Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU.............................................................................................. 0 1. Lý do chọn đề tài........................................................................................... 1 2. Mục đích nghiên cứu..................................................................................... 2 3. Khách thể và đối nghiên cứu......................................................................... 2 4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3 5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3 6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài ....................................................... 3 7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 4 8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................... 5 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở BÁN TRÚ TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG6 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .................................................................... 6 1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới ............................................................... 6 1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam................................................................ 8 1.2. Hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông ................................. 9 1.2.1. Khái niệm hoạt động tự học................................................................ 9 1.2.2. Vai trò của hoạt động tự học đối với sự phát triển nhân cách học sinh THPT.......................................................................................................... 11 1.3. Hoạt động tự học của học sinh ở bán trú trường THPT........................... 16 1.3.1. Khái niệm học sinh bán trú ............................................................... 16 1.3.2. Đặc điểm hoạt động tự học của học sinh ở bán trú trường THPT vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn .......................................... 16 1.3.3. Nội dung tự học của học sinh ở bán trú trường THPT ..................... 19 1.3.4. Các phương pháp tự học của học sinh ở bán trú trường THPT........ 20 1.3.5. Các hình thức tự học của học sinh ở bán trú trường THPT.............. 20 1.4. Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT ............. 22 1.4.1. Khái niệm quản lý ............................................................................. 22 1.4.2. Khái niệm quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT .....................................................................................23 Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trƣờng trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 1.4.3. Vị trí, vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT ................................................................. 24 1.4.4. Nội dung quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT .....................................................................................26 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT.............................................................................................. 33 1.5.1. Những yếu tố khách quan ................................................................. 33 1.5.2. Những yếu tố chủ quan ..................................................................... 34 Tiểu kết chương 1........................................................................................... 36 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở BÁN TRÚ CÁC TRƢỜNG THPT HUYỆN BÁT XÁT, TỈNH LÀO CAI............................................................................................. 37 2.1. Vài nét về huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai ................................................... 37 2.1.1. Điều kiện tự nhiên và tình hình phát triển kinh tế, văn hóa xã hội huyện Bát Xát, Tỉnh Lào Cai ...................................................................... 37 2.1.2. Về tình hình giáo dục THPT huyện Bát Xát – Tỉnh Lào Cai (năm học 2014- 2015) ............................................................................................................ 38 2.2. Thực trạng hoạt động tự học của học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai............................................................................ 43 2.2.1. Nhận thức về vai trò của hoạt động tự học đối với học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát................................................................. 43 2.3. Thực trạng quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai................................................................. 53 2.3.1. Nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên về vai trò, tầm quan trọng của công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh......................... 54 2.3.2. Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai........................................................................ 55 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai..................................................... 66 2.5. Đánh giá về thực trạng quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai .............................................. 68 Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trƣờng trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 2.5.1. Ưu điểm và nguyên nhân .................................................................. 68 2.5.2. Hạn chế và nguyên nhân ................................................................... 70 Tiểu kết chương 2........................................................................................... 71 Chƣơng 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở BÁN TRÚ CÁC TRƢỜNG THPT HUYỆN BÁT XÁT, TỈNH LÀO CAI........................................................................................................ 73 3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát ..................................................... 73 3.2. Biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai................................................................. 76 3.2.1. Tăng cường kỷ cương, nề nếp học tập và nâng cao nhận thức cho học sinh về vai trò, ý nghĩa của hoạt động tự học ............................................. 76 3.2.2. Triển khai đổi mới phương pháp dạy học theo hướng nâng cao vai trò tự học của học sinh...................................................................................... 78 3.2.3. Tăng cường bồi dưỡng kỹ năng tự học cho học sinh........................ 82 3.2.4. Chỉ đạo phối hợp các lực lượng để quản lý hoạt động tự học của học sinh .............................................................................................................. 86 3.2.5. Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh gắn với hoạt động tự học.................................................................................................. 88 3.2.6. Xây dựng môi trường tích cực thúc đẩy hoạt động tự học của học sinh ở bán trú............................................................................................... 90 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát ........................................................ 93 3.4. Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đã đề xuất .................................................................................................................. 94 Tiểu kết chương 3........................................................................................... 99 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ............................................................. 100 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................... 105 PHỤ LỤC Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai Luận văn Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ

thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn Trường ĐHSP Hà Nội, cảm ơn Khoa Quản lý Giáo dục, các thầy cô giáo đã tham gia giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo PGS.TS Nguyễn Thị Yến Phương - Giảng viên Khoa Quản lý Giáo dục, Trường ĐHSP Hà Nội

đã trực tiếp hướng dẫn tôi thực hiện và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, cán bộ giáo viên và các em học sinh của các trường THPT huyện Bát Xát (Trường THPT số 1 Bát Xát, Trường THPT số 2 Bát Xát và Trường THCS và THPT huyện Bát Xát), các bạn bè và gia đình đã tạo điều kiện, động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tuy bản thân đã hết sức cố gắng, song chắc chắn luận văn còn nhiều thiếu sót, kính mong được sự tham gia góp ý của các thầy, cô giáo, các bạn đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn và có tác dụng thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai trong thời gian tới

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả

Ngô Tất Thắng

Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ

thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BGD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

TTCM Tổ trưởng chuyên môn

UBND Uỷ ban nhân dân

Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ

thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 0

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài 3

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở BÁN TRÚ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới 6

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 8

1.2 Hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông 9

1.2.1 Khái niệm hoạt động tự học 9

1.2.2 Vai trò của hoạt động tự học đối với sự phát triển nhân cách học sinh THPT 11

1.3 Hoạt động tự học của học sinh ở bán trú trường THPT 16

1.3.1 Khái niệm học sinh bán trú 16

1.3.2 Đặc điểm hoạt động tự học của học sinh ở bán trú trường THPT vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn 16

1.3.3 Nội dung tự học của học sinh ở bán trú trường THPT 19

1.3.4 Các phương pháp tự học của học sinh ở bán trú trường THPT 20

1.3.5 Các hình thức tự học của học sinh ở bán trú trường THPT 20

1.4 Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT 22

1.4.1 Khái niệm quản lý 22

1.4.2 Khái niệm quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT 23

Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ

thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

1.4.3 Vị trí, vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động tự học cho

học sinh ở bán trú trường THPT 24

1.4.4 Nội dung quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT 26

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT 33

1.5.1 Những yếu tố khách quan 33

1.5.2 Những yếu tố chủ quan 34

Tiểu kết chương 1 36

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở BÁN TRÚ CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN BÁT XÁT, TỈNH LÀO CAI 37

2.1 Vài nét về huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 37

2.1.1 Điều kiện tự nhiên và tình hình phát triển kinh tế, văn hóa xã hội huyện Bát Xát, Tỉnh Lào Cai 37

2.1.2 Về tình hình giáo dục THPT huyện Bát Xát – Tỉnh Lào Cai (năm học 2014-2015) 38

2.2 Thực trạng hoạt động tự học của học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 43

2.2.1 Nhận thức về vai trò của hoạt động tự học đối với học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát 43

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 53

2.3.1 Nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên về vai trò, tầm quan trọng của công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh 54

2.3.2 Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 55

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 66

2.5 Đánh giá về thực trạng quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 68

Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ

thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

2.5.1 Ưu điểm và nguyên nhân 68

2.5.2 Hạn chế và nguyên nhân 70

Tiểu kết chương 2 71

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở BÁN TRÚ CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN BÁT XÁT, TỈNH LÀO CAI 73

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát 73

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 76

3.2.1 Tăng cường kỷ cương, nề nếp học tập và nâng cao nhận thức cho học sinh về vai trò, ý nghĩa của hoạt động tự học 76

3.2.2 Triển khai đổi mới phương pháp dạy học theo hướng nâng cao vai trò tự học của học sinh 78

3.2.3 Tăng cường bồi dưỡng kỹ năng tự học cho học sinh 82

3.2.4 Chỉ đạo phối hợp các lực lượng để quản lý hoạt động tự học của học sinh 86

3.2.5 Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh gắn với hoạt động tự học 88

3.2.6 Xây dựng môi trường tích cực thúc đẩy hoạt động tự học của học sinh ở bán trú 90

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát 93

3.4 Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp đã đề xuất 94

Tiểu kết chương 3 99

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 100

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105 PHỤ LỤC

Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ

thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức về vai trò của hoạt động tự học đối với học sinh ở bán

trú các trường THPT huyện Bát Xát 43 Bảng 2.2 Thực trạng về kế hoạch tự học của học sinh ở bán trú các trường

THPT huyện Bát Xát 45 Bảng 2.3 Thực trạng về nội dung tự học của học sinh ở bán trú các trường

THPT huyện Bát Xát 46 Bảng 2.4 Thực trạng về phương pháp tự học của học sinh ở bán trú các

trường THPT huyện Bát Xát 48 Bảng 2.5 Thực trạng về hình thức tự học của học sinh ở bán trú các trường

