Hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫu giáo Nhà trẻ Hà Nội

2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sơ nghiên cứu lí luận và thực trạng môi trường vui chơi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề để đề xuất các biện pháp qua đó hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫu giáo Nhà trẻ Hà Nội 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1. Khách thể nghiên cứu Quá trình hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫu giáo Nhà trẻ Hà Nội 3.2. Đối tượng nghiên cứu Biện pháp hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề cho giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫu giáo Nhà trẻ Hà Nội 4. Giả thuyết khoa học Nếu đề xuất được hệ thống các biện pháp xây dựng môi trường qua trò chơi đóng vai theo chủ đề 1 cách hợp lí thì sẽ đạt hiệu quả cao trong việc tổ chức hoạt động vui chơi của trẻ cho giáo sinh.

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Tổ chức môi trường vui chơi của trẻ trong trường, lớp mẫu giáo có ýnghĩa rất lớn đối với sự phát triển về thể chất, ngôn ngữ, trí tuệ, tình cảm kỹ.năng - xã hội, khả năng thẩm mỹ, sáng tạo của trẻ Vì vậy, các trường mầmnon luôn quan tâm sắp xếp, trang trí môi trường học tập trong và ngoài lớphọc sinh động, hấp dẫn theo chủ đề và phù hợp lứa tuổi của trẻ Xây dựng môitrường giáo dục theo chủ đề ở các trường mầm non là một biện pháp hữu hiệu

nhằm xây dựng “trường học thân thiện, học sinh tích cực”, giúp trẻ háo hức

khi đến trường, có tác dụng hỗ trợ giáo dục, kích thích trẻ chủ động tích cựctham gia vào các bài học theo chương trình giáo dục mầm non mới và nócũng phù hợp với tinh thần đổi mới phương pháp giáo dục trẻ theo hướng tíchcực là chuyển từ hoạt động thụ động sang việc tổ chức hướng dẫn trẻ hoạtđộng chủ động, độc lập, tự giác, phát triển nặng lực của mỗi cá nhân trẻ Côgiáo giữ vai trò tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của trẻ, cô là cố vấn khuyếnkhích động viên, có thể cùng tham gia với trẻ tạo ra quá trình hoạt động tíchcực của trẻ

Chính vì vậy tạo môi trường hoạt động tốt là nhằm tạo cơ hội cho trẻtìm tòi khám phá trải nghiệm củng cố những kiến thức đã lĩnh hội được quahoạt động học, phát huy khả năng tư duy sáng tạo của trẻ Nó còn giúp trẻgiảm bớt căng thẳng mệt mỏi trong quá trình học tập và cung cấp nhiều hơnkinh nghiệm hơn trong cuộc sống

Tạo môi trường hoạt động cho trẻ vui chơi còn hình thành ở trẻ tìnhcảm tốt đẹp với trường lớp, cô giáo, bạn bè, ông bà, bố mẹ và những kỹ năngcần thiết trong quá trình ứng xử giao tiếp với mọi người

Môi trường vui chơi cho trẻ được thể hiện rõ nét nhất khi trẻ tham giavào trò chơi đóng vai theo chủ đề Trò chơi có ý nghĩa rất lớn đối với sự hìnhthành và phát triển nhân cách của trẻ và đặc biệt trẻ được trải nghiệm và thểhiện bản thân mình Vì vậy, xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi đóngvai theo chủ đề là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển toàn diện trẻ

Thực tế ở các trường hiện nay vẫn còn ít các hoạt động chuyên biệthướng vào việc xây dựng môi trường vui chơi cho trẻ, còn tồn tại một số hạnchế như diện tích phòng lớp hẹp, nặng về trang trí, đồ dùng đồ chơi đóng trẻkhông có cơ hội khám phá trải nghiệm, giá đồ chơi lộn xộn…Mặt khác, tròchơi đóng vai theo chủ đề là trò chơi giữ vị trí trung tâm trong hoạt động vuichơi của trẻ mẫu giáo, là phương tiện, là con đường giúp trẻ hình thành vàphát triển các kỹ năng xã hội Tuy nhiên, thực tế hiện nay ở các trường mầmnon nhiều giáo viên còn hạn chế trong việc đưa ra các biện pháp để tổ chứchướng dẫn trò chơi đóng vai theo chủ đề phù hợp trẻ vì thế đã làm giảm đi sựlinh hoạt, tích cực, sáng tạo của trẻ trong quá trình hoạt động.

Với những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫu giáo - Nhà trẻ Hà Nội”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sơ nghiên cứu lí luận và thực trạng môi trường vui chơi qua tròchơi đóng vai theo chủ đề để đề xuất các biện pháp qua đó hình thành kỹ năngxây dựng môi trường vui chơi cho giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫugiáo - Nhà trẻ Hà Nội

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho giáosinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫu giáo - Nhà trẻ Hà Nội

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi qua tròchơi đóng vai theo chủ đề cho giáo sinh trường Trung cấp Sư phạm Mẫu giáo

- Nhà trẻ Hà Nội

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được hệ thống các biện pháp xây dựng môi trường qua tròchơi đóng vai theo chủ đề 1 cách hợp lí thì sẽ đạt hiệu quả cao trong việc tổchức hoạt động vui chơi của trẻ cho giáo sinh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc hình thành kỹ năng xây dựngmôi trường vui chơi qua trò chơi đóng vai theo chủ cho giáo sinh

5.2 Khảo sát thực trạng việc xây dựng môi trường vui chơi của giáosinh và giáo viên trường TCSP Mẫu giáo – Nhà trẻ Hà Nội

5.3 Đề xuất các biện pháp hình thành kỹ năng xây dựng môi trườngvui chơi cho giáo sinh trường TCSP Mẫu giáo – Nhà trẻ Hà Nội

6 Phạm vi nghiên cứu

- Hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi qua các loại trò

chơi khác nhau, trong đó trò chơi đóng vai theo chủ đề là loại trò chơi cơ bảnhình thành kỹ năng xây dựng môi trường tốt nhất thông qua tổ chức cho giáosinh tập dạy ở trên lớp, tập dạy ở trường mầm non và thực tập sư phạm

- Nghiên cứu đối tượng giáo sinh năm thứ hai (120 giáo sinh) củatrường TCSP Mẫu giáo – Nhà trẻ Hà Nội

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2013 đến hết tháng 5 năm 2014

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập thông tin, phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát hóa các tưliệu liên quan đến đề tài nghiên cứu

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8 Cấu trúc của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục.Nội dung cơ bản của luận văn thể hiện ở 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận của việc hình thành kỹ năng xây dựng môi

trường vui chơi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề cho giáo sinh trường TCSPMẫu giáo – Nhà trẻ Hà Nội

Chương 2: Thực trạng tổ chức môi trường vui chơi qua trò chơi đóng

vai theo chủ đề của giáo sinh trường TCSP Mẫu giáo – Nhà trẻ Hà Nội

Chương 3: Biện pháp hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui

chơi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề cho giáo sinh trường TCSP Mẫu giáo –Nhà trẻ Hà Nội

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH KỸ NĂNG XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG VUI CHƠI QUA TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ CHO GIÁO SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP SƯ PHẠM

MẪU GIÁO – NHÀ TRẺ HÀ NỘI

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

có vai trò quan trọng đối với sự phát triển về thể lưc, trí lực, và tình cảm củatrẻ thơ và có ảnh hưởng đến hành vi của cả người lớn và trẻ em Thông quachơi cùng với môi trường chơi được chuẩn bị đã giúp trẻ lĩnh hội được kinhnghiệm lịch sử - xã hội và nó chỉ trở thành phương tiện giáo dục khi có sựhướng dẫn sư phạm đúng đắn Các tác giả đã nghiên cứu dưới nhiều khíacạnh

- Về phát triển xã hội: Giúp trẻ phát triển khả năng tự kiểm soát

vi ,ứng xử của bản thân cho phù hợp với hoàn cảnh và khả năng giải quyết tìnhhuống thông qua vai chơi hoàn cảnh chơi,qua đó cung cấp và phát triển ở trẻnhững kiến thức chức năng về môi trường xung quanh đặc biệt hình thành ở trẻtình cảm thân thiết với mọi người, tin cậy ở người lớn, bạn bè và tin cậy vào bảnthân, biết sử dụng hợp lí đồ dùng sinh hoạt phù hợp với từng hoạt động

- Phát triển cá nhân: tăng cường sự phát triển những suy nghĩ về bản

thân như là một con người co đầy đủ khả năng,tự tin vào bản thân và biết giảiquyết vấn đề thông qua tình huống nảy sinh qua môi trường vui chơi, trẻ học

cách giải quyết nhiệm vụ, tìm kiếm phương tiện thích hợp nhất để thực hiện

dự định đưa ra, trẻ huy động tất cả tri thức của mình và biểu lộ ra bằng lờinói Vì vậy, giáo viên phải chuẩn bị môi trường chơi tốt cho trẻ để thông qua

đó giúp trẻ biết luôn phải tự tạo ra hoàn cảnh chơi, sử dụng vật thay thế, sửdụng các kí hiệu tượng trưng… giúp cho trẻ hứng thú nhận thức về thế giớixung quanh, giúp trẻ hoạt động tích cực tìm kiếm để hoàn thành nhiệm vụđược giao trong nhóm chơi

- Phát triển thể lực: thông qua môi trường vật chất được chuẩn bị cùng

với đồ dùng đồ chơi, học cụ phù hợp với trẻ đã kích thích trẻ tự do vận động,mang lại niềm vui cho trẻ Đây chính là yếu tố quan trọng đẩy mạnh sự pháttriển chung của thể chất Khi trẻ chơi trong môi trường được chuẩn bị thì giáoviên phải có sự hướng dẫn trẻ chơi, chọn trò chơi, đồ dùng học cụ, tư thếngồi… để có sự phát triển thể chất đúng hướng

Khi nghiên cứu về sư phát triển tâm lí của trẻ em LX Vưgôtxki đãnhấn mạnh ý nghĩa của các trò chơi có luật, ông cho rằng việc chấp hành đúngluật chơi là điều kiện để duy trì buổi chơi của trẻ em và nhà giáo dục dựa vàoluật chơi để điều chỉnh hành vi của các vai chơi và dự đoán được tình huống

sẽ xảy ra để giáo dục trẻ Qua trò chơi, đồ dùng đồ chơi và môi trường vậtchất phù hợp với trò chơi ấy mà trẻ nhận thức được năng lực mình, trẻ hiểuđược cần phải thoả thuận trước khi chơi và tuân thủ theo luật chơi, giúp trẻtích luỹ kinh nghiệm, phát triển kỹ năng xã hội, nhanh chóng củng lĩnh hộisống, cách giao tiếp, cách lao động giống người lớn thông qua đó trẻ họccách làm người

Theo N.K Crupxkaia thông qua trò chơi có tác dụng phát triển nhâncách toàn diện cho trẻ mẫu giáo Theo bà, trẻ em có nhu cầu được chơi, đượcbắt chước người lớn, khi chơi trẻ sử dụng đồ dùng học cụ được mô phỏngtheo cuộc sống sinh hoạt của người lớn, được thỏa mãn nhu cầu làm ngườilớn Qua vui chơi trẻ bộc lộ niềm vui sướng, tính tích cực, được vân động,đồng thời làm sinh động thêm óc tưởng tượng, tính tò mò, tính ham hiểu biết,khi tham gia trò chơi trẻ hiểu được sự cần thiết phải thực hiện những quy định

của luật chơi, qua đó sẽ hình thành ở trẻ ý thức tổ chức, tình cảm tập thể, cách

sử dụng đồ dùng quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày

Theo tác giả Xôrôkina trong cuốn “Giáo dục học mẫu giáo” cho rằng: “tổ

chức môi trường vật chất tốt là điều kiện quan trọng để thực hiện chế độ sinhhoạt hằng ngày” [ 37;Tr.137] Ở trường mẫu giáo, hết thảy mọi thứ đều phảithích hợp với việc phát triển tính độc lập của trẻ, sử dụng tính tích cực của các

em và dạy cho các em tinh thần tự phục vụ ngay từ nhỏ, trong đó môi trường vuichơi đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các kỹ năng xã hội cho trẻ

Trong cuốn ''Đồ chơi - trò chơi và kỷ luật '' của các tác giả Bearit,

Tudor, Gard đã khẳng định trò chơi có chức năng giáo dục cho trẻ nếp sốngvăn hoá, thói quen ngăn nắp, tính kỷ luật, tình bạn bè, sự chia sẻ, tình cảm,giúp trẻ tích luỹ những khái niệm về các mối quan hệ xã hội, từ đó giúp trẻ dễdàng bước vào cuộc sống

Nhà sư phạm người Séc J.A Kômenxki đã khẳng định chơi là phươngtiện, là con đường giúp trẻ xích lại gần nhau, tạo ra niềm vui sướng chungcùng bạn bè Từ đó ông khuyên các bậc cha mẹ và cô giáo cần có thái độđúng mức trong việc hướng dẫn trẻ chơi nhằm phát huy vai trò tích cực củahoạt động chơi đối với sự phát triển của trẻ

Trong cuốn “ Tâm lí học trẻ em” Đ.V Encônhin lại cho rằng khi có sự

phân công lao động theo lứa tuổi, vị trí của đứa trẻ trong xã hội cũng có sựthay đổi, lúc này người lớn nghĩ ra và làm cho trẻ những đồ chơi - tạo dángbên ngoài của đồ chơi giống như công cụ lao động nhưng trẻ không thể luyệntập như công cụ lao động mà chỉ có thể miêu tả được của lao động mà thôi

Đặc biệt khi nghiên cứu về môi trường vui chơi của trẻ, không thểkhông nhắc đến tác giả Maria Montessori Maria Montessori sinh ra ởChiaravelle nước Ý Bà là phụ nữ đầu tiên tốt nghiệp y khoa đại học Rome(1894) Năm 1899, Bà bắt đầu nghiên cứu và các vấn đề giáo dục trẻ và bàđặc biệt nhất mạnh đến tầm quan trọng của môi trường vui chơi đối với sựphát triển của trẻ Theo phương pháp giáo dục Montessori thì xây dựng môi

trường, thiết kế môi trường là đáp ứng nhu cầu của trẻ Trong môi trường đótrẻ cần được tự do, thoả mái vận động và hoạt động trẻ cần có không gianriêng dành cho mình, trẻ phải nhận thức đầy đủ là không gian của tôi Bà chorằng, khi trẻ có thể vận động, chúng ta có thể đặt những món đồ chơi đượcchọn lọc phù hợp với nhu cầu của trẻ Trong ngôi nhà của Montessori, dànhmột khoảng không gian nhất định để đồ chơi qua đó tạo cho trẻ thói quan cấtdọn đồ chơi đúng vị trí sau khi chơi Sắp xếp để trẻ dễ tiếp cận đến đồ chơi

mà trẻ cần

Theo bà M.Montessori thì những đặc trưng của môi trường được chuẩnbị: kích thước, kích cỡ đồ chơi phù hợp với trẻ, tất cả mọi vật sắp xếp theomột trật tự, tự phụ Mỗi một học cụ có vị trí riêng của chính nó và sắp xếp từđơn giản đến phức tạp, cho trẻ nhiều thử thách hơn, tạo cho trẻ cảm giác antoàn khi tìm thấy món đồ quen thuộc ở vị trí quen thuộc

Những gì đặt trong môi trường mầm non đều mời gọi đứa trẻ thực hiệnmột hoạt động nào đó, những hoạt động, sinh hoạt trong môi trường mầm non

là hoạt động, sinh hoạt có mục đích

Học cụ trong môi trường mầm non có đặc tính là “tự chỉnh sửa”: Trẻkhông cần phải làm đúng hay sai, tốt hay chưa tốt mà từ những bộ học cụ đógiúp trẻ biết làm đúng hay sai… qua đó giúp trẻ biết phán đoán… phát triển độclập về mặt tư tưởng (không cần người lớn hoặc bạn nhắc nhở đúng hay sai)

Bà Maria Montessori cho rằng môi trường phải đẹp hấp dẫn, học cụphải đẹp, thẩm mĩ Bà nói nếu cho trẻ một dụng cụ đẹp các em vẫn thích dùng

nó để hoạt động hơn là cho đồ vật chất lượng xấu Các học cụ được giữ trong

trạng thái hoàn hảo từ vẻ đẹp bên ngoài đến thuộc tính, chức năng công dụngcủa học cụ phải chuẩn xác phù hợp với trẻ Những học cụ đó có thể mua trongđời sống sinh hoạt hàng ngày, không chỉ đẹp mắt mà phải có chức năng, phảiđược sử dụng đúng mục đích

Về chất liệu đưa đồ dùng, học cụ thì Bà cho rằng nên giao cho trẻ món

đồ làm từ vật liệu tự nhiên không phải là chất liệu nhựa (như đồ gồm thủytinh; gỗ…), Bởi vì những vật liệu mong manh dễ vỡ giúp cho trẻ khi sử dụngchúng thì phải cẩn thận nếu không thì sẽ dễ vỡ và trẻ không có cơ hội để sử

dụng chúng trong hoạt động của mình, qua đó giúp trẻ có ý thức thận trọng,cẩn thận trong sử dụng đồ dùng học cụ.

Khi nói về “Môi trường được chuẩn bị” Bà cũng đặc biệt nhấn mạnh

đến sự phân chia khu vực dành riêng cho sinh hoạt mà các em thường thấy ởnhà (sinh hoạt thực tiễn)  Khi thiết kế khu vực này cần sát sao văn hoá giađình để qua đó trẻ thấy quen thuộc như là ở nhà các em Tất cả sinh hoạt đó

cho trẻ cơ hội làm có mục đích, có ý nghĩa bởi vì “thông qua sinh hoạt đó trẻ phát triển vận động có phối hợp, tính tự lập và sự tập trung tư tưởng, qua đó phát triển nhân cách của đứa trẻ”[38;T51] Khu vực hoạt động thực tiễn chia

3 khu vực: Thứ nhất chăm sóc cho bản thân Thứ hai chăm sóc môi trường:

môi trường trong lớp và ngoài sâu: Bao gồm chăm sóc cây, hoa, thú vật, rửa

li, rửa cốc Thứ ba là khu vực để thực hành bài tập phong cách tác phong

thanh lịch Những bài tập này bao gồm sự tập luyện vận động có phối hợp vàđưa yếu tố sinh hoạt tập thể vào trong môi trường đó

Trong môi trường Montessori, Bà cũng chú ý đặc biệt đến đồ dùng học

cụ Bác sĩ Maria Montessori thiết kế ra một số học cụ giác quan Bà đề ranhững bài tập, học cụ riêng cho giác quan Trong ngôi nhà của Montessorikhông thiết ra học cụ mới vì học cụ trong môi trường Montessori đã đượcthiết kế, thử nghiệm một cách rất khoa học Bà đã loại ra nhiều đồ chơi khôngđáp ứng được nhu cầu của đứa trẻ, bà cho rằng thông qua sinh hoả học cụ đótrao cho trẻ chìa khoá để trẻ tự khám phá ra điều mới Học cụ giác quan tạo ra

ấn tượng vì môi trường một cách thông suốt giúp trẻ tính luyện giác quan mộtcách tinh tế hơn Bà nhấn mạnh việc tinh luyện các giác quan làm nền tảng cơbản phát triển trí khôn của trẻ

Các bộ học cụ được thiết kế khoa học về kích cơ, màu sắc chất liệu, các

bộ học cụ không phải là “món đồ chơi” mà các bộ học cụ này “đáp ứng được nhu cầu phát triển”.

Ở mỗi khu vực khác nhau thì cũng có những bộ học cụ tương ứng vớitừng khu vực đó Chẳng hạn như trong khu vực giác quan, bà đưa vào một số

học cụ cần thiết cho sinh hoạt âm nhạc, một trong những học cụ đó là hộp âmthanh với những kích thước khác nhau, âm lượng khác nhau giúp trẻ so sánh.

Trong môi trường mầm non, từ 3-6 tuổi không phải là tập hợp ngẫunhiên, trong ngôi nhà Montessori trẻ hoàn toàn được an toàn và thoả mái vìtrẻ làm việc và sống với nhau trong một thời gian (3 năm) nêu trẻ biết nhaurất rõ Trong môi trường đó trẻ hợp tác, cộng tác hơn là cạnh tranh với nhau,trẻ rất khoan dung về sự khác biệt với mình và khi nào trẻ thực hiện công việctrẻ thu dọn học cụ trả về vị trí cũ để bạn khác có thể dùng Trong môi trườngMontessori hoạt động chỉ chấm dứt khi học cụ về vị trí cũ ở trên trẻ

Mỗi một khu vực sinh hoạt tương ứng với một học cụ và chỉ có một bộhọc cụ tương ứng với sinh hoạt đó giúp cho trẻ lựa chọn sinh hoạt phù hợp vớimình, Khu vực sinh hoạt trong ngôi nhà của Montessori là sinh hoạt đặc biệt vìchỉ duy nhất có một học cụ Việc thiết kế, xây dựng mỗi một khu sinh hoạt có 1

bộ học cụ đã dạy trẻ bài học cho sự kiên nhẫn khi mà bạn khác đang dùng thì trẻ

đó phải chờ khi nào bạn sử dụng xong thì mời đến lượt mình sử dụng

Trong môi trường Montessori ít có sự tranh dành học cụ Nếu trẻ nào

đó sử dụng học cụ thì trẻ khác đi tiêm học cụ khác tương ứng, trong môitrường Montessori có sự tranh dành học cụ Nếu trẻ nào đó sử dụng học cụ thìtrẻ khác đi tìm học cụ khác tương ứng, trong môi trường Montessori không có

sự canh tranh, trẻ biết tôn trọng người khác không xen vào khi người khácđang hoạt động

Đứa trẻ trong môi trường Montessori có sự tự do lựa chọn trẻ 3, 4 tuổilấy học cụ của trẻ 5, 6 tuổi và vai trò của người lớn nhìn theo và đánh giá mức

độ phát triển của trẻ, định hướng trẻ lấy học cụ phù hợp Có trường hợp trẻnhỏ quan sát trẻ lớn làm hoặc trẻ lớn hướng dẫn, trẻ được tự do làm việc vớibạn khác vì trẻ đang tự kiến tạo bản thân

Trong ngôi nhà Montessori trẻ có tự do về thời gian, trẻ có tất cả thờigian mà nó cần để hoàn thành công việc Trẻ có tự do vận động, di chuyểnnhưng không tự do không có nghĩa là trẻ muốn làm gì thì làm Theo quan

điểm của bà sự tự do của trẻ phải hài hoà với sự tự do của nhóm an toàn cho

cá nhân cũng là an toàn cho nhóm, ở đây thể hiện rất rõ vai trò của người lớn

Vậy vai trò của người lớn là gì? Người lớn phải chuẩn bị môi trườngđáp ứng của trẻ, đảm bảo sự tự do trong bối cảnh của môi trường đó Ngườilớn phải sắp xếp, duy trì môi trường, nếu học cụ vỡ, hỏng phải lấy ra khôi môitrường, những học cụ không đáp ứng được hoạt động của trẻ cũng phải loại

bỏ khỏi môi trường Montessori Người lớn giúp trẻ nhận ra rằng: Người lớntrong môi trường đó là người hiểu và đáp ứng được nhu cầu của trẻ, qua đócũng thể hiện sự tôn trọng của người lớn đối với sự phát triển của trẻ, sắp xếpmôi trường với sự thận trọng lòng yêu thương

Theo bác sĩ Montessori, loại bỏ những học cụ không phù hợp là rấtquan trọng, tốt cho sự phát triển toàn diện của trẻ, bà cho rằng nhiều học cụtốt nhưng môi trường hỗn độn thì cũng không thể tạo ra sự phát triển và điều

đó chứng tỏ người lớn không hiểu được môi trường hoạt động dành cho trẻ.Ngay cả khi trong môi trường đó mà không có đầy đủ học cụ nhưng biết ápdụng những học cụ đó một cách đúng đắn, có nguyên tắc vào trong đời sốngcủa trẻ thì có thể tạo ra kết quả to lớn và rất có ý nghĩa Bà quan niệm đứa trẻ

có tâm thức khác tâm thức của người lớn Đứa trẻ có trí tuệ thấm hút Với trítuệ thấm hút đó, trẻ hấp thụ tất cả ấn tượng trong môi trường nó sống, nó tiếpthu và điều ấy trở thành một phần của bản thân đứa trẻ Vì vậy, người lớn chotrẻ cơ hội để trẻ trải nghiệm thực, trật tự trong môi trường, hỗ trợ cho trí tuệthấm hút, khi trẻ được thực nghiệm, trải nghiệm cũng là lúc trẻ thấm húttương tác về mặt xã hội trong môi trường đó, trải nghiệm tích cực trong giaotiếp về xã hội, điều đó đặt nền tảng cho sự phát triển của trẻ

Bà nói rằng trong giai đoạn phát triển đầu tiên, cái quan trọng, tráchnhiệm nhiệm vụ của đứa trẻ là thích ứng môi trường Đứa trẻ phải được sinhsống tập thể môi trường của người lớn trong môi trường của người lớn trẻluyện tập thực hành, được trải nghiệm, hợp tác theo một trật tự nhất định.Trong môi trường ngôi nhà trẻ Montessori trẻ không phân nhóm theo lứa tuổi,

khi các em cùng sống, cùng sinh hoạt trong ngôi nhà Montessori thì đó như là

1 tiểu xã hội, một xã hội nhỏ vận hành trong môi trường đó Trong xã hộichúng ta có các thành phần khác nhau, lứa tuổi khác nhau, giới tính khácnhau, học vị khác nhau, thì trong môi trường Montessori trẻ có môi trườngsinh hoạt với người khác như là một thành phần của xã hội, được cơ hội sinhhoạt với các bạn, cùng sống với nhau… điều đó đã tạo ra nền tảng phát triển

kĩ năng, đặc tính xã hội của con người về sau như sự tự giác sự tự tin, tính kỹluật, sự kiên trì, sự kìm chế… Trong ngôi nhà Montessori trẻ hình thành bảnngã, cá tính, nhân cách của mình, cho trí trẻ thấm hút mà trẻ thấm hút sẽ lưulại mãi trong bản thân đưa trẻ: “Bất về sự thay đổi trong thế giới hoặc trong

xã hội thì sự thay đổi đó phải bắt đầu bằng đứa trẻ, thông qua đứa trẻ mới đạtđược hoà bình, mới thay đổi thế giới”, chúng ta ở trong vị thế đặc biệt, làmviệc với trẻ để thay đổi xã hội

Vào thời điểm bà Montessori những ngôi nhà trẻ mà bà sáng lập thìtrong lớp trẻ còn làm việc rất bình thản, tập trung công việc, ổn định Trongmôi trường Montessori trẻ tự do làm việc có cơ hội thể hiện, bộc lộ nội tâmbên trong Và đứa trẻ cần biết giới hạn nào là an toàn đối với sự vận hành của

nó trẻ có quyền tự do hành động, tự do lựa chọn Trong môi trườngMontessori vai trò của người lớn là hướng dẫn để đảm bảo sự phát triển củatrẻ với sự đa dạng của các sinh hoạt trong lớp Người lớn phải thực sự quansát để nhận ra được sở thích hay sự quan tâm của đứa trẻ là ở đâu Trẻ có sự

tự do làm việc, tự do sinh hoạt, mỗi bài tập trong ngôi nhà trẻ mời gọi trẻ để

có sự lựa chọn sinh hoạt phù hợp với mình

Cùng với sự tự do vận động là sự tự do về thời gian Đứa trẻ có toànthời gian để thực hiện công việc, muốn làm bao lâu tuỳ thích, không có quyền

“dẹp hoạt động”, cất dụng cụ sinh hoạt của đứa trẻ

Trẻ trong môi trường Montessori có sự tự do quan sát, cũng có khi trẻngồi ở một chỗ không làm gì chỉ ăn uống, nói chuyện với bạn

Một giới hạn trong môi trường Montessori, mỗi sinh hoạt chỉ có 1 bộhọc cụ tương ứng mà thôi, nó giúp trẻ dễ dàng lựa chọn hoạt động sinh hoạt

cụ thể, điều này không làm chờ đợi, khi bạn dùng xong thì mới đến lượt mình

sử dụng, qua đó các em còn học được tính tôn trọng người khác Một giới hạnkhác trong môi trường Montessori sau khi dùng xong trẻ phải dọn dẹp trả về

vị trí cũ, bởi vì khi trẻ làm như vậy nó mới cảm thấy đã hoàn thành công việccủa mình Ở khía cạnh khác mang tính xã hội của hành động này đó là mộtngười bạn khác khi cần bộ học cụ này thì đã có sẵn sàng Bà Montessori cónhận xét nhóm trẻ trong ngôi nhà trẻ đã trưởng thành hợp tác với nhau hơn,thích nghi tốt, có kỉ luật nội tại từ bên trong vì trong ngôi nhà trẻ đó có tự do

và giới hạn được đưa ra

1.1.2 Ở Việt Nam

Các công trình nghiên cứu của Nguyễn Ánh Tuyết, Đào Thanh Âm,Đinh Văn Vang, Chương trình giáo dục mầm non của Bộ giáo dục và Đàotạo, của Vụ giáo dục mầm non, Viện giáo dục…cũng đều nêu bật vai trò củamôi trường hoạt động đối với sự phát triển của trẻ Việc xây dựng và tổ chứctốt môi trường hoạt động giúp trẻ phát triển hài hòa cả về thể chất lẫn tâm lý,qua đó góp phần phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ

Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết trong cuốn sách ''Giáo dục trẻ mẫu giáo trong nhóm bạn bè '' phân tích vai trò chủ đạo của vui chơi trong phát triển

nhân cách Tác giả đã khẳng định vui chơi là con đường cơ bản để hình thành,phát triển tình cảm của trẻ em, đặc biệt trò chơi ĐVCCĐ là một hoạt động đòihỏi phải có sự phối hợp giữa các thành viên trong trò chơi với nhau Bởi vậy

để tiến hành một trò chơi mô phỏng lại đời sống xã hội, buộc phải có nhiềutrẻ tham gia, cùng hoạt động với nhau, nghĩa là phải có bạn bè để chơi trongmột môi trường đã được chuẩn bị phù hợp với chủ đề chơi của trẻ Trong

cuốn “Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non”, “Tâm lý học trẻ em” bà đã phân

tích vai trò chủ đạo của trò chơi ĐVTCĐ đối với việc hình thành và phát triểncác phẩm chất nhân cách như tính chủ động, phẩm chất ý chí, ngôn ngữ, trítưởng tượng, phát triển những phẩm chất hành vi phù hợp với những chuẩnmực đạo đức xã hội Chính thông qua trò chơi đó trẻ được học làm người,

thao tác với đồ vật trong môi trường vui chơi là một nét phát triển mới, mộtnét tiêu biểu trong hoạt động vui chơi của trẻ MG.

Theo tác giả Hoàng Thị Nho trong cuốn “giáo dục hòa nhập”: “phải

tạo ra môi trường an toàn cho trẻ, vấn đề môi trường an toàn cho trẻ có liênquan đến nhiều yếu tố khác nhau trong lớp học như: sàn nhà, đồ dùng đồchơi…” [14; Tr.34] Một vấn đề không nhỏ trong môi trường vui chơi của trẻtheo tác giả là việc tổ chức sắp xếp lớp học Để tạo được môi trường an toànthì chúng ta cần làm tăng tính quen thuộc cho trẻ trong môi trường đó, nhữngsắp xếp không gian không quen thuộc làm hạn chế rất nhiều hoạt động vuichơi của trẻ

Theo tác giả Đinh Văn Vang trong “Tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non” trong môi trường chơi của trẻ giáo viên cần phải xác định được đồ

chơi,vật liệu chơi, địa điểm chơi cần thiết cho mỗi trò chơi, góc chơi Đồ chơi,vật liệu chơi, địa điểm chơi phải được sắp xếp như thế nào để tạo được môitrường hấp dẫn, cuốn hút trẻ tham gia chơi một cách hào hứng, tích cực và sángtạo Theo tác giả thì giáo viên có vai trò quan trọng trong hoạt động vui chơi củatrẻ, bởi chính cô là người tổ chức, định hướng dẫn dắt trẻ trong quá trình chơi, vìvậy cô phải tạo ra môi trường chơi phù hợp với chủ đề giáo dục,với nội dungchơi,với độ tuổi của trẻ nhằm kích thích hứng thú chơi của trẻ

Tác giả Nguyễn Thị Thu Hiền, trong cuốn “Phát triển và tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non”: Việc xây dựng môi trường trong giáo

dục trong mầm non thực sự cần thiết và quan trọng “Nó được ví như ngườigiáo viên thứ hai trong công tác tổ chức hướng dẫn trẻ hoạt động nhằm thỏamãn nhu cầu vui chơi và hoạt động của trẻ, thông qua đó, nhân cách của trẻđược hình thành và phát triển toàn diện” [11; Tr.107] Tác giả cho rằng mộtmôi trường sạch sẽ, an toàn, có sự bố trí các khu vực trong lớp thuận tiện có ýnghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát triển thể chất của trẻ, mà còn thỏa mãnnhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của trẻ, kích thích trẻ hoạt động tích cựcsáng tạo Ngoài ra, tác giả còn nhấn mạnh đến cách sử dụng môi trường vui

chơi Cần khai thác triệt để tác dụng của tranh ảnh,đồ dùng đồ chơi, tránh tìnhtrạng xây dựng môi trường chỉ mới mục đích trang trí Muốn vậy, giáo viênphải xác định rõ mục đích sử dụng của mỗi loại đồ dùng, đồ chơi là để cungcấp, củng cố kiến thức cho trẻ hay để giúp trẻ thiết lập các mối quan hệ trongkhi chơi, thỏa mãn nhu cầu vui chơi.

Tác giả Trần Thị Lan Hương trong tài liệu “Tổ chức môi trường giáo dục trong trường mầm non” cho rằng: “tất cả những giáo viên nào nhận thức

được sức mạnh của môi trường sẽ đủ khả năng sắp xếp môi trường trong vàngoài nhóm chuyển đến trẻ thông điệp mà họ mong muốn” [13; Tr.13] Đốivới trẻ mọi yếu tố của môi trường đều quan trọng Diện tích phòng nhóm, sânchơi, màu tường, loại bàn ghế, sân nhà, độ chiếu sáng, đồ dùng…đều có tácdụng ảnh hưởng đến hoạt động học tập và sinh hoạt của trẻ Cô giáo có thểđạt được rất nhiều điều thông qua việc sắp xếp bố trí phòng nhóm và sân chơi,

từ việc chia diện tích chơi trong phòng, chọn đồ dùng, bảo quản đồ dùng,quản lí trẻ trong các góc hoạt động, đánh giá hiệu quả của các góc hoạt động

…đều có ý nghĩa rất lớn đối với sư hình thành và phát triển nhân cách của trẻ

Tác giả Nguyễn Thị Thường – Hoàng Ngọc Lan trong cuốn “Giáo dục học mầm non tập 2”: Thông qua môi trường vui chơi: “trẻ học cách chơi

cùng nhau, hợp tác với nhau, cùng làm việc với nhau để cùng thực hiện hoạtđộng chơi Khi trẻ chơi làm cân bằng hệ thần kinh của trẻ, bớt cảm giác căngthẳng làm thay đổi cách thức hoạt động của trẻ” [22; Tr.108] Các tác giả đềucho rằng ngoài nguyên vật liệu nên sưu tầm từ thiên nhiên và thường xuyênthay đổi, luân chuyển để tạo môi trường đa dạng, phong phú, gây hứng thú,phát huy tính tích cực ở trẻ và đồng thời khai thác hết giá trị sử dụng thì cáchlựa chọn đồ dùng đồ chơi là vô cùng qua trọng Trước hết cô giáo phải biếtlựa chọn đồ chơi với chủ đề, lứa tuổi trẻ Cô giáo dùng đồ chơi để khêu gợi vàduy trì hứng thú chơi Đặc biệt chú ý đến đồ chơi từ tạo, có thể người lớn làm

ra cho trẻ hoặc hướng dẫn cho trẻ tập làm thông qua đó phát triển được các kỹnăng xã hội

Tóm lại, tất cả những nghiên cứu này đều khẳng định môi trường là rấtcần thiết trong hoạt động vui chơi trong nhà có các góc hoạt động – nơi thựchiện công việc được trình bày theo chủ đề Từ địa điểm chơi,không gian chơi,

đồ dùng, học cụ,cách sắp xếp bố trí đồ dùng học cụ, vai trò tổ chức hướng dẫncủa cô giáo…đều có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển hài hòa toàndiện nhân cách của trẻ

1.2 Khái niệm cộng cụ của đề tài nghiên cứu

1.2.1 Khái niệm trò chơi

Hoạt động chủ đạo của trẻ em ở tuổi mẫu giáo là vui chơi, qua vui chơitrẻ em thoả mãn nhu cầu được chơi, được học, được sống, được giống nhưngười lớn Do vậy, những điều người lớn muốn dạy trẻ và những điều trẻ

muốn được học cần được tổ chức dưới hình thức vui chơi “học mà chơi, chơi

- G.V Plêkhanốp cho rằng: trò chơi là một hình thức hoạt động, gắnliền với lao động của xã hội loài người, ông đã lý giải mối quan hệ giữa vuichơi của trẻ em và lao động của con người như là nguồn gốc xã hội nảy sinhtrò chơi

Các nhà Giáo dục học, Tâm lí học theo trường phái sinh học nhưK.Groos, CKoll …cho rằng chơi là do bản năng là sự giải tỏa năng lượng dưthừa và trò chơi của trẻ em giống như trò chơi của động vật nhỏ

Những quan điểm về chơi như thế, ở phương Tây đã xuất hiện và phát

triển thuyết “Giáo dục tự do” theo nguyên tắc: cứ để cho trẻ được hành động

theo ý muốn của nó,người lớn không được can thiệp vào công việc của trẻ

- Một số nhà khoa học khác như: Tăng Bồi Viêm (Trung Quốc),Nguyễn Toán, