SKKN sử dụng đồ dùng dạy học trong quá trình hoạt động dạy học của giáo viên, học sinh

Sử dụng đồ dùng dạy học tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên đa dạng hoá hình thức tổ chức dạy học và hoạt động theo hướng tích cực hoá, cá thể hoá người học trong hoạt động học t

I) Tầm quan trọng.

Sử dụng thiết bị dạy học ở bậc tiểu học là xây dựng cho học sinh biết quan sát các tổ chức có kế hoạch, có suy nghĩ, biết tư duy một cách độc lập, linh hoạt, sánh tạo đồng thời giúp cho học sinh tự phát hiện và giải quyết vấn

đề của bài học, phát hiện kiến thức mới và tự chiếm lĩnh kiến thức, biết thiết lập mối quan hệ giữa kiến thức mới và cũ

Sử dụng đồ dùng dạy học tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên đa dạng hoá hình thức tổ chức dạy học và hoạt động theo hướng tích cực hoá, cá thể hoá người học trong hoạt động học tập, rèn luyện phát huy hết mọi tài năng của giáo viên và học sinh

Quá trình dạy học ở bậc tiểu học đặc biệt ở các lớp 1,2 thường bắt đầu từ việc cung cấp những hình ảnh cụ thể của sự vật, hiện tượng, trên cư sở đó dần dần hình thành các khái niệm, có những quy tắc khái niệm thoạt tiên thì thấy khó nhưng biết sử dụng thiết bị dạy học một cách hợp lí thì trở nên dễ hiểu

Học môn toán là mở đường cho trẻ em đi vào thế giới kì diệu của toán học, rồi mai đây các em lớn lên sẽ trở thành những anh hùng, nhà khoa học trở thành những người lao động sáng tạo trên mọi lĩnh vực với các thiết bị hiện đại như máy tính, song vấn đề đầu tiên các em không quên được ngày đầu tiien học đếm và tập viết 1,2,3 học các phép tính cộng trừ, rồi đến giải các bài toán khó đó là nền móng đầu tiên để cho các em tiếp tục học lên

Các em học sinh trung học đặc biệt các em ở lớp đầu cấp bao giờ cung

tư duy một cách rất cụ thể Trong các tiết dạy bài mới giáo viên và học sinh sử

dụng đồ dùng để nhận biết hình , so sánh, ghép hình, lập phép tính từ mô hình, giải toán, lập số , cấu tạo số Việc sử dụng đồ dùng học tập đã kích thích được hứng thú học tập của học sinh, phát triển tư duy trí tuệ, năng lực sáng tạo của học sinh, phát huy được tính tích sực của học sinh và giúp học sinh chiếm lĩnh tri thức khoa học Vì vậy đồ dùng dạy học đã được sử dụng thường xuyên trong các tiết dạy toán( nhất là tiết dạy bài mới), với tư duy cách là làm mẫu trước học sinh Sử dụng đồ dùng dạy học đã hợp lí hoá quá trình hoạt động dạy học của giáo viên, học sinh

Vì thế nên đồ dùng dạy học là rất cần thiết trong quá trình dạy học hiện nay

II) Thực trạng về việc sử dụng đồ dùng dạy học hiện nay.

Trong thực tế do nhân thức của người dạy và người học, nhận thức của các bậc phụ huynh chưa thấy hết vị trí, tầm quan trọng và sự tác động qua lại của việc sử dụng thiết bị dạy học, thường xem nhẹ việc sử dụng các thiết bị dạy học vì thề nên chưa tạo được hứng thú khi dạy học, và thay vào đó là sự nhàm chán, đơn điệu, cẩu thả và tuỳ tiện

Trong quá trình dạy học hiện nay, để hoàn thiện khối lượng kiến thức bài học, bài tập ngày càng nhiều (một phần do giáo viên quá tham mở rộng nâng cao so với yêu cầu) Các em phải làm nhiều việc trong một giờ học, nên việc sử dụng đồ dùng thường lướt qua hoặc việc hướng cho học sinh quan sát, sửdụng

đồ dùng đôi lúc chưa đến nơi đến chốn còn sơ sài qua loa đại khái vì thế kết quả bài học chưa cao, việc đáp ứng mục tiêu của bài dạy còn thấp