THPT huyện Bát Xát 49 Bảng 2.7 Thực trạng về các điều kiện đảm bảo cho hoạt động tự học cho học

sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát 52 Bảng 2.8 Thực trạng nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên về vai trò,

tầm quan trọng của công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh 54 Bảng 2.9 Thực trạng quản lý việc giáo dục nhận thức cho học sinh về hoạt động

tự học của học sinh ở bán trú, các trường THPT huyện Bát Xát 55 Bảng 2.10 Thực trạng quản lý việc thực hiện các quy định về học tập cho học

sinh ở bán trú, các trường THPT huyện Bát Xát 57 Bảng 2.11 Quản lý phát triển kỹ năng và phương pháp tự học cho học sinh ở

bán trú các trường THPT huyện Bát Xát 59 Bảng 2.12 Quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động tự học cho học sinh ở bán

trú các trường THPT huyện Bát Xát 61 Bảng 2.13 Quản lý sự phối hợp giữa các lực lượng, trong công tác quản lý hoạt

động tự học cho học sinh ở bán trú, các trường THPT huyện Bát Xát 63 Bảng 2.14 Thực trạng quản lý việc kiểm tra, đánh giá hoạt động tự học của

học sinh ở bán trú, các trường THPT huyện Bát Xát 65 Bảng 2.15 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh

các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 67 Bảng 3.1 Mức độ cần thiết của các biện pháp quản lý hoạt động tự học cho

học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát 95 Bảng 3.2 Mức độ khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học

sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát 96Bảng 3.3 Mức độ tương quan của các biện pháp quản lý hoạt động tự học đã

đề xuất 97

Luận văn: Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ

thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Thực trạng về nội dung tự học của học sinh ở bán trú các trường

THPT huyện Bát Xát 47 Biểu đồ 2.2 Thực trạng về hình thức tự học của học sinh ở bán trú các trường

THPT huyện Bát Xát 50 Biểu đồ 2.3 Thực trạng về thời gian tự học của học sinh ở bán trú các trường

THPT huyện Bát Xát 51 Biểu đồ 2.4 Nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên về vai trò, tầm quan

trọng của công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh 54 Biểu đồ 3.1 Mối tương quan giữa mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các

biện pháp đề xuất 98

có sự quản lý trực tiếp của cha mẹ

Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Với quan điểm chỉ đạo của đổi mới là: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực

và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội…”

Cụ thể hơn, Nghị quyết đề ra mục tiêu đối với giáo dục phổ thông đó là: “… Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời…”

Bên cạnh đó, hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo liên tục có những thay đổi, bổ sung về chương trình đào tạo, sách giáo khoa và phương pháp dạy học nhằm phát triển khả năng tư duy sáng tạo, phát triển năng lực người học Do vậy, các nhà trường cần phải bồi dưỡng cho học sinh năng lực, kỹ năng tự học

để các em luôn chủ động trong học tập và cuộc sống

Như vậy, việc nâng cao chất lượng của hoạt động tự học của học sinh vừa là yêu cầu, vừa là điều kiện để nâng cao chất lượng đào tạo Tự học là

2

hình thức học tập không thể thiếu của học sinh trong các nhà trường Tổ chức hoạt động một cách hợp lý, khoa học, hiệu quả là trách nhiệm của giáo viên, học sinh và toàn bộ lực lượng giáo dục trong nhà trường

Nhận thức được vai trò của hoạt động tự học, trong những năm qua, các trường THPT huyện Bát Xát đã quan tâm đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú Tuy nhiên, chất lượng tự học của học sinh còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội Công tác quản lý hoạt động

tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát còn gặp nhiều khó khăn hạn chế như: nhận thức của một bộ phận HS về vài trò của hoạt động tự học còn hạn chế, học sinh thiếu phương pháp, kỹ năng tự học, các em rất lúng túng, khó khăn trong việc lập kế hoạch, chuẩn bị các điều kiện để tự

tổ chức học tập cho mình… Những khó khăn, hạn chế ấy xuất phát từ nhiều nguyên nhân, nhưng một trong những nguyên nhân cơ bản xuất phát từ công tác quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động tự học cho học sinh bán trú

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả chọn vấn đề: “Quản lý hoạt

động tự học cho học sinh ở bán trú các trường trung học phổ thông huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai” làm đề tài nghiên cứu luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về hoạt động tự học trong trường phổ thông và thực trạng quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường phổ thông huyện Bát Xát tỉnh Lào Cai, đề tài đi vào đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

3 Khách thể và đối nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động tự học cho học sinh trường THPT

3

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

4 Giả thuyết khoa học

Thời gian qua, quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát về cơ bản đã được quan tâm và đang đi đúng hướng, tuy nhiên trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, sự thay đổi của xã hội và đòi hỏi của thị trường lao động, thì công tác này vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế Nếu đề xuất được các biện pháp quản

lý phù hợp thì chất lượng hoạt động tự học của học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

5.2 Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai 5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú của hiệu trưởng các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu, khảo sát thực trạng về hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú của các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai (Trường THPT

số 1 Bát Xát, Trường THPT số 2 Bát Xát và Trường THCS và THPT huyện

Bát Xát)

4

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa trong nghiên cứu các nguồn tài liệu lý luận ở góc độ Triết học, Quản trị học, Giáo dục học, Tâm lý học, qua đó làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học cho học sinh THPT

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp điều tra: Để tiến hành điều tra thu thập một số thông tin cần thiết phục vụ cho nghiên cứu đề tài, tác giả đã xây dựng phiếu hỏi để khảo sát đối với HS, GV và CBQL nhằm tìm hiểu những nội dung liên quan đến thực trạng quản lý hoạt động tự học cho học sinh THPT

+ Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Tác giả tiến hành thu thập, nghiên cứu các kế hoạch và hoạt động liên quan đến quản lý hoạt động

tự học cho học sinh THPT

+ Phương pháp chuyên gia: Tham khảo các ý kiến của lãnh đạo Sở

GD-ĐT, những chuyên gia ở một số trường Đại học về công tác quản lý hoạt động

tự học cho học sinh THPT để làm cơ sở cho việc nghiên cứu

+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: tổng hợp, tổng kết kinh nghiệm quản lý hoạt động tự học cho học sinh THPT ở một số trường phổ thông, kinh nghiệm tiến hành quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở một số trường THPT trong và ngoài tỉnh …

+ Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn một số CBQL, GV và

HS viên nhằm thu thập thêm các thông tin cần thiết làm sáng tỏ kết quả nghiên cứu

7.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học

Xử lý kết quả điều tra và số liệu thu được bằng các phương pháp thống

kê toán học thông qua các phần mềm máy tính.…

5

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục các tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường trung học phổ thông

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

Chương 3 Biện pháp quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CHO HỌC SINH Ở BÁN TRÚ TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Trong lịch sử phát triển của giáo dục, tự học là vấn đề đãn được quan tâm nghiên cứu từ lâu cả về mặt lý luận và thực tiễn nhằm phát huy vai trò tích cực học tập của người học Song ở từng giai đoạn lịch sử vấn đề tự học lại được đề cập dưới nhiều hình thức khác nhau

Ngay từ thời cổ đại, XôCơRát (469 – 339 TCN) đã đưa ra quan niệm rất nổi tiếng: Giáo dục phải giúp con người tự khẳng định chính mình Vận dụng quan điểm đó vào dạy học, ông cho rằng cần phải để cho người học tự suy nghĩ, tự tìm tòi, cần giúp người học tự phát hiện thấy sai lầm của mình và

tự khắc phục những sai lầm đó

Thế kỉ 17 J.A.Cômenxki (1592-1670) đã tìm ra phương pháp cho phép giáo viên giảng viên giảng ít hơn, học sinh học nhiều hơn Ông đề ra một số nguyên tắc dạy học mà cho đến nay vẫn còn nguyên tác dụng nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh: Nguyên tắc đảm bảo tính trực quan trong dạy học, nguyên tắc đi từ cái chung đến cái riêng, nguyên tắc tôn trọng đặc điểm đối tượng

Đến thế kỉ thứ XIX Conxtantin Đmitrêvic Usinxki (1824-1870) đã nghiên cứu về tính tích cực, tính độc lập của học sinh Theo ông tính tích cực, tính độc lập là cơ sở duy nhất để cho sự học có hiệu quả Ông cho rằng cần giáo dục cho học sinh biết định hướng trong môi trường xung quanh, biết hành động một cách sáng tạo, biết tự mình nâng cao vốn học vấn và tự phát triển bản thân Trong dạy học không nên dồn tất cả tính tích cực vào công tác dạy của người giáo viên, còn học sinh thì lại thụ động mà cần phải làm sao

cho học sinh tích cực ở mức độ cao nhất

7

Đầu thế kỉ XX những thành tựu về lý luận dạy học của nhà nước Xô Viết ra đời gắn liền với tên tuổi của một số nhà giáo dục học nổi tiếng như: V.V.Đavưdov, L.V.Zankov, I.Ia.lecne, Iu.K.Babanski, R.A.Nhizamov

Kharlamop đã nghiên cứu tự học dưới góc độ tìm ra những biện pháp

để phát huy tính tích cực học tập của học sinh bằng cách: Tăng cường việc nghiên cứu làm việc với sách giáo khoa, với tài liệu học tập, dạy học nêu vấn

đề, cải tiến công tác tự lực học tập, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá…

Cùng với xu thế phát triển của thời đại I.U.K.Babanxki nghiên cứu tự học gắn liền với việc tìm ra các biện pháp tối ưu hoá việc học theo hai hướng: Phát huy tính tích cực, tính tự giác của học sinh trong học tập dưới sự hướng dẫn, điều khiển trực tiếp của thầy, kết hợp với quản lý và tự quản lý hoạt động học tập của học sinh Với ý tưởng trên trong dạy học người ta đã đề ra các phương pháp dạy học mới, đó là phương pháp dạy học chương trình hoá Đáp ứng với xu thế phát triển của thời đại, đáp ứng với những yêu cầu đổi mới của các quốc gia trên thế giới, các nhà giáo dục học ở các nước phát triểnđã đi sâu nghiên cứu để tối ưu hoá việc học, hình thành, phát triển năng lực tự học để người học có thể học thường xuyên, học suốt đời

Cuối thế kỉ XX ảnh hưởng của sự phát triển khoa học kĩ thuật, đặc biệt

là ảnh hưởng của cuộc cách mạng công nghệ, phần lớn các nhà giáo dục học

đã nghiên cứu tự học theo hai hướng chính: Hướng thứ nhất nghiên cứu áp dụng công nghệ dạy học, nhằm thay đổi vị trí của thầy và trò trong quá trình dạy học, từ chuyên gia về việc dạy, giáo viên phải chuyển sang chuyên gia về việc học của người học; Hướng thứ hai là dạy học phân hoá, dạy học tiến hành theo nhịp độ cá nhân người học để đạt tới năng suất và hiệu quả cao nhất trong việc học, dạy học cần phải được tổ chức hướng vào người học Tiêu biểu cho các hướng nghiên cứu trên là Raja Roy Singh Ông đã nghiên cứu vai trò của năng lực tự học trong việc học tập thường xuyên và học tập suốt

8

đời, đề cao vai trò chuyên gia cố vấn của người thầy trong việc học tập thường xuyên, học tập suốt đời, trong việc hình thành phát triển năng lực tự học của người học…

Tóm lại, qua nghiên cứu các tư tưởng, quan điểm, bàn về dạy học và tự học, tổ chức hoạt động tự học của các tác giả trên thế giới, có thể thấy vấn đề tự học của học sinh đã được nghiên cứu từ rất lâu trong lịch sử giáo dục và vẫn là vấn đề được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở hiện tại và tương lại

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Để đáp ứng yêu cầu cấp bách của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, các nhà giáo dục học Việt Nam quan tâm đến vấn đề tự học, tổ chức hoạt động tự học và đã đi sâu nghiên cứu tự học dưới nhiều góc độ như:

Nghiên cứu tự học dưới góc độ là một hoạt động độc lập diễn ra không hoặc ít có sự điều khiển của thầy Trong đó tiêu biểu là tác giả Nguyễn Cảnh Toàn và một số nhóm tác giả khác

Nghiên cứu tự học dưới góc độ là hoạt động tích cực, chủ động, tự giác của người học dưới vai trò chủ đạo (tổ chức, hướng dẫn, điều khiển) của thầy Tiêu biểu là các tác giả: Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Trịnh Quang Từ…

Nghiên cứu tự học như là một hình thức tổ chức ngoài giờ lên lớp, phối hợp các hình thức tổ chức dạy học khác Tiêu biểu là tác giả: Phạm Hồng Quang Hầu hết các công trình nghiên cứu đều khẳng định tự học có một ý nghĩa

và vai trò rất quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi người, là nhân tố trọng yếu nâng cao chất lượng dạy và học, là yếu tố cơ bản

để người học lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và hình thành thái độ mới

Ngoài ra, phải kể đến các công trình nghiên cứu về tự học, quản lý hoạt động tự học của học sinh, sinh viên khác như:

1.2 Hoạt động tự học của học sinh trung học phổ thông

1.2.1 Khái niệm hoạt động tự học

Tự học là một hoạt động không thể thiếu đối với người học nói chung và học sinh THPT nói riêng Bởi suy cho cùng, không một ai có thể học giúp người khác được, mà đều phải là sự nỗ lực, cố gắng chiếm lĩnh tri thức của nhân loại và biến những tri thức đó thành những kỹ năng, kỹ xảo của bản thân

Tự học là quá trình nỗ lực của bản thân để chiếm lĩnh tri thức bằng hành động của chính mình nhằm hướng tới những mục đích nhất định

Có rất nhiều công trình nghiên cứu về tự học, các tác giả đưa ra những quan điểm khác nhau về tự học:

Theo Nguyễn Văn Đạo, tự học phải là công việc tự giác của mỗi người

do nhận thức được đúng vai trò quyết định của nó đến sự tích lũy kiến thức cho bản thân, cho chất lượng công việc mình đảm nhiệm, cho sự tiến bộ của

xã hội [10;11]

10

Tác giả Lê Khánh Bằng lại cho rằng, tự học là tự mình suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ và phẩm chất tâm lý để chiếm lĩnh một lĩnh vực khoa học nhất định [2]

Theo tác giả Nguyễn Cảnh Toàn, tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ và cơ bắp cùng cùng các phẩm chất của mình cả động

cơ, tình cảm, nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình Việc tự học sẽ được tiến hành khi người học có nhu cầu muốn hiểu biết một kiến thức nào đó

và bằng nỗ lực của bản thân cố gắng chiếm lĩnh được kiến thức đó [32;621]

Có quan điểm cho rằng, tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàn cảnh thực tại, biến tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo của bản thân chủ thể

Một số tác giả lại nhận định, tự học là công việc tự giác của mỗi người

do nhận thức được đúng đắn vai trò quyết định của nó đến sự tích lũy kiến thức cho bản thân, cho chất lượng công việc mình đảm nhiệm, cho sự tiến bộ

xã hội Những quan điểm trên về tự học tuy khác nhau, nhưng đều chung bản chất đó là sự tự giác và kiên trì cao; sự tích cực, độc lập và sáng tạo của người học trong học tập

Do đó, theo tác giả: tự học là quá trình cá nhân người học tự giác, tích cực, độc lập tự chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống thông qua hành động của chính mình nhằm đạt được những mục đích nhất định

Hoạt động tự học là hoạt động độc lập, chủ yếu mang tính cá nhân của người học trong quá trình nhận thức, học tập nhằm chiếm lĩnh tri thức, tự mình luyện tập các thao tác, hành động để hình thành kỹ năng, kỹ xảo

11

Hoạt động tự học giúp cho người học tự tìm ra tri thức mới, cách thức hành động mới bằng chính nỗ lực của bản thân mình Tự học giúp hình thành nên những con người năng động, sáng tạo

1.2.2 Vai trò của hoạt động tự học đối với sự phát triển nhân cách học sinh THPT

1.2.2.1 Đặc điểm tâm sinh lí học sinh THPT

Học sinh trung học phổ thông là một thuật ngữ dùng để chỉ nhóm học sinh đầu tuổi thanh niên (từ 15 đến 18 tuổi) Ở lứa tuổi này, học sinh trung học phổ thông có một số đặc điểm cơ bản sau đây:

Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ Lứa tuổi học sinh THPT là giai đoạn

quan trọng trong việc phát triển trí tuệ Do cơ thể các em đã được hoàn thiện, đặc biệt là hệ thần kinh phát triển mạnh tạo điều kiện cho sự phát triển các năng lực trí tuệ

Cảm giác và tri giác của các em đã đạt tới mức độ của người lớn Quá trình quan sát gắn liền với tư duy và ngôn ngữ Khả năng quan sát một phẩm chất cá nhân cũng bắt đầu phát triển ở các em Tuy nhiên, sự quan sát ở các

em thường phân tán, chưa tập trung cao vào một nhiệm vụ nhất định, trong khi quan sát một đối tượng vẫn còn mang tính đại khái, phiến diện đưa ra kết luận vội vàng không có cơ sở thực tế

Trí nhớ của học sinh THPT cũng phát triển rõ rệt Trí nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ Các em đã biết sắp xếp lại tài liệu học tập theo một trật tự mới, có biện pháp ghi nhớ một cách khoa học Có nghĩa là khi học bài các em đã biết rút ra những ý chính, đánh dấu lại những đoạn quan trọng, những ý trọng tâm, lập dàn ý tóm tắt, lập bảng đối chiếu, so sánh Các em cũng hiểu được rất rõ trường hợp nào phải học thuộc trong từng câu, từng chữ, trường hợp nào càn diễn đạt bằng ngôn từ của mình và cái gì chỉ cần hiểu thôi, không cần ghi nhớ Nhưng ở một số em còn ghi nhớ đại khái chung chung, cũng có những em có thái độ coi thường việc ghi nhớ máy móc và đánh giá thấp việc ôn lại bài

12

Hoạt động tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh Các em đã có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập và sáng tạo hơn Năng lực phân tích, tổng hợ, so sánh, trừu tượng hóa phát triển cao giúp cho các em có thể lĩnh hội mọi khái niệm phức tạp và trừu tượng Các em thích khái quát, thích tìm hiểu những quy luật và nguyên tắc chung của các hiện tượng hàng ngày, của những tri thức phải tiếp thu…Năng lực tư duy phát triển

đã góp phần nảy sinh hiện tượng tâm lý mới đó là tính hoài nghi khoa học Trước một vấn đề các em thường đặt những câu hỏi nghi vấn hay dùng lối phản đề để nhận thức chân lý một cách sâu sắc hơn Thanh niên cũng thích những vấn đề có tính triết lí vì thế các em rất thích nghe và thích ghi chép những câu triết lý

Nhìn chung tư duy của học sinh THPT phát triển mạnh, hoạt động trí tuệ linh hoạt và nhạy bén hơn Các em có khả năng phán đoán và giải quyết vấn

đề một cách rất nhanh Tuy nhiên, ở một số học sinh vẫn còn nhược điểm là chưa phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của bản thân, còn kết luận vội vàng theo cảm tính

Sự phát triển của tự ý thức Sự tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự

phát triển nhân cách của học sinh THPT, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của lứa tuổi này Biểu hiện của sự tự ý thức là nhu cầu tìm hiểu và

tự đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình theo chuẩn mực đạo đức của xã hội, theo quan điểm về mục đích cuộc sống… Điều đó khiến các em quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, những phẩm chất nhân cách và năng lực riêng Các em không chỉ nhận thức về cái tôi hiện tại của mình mà còn nhận thức về

vị trí của mình trong xã hội tương lai Các em không chỉ chú ý đến vẻ bên ngoài mà còn đặc biệt chú trọng tới phẩm chất bên trong Các em có khuynh hướng phân tích và đánh giá bản thân mình một cách độc lập dù có thể có sai lầm khi đánh giá Ý thức làm người lớn khiến các em có nhu cầu khẳng định

13

mình, muốn thể hiện cá tính của mình một cách độc đáo, muốn người khác quan tâm, chú ý đến mình…

Sự hình thành thế giới quan Sự hình thành thế giới quan là nét chủ yếu

trong tâm lý thanh niên vì các em sắp bước vào cuộc sống xã hội, các em có nhu cầu tìm hiểu khám phá để có quan điểm về tự nhiên, xã hội, về các nguyên tắc và quy tắc ứng xử, những định hướng giá trị về con người Các em quan tâm đến nhiều vấn đề như: thói quen đạo đức, cái xấu cái đẹp, cái thiện cái ác, quan hệ giữa cá nhân với tập thể, giữa cống hiến với hưởng thụ, giữa quyền lợi và nghĩa vụ trách nhiệm… Tuy nhiên vẫn có em chưa được giáo dục đầy đủ về thế giới quan, ý thức tổ chức kỉ luật kém, thích có cuộc sống xa hoa, hưởng thụ hoặc sống thụ động…

Xu hướng nghề nghiệp Thanh niên đã xuất hiện nhu cầu lựa chọn vị trí

xã hội trong tương lai cho bản thân và các phương thức đạt tới vị trí xã hội ấy

Xu hướng nghề nghiệp có tác dụng thúc đẩy các mặt hoạt động và điều chỉnh hoạt động của các em Càng cuối cấp học thì xu hướng nghề nghiệp càng được thể hiện rõ rệt và mang tính ổn định hơn Nhiều em biết gắn những đặc điểm riêng về thể chất, về tâm lý và khả năng của mình với yêu cầu của nghề nghiệp Tuy vậy, sự hiểu biết về yêu cầu nghề nghiệp của các em còn phiến diện, chưa đầy đủ…

Đặc điểm về hoạt động học tập Hoạt động học tập vẫn là hoạt động chủ

đạo đối với học sinh THPT nhưng yêu cầu cao hơn nhiều đối với tính tích cực và độc lập trí tuệ của các em Muốn lĩnh hội được sâu sắc các môn học, các em phải

có một trình độ tư duy khái niệm, tư duy khái quát phát triển đủ cao Những khó khăn trở ngại mà các em gặp thường gắn với sự thiếu kĩ năng học tập trong những điều kiện mới chứ không phải với sự không muốn học như nhiều người nghĩ Hứng thú học tập của các em ở lứa tuổi này gắn liền với khuynh hướng nghề nghiệp nên hứng thú mang tính đa dạng, sâu sắc và bền vững hơn

14

Thái độ của các em đối với việc học tập cũng có những chuyển biến rõ rệt Học sinh đã lớn, kinh nghiệm của các em đã được khái quát, các em ý thức được rằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa của cuộc đời tự lập Thái

độ có ý thức đối với việc học tập của các em được tăng lên mạnh mẽ Học tập mang ý nghĩa sống còn trực tiếp vì các em đã ý thức rõ ràng được rằng: cái vốn những tri thức, kĩ năng và kĩ xảo hiện có, kĩ năng độc lập tiếp thu tri thức được hình thành trong nhà trường phổ thông là điều kiện cần thiết để tham gia

có hiệu quả vào cuộc sống lao động của xã hội Điều này đã làm cho học sinh THPT bắt đầu đánh giá hoạt động chủ yếu theo quan điểm tương lai của mình Các em bắt đầu có thái độ lựa chọn đối với từng môn học Rất hiếm xảy

ra trường hợp có thái độ như nhau với các môn học

Mặt khác, ở lứa tuổi này các hứng thú và khuynh hướng học tập của các

em đã trở nên xác định và được thể hiện rõ ràng hơn Các em thường bắt đầu

có hứng thú ổn định đặc trưng đối với một khoa học, một lĩnh vực tri thức hay một hoạt động nào đó Điều này đã kích thích nguyện vọng muốn mở rộng và đào sâu các tri thúc trong các lĩnh vực tương ứng Đó là điều kiện để các em chủ động, tích cực tìm tòi, khám phá những tri thức mới…

1.2.2.2 Vai trò của tự học đối với sự phát triển nhân cách học sinh THPT

Tự học là cốt lõi của việc học, hễ có học là có tự học, không ai có thể học hộ người khác Khi nói đến tự học là nói đến nội lực của người học và ngoại lực của người dạy Trong hoạt động học của học sinh, cốt lõi là tự học cách học, cách tư duy; trong hoạt động dạy của người thầy, cốt lõi là dạy cách học, cách tư duy Tác động dạy của thầy là vô cùng quan trọng nhưng vẫn chỉ

là ngoại lực hỗ trợ cho học sinh tự phát triển, còn tự học mới là nhân tố quan trọng, là nội lực quyết định sự phát triển của học sinh

Triết học Mác - Lê Nin khẳng định tự học trong quá trình giáo dục là yếu

tố quan trọng đóng vai trò nguyên nhân bên trong, động lực thực sự của việc

có thể hiểu là sự chuyển hoá quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục, là

sự biến đổi bản thân trở nên có thêm giá trị bằng nỗ lực của chính mình để chiếm lấy giá trị bên ngoài, là một hành trình nội tại được “cắm mốc” bởi kiến thức, phương pháp tư duy và thực hiện tự phê bình để tự hiểu bản thân mình Các lý luận trên không có nghĩa là xem nhẹ vai trò, trách nhiệm của giáo viên trong quá trình dạy học mà giáo viên đóng vai trò chủ đạo, kích thích, động viên, dẫn đường cho học sinh học tập có hiệu quả và đúng cách Thông qua tự học giúp học sinh nắm vững tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và nghề nghiệp trong tương lai; giúp học sinh không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập khi còn học trong trường, đồng thời giúp học sinh rèn luyện nhân cách, hình thành nền nếp làm việc khoa học, rèn luyện ý chí phấn đấu, đức kiên trì, óc phê phán và hứng thú học tập; không ngừng làm phong phú, hoàn thiện thêm vốn hiểu biết của mình, giúp họ tránh được lạc hậu trước sự

“bùng nổ thông tin” trong thời đại hiện nay

Tự học đối với học sinh THPT, đặc biệt là những học sinh THPT ở những vùng dân tộc thiểu số còn có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm giúp các em rèn luyện thói quen lao động trí óc, khả năng suy nghĩ, phán đoán độc lập, rèn luyện phẩm chất tự giác, tự giáo dục, ý thức chấp hành nội quy, kỷ luật Từ đó, xây dựng thái độ, hình thành kỹ năng, kỹ xảo để có thể học lên các bậc học cao hơn hoặc tham gia vào đời sống lao động sản xuất… để trở thành một người công dân tốt, làm giàu cho quê hương, đất nước

16

Từ những phân tích trên có thể thấy tự học đóng vai trò quyết định đến

sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, bởi nhân cách người học sinh chính là phẩm chất và năng lực được hình thành và phát triển trong quá trình đào tạo tại nhà trường phổ thông

1.3 Hoạt động tự học của học sinh ở bán trú trường THPT

1.3.1 Khái niệm học sinh bán trú

Căn cứ vào Điều 2 – Quyết định số 85/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ - Ban hành một số chính sách hỗ trợ học sinh bán trú và trường phổ thông dân tộc bán trú [26], có thể hiểu: học sinh bán trú là học sinh đang học tại các trường phổ thông dân tộc bán trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; trường tiểu học và trung học cơ sở công lập khác ở vùng này, được Ủy ban nhân dân huyện phê duyệt cho phép ở lại trường để học tập trong tuần do không thể đi đến trường và trở về nhà trong ngày

Dựa vào khái niệm trên, có thể nhận thấy học sinh ở bán trú có một số đặc điểm cơ bản sau đây:

- Học sinh bán trú là người đang học tại các trường bán trú ở vùng có điều kiện kinh tế đặc biệt khó khăn hoặc được UBND huyện phê duyệt cho phép ở lại trường để học tập

- Học sinh bán trú là những người ở lại trường học tập do không thể đi đến trường và trở về nhà trong ngày

- Những hoạt động học tập của học sinh bán trú do nhà trường tổ chức

và quản lý

1.3.2 Đặc điểm hoạt động tự học của học sinh ở bán trú trường THPT vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn

Đặc điểm tâm lý trong học tập Nhìn chung, các nét tâm lý như ý chí rèn

luyện, óc quan sát, trí nhớ, tính kiên trì v.v của học sinh chưa được chuẩn bị chu đáo Quá trình chuyển hoá nhiệm vụ, yêu cầu học tập cũng như cơ chế

17

hình thành ở bản thân học sinh diễn ra chậm Tuy nhiên, bên cạnh đó nhận thức cảm tính của học sinh phát triển khá tốt: cảm giác, tri giác của các em có những nét độc đáo, tuy còn thiếu tính hoàn thiện, cảm tính, mơ hồ, không thấy được bản chất của sự vật hiện tượng Quá trình tri giác thường gắn với hành động trực tiếp, đối tượng tri giác chủ yếu là sự vật gần gũi Khả năng tư duy kinh nghiệm của học sinh đạt mức cao so với trình độ chung của lứa tuổi, song khả năng tư duy lý luận còn thấp so với yêu cầu; trình độ các thao tác tư duy, khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát nhiều khi thiếu toàn diện, hệ thống Tri thức, thói quen được hình thành bằng con đường kinh nghiệm ảnh hưởng đến quá trình tiến hành các thao tác trí tuệ của các em Tuy nhiên, trong thao tác tư duy thì khả năng phân tích, tổng hợp và khái quát ở các em còn phát triển chậm, khả năng tư duy nói chung và khả năng tiến hành các

thao tác trí óc nói riêng hình thành khó khăn

Quá trình tư duy đối với các khái niệm khoa học và khái niệm thông thường thì sự hiểu biết thuộc tính bản chất khái niệm và sự vận dụng các khái niệm đó vào thực tế chỉ đạt mức gần trung bình Các em hay lầm lẫn giữa thuộc tính bản chất với thuộc tính không bản chất của khái niệm Những đặc điểm quá trình nhận thức của học sinh chi phối mạnh mẽ các thuộc tính tâm lý khác như: khả năng ghi nhớ có chủ định chậm được hình thành, khả năng tự điều chỉnh ghi nhớ có ý thức của học sinh còn yếu Đặc biệt, về mặt ngôn ngữ các em còn gặp khó khăn vì trước khi đi học các em thường dùng tiếng mẹ đẻ Trong khi đó quá trình nhận thức, tiếp thu tri thức ở trường lại diễn ra bằng ngôn ngữ tiếng Việt Như vậy, ở góc độ nhất định, sự giao thoa ngôn ngữ gây khó khăn trong hoạt động nhận thức khi mà công cụ tư duy bị hạn chế Trong học tập các em không biết lật đi lật lại vấn đề, phát hiện thắc mắc, suy nghĩ sâu sắc về vấn đề học tập Đa số học sinh chỉ cố gắng ghi nhớ toàn bộ lời giảng của giáo viên rồi lặp lại y nguyên, ngại đào sâu suy nghĩ, tìm dấu hiệu

18

bản chất của nội dung vấn đề (học vẹt) Trong lối sống, các em không thích

gò bó, thường có những thói quen chưa tốt như phong cách chậm chạp, thiếu ngăn nắp, ảnh hưởng đến công tác đào tạo khi các em học tập tại trường

Đặc điểm nhu cầu học tập Đối với học sinh dân tộc thiểu số, đi học là

sự thay đổi căn bản, ở môi trường này tâm lý các em có sự chuyển biến, ý thức mình là học sinh, là cán bộ tương lai của địa phương, đất nước Vấn đề là

tổ chức học tập làm sao cho hiệu quả, phù hợp với đặc điểm nhận thức, hứng thú của học sinh Tuy nhiên, việc hình thành và phát triển nhu cầu cho học sinh cần gắn liền với cải tiến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức học tập thích hợp, để nâng cao kết quả học tập

Đặc điểm giao tiếp Học sinh dân tộc thiểu số chịu ảnh hưởng mạnh của giao tiếp cộng đồng Trong quá trình học tập tại trường, không gian bán trú là môi trường giao tiếp sư phạm mới, có ý nghĩa lớn đối với các em Khi được giao tiếp trong môi trường mới đa dạng, phong phú về các hình thức tổ chức học tập, thời gian tiếp xúc của học sinh với các lực lượng giáo dục trong nhà trường nhiều hơn so với các môi trường khác Tuy nhiên, tính tích cực trong giao tiếp của học sinh chưa cao, khả năng giao tiếp, nhận thức và nhu cầu còn

có mâu thuẫn Từ những đặc điểm trên, đòi hỏi hình thức tổ chức tự học cũng như quản lý hoạt động tự học cho học sinh phải đổi mới cho phù hợp với nhu cầu đúng đắn của học sinh

Đặc điểm hoạt động tự học của học sinh dân tộc bán trú Trong môi

trường bán trú, thời gian dành cho học tập và sinh hoạt ngoài giờ chính khoá chiếm phần lớn thời gian đào tạo Trong các dạng hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khoá như vui chơi, văn hoá văn nghệ, thể thao, sinh hoạt câu lạc bộ, tham quan, học tập ngoại khoá thì hoạt động tự học nhằm củng cố, bổ sung, nâng cao, mở rộng kiến thức đã học, phát triển hứng thú học tập, rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh Như vậy, môi trường tự học hoàn toàn thuận lợi

19

dưới sự quản lý, tổ chức điều khiển thống nhất ở các địa điểm nhất định Hình thức tự học trong môi trường bán trú đa dạng, phong phú, học sinh có thể tự học một mình, học trao đổi nhóm với bạn hay với giáo viên, học có giáo viên hướng dẫn chung và riêng; thời gian dành cho tự học trong ngày nhiều, được phân chia theo thời gian cụ thể

Thời gian dành cho học tập trong ngày nhiều, nhưng do còn bị chi phối bởi cách học, kế hoạch học, động cơ học tập nên mức độ thực hiện nội dung công việc còn hạn chế Phần lớn học sinh chỉ chú ý đến những bài học, bài tập

mà giáo viên sẽ kiểm tra ngày hôm sau Sự nỗ lực của bản thân học sinh trong

tự học chưa cao, khi gặp khó khăn trong học tập (một bài tập khó, một vấn đề chưa hiểu…) hầu hết các em bỏ qua, chỉ một số ít hỏi thầy, hỏi bạn hoặc tự mày mò, tiếp tục suy nghĩ tìm tài liệu để giải quyết vấn đề

1.3.3 Nội dung tự học của học sinh ở bán trú trường THPT

Nội dung tự học của học sinh THPT rất đa dạng và phong phú Tùy theo động cơ, sở thích và nhu cầu mà các em có các nội dung tự học khác nhau Tuy nhiên có thể thấy, hoạt động tự học của học sinh THPT tập trung ở một

số nội dung cơ bản như:

Tự học các môn học trong chương trình THPT (nội dung được thầy cô giảng dạy trên lớp) Đây là nội dung tự học chủ yếu của học sinh THPT nói chung và của học sinh THPT tại các vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn nói riêng Bởi vì, đây là những nội dung, kiến thức được thực hiện theo chương trình sách giáo khoa THPT Là nội dung bắt buộc đối với học sinh muốn hoàn thành chương trình học THPT và học lên các bậc học cao hơn

Tự học các môn thể thao, năng khiếu Đây là nội dung tự học được học sinh lựa chọn theo năng lực, sở thích và nhu cầu của mỗi học sinh Đối với nội dung tự học này, hoạt động tự học được diễn ra theo hình thức sinh hoạt tại các câu lạc bộ như: bóng đá, bóng chuyền, các câu lạc bộ nghệ thuật…

20

Tự học các môn khoa học theo sở thích, nhu cầu, năng lực của học sinh Học sinh tự lựa chọn các môn khoa học theo sở thích, nhu cầu và năng lực của mình Tự tìm tòi, khám phá những tri thức khoa học, có thể được thực hiện một cách độc lập hoặc hoạt động theo mô hình câu lạc bộ hoặc cũng có thể dưới sự hướng dẫn của giáo viên

1.3.4 Các phương pháp tự học của học sinh ở bán trú trường THPT

Đối với học sinh THPT nói chung và học sinh ở bán trú trường THPT nói riêng thì phương pháp tự học là rất đa dạng Mỗi học sinh tùy vào năng lực, khả năng của bản thân sẽ có những phương pháp tự học khác nhau Một

số phương pháp tự học phổ biến của học sinh THPT hiện nay là:

Học thuộc lòng bài giảng trên lớp của giáo viên Đây là phương pháp tự học phổ biến nhất đối với học sinh THPT hiện nay Bởi người học không cần nhiều kỹ năng tự học mà vẫn có thể đạt được mục tiêu của tự học Tuy nhiên, chất lượng tự học không cao, và kiến thức nhanh bị quên…

Làm các bài tập vận dụng Đây là hình thức tự học nhằm “thực hành” các kiến thức đã được học trên lớp và vận dụng kiến thức để giải các bài tập vận dụng Phương pháp tự học này cũng khá phổ biến đối với học ính nói chung và học sinh THPT nói riêng

Khái quát kiến thức dưới dạng đề cương hoặc sơ đồ tư duy Đây là một phương pháp tự học tương đối hiệu quả, giúp cho người học có thể ghi nhớ kiến thức lâu thông qua việc ghi chép và tư duy bằng hình ảnh và ngôn ngữ

Ở phương pháp tự học này, người học được kích hoạt đồng thời cả hai bán cầu não trái và phải nên sẽ phát huy được tối đa trí tuệ và sự sáng tạo của bản thân Giúp cho việc tự học trở nên sinh động, không bị nhàm chán mà vẫn mang lại hiệu quả cao

1.3.5 Các hình thức tự học của học sinh ở bán trú trường THPT

Hình thức tự học trong môi trường bán trú đa dạng, phong phú Tùy vào nội dung, sở thích, nhu cầu và năng lực mà có nhiều hình thức tự học khác nhau

Tự học có sách nhưng không có sự hướng dẫn của giáo viên bên cạnh Ở

hình thức tự học này có thể diễn ra ở hai mức:

- Tự học theo sách mà không có sự hướng dẫn của thầy Trường hợp này, người học tự học để hiểu, để thấm các kiến thức trong sách qua đó để phát triển tư duy Tự học hoàn toàn với sách là cái đích mà mọi người cần hướng đến để xây dựng một xã hội học tập suốt đời

- Tự học có thầy hướng dẫn từ xa Là hình thức tự học của học sinh nhưng có sự trao đổi thông tin giữa thầy và trò bằng các phương tiện trao đổi thông tin dưới dạng phản ánh hoặc giải đáp những thắc mắc, làm bài, kiểm tra, đánh giá…

Tự học dưới sự định hướng, hướng dẫn của các lực lượng giáo dục trong nhà trường Là hình thức tự học mà ở đó người học dưới sự định

hướng, hướng dẫn của các lực lượng giáo dục trong nhà trường, tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ và cơ bắp cùng cùng các phẩm chất của mình cả động cơ, tình cảm, nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình Ở hình thức tự học này, hoạt động tự học của người học liên quan trực tiếp đến yêu cầu của giáo viên, được giáo viên định hướng về nội

22

dung, phương pháp tự học để người học thực hiện Ở hình thức tự học này, quá trình tự học liên quan đến quá trình dạy học, chịu sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố tổ chức và quản lý quá trình dạy học của giáo viên

và quá trình tự học của học sinh

Do mục đích và nội dung nghiên cứu của đề tài này chỉ chủ yếu tập trung nghiên cứu công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh trong và ngoài giờ lên lớp dưới sự định hướng, hướng dẫn của các lực lượng giáo dục trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo ở các trường THPT huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai

1.4 Quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

1.4.1 Khái niệm quản lý

Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau xung quanh thuật ngữ quản lý

Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến”[25]

Theo tác giả Bùi Minh Hiền: “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra”.[12;12]

Theo Trần Kiểm: “Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội”[16]

Theo quan điểm của lý thuyết hệ thống: Quản lý là quá trình điều khiển, là chức năng của các hệ thống có tổ chức nhằm bảo toàn cấu trúc và duy trì hoạt động của hệ thống đó Quản lý là những tác động hợp quy luật khách quan làm cho hệ thống vận động, vận hành và phát triển

Mặc dù khái niệm quản lý được hiểu ở những góc độ khác nhau, song

dù tiếp cận ở góc độ nào thì quản lý cũng có một số đặc điểm chủ yếu sau:

23

- Quản lý là một thuộc tính bất biến nội tại của quá trình hoạt động

xã hội

- Quản lý được thực hiện bởi một tổ chức hay một nhóm xã hội

- Là những tác động có tính hướng đích, là sự phối hợp nội lực của các

cá nhân nhằm đạt được mục tiêu chung của tổ chức

- Yếu tố con người là trung tâm trong hoạt động quản lý (người quản lý

và người bị quản lý…)

Từ việc phân tích và tổng hợp các khái niệm trên, theo tác giả: Quản lý

là hệ thống tác động có mục đích, có tổ chức, phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra trong điều kiện luôn biến động của môi trường

1.4.2 Khái niệm quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

Quản lý hoạt động tự học là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý giáo dục nói chung và quản lý nhà trường nói riêng, là bộ phận cấu thành nên hệ thống quản lý quá trình giáo dục, đào tạo trong nhà trường Quản lý hoạt động tự học cho học sinh bao gồm hai quá trình cơ bản là quản

lý hoạt động tự học trong giờ lên lớp và quản lý hoạt động tự học ngoài giờ lên lớp, được tiến hành trên cả hai phương diện ở trường và ở nhà Tuy nhiên đối với hình thức học bán trú thì hoạt động tự học cho học sinh được diễn ra phần lớn trong môi trường nhà trường

Quản lý hoạt động tự học cho học sinh là sự tác động của chủ thể quản lý đến quá trình tự học của học sinh làm cho học sinh tích cực, chủ động tự chiếm lĩnh tri thức bằng sự cố gắng nỗ lực của chính mình Quản lý hoạt động

tự học cho học sinh có liên quan chặt chẽ với quá trình tổ chức dạy học của giáo viên

Như vậy, quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

là một hệ thống các tác động sư phạm có mục đích, phương pháp, kế hoạch

24

của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường đến toàn bộ quá trình tự học của học sinh THPT ở bán trú nhằm thúc đẩy học sinh tự giác, tích cực, chủ động tự chiếm lĩnh tri thức bằng sự cố gắng nỗ lực của chính bản thân học sinh

1.4.3 Vị trí, vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

1.4.3.1 Khái niệm Hiệu trưởng

Trong Luật Giáo dục khoản 1, điều 54 ghi rõ: “Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận với nhiệm kỳ 5 năm” Thời gian

đảm nhiệm chức vụ này không quá 2 nhiệm kỳ ở một trường trung học Với yêu cầu Hiệu trưởng phải là người giảng dạy ít nhất 5 năm ở bậc trung học hoặc bậc cao hơn, có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn vững vàng, có năng lực quản lý, được bồi dưỡng lý luận và nghiệp vụ quản lý giáo dục, có sức khoẻ, được tập thể giáo viên, nhân viên tín nhiệm Như vậy,

Hiệu trưởng trong nhà trường là người đại diện chức trách hành chính

1.4.3.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của Hiệu trưởng trường trung học phổ thông

Điều kiện kiên quyết để thi hành chức trách của mình là việc quán triệt đây đủ các văn bản pháp quy của Đảng và Nhà nước trong toàn bộ cơ quan Việc tập hợp các văn bản pháp quy đó hết sức cần thiết

- Giúp Hiệu trưởng có thể đưa ra quyết định luôn phù hợp với quy chế

- Nâng cao trình độ nhận thức của giáo viên về đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, tạo điều kiện cho họ cùng tham gia quản lý nhà trường

- Giúp cho cha mẹ học sinh và các tổ chức xã hội liên quan dến nhà trường hiểu biết về đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước để họ có điều kiện cùng với nhà trường tham gia tích cực và có kết quả vào việc giáo dục của nhà trường

25

Để làm tốt nhiệm vụ của mình, Hiệu trưởng phải nắm vững chu trình quản lý trong hoạt động quản lý, chu trình đó thường thể hiện qua các chức năng cụ thể là: kế hoạch hoá và thống kê, kế hoạch dạy học, quản lý nhân sư quản lý trường sở và thiết bị dạy học, quản lý tài chính, kiểm tra ngân sách Điều lệ trường trung học quy định Hiệu trưởng nhà trường có những nhiệm

vụ, quyền hạn sau đây:

+ Xây dựng bộ máy nhà trường

+ Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học

+ Quản lý giáo viên, nhân viên, học sinh, quản lý chuyên môn, phân công chuyên môn, kiểm tra đánh - giá việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên, nhân viên + Quản lý và tổ chức giáo dục học sinh

+ Thực hiện chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh Tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong hoạt động nhà trường

+ Được theo học các lớp chuyên môn nghiệp vụ hưởng chế độ hiện hành

1.4.3.3 Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

Trong việc quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT thì người hiệu trưởng có vai trò vô cùng quan trọng, phải đảm bảo chỉ đạo, phối hợp nhịp nhàng hoạt động của các bộ phận, huy động các bộ phận tham gia quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT để đạt được hiệu quả cao Do đó, hiệu trưởng phải nắm vững mục tiêu, các hình thức

tổ chức hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT; để tuyên truyền sao cho học sinh nắm vững phương pháp, kỹ năng tự học, đồng thời triển khai đến giáo viên, Đoàn thanh niên nhằm thực hiện có hiệu quả quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT Cụ thể, vai trò ấy được

thể hiện như sau:

26

* Giám sát điều hành hoạt động của Bí thư Đoàn TNCSHCM trong quản

lý tự học cho học sinh ở bán trú

- Thông qua kế hoạch cá nhân

- Thông qua báo cáo hoạt động thường kỳ, từng phần hoặc qua kết quả của một hoạt động cụ thể sau khi đã được tiến hành đánh giá hoạt động đó

- Thông qua các thông tin phản hồi và nhiều nguồn thông tin khác nhau

* Giám sát điều hành công tác của giáo viên chủ nhiệm quản lý tự học cho học sinh ở bán trú

- Thông qua kế hoạch chủ nhiệm

- Thông qua các báo cáo tổng kết theo từng tuần, từng tháng

- Thông qua sự phối hợp giữa GVCN và đội ngũ cán sự lớp…

* Phối hợp với các lực lượng giáo dục khác trong nhà trường một cách hợp lí: Với Hội đồng GD, Đoàn Thanh niên, Công đoàn và các giáo viên bộ

môn Đặc biệt là phối hợp chặt chẽ với Ban bán trú nhằm theo dõi và quản lý chặt chẽ sinh hoạt và học tập của học sinh ở bán trú

1.4.4 Nội dung quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

1.4.4.1 Quản lý các hoạt động giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò của hoạt động tự học cho học sinh

Mọi hoạt động của con người đều có mục đích Hoạt động tự học của người học nhằm mục đích hoàn thành các nhiệm vụ học tập đã được xác định Hoạt động tự học được thực hiện bằng các hành động tự học của người học Hành động là kết quả của nhận thức, nhận thức đúng thì hành động đúng Nhận thức là một quá trình lĩnh hội tri thức của người học, vai trò của hoạt động tự học cũng là một quá trình tuân theo quy luật nhận thức chân lý khách quan: từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Muốn nâng cao nhận thức của học sinh về vai trò của hoạt động tự học, từ đó giúp họ có những hành động tự học nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ

27

học tập, nhà trường phải thường xuyên đồng thời phải tiến hành nhiều biện pháp và hình thức giáo dục truyền thống, giáo dục nâng cao nhận thức về mục tiêu, yêu cầu đào tạo, các chế độ, quy chế, quy định về giáo dục – đào tạo, xây dựng bầu không khí học tập tích cực trong tập thể học sinh Hoạt động tự học của học sinh bình đẳng như các hoạt động khác, song nó có tính độc lập cao

và mang đậm sắc thái cá nhân, đều này càng khẳng định nó phải được thúc đẩy bởi hệ thống động cơ học tập nói chung và động cơ tự học nói riêng Thường xuyên giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò to lớn của hoạt động tự học sẽ trực tiếp góp phần xây dựng và thúc đẩy động cơ tự học của học sinh Động cơ tự học cũng có nhiều cấp độ khác nhau, bắt đầu từ sự thỏa mãn nhu cầu phải hoàn thành nhiệm vụ tự học, tự khẳng định mình, mong muốn thành nghề trong tương lai, cho tới cấp độ cao là thỏa mãn nhu cầu hiểu biết, lòng khát khao tri thức Mọi động cơ đều có nguồn gốc, được hình thành từ những tác động bên ngoài và được cá nhân hóa thành hứng thú, tâm thế, niềm tin của mỗi cá nhân Hình thành động cơ hoạt động phải bắt đầu từ xây dựng các điều kiện bên ngoài cho phù hợp với nhận thức, tình cảm của cá nhân

Tăng cường công tác tuyên truyền, nêu gương những HS có thành tích học tập xuất sắc, đặc biệt là những HS có thành tích cao trong HĐ tự học Đặc biệt là những học sinh nhà ở xa, đường sá đi lại khó khăn, hay phải vượt sông

để đến trường…

Phát động phong trào tự học, tự nghiên cứu trên phạm vi toàn trường và kêu gọi sự tham gia của cả giáo viên và học sinh Đồng thời có những hình thức khen thưởng phù hợp đối với những tập thể, cá nhân có thành tích cao trong hoạt động tự học

1.4.4.2 Quản lý thực hiện các quy định về học tập của học sinh ở bán trú trường THPT

Đối với học sinh ở bán trú trường THPT thì các hoạt động học tập, sinh hoạt phải được tuân thủ theo kế hoạch và sự quản lý của nhà trường Trong đó

28

hoạt động học tập của học sinh cũng phải tuân thủ theo những quy định chặt chẽ của nhà trường nhằm đảm bảo hoạt động sinh hoạt và học tập của học sinh đạt kết quả cao

Để việc quản lý thực hiện các quy định về học tập của học sinh ở bán trú trường THPT có hiệu quả cao Người Hiệu trưởng cần thực hiện một số nội dung cơ bản sau đây:

Thu thập, tổng hợp số liệu về số lượng học sinh, đặc điểm lứa tuổi, giới tính của học sinh ở bán trú tại trường làm cơ sở cho việc lập kế hoạch thời gian biểu sinh hoạt và học tập của học sinh

Xây dựng dự thảo quy định về học tập của học sinh ở bán trú trên cơ sở điều kiện thực tế ở địa phương và đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Tổ chức xây dựng dự thảo và lấy ý kiến góp ý của tập thể sư phạm trong nhà trường để hoàn thiện quy định về học tập của học sinh

Hoàn thiện quy định về học tập của học sinh ở bán trú và công bố để toàn trường thực hiện Sau khi lấy ý kiến góp ý về quy định học tập của học sinh ở bán trú Hiệu trưởng hoàn thiện quy định và công bố để toàn trường thực hiện Quy định về học tập của học sinh ở bán trú cần được đặt ở những nơi có thể dễ dàng quan sát, trong mỗi lớp học, khu bán trú để mọi học sinh

và mọi giáo viên trong nhà trường có thể nắm được

Tổ chức theo dõi và quản lý nề nếp học tập trên lớp Giao cho đội ngũ GVCN phối hợp cùng Đoàn thanh niên, các lớp trưởng của các lớp theo dõi việc thực hiện chuyên cần của học sinh Định kỳ báo cáo cho Bán giám hiệu nhà trường hoặc hiệu phó phụ trách chuyên môn

Tổ chức theo dõi và quản lý hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp của học sinh Phân công và giao cho Ban bán trú, phối hợp với GVCN và Đoàn thanh niên, thường xuyên kiểm tra việc thực hiện nề nếp học tập ngoài giờ lên lớp của học sinh Đặc biệt là kiểm tra việc tuân thủ thời gian học và thời gian tự học ngoài giờ lên lớp của học sinh

Do vậy, Hiệu trưởng nhà trường cần chú trọng công tác phát triển các kỹ năng, phương pháp tự học cho học sinh nói chung và học sinh ở bán trú nói riêng Từ

đó, giúp cho các em có phương pháp, kỹ năng tự học một cách hiệu quả

Giao cho các Tổ chuyên môn và Hiệu phó chuyên môn, tổ chức hội nghị học tốt vào đầu mỗi năm học để nhằm hướng dẫn cho học sinh (nhất là học sinh đầu khóa) nắm được các kỹ năng, phương pháp tự học

Chỉ đạo đội ngũ giáo viên bộ môn, hướng dẫn học sinh cách ghi chép, tóm tắt ý chính, cách học đối với từng môn học cụ thể

Chỉ đạo đội ngũ GVCN, Đoàn TNCSHCM thường xuyên tổ chức các tiết học ngoại khóa, trong đó lồng ghép nội dung hướng dẫn cách tự học cho học sinh Đặc biệt, cần lưu ý hướng dẫn cho học sinh cách lập kế hoạch tự học, cách lập bản đồ tư duy…

Giao cho Đoàn TNCSHCM phối hợp cùng GVCN định kỳ tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tự học, tự nghiên cứu và tìm kiếm thông tin cho HS Trong đó, tập trung vào việc hướng dẫn các em cách khai thác thông tin trong sách giáo khoa, các sách báo tham khảo, hướng dẫn cho các em tra cứu, khai thác thông tin trên internet phục vụ quá trình học tập…

Xây dựng quy chế sử dụng, bảo quản cơ sở vật chất trong phạm vi của nhà trường Đồng thời, tiến hành phổ biến quy chế sử dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị đến toàn thể giáo viên, nhân viên và học sinh trong nhà trường Quy chế sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất phải được đặt ở những nơi dễ quan sát, trong lớp học và khu bán trú để học sinh có thể ghi nhớ và thực hiện đúng Thường xuyên kiểm tra, đánh giá các điều kiện phục vụ cho hoạt động tự học của học sinh ở bán trú Từ đó, lên kế hoạch sửa chữa, bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị Giao cho Hiệu phó phụ trách chuyên môn phối hợp với nhân viên trong nhà trường, thường xuyên kiểm tra điều kiện cơ sở vật chất phục vụ hoạt động học tập của học sinh Đặc biệt là các điều kiện sinh hoạt và học tập của học sinh ở bán trú

Trên cơ sở thực trạng các điều kiện cơ sở vật chất hiện có của nhà trường, tham mưu với cơ quan chính quyền địa phương đầu tư bổ sung cơ sở vật chất

Chỉ đạo đội ngũ nhân viên thường xuyên chăm sóc, bảo dưỡng cơ sở vật chất hiện có của nhà trường

Thực hiện tốt công tác xã hội hóa giáo dục nhằm huy động sự đóng góp của các lực lượng xã hội tham gia đầu tư cơ sở vật chất của nhà trường nhằm phục vụ công tác giáo dục và đào tạo của nhà trường nói chung và công tác tự học của học sinh ở bán trú nói riêng

31

Tổ chức quản lý, sử dụng có hiệu quả ngân sách nhà nước và nguồn đóng góp của xã hội Đồng thời thực hiện cơ chế công khai, minh bạch về tài chính trong việc sử dụng các nguồn đầu tư cho phát triển nhà trường

1.4.4.5 Quản lý công tác phối hợp giữa các lực lượng trong việc tổ chức tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

Hoạt động học tập nói chung và hoạt động tự học nói riêng không chỉ được diễn ra ở trên lớp mà còn được diễn ra ở ngoài giờ lên lớp Đặc biệt, đối với học sinh ở bán trú tại trường THPT thì hoạt động tự học ở ngoài giờ lên lớp càng phải được quan tâm Do đó, nhất thiết phải phối hợp các lực lượng giáo dục trong nhà trường để quản lý việc tự học của học sinh nhằm đảm bảo hoạt động tự học của học sinh được diễn ra thường xuyên và có hiệu quả Tăng cường chỉ đạo Hiệu phó phụ trách chuyên môn phối hợp với Ban bán trú thường xuyên theo dõi sinh hoạt và học tập của học sinh ở bán trú Theo dõi, đôn đốc, nhắc nhở việc thực hiện chế độ, thời gian biểu về sinh hoạt

và học tập của học sinh ở bán trú trường THPT

Thiết lập cơ chế phối hợp giữa Ban giám hiệu, Ban bán trú, Đoàn thanh niên và GVCN trong việc quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

Phân công rõ trách nhiệm, quyền hạn của các cá nhân, đơn vị và ban ngành có liên quan đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT Tổ chức lập kế hoạch, phân công trách nhiệm đến từng đơn vị,

bộ phận, cá nhân trong nhà trường trong việc quản lý sinh hoạt và học tập của học sinh Trong đó, cần đảm bảo việc phân công nhiệm vụ một cách công bằng, đúng người, đúng việc nhằm phát huy tối đa nguồn lực hiện có và mang lại hiệu quả cao

Thường xuyên khen thưởng, động viên đối với những cá nhân, tập thể có nhiều thành tích trong việc quản lý hoạt động tự học của học sinh Động viên

32

khen thưởng đối với những học sinh có thành tích tốt trong việc tự học, tự nghiên cứu Có thể tiến hành nêu gương toàn trường để động viên, khuyến khích phong trào tự học phát triển

Chỉ đạo các lực lượng giáo dục trong nhà trường thực hiện chế độ báo cáo thường xuyên, định kỳ về công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh

và thực trạng hoạt động tự học của học sinh

1.4.4.6 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

Quản lý việc kiểm tra, đánh giá hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT là cơ sở để giáo viên và học sinh tự điều chỉnh hoạt động dạy và hoạt động tự học của mình tạo động lực thúc đẩy các em về mọi mặt trong đó

có việc kích thích các em tự học và tự học có hiệu quả hơn

Lập kế hoạch kiểm tra, đánh giá hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT Công khai kế hoạch kiểm tra để các đơn vị, bộ phận và bản thân học sinh nắm được

Giao cho Hiệu phó chuyên môn phối hợp với Ban bán trú thực hiện theo dõi, kiểm tra nề nếp học tập ngoài giờ lên lớp của học sinh ở bán trú

Để từ đó có những nhắc nhở, uốn nắn đối với những học sinh không nghiêm chỉnh chấp hành quy định của Ban bán trú, đồng thời có những khuyến khích, động viên với những cá nhân, tập thể thực hiện tốt nôi quy, quy chế của Ban bán trú

Phân công Đoàn TNCSHCM, GVCN phối hợp với đội ngũ cán bộ lớp thường xuyên kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nề nếp học tập trên lớp của học sinh Thường xuyên báo cáo tình hình thực hiện nề nếp học tập với Hiệu phó chuyên môn hoặc Ban giám hiệu để có những tác động quản lý phù hợp

Chỉ đạo đội ngũ GVCN, giáo viên bộ môn thường xuyên báo cáo về chất lượng hoạt động tự học của học sinh, thực trạng kỹ năng, phương pháp

33

tực học của học sinh để có những tác động quản lý phù hợp Thông qua những nhiệm vụ được giáo viên giao cho học sinh tự nghiên cứu, giáo viên có thể đánh giá được khả năng tự học, tự nghiên cứu vấn đề của học sinh Để từ

có, giáo viên có thể điều chỉnh hoặc có biện pháp bồi dưỡng kỹ năng, phương pháp tự học cho học sinh

Tổ chức các cuộc thi sáng kiến kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động tự học, các bài viết chia sẻ về kinh nghiệm tự học của học sinh trong phạm vi toàn trường Sau mỗi một cuộc thi, có những đánh giá và động viên, khuyến khích đối với cá nhân, tập thể có những sáng kiến hay, những bài chia sẻ thú vị về kinh nghiệm tự học…

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT

Hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT nói chung và hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT huyện Bát Xát – Lào Cai nói riêng không tách rời các điều kiện tác động, bao gồm hai yếu tố chính là yếu

tố khách quan và yếu tố chủ quan

1.5.1 Những yếu tố khách quan

- Đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước: các nghị quyết, chỉ thị,

thông tư, hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, UBND Tỉnh Lào Cai v.v

có ảnh hướng lớn đến công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú trường THPT Những cơ chế, chính sách hỗ trợ là những điều kiện quan trọng giúp cho việc tổ chức cho học sinh ở bán trú nói chung và việc quản lý hoạt động tự học cho học sinh ở bán trú nói riêng được diễn ra một cách thuận lợi

- Các điều kiện cơ sở vật chất: như ký túc xá, phòng học, thư viện, hệ

thống mạng Internet, phương tiện thiết bị, sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo v.v phục vụ cho dạy học Đây là một yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến