nhiều hình thức vớinhau để đạt được hiệu quả cao

4 Vai trò của vận động hành lang

Vận động hành lang có 3 vai trò chính sau:

- Thứ nhất, vận động hành lang là một bộ phận hợp pháp, chính đáng

của thiết chế dân chủ Điều này cỏ thể được thấy rõ trong quá trình lập phápcủa các nước phát triển như Anh, Mỹ (chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn ở các

phần sau), châu Âu hay ở những nước chấp nhận lobby là một hoạt độnghợp pháp khác Hiện nay, xã hội ngày càng phát triển, các quyền về conngười ngày càng được coi trọng và có quy định rõ ràng trong Hiến pháp vàpháp luật của các quốc gia như quyền bình đẳng nam nữ, quyền tự do ngônluận,…Các nước mà chế độ dân chủ càng cao thì những quyền này càngđược quy định chi tiết và cụ thể Do vậy, việc quyết định các vấn đề quantrọng có liên quan trực tiếp đến người dân hay các chính sách liên quan đếncác doanh nghiệp ảnh hưởng tới quá trình quản lý kinh tế vĩ mô không phải

là việc của riêng Quốc hội hay các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Bởicác quyết định này cần đạt được sự đồng thuận, nhất trí cao trong nhân dânthì mới được coi là quyết định sáng suốt Thông qua vận động, người dânhay các nhóm lợi ích đã phát tín hiệu cho những người có thẩm quyền biếtđược thái độ, quan điểm, tâm tư, nguyện vọng của họ đối với những vấn đềđang được bàn luận Từ đó đảm bảo được tính dân chủ trong xã hội

- Thứ hai, vận động hành lang giúp cho ý nguyện của các cử tri đến

được với Quốc hội hay cơ quan có thẩm quyền một cách nhanh chóng, rõràng và hiệu quả nhất Trong xã hội có rất nhiều người, mỗi người lại có tínhcách khác nhau do vậy có cách nhìn nhận, quan điểm khác nhau đối vớicùng một vấn đề Quốc hội không thể tổ chức gặp mặt trực tiếp từng ngườimột vì như thế rất tốn kém thời gian và chi phí Do vậy, những người cócùng ý kiến thường cùng nhau tập hợp lại thành một nhóm lợi ích để tự họtiến hành lobby hoặc cần đến những nhà vận động hành lang Và thường thìviệc dùng lobbyist là có hiệu quả cao hơn vì cách làm việc chuyên nghiệp vàgiàu kinh nghiệm của họ Họ biết cách truyền đạt ý kiến của khách hàng mộtcách ngắn gon nhưng có khả năng thuyết phục cao cũng như đường đi nướcbước cụ thể để đạt được mục đích

- Thứ ba, vận động hành lang giúp mang những vấn đề quan trọng

đến bàn họp của Quốc hội hay cơ quan có thẩm quyền làm cho quá trình raquyết định thêm minh bạch dân chủ hơn Như đã nói ở ý thứ hai thì khi mànhững ý kiến đề đạt của người dân được truyền đạt và gây ảnh hưởng đếnquan điểm của những người có thẩm quyền thì chắc chắn rằng những vấn đềbức xúc đó của người dân sẽ được bàn đến trong các kỳ họp của các cơ quannày Và cũng như đã nói ở ý thứ nhất thì quá trình ra quyết định của các cơquan không thể theo ý một chiều, của riêng các cơ quan mà nó còn chịu sựchi phối, điều tiết của người dân, những người mà lợi ích của họ gắn chặtvới việc ra các quyết định này Vận động hành lang giúp cho cách quyếtđịnh được đưa ra khách quan hơn Điều này đảm bảo tính minh bạch, dânchủ trong xã hội cao hơn

II Hoạt động lobby tại Mỹ – nét đặc trưng trong nền chính trị

1 Khái niệm vận động hành lang ở Mỹ

Theo luật pháp của bang Washington – Mỹ, vận động hành lang vàhành động vận động hành lang là “Cố gắng ảnh hưởng đến việc thông quahoặc bãi bỏ bất kỳ dự thảo luật nào của cơ quan lập pháp của Washingtonhay sự chấp nhận hoặc chối bỏ bất kỳ luật lệ, tiêu chuẩn, thuế địa phươnghay văn bản của bất kỳ cơ quan chính quyền nào theo Đạo luật thủ tục hànhchính nhà nước, chương 34.05 RCW” Cũng theo luật pháp của bang này, dựthảo luật có nghĩa là các dự thảo luật, các nghị quyết, những bản kiến nghị,những bản sửa đổi, những sự bổ nhiệm và những vấn đề khác chưa quyếtđịnh hoặc được đề xuất trong cả hai viện của cơ quan lập pháp, bao gồm bất

kỳ vấn đề gì có thể là đối tượng hành động của cả hai viện hay bất kỳ ủy bannào của Nghị viện và tất cả các dự thảo luật và những nghị quyết đã được cảhai viện thông qua, nhưng đang chờ Thống đốc bang phê chuẩn

Dựa theo định nghĩa này, vận động hành lang bao gồm các nỗ lực đểngăn chặn việc đưa ra Nghị viện những dự thảo luật làm ảnh hưởng khôngtốt đến quyền lợi của thân chủ và nỗ lực nhằm gấy ảnh hưởng tới quyết địnhcủa Tổng thống bang.

2 Nguồn luật điều chỉnh hoạt động lobby ở Mỹ

Từ hơn 100 năm nay, Mỹ đã có nhiều văn bản thừa nhận và quy địnhhoạt động lobby Đạo luật quan trọng nhất áp dụng cho hoạt động lobby ởnước Mỹ là Luật Liên bang về hoạt động lobby ( The feredal regulation oflobbying act) được quốc hội Mỹ thông qua nam 1946 Đạo luật này quy địnhcác hoạt động lobby phải:

1) Đăng ký với thư ký của Hạ viện và Thượng viện

2) Thường xuyên giải trình chi tiết về vấn đề tài chính

3) Hàng quý phải gửi báo cáo chi tiết về hoạt động lobby của mình choThư ký của Hạ viện và Thượng viện

Về đạo luật này, trên thực tế, các hoạt động lobby được công nhận làhợp pháp Còn đạo luật để điều chỉnh hoạt động hoạt động lobby nước ngoài

ở Mỹ là Luật đăng ký tác nhân nước ngoài ( The Foreign AgentsRegistration Act) được ban hành năm 1938 Luật này quy định các cá nhân,

tổ chức đại diện cho chính phủ nước ngoài tham gia vào các hoạt động nhưphổ biến, tuyên truyền chinh trị và bất cứ hoạt động nào tác động đến dưluận Mỹ, đến các cơ quan, quan chức Mỹ liên quan đến việc thay đổi hoặchoạch định chính sách đối nội, đối ngoại thì đều phải đăng ký

Ngày 19-12-1995, Tổng thống Mỹ Bill Clinton đã ký ban hành việccông khai hóa hoạt động lobby ( Lobbying Disclosure Act of 1995) điềuchỉnh các mối quan hệ trong và ngoài nước Mỹ và quy định: “ Bắt buộcnhững người hoạt động lobby phải đăng ký phải công khai hóa các khách

hàng, các cuộc tiếp xúc, công khai hóa các vấn đề lobby và số tiền côngđược chi trả…”.

Hiện nay, pháp luật Mỹ công nhận lobby là một hoạt động hợp phápđược điều chỉnh bởi ba bộ luật: Luật công khai vận động hành lang ( theLobbying Disclosure Code); Luật về công khai ngân sách liên bang ( TheInternal Revenue Code); và Luật đăng ký đại diện cho nước ngoài ( TheForeign Registration Act)

3 Cơ chế tiến hành hoạt động lobby

Về mặt lý thuyết và nguyên tắc, các hoạt động lobby là nhằm làm cho

hệ thống làm luật và thi hành luật đáp ứng lợi ích của người tiến hành hoạtđộng hành lang Các hoạt động hành lang được tiến hành theo quy trình:

• Các nhóm hoạt động hành lang phải đăng ký vào cơ sở dữ liệu trungương và những người làm lobby tham gia vào một phiên họp điều trầncủa các nhà lập pháp để nghe báo cáo những chất vấn chính thức vàkhông chính thức với các quan chức nhà nước được bầu hay bổnhiệm

• Các nhóm hoạt động hành lang gửi những báo cáo hay thông tin kỹthuật tới các quan chức có liên quan, tìm cách quảng bá một chủ đề,soan thảo một dự luật có khả năng được đệ trình, tổ chức các chiếndịch viết thư tới các nhà làm luật…

• Các Nghị sĩ quốc hội sau khi tiếp xúc với những người làm lobby cóthể đệ trình các dự luật theo yêu cầu của họ

Để hoạt động lobby đạt được hiệu quả, một nhà vận động phải hiểu rõ

hệ thống chính trị Mỹ, có quan hệ tốt với các nhà làm luật và các nhà hoạchđịnh chính sách trong Chính phủ, các nhà tư vấn trong Quốc hội Chính vìvậy mà rất nhiều nhà vận động hành lang giỏi lại chính là các cựu quan chức

trong Chính phủ, các nhà tư vấn trong Quốc hội Không ai khác, họ là nhữngngười có nhiều kinh nghiệm và xây dựng được nhiều mối quan hệ sau nhiềunăm công tác Ví dụ điển hình là cựu Nghị sĩ Bob Livingston đã trở thànhnhà lobbyist thành công sau khi rời khỏi chính trường Chỉ trong vòng 6 nămthành lập, nhóm lobby của ông đã phát triển thành 1 trong 12 công ty lobbylớn nhất với doanh thu 40 triệu USD tính đến cuối năm 2004.

4 Tình hình lobby tại Mỹ

Tại thủ đô Washington D.C, lobby là một trong năm nghề đông đảonhất, bên cạnh các nghề: viên chức nhà nước, ấn loát, dịch vụ pháp luật vàdịch vụ du lịch Hiện có hơn 22.000 nhóm lợi ích có tổ chức tại Mỹ vàkhoản 50.000 người đăng ký chính thức hành nghề lobby Những luật lệlobby ở Mỹ rất thoáng nên không thể liệt kê hết các phương thức hoạt độngcủa nó Với khoản tiền hằng năm thu về lên tới 4 tỉ USD từ các khoản tiềnủng hộ, tài trợ của các nhà đầu tư, có thể nói ưu thế về tài chính và nhữngvận động “ngoài lề” trong vận động hành lang đã và đang có ảnh hưởng tolớn đến chính trường Mỹ và cụ thể là tới quá trình xây dựng chính sách vàpháp luật nói riêng Điều nguy hiểm ở đây là sự nhập nhằng giữa sự đầu tưủng hộ cho các chiến dịch tranh cử và hối lộ, giữa nhận tiền tài trợ cho quỹbầu cử và tham nhũng

Ở Mỹ, những nhóm lobby mạnh nhất là những nhóm đại diện chonhững lợi ích kinh doanh của các tập đoàn tư bản (chiếm tới 72%) : Lobbycông nghiệp quốc phòng, lobby dầu khí, lobby phục vụ nước ngoài Chỉ có8% đại diện cho các tổ chức xã hội nghề nghiệp, 5% đại diện cho các nhómbảo vệ dân quyền, phúc lợi xã hội, 2% đại diện cho người nghèo và 1% đạidiện cho những nhóm yếu thế trong xã hội như người già, người tàn tật Nhưvậy số người hành nghề vận động hành lang đại diện cho quyền lợi giới kinhdoanh và doanh nghiệp chiếm số lượng áp đảo Các nhóm lobby này có sức