BAI TIEU LUAN QUAN LY NHA NUOC; quản lý thủy sinh vật ngoại lai trên địa bàn tỉnh bà rịa – vũng tàu

Vấn đề trên đã trở thành đề tàinóng và nhận được sự quan tâm của toàn xã hội, liên tiếp các thông tin từ báo,đài, mạng internet đưa tin về các vụ Thủy sinh vật ngoại lai gây nguy h

LỜI NÓI ĐẦU

Rong các năm gần đây, các loài Thủy sinh vật ngoại lai (TSVNL)xâm nhập vào nước ta với nhiều mục đích khác nhau phục vụ cho

bộ phận người chơi cây cá cảnh, làm phụ liệu cho các ngành dượcphẩm và chúng đi vào nước ta bằng nhiều con đường, nhiều hình thức như chínhngạch, tiểu ngạch, quà tặng, hàng xách tay… Vấn đề trên đã trở thành đề tàinóng và nhận được sự quan tâm của toàn xã hội, liên tiếp các thông tin từ báo,đài, mạng internet đưa tin về các vụ Thủy sinh vật ngoại lai gây nguy hại, ảnhhưởng trực tiếp và gián tiếp đến các loài sinh vật bản địa, chúng tàn phá câylương thực, xâm hại các công trình thủy lợi như đê điều, cầu cống, công trìnhcủa người dân nuôi trồng thủy sản, các loài tiêu biểu đã bị các cơ quan chứcnăng phát hiện và có phương án xử lý như: Động vật có Rùa tai đỏ, Ốc Bươuvàng, Cá lau kiếng, Tôm hùm nước ngọt, Cá sấu hỏa tiễn… Thực vật thì có câyMai dương là điển hình Từ thực tế cho thấy, các loài TSVNL không chỉ gâythiệt hại trực tiếp lên các hệ sinh thái của nước ta mà chúng còn có thể gây nguyhiểm đến tính mạng với con người, có nguy cơ lây nhiễm và bùng phát thànhdịch bệnh như đã từng xảy ra ở một số nước tại Châu phi trong đó đặc biệt là

loài Rùa tai đỏ (Có tên khoa học là: Trachemys scripta elegans), theo các nhà

T

thương hàn cho con người Các hệ lụy và các nguy hại trực tiếp hoặc gián tiếpđã và đang được các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cùng các nhàkhoa học cảnh báo và đã có nhiều phương án, biện pháp hay được đưa ra nhằmhạn chế đến mức thấp nhất các tác hại do chúng gây ra.

Hiện nay, một số loài TSVNL đã phát tán ra ngoài môi trường tự nhiêntrên diện rộng như Ốc bươu vàng, cá lau kiếng… bên cạnh đó một số loài nhưTôm hùm nước ngọt, Cá sấu hỏa tiễn đang có mối nguy cơ phát tán trên diệnrộng, hiện chúng có mặt hầu như ở tất cả các tỉnh thành từ nông thôn đến thànhthị Đứng trước tình hình trên, vấn đề đặt ra cho các cơ quan quản lý chuyênngành, chính quyền địa phương các cấp và của toàn xã hội nhằm đưa ra các giảipháp ngăn chặn, bao vây, thu gom và tiêu diệt các loài TSVNL song song vớicác biện pháp trên thì công tác tuyên truyền sâu rộng trong xã hội là vô cùng cầnthiết

Là một cán bộ quản lý nhà nước về lĩnh vực thủy sản trên địa bàn tỉnh,thường xuyên tham gia vào các đoàn thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực thủy sản,tham mưu cho lãnh đạo Sở Nông nghiệp một số biện pháp xử lý các sự vụ, sựviệc cụ thể Với những kiến thức đã được học từ các bài giảng về quản lý nhànước tại trường Chính trị tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, cùng với kinh nghiệm từ thựctế có được qua công tác mà bản thân đã tham gia Tôi đã chọn chuyên đề với nội

dung: “Quản lý Thủy sinh vật ngoại lai trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu”

để hoàn thành bài tiểu luận cuối khóa về xử lý tình huống của mình Bài tiểuluận gồm các phần sau:

I Lời nói đầu.

II Mô tả tình huống.

III Xác định mục tiêu xử lý tình huống.

IV Phân tích nguyên nhân, hậu quả.

V Xây dựng các phương án giải quyết vấn đề và lựa chọn phương án.

VI Kết luận và các kiến nghị.

- Bảng biểu và các tài liệu tham khảo.

Đây là tính huống có thật tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, tình huống trên diễn

ra vào năm 2009 mà người viết đã trực tiếp tham gia xử lý cùng đoàn công tác,trong đó đã tham mưu cho các cấp lãnh đạo đưa ra các giải pháp thực hiện, trựctiếp cùng với các cán bộ của các đơn vị chuyên môn khác phối kết hợp cùng vớichính quyền các địa phương xử lý kịp thời đúng theo quy định hiện hành củaNhà nước trên địa bàn toàn tỉnh Bước đầu việc thực hiện kế hoạch trên đã cókết quả nhất định, góp phần cùng với các tỉnh thành trong cả nước chung tayngăn chặn các loài TSVNL xâm nhập vào địa bàn tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nóiriêng, của cả nước nói chung, qua đó giúp người dân nâng cao nhận thức vàcảnh giác trước các loài thủy sinh vật nguy hại, tự giác chấp hành nghiêm chỉnhcác quy định của Nhà nước về quản lý các loài TSVNL Tuy nhiên, dưới phạm

một cách xác thực nhất nhưng không sai nội dung thực tế mà kế hoạch đã thựchiện

Tuy đã cố gắng, song trong quá trình trình bày không thể tránh khỏinhững thiếu sót và hạn chế Rất mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của quýThầy, Cô, các anh chị em đồng nghiệp và bạn bè để bài tiểu luận được hoànthiện hơn, qua đó bản thân cố gắng học hỏi, nâng cao nhận thức và sự hiểu biếtcủa mình

Em xin chân thành cảm ơn!

PHẦN I

MÔ TẢ TÌNH HUỐNG

(Tên các nhân vật, cửa hàng kinh doanh, địa chỉ đã được người viết thay đổi

tên)

Đứng trước tình hình các loài Thủy sinh vật ngoại lai (TSVNL) gây táchại đối với môi trường sinh thái của địa phương, chúng tàn phá mùa màng, câylương thực và các công trình nuôi trồng thủy sản, công trình thủy lợi tại địa bànmột số huyện và có nguy cơ phát tán trên diện rộng nếu không có các biện phápngăn chặn kịp thời Cũng trong thời gian trên, UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàunhận được một số đơn, thư kêu cứu của người dân nuôi trồng thủy sản tại cácđịa phương huyện Châu Đức, huyện Tân thành và thành phố Vũng Tàu về tìnhtrạng kinh doanh buôn bán tràn lan các loài động vật thủy sản ngoại lai nuôi làmcảnh như Cá lau kiếng, Rùa tai đỏ, Tôm hùm nước ngọt và một số loài thủy sảnngoại lai lạ khác tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Trong đơn, người dân chỉđích danh một số địa điểm nuôi nhốt mua bán số lượng lớn và yêu cầu UBNDtỉnh cần có ngay các biện pháp bao vây, tiêu diệt nhằm bảo đảm an toàn cho sứckhỏe của người dân cũng như không gây thiệt hại cho các mùa vụ tiếp theo.Theo báo cáo, đánh giá và nhận định của các đơn vị chuyên môn thì một số loàiđã xuất hiện dày đặc ở nhiều ao hồ nuôi trồng thủy sản gây ảnh hưởng nghiêm

các dòng sông, kênh rạch xung quanh nơi người dân sinh sống và nuôi trồngthủy sản trên địa bàn tỉnh

UBND tỉnh nhận định tình hình mang tính cấp bách và cần phải xử lýngay nhằm giảm nguy cơ phát tán trên diện rộng, giảm sự tác động tiêu cực vàtránh gây thiệt hại cho môi trường, cho người dân tại các địa phương UBNDtỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (SởNN&PTNT) chủ trì phối hợp với chính quyền các địa phương thực hiện ngaycác biện pháp cấp bách tại các điểm nóng trên Trên cơ sở sự chỉ đạo của UBNDtỉnh, Sở NN&PTNT đã khẩn trương tổ chức cuộc họp họp bàn phương án vàbiện pháp giải quyết vấn đề trên, thành phần cuộc họp gồm lãnh đạo Sở Nôngnghiệp, các đơn vị trực thuộc sở và đại diện chính quyền các địa phương cóđiểm nóng về TSVNL Kết thúc buổi họp, Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNTquyết định giao cho Chi cục Nuôi trồng Thủy sản Chủ trì, phối kết hợp với cácđơn vị, chính quyền các địa phương nhanh chóng vào cuộc và xử lý triệt để vấn

đề trên, báo cáo kết quả về Sở NN&PTNT trong vòng 30 ngày, để Sở Nôngnghiệp tổng hợp báo cáo UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

PHẦN II

MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG

- Ngăn chặn việc phát tán rộng rãi các loài TSVNL ra môi trường nước,các thủy vực, sông suối hồ đập trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

- Nhằm giúp đội ngũ cán bộ công chức xem xét, xử lý sự vụ, sự việc cụthể có tình, có lý nhưng bảo đảm không trái các quy định của pháp luật

- Tăng cường tính pháp chế, kỷ cương của Nhà nước Việt Nam tronglĩnh vực thủy sản nói riêng, pháp luật nói chung trên địa bàn tỉnh

- Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật theo quy định hiện hành

- Nêu cao tinh thần và trách nhiệm của người thực thi công vụ – tăngniềm tin của người dân đối với các cơ quan công quyền, quản lý nhà nước vàphát huy quyền làm chủ của người dân

- Bảo vệ sức khỏe và đời sống của người dân qua các biện pháp cụ thể,trong đó loại trừ nguy cơ gây bệnh thương hàn ở người

- Bảo vệ môi trường sống của các loài sinh vật bản địa và bảo vệ các hệsinh thái đa dạng tại nước ta

- Giúp công tác điều tra và lập danh mục các loài TSVNL trên địa bàntỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, đánh giá chính xác sự tác động của các loài TSVNL đã,đang và có thể xảy ra trên địa bàn tỉnh

PHẦN III PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ CỦA

TÌNH HUỐNG.

Trên cơ sở sự vụ, sự việc đã xảy ra trên địa bàn tỉnh mà các đơn vị chuyênmôn, chính quyền địa phương đã vào cuộc xử lý, để có các thông tin đúng,khách quan nhằm phân tích nguyên nhân và hậu quả do tình huống trên mang

lại Trước tiên chúng ta hãy tìm hiểu về các loài TSVNL xâm hại và các loài cónguy cơ xâm hại và sự hiểu biết của người dân nói chung về chúng.

1 Khái niệm về Thủy sinh vật ngoại lai.

Theo Điều 2, Thông tư 53/2009/TT-BNNPTNT, thì các loài TSVNL làloài thủy sinh vật được di nhập từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam

2 Thủy sinh vật ngoại lai xâm hại: TSVNL xâm hại là loài TSVNL lấn

chiếm nơi sinh sống hoặc gây hại đối với các loài sinh vật bản địa, làm mất cânbằng sinh thái tại nơi chúng xuất hiện và phát triển

3 Thủy sinh vật ngoại lai có nguy cơ xâm hại: Là loài TSVNL có nguy

cơ lấn chiếm nơi sinh sống hoặc có nguy cơ gây hại đối với các loài sinh vật bảnđịa, làm mất cân bằng sinh thái tại nơi chúng xuất hiện và phát triển

Ngoài ra, Thông tư trên cũng quy định Cơ quan quản lý chuyên ngành vềthủy sản ở địa phương là Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản hoặcChi cục Nuôi trồng thủy sản của các địa phương

4 Văn bản QPPL về quản lý các loài Thủy sinh vật ngoại lai.

Thông tư 53/2009/TT-BNNPTNT, ngày 21/08/2009 của Bộ Nông nghiệp

và Phát triển nông thôn quy định quản lý các loài thuỷ sinh vật ngoại lai tại ViệtNam Thông tư này quy định về việc quản lý các loài thuỷ sinh vật được di nhậptừ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam với mục đích chủ định hoặc không chủđịnh, đã phát tán trong môi trường tự nhiên hoặc đang được nuôi trong môi

trường có kiểm soát, Thông tư này áp dụng đối với tổ chức, cá nhân trong nước

và nước ngoài có hoạt động liên quan đến quản lý TSVNL tại Việt Nam

Tại Việt Nam, theo kết quả điều tra của các nhà khoa học và các cơ quanchuyên môn thì nước ta hiện đã có nhiều loài TSVNL xâm hại và có nguy cơxâm hại đang hiện diện trên tất cả các tỉnh thành từ miền núi đến đồng bằng, từnông thôn đến thành thị Trong đó không thể không nhắc đến các loài đang nằmtrong diện “Có nguy cơ xâm hại” để từ đó đưa ra các biện pháp, phương án đồng

bộ mang tính thống nhất cao nhằm ngăn chặn và xử lý ngay từ đầu khi có dấuhiệu và mới xuất hiện trên thị trường

Các nhà khoa học và các cơ quan chuyên môn có thẩm quyền cũng đã thumẫu, phân tích và đưa ra các cảnh báo về đường lây bệnh thương hàn từ Rùa tai

đỏ sang người, đặc biệt là trong môi trường khí hậu nhiệt đới gió mùa của nước

ta, một môi trường thuận lợi tiềm ẩn nguy cơ phát triển thành đại dịch như đãtừng xảy ra ở một số nơi trên thế giới hay như chính tại Việt Nam chúng ta là rấtcao

Cũng tại Việt Nam Các nhà khoa học đã tiến hành phân tích và đưa ra cáckịch bản về sự mất cân bằng trong đa dạng sinh học và các hệ sinh thái, các cảnhbáo cũng chỉ ra rằng nếu Chính phủ không có các biện pháp hữu hiệu thì trongtương lai gần chúng ta sẽ tự đánh mất một số loài động thực vật bản địa và sẽmất rất nhiều nguồn gen bản địa quý mà trong tương lai thế con cháu sẽ phảimất rất nhiều công sức và vật chất mới có thể khôi phục lại được

5 Sự hiểu biết của người dân về Thủy sinh vật ngoại lai.

Xuất phát từ những quan niệm sai lầm, thiếu cơ sở khoa học như các loàiđộng vật sẽ tự khắc tiêu diệt lẫn nhau để cân bằng trong môi trường sống củachúng mà không cần có sự tác động hay điều chỉnh từ con người.

Trong lịch sử đã chứng minh nhiều trường hợp nguy hại cho chính môitrường sống của con người do mất cân băng sinh thái Không thể phủ nhận cácgiá trị của một số loài TSVNL mang lại cho con người nói chung, Việt Namchúng ta nói riêng như bản thân các loài TSVNL trực tiếp hay gián tiếp gópphần tạo ra các sản phẩm hữu dụng phục vụ cho đời sống con người… Tuynhiên, đứng ở góc độ sinh học thì trong mỗi không gian và thời gian nhất định,từng loài sinh vật buộc phải nằm trong “Chuỗi” trên cơ sở phát triển với sốlượng nhất định và nếu trái với quy luật trên thì sẽ gây ra mất cân bằng trong hệsinh thái mà hậu quả sẽ tác động trực tiếp lên con người chúng ta

Theo quy định của pháp luật hiện hành thì đối với mỗi loài TSVNL khi dunhập vào Việt Nam chúng ta đều phải qua các bước khảo nghiệm, kiểm nghiệm

và nuôi cách ly trước khi cho phép chính thức nuôi đại trà trên diện rộng Tuynhiên, cho đến nay đa số các loài gây hại trên lãnh thổ chúng ta đều không thựchiện hoặc thực hiện không theo các bước của trình tự trên

5.1 Nguyên nhân dẫn đến tình huống.

Tình huống trên có được là từ những nguyên nhân sau:

- Xuất phát từ nhu cầu giải trí của một bộ phân người dân chơi cây cá cảnhtrong khi kiến thức về pháp luật, kiến thức về các tác hại của các loài TSVNLcòn sơ sài và thường theo quan niệm “Có cung ắt có cầu” của người dân.

- Do chạy theo lợi nhuận mà một bộ phận rất nhỏ những người kinh doanh

cá cảnh bất chấp và làm liều Các chủ cửa hàng, những người trực tiếp bánTSVNL cho người mua và thường nói rằng không biết và chưa nghe ai nói táchại của chúng… Đấy chính là các lời nói ngụy biện cho các hành vi vi phạmpháp luật và thoái thác trách nhiệm, hậu quả có thể mang lại cho cộng đồng vàmôi sinh

- Người tiêu thụ, người chơi cây cá cảnh, thủy sinh vật cảnh… xuất phát từ

sự thiếu hiểu biết cộng với quan niệm sai lầm về TSVNL Ngoài ra một bộ phậnngười dân mua nhưng không biết đó là TSVNL có thể gây nguy hại, nhữngtrường hợp này thường thấy ở các làng xã và vùng sâu

- Địa bàn rộng với nhiều cơ sở kinh doanh cây cá cảnh, cửa hàng buôn bánthủy sinh vật cảnh lớn nhỏ phân bố trải khắp tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, trong đócó những cửa hàng, điểm mua bán tự phát đã gây khó khăn cho công tác quảnlý

- Việc quản lý và phối hợp giữa các cấp, giữa chính quyền với các cơ quanchuyên môn tại một số địa phương chưa thật sự chặt chẽ dẫn đến những thiếusót và bất cập Ngoài ra công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật đếnsâu rộng các tầng lớp nhân dân chưa thật sự mang lại hiệu quả và tác dụng

- Hệ quả của sự chồng chéo các văn bản Quy phạm pháp luật, sự chồngchéo các chức năng nhiệm vụ và sự phân công, phân cấp quản lý Nhà nướctrong lĩnh vực thủy sản, nhiều vấn đề cần phải xem xét và phân công hợp lý.

5.2 Hậu quả từ tình huống trên.

Tình huống trên nếu không được ngăn chặn và xử lý kịp thời sẽ dẫn đếncác hậu quả khó lường, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, ảnh hưởng đếnsức khỏe của người dân và các cộng đồng dân cư cũng như ảnh hưởng đến lợiích kinh tế của người dân và môi trường sinh thái như:

- Làm giảm sút tính thượng tôn pháp luật, kỷ cương nhà nước sẽ bị viphạm nghiêm trọng và những người vi phạm sẽ tiếp tục các hành vi của mình,điều này sẽ gây ra tình trạng bất ổn và lờn luật Niềm tin của người dân vào các

cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan công quyền sẽ bị sút giảm nghiêm trọng

- Môi trường sống của các loài bản địa sẽ bị đe dọa nghiêm trọng, các hệsinh thái sẽ dần biết mất, các loài gen quý có nguy cơ tuyệt chủng và trongtương lai gần sẽ xảy ra thảm họa nghiêm trong cho môi trường Việt Nam chúng

ta vì các loài Thủy sinh vật ngoại lai xâm nhập trên diện rộng

- Rùa tai đỏ có thể lây bệnh thương hàn cho người tiếp xúc, nuôi nhốt vàthậm chí ảnh hưởng đến tính mạng của cả cộng đồng nếu bệnh trên phát tánthành dịch như đã từng xảy ra ở nước ta và trên thế giới

- Ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế của người nôngdân Việt Nam như các loài TSVNL phá hoại mùa màng, cây công nghiệp, câylương thực, phá các công trình cầu cống thủy lợi, đê điều, ao hồ ở nước ta.

- Lấn át các loài sinh vật bản địa, dần tạo thế sinh khối tuyệt đối trong cácthủy vực nước, trong ao hồ và sông suối… tạo ra các loài lai tạo với loài bản địacó tính thích nghi cao hơn và có thể gây nguy hại hơn các loài di nhập

PHẦN IV XÂY DỰNG CÁC PHƯƠNG ÁN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN

Để ngăn chặn và giải quyết tình huống trên đúng theo pháp luật hiệnhành, các biện pháp và phương án ngăn chặn hiệu quả các loài TSVNL có thểxuất hiện và phát tán ra môi trường các thủy vực nước nội địa, song song vớiviệc vận động tuyên truyền phổ biến các quy định của Nhà nước về nguy cơ, táchại đến sâu rộng các tầng lớp nhân dân thì cần có các phương án cụ thể

Sau đây là các phương án được đưa ra:

Phương án 1.

Thành lập đoàn kiểm tra liên ngành gồm các đơn vị chuyên ngành trựcthuộc Sở Nông nghiệp như Chi cục NTTS, Kiểm lâm, Thanh tra, Thú y tiến