Đi với chương trình lớp 1 hiện nay khi cung cấp kiến thức mới cho học sinh hầu như bài nào cũng cần đồ dùng trực quan, tranh ảnh, mô hình mà trong thực tế đồ dùng còn ít, chủ yếu do giáo viên tự làm đặc biệt là nhìn tranh để viết phép tính thì trong sách giáo khoa về màu sắc, kích cỡ, nội dung chưa cao( ví

dụ trong SGK trang 55,81 , ở vở bài tập trang 83) khi nhìn tranh học sinh khó phân biệt nên viết phép cộng hay phép trừ cho phù hợp

Ngoài tranh ảnh thì khi dạy bài số 3, 4, 5, số 6, số 7, số 8, số 9, số 10, số

0 để hình thành số lập số và 1, 2, 3, 4, 5 ví dụ khi hướng dẫn học sinh nhận biết khái niệm ban đầu về số 8 giáo viên cho học sinh quan sát tranh vẽ (mô hình)và sử dụng kiến thức đã học để nhận ra (bằng phép đếm) là: có 7 đếm tiếp

1 được 8 khi đã giới thiệu 8 cũng là đại diện cho một lớp các nhóm đối tượng cùng số lượng là 8 như cáco số dax học trước Học sinh tự nhận ra(qua phép đếm, phân tích số) 8 đứng tiếp sau 7 trong dãy số 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8; 8 là 4 và 4; 8 là 5 và 3; 8 là 6 và 2; 8 là 7 và 1 nên 8 > 7; 8 > 6; 8 > 6; 8 > 5; 8 > 4; 8 > 3; 8 > 2; 8 > 1 Do đó 8 là số lớn nhất trong dãy số 1 đến 8

Các phép tính +- trong các phạm vi 3, 2,5 6,7,8,9, 10 giáo viên chỉ cần đưa mô hình và yêu cầu học sinh lập các phép tính đúng

Ví dụ:

Học sinh sẽ lập được 4 phép hình

5 –1 = 4

5 - 4 = 1

4 + 1 = 5

1 + 4 = 5

Vì không có mô hình, vật thật nên giáo viên nhiều lúc không chuẩn bị kịp chủ yếu dựa vào hình trong SGK hoặc vẽ mô hình trên giấy bảng nên khi thu hút được sự tập trung chú ý của học sinh Hiện nay đã có đồ dùng dạy học toán giành cho giáo viên và học sinh song do nhiều mới mẻ thiếu kinh nghiệm nên bản thân và học sinh chưa có thói quen sự dụng nên trong tiết dạy lúc nào thì sự dụng và sự dụng thế nào để đạt hiệu qủa cao thì giáo viên còn lúng túng

III) Biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học

Thực tiễn dạy học cho thấy, các phương pháp dạy học chỉ được thực hiện nhờ có sự hỗ trợ của các thiết bị dạy học nhất định với những thủ pháp hết sức phong phú đa dạng nên giáo viên cần có những biện pháp cụ thể khi sử dụng các loại đồ dùng dạy học

1).Tranh ảnh.

Lựa chọn tranh ảnh có kích thước vừa phải không quá to hoặc quá nhỏ

mà vừa tầm mắt của đối tượng quan sát tranh ảnh phải đúng về nội dung, đẹp

về hình thức có tính hấp dẫn nhưng không loè loẹt, đường nét rõ ràng Trước giờ dạy giáo viên cần tìm hiểu trước về hệ thống câu hỏi để khai thác hình thành kết thúc mới thông qua hình ảnh

Ví dụ:

? Có mấy bạn đang nhảy dây

? Thêm một bạn nữa đến cùng chơi

Hỏi có tất cả bao nhiêu bạn ?

GV: Để chỉ nhóm đồ vật ,nhóm người có số lượng sáu người ta biểu thị bằng chỉ số 6 , đọc là số sáu

Tranh ảnh chọn lựa để dùng vào giảng dạy và khi trình bày phải học dần học sinh quan sát theo nội dung bài học Trình bày xong phải cất ngay nếu không sẽ phân tân sự chú ý của học sinh, trong một tiết học toàn có thể sự dụng nhiều lần về tranh ảnh nhưng không nên sự dụng quá nhiều vì sẽ biến giờ học toán thành giờ xem tranh và loãng nội dung trong tiềt học

Trong chương trình dạy toán lớp 1hiện nay có những tiết học như:

Phép + trong phạm vi 5 Phép trừ trong phạm vi 5

Có rất nhiều tranh để phát huy hết năng lực tư duy trong học sinh thì giáo viên có thể treo lần lượt các tranh để học sinh quan sát và lập phép tính, hoặc có thể treo tất cả các tranh để học sinh lập các phép tính sau đó nêu két quả

Ví dụ: GV treo tranh 1





? trên cành có mấy con chim

? bay một con hỏi còn mấy con?

+ Nêu phép tính

tương tự GV treo các tranh còn lại để hình thành các phép tính:

5 – 1 = 4

5 - 3 = 2

5 – 4 = 1

Cách 2:Treo cả 4 tranh

QST và lập các phép tính

2) Đồ vật.

Các nhà nghiên cứu tâm lý học lứa tuổi tiểu học đã cho thấy các em ở độ tuổi lớp 1-2 rất yêu thích các đồ vật như bông hoa con vật con thỏ, bò, chim, chó, mèo cành cây lá, qủa được giáo viên cắt vẽ từ xốp cao su, các đồ dùng này thường có màu sắc đẹp, hấp dẫn nên rất dễ gây hứng thú học tập ở học sinh, các đồ dùng lại bền, sự dụng được lâu dài và luôn được giáo viên chuẩu bị trước giờ lên lớp, qua thực tế dạy học tôi nhận thấy khi sự dụng các đồ vật này

để cung cấp kiến thức mới đến với học sinh đạt kết qủa rất cao ,học sinh nắm được nd cửa bài một cách chắc chắn có tác dụng tích cực hơn và đặc biệt tiết dạy học sẽ nhẹ nhàng hơn hiệu quả hơn

Ví dụ: khi hoàn thành các số từ 0 đến 10

Cụ thể: dạy bài các số1,2,3

Giáo viên cho học sinh quan sát các nhóm chỉ một phần từ từ cụ thể đến trừu tượng khái quát chẳng hạn :1con chim, 1chấm tròn, 1bông hoa học sinh quan sát và nêu : có một con chim , có một bông hoa giáo viên hướng dẫn học sinh nhận ra đặc điển chung của nhóm đồ vật có số lượng đều =1 vì vậy ta đúng

số 1 để chỉ số lượng của một nhóm đồ vật đó Tương tự dạy các số 2,3 cùng như vậy

3) Que tính, các thẻ 10 que tính 100 que tính

Việc dạy học sinh sử dụng các nghi thức lời nói vần đáp sẽ đạt hiệu quả kèm nếu không sử dụng đến que tính, các thẻ que tính Nếu để học sinh được thực hành để phát hiện nôi dung kiến thức thì giờ dạy học sẽ đạt được kết qủa cao hơn Khi sự dụng học sinh sẽ mắt thấy tai nghe tay thực hành sẽ giúp cậu

em nhớ lâu hiểu bài tốt

Ví dụ: Khi cung cấp kiến thức về cấu tạo số giáo viên yêu cầu học sinh lấy sáu que tính và tách làm hai phần học sinh tự tách theo mình

Giáo viên hỏi :6 que tính ta tách thành mấy và mấy?

Học sinh nêu :

6 gồm 3và3

6 gồm 2 và 4

6 gồm 4 và2

6 gồm 1 và 5

6 gồm 5 và 1

Ví dụ: Bài các số tròn chục

Giáo viên yêu cầu học sinh lấy thẻ 1 chục que tính ?

1 chục còn gọi bao nhiêu ? 10

Từ đó giáo viên hướng dẫn cách đọc số , viết số

Bài : các số có 2 chữ số giáo viên yêu cầu lấy 2 thẻ mỗi thẻ 1 chục que tính và

3 que tính rời

? Có mấy que tính ? học sinh nêu 23 que tính

? Từ thực hành trên que tính học sinh sẽ nắm được nội dung kiến thức mà giáo viên muốn truyền đạt tới học sinh các bài phép trừ dạng 17-7, 14+3 đến

cộng trừ các số có 2 chữ số trong phạm vi 100 giáo viên cùng hướng dẫn học sinh thực hành trên que tính, theo tôi hiệu quả rất tốt và cô đọng lại kiến thức trong đầu óc trẻ

4) Bộ hình học phẳng , thước đo độ dài ,đồng hồ

Hình thành biểu tượng về điểm , đoạn thẳng , hình tròn , hình tam giác ,hình vuông có thể theo các bước :( 4 bước)

* bước 1: Giáo viên cho học sinh quan sát một số mẫu vật có màu sắc khích thước, vị trí ( đặt hình) chất hiệu khác nhau và giới thiệu tên hình

* Bước 2: học sinh chọn hình đang học trong số nhiều hình đã cho

* Bước 3 : học sinh tự tìm ví dụ trong thực tế về hình dạng đang học

*Bước 4: học sinh tự tạo hình , chẳng hạn :

-Tô theo nét đứt để có (biên ) của hình

- Tô màu hình ( để có toàn bộ hình)

- Nối các điểm đã cho sẵn để có hình

- Cắt ghép , hoặc gấp hình

Vídụ :Dạy bài “ Hình tam giác” sách giáo viên trang 24

2- Dạy giải bài tập về điểm số hình:

học sinh chỉ nhận được dạng và biết đếm chính xác là được

Ví dụ: Hình bên có mấy hình tam giác:

Giáo viên có thể cho học sinh tô xanh, đỏ vào

mỗi hình tam giác nhỏ rồi cắt rời ra để thấy có hai hình tam giác xanh, tam giác

đỏ, sau đó ghép chúng lại thành hình thứ ba

xanh đỏ xanh đỏ

3- Dạy bài điểm ở trong, điểm ở ngoài một hình:

giáo viên có thể kết hợp sử dụng phấn màuđể tô màu cho học sinh thấy rõ đâu

là diểm ở trong(điểm ở ngoài) : một hình mà đếm cho chính xác

(trang 159 sách GV)

4- Dạy bài tập về ghép hình, xếp hình giáo viên cần chú ý:

- Yêu cầu học sinh chuẩn bị cho đầy đủ

- Nêu rõ công việc học sinh cần làm

- Học sinh làm theo( giáo viên đi đôn đốc, giúp đỡ)

- Tổng kết nhận xét đúng, sai

ví dụ bài 2 tập trang 10, bài tập 5 trang 91 SGK

D - Dạy học đại lượng và đo đại lượng

1- Bài ” độ dài đoạn thẳng” và “thực hành đo độ dài”

Phương pháp chủ yếu:

- Hướng dẫn học sinh cách so sánh(bằng đồ vật cụ thể) để học sinh nhận ra được đặc tính” dài-ngắn” của đoạn thẳng Đối với bài tập: học sinh quan sát rồi

so sánh bằng trực tiếp hoặc trực giác hoặc dùng găng tay làm đọ dài trung gian

để so sánh dùng đơn vị là ô li để ghi số đo của các đoạn thẳng

- Giáo viên giới thiệu đơn vị đo bằng găng tay, băng bước chân làm mẫu, từ đó cho học sinh thực hành đo

ngoài ra còn cho học sinh đo bằng thước kẻ, bằng que tính

- Giáo có thể yêu cầu học sinh so sánh bước chân mình với bươcccs chân của

cô giáo

Vì sao người ta không sử dụng “ găng tay” hay “ bước chân” để đo độ dài trong các hoạt độnghàng ngày ttừ đó dẫn đến sự cần thiết phải có một đơn

vị đo tiêu chuẩn để đo đọ dài

2 – Bài: Xăng ti mét đo độ dài:

- Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát thứơcđể giới thiệu về thước và độ dài 1cm/thước (rê đầu ngọn bút chì vạch từ 0 đến 1)

- giáo viên giới thiện các thao tác đo độ dài và cách ghi số đo

- Thực hành : học sinh tự làm (giáo viên chữa bài tập, yêu cầu học sinh nêu cách làm)

3- Bài: các ngày trong tuần lễ:

- Giáo viên giới thiệu quyển lịch bócvà hỏi học sinh về nội dung của tờ lịch, học sinh đọc hình vẽ trong sách giáo khoa để biết các ngày trong một tuần lễ

và cho học sinh thực hành xem lịch để biết hôm nay là ngỳ thứ mấy

Thực hành: học sinh tự làm

Giáo viên kiể tra bàng các câu hỏi thích hợp

4- Bài đồng hồ- thời gian + thực hành + luyện tập.

Phương pháp chủ yếu :

- Giáo viên giới thiệu: mặt đồng hồ, kim ngắn, kim dài, các số từ 1 đến 12; hai kim quay được và quay từ số bé đến số lớn

-hướng dẫn học sinh xem giờ đúng

- học sinh quan sát và trả lời

Từ các ví dụ cần thiết phải sử dụng các thiết bị dạy học trên cho ta thấy

đồ dùng dạy học tạo điều kiện cụ thể hoá các kiến thức trừu tượng làm cho học sinh dễ học, dễ nhớ, đồng thời nhờ có thiết bị đó mảtong giờ học toán học sinh vừa vạn dụng các giác quan là tai để nghe lời thầ, mắt để nhìn, tay để thực hành

mà theo quy luật tâm lí thì càng vận động nhiều giác quanthì tri thức của con người càng trở nên chuẩn xác hơn nữa nhờ sự vận dụng các thiết bị dạy học vào bài dạy một cách khéo léo của giáo viên sẽ lôi cuốn học sinh hứng thú dưa các em đến các tình huống sử dụng tính toán, trang bị cho các em một vốn sống nhất định để các em định hướng được việc học toán ở các lớp trên Đặc biệt bước đến có một kĩ thuật cơ bảnđơn giản, thiết thực về phép đếm, về các số tự

nhiên trong phạm vi 100 và phép cộng trừ không nhớ trong phạm vi 100, về đọc giờ đúng, giải toán có lời văn

Hình thành và rèn luyện các khả năng thực hànhđọc, viết, đếm, so sánh các số trong phạm vi 100, +- không nhớ trong phạm vi 100, nhận biết được các hình đoạn thẳng

Giải một số dạng bài toán đơn về cộng trừ biết diễn đạt bằng lời, làm hiệu một

số nội dung cơ bản của bài học và bài thực hànhtậ dưpợt so sánh, phân tích , tổng hợp, trừu tượng hoá,khái quát hoá trong phạm vị của những nội dung có nhiều qun hệ với đời sống thực tế của các em chăm chỉ tự tìm tòi cẩn thận ham hiểu biết và hứng thú trong học tập toán

Muốn vậy giáo viên cần linh hoạt, sáng tạo vừa sưu tầm, vừa học tập cách làm một số đồ dùng học để tiện sử dụng trong giảng dạy ,có như vậymới giúp các em lĩnh hội được các kĩ thuật mà môn toán 1 yêu cầu

* Lựa chọn sử dụng đồ dùng, thời gian

Như vậy đồ dùng dạy học toán rất đa dạng phong phú mỗi loại có tác dụng riêng nên trong các tiết dạy giáo viên cần suy nghĩ lựa chọn thề nào cho hợp lí để khi sử dụng nó có tác dụng làm cho tiết dạy nhẹ nhàng tự nhiênvà hiêu quả hơn

IV ) Hiệu quả.

Vì tư duy dạy cụ thể của các em chiếm ưu thế do đó sử dụng thiết bị dạy học giúp học sinh có biể tượng cụ thể về nội dung cần học, các em tiếp thu bài nhanh, nắm vững khái niệm, nội dungcủa bài học cụ thể sâu sắc, ghi nhớ lâu

Đặc biệt các em có hứng thú say mê học tập và gv tiết kiệm được lời giảng, tăng thực hành và giảm được lí thuyết, học sinh chủ động hơn trong quá trình lĩnh hội trí thức góp phần đạt được mục tiêu dạy học ở bậc trung học

Qua thực tiễn dạy học cho thấy các phương pháp dạy học chỉ thực hiện được nhờ có sự hỗ trợ của các thiết bị dạy học nhất định với những thủ pháp hết sức phong phú, đa dạng Các thuật toán được rút ra trên cơ sở thực hành bằng tay với đồ dùng như que tính, đồ vật, tranh ảnh như vậy thông qua sử dụng đồ dùng dạy học để hình thành các thuật toán Quá trình hình thành các thuật toán còn chú ý đến tính sư phạm, thói quen của người Việt Nam và sự tiện lợi trong vận dụng

Ví dụ: Đặt đề toán theo tranh và viết phép tính thích hợp:

Quan sát tranh học sinh có thể đặt được các đề toán : viết các phép tính sau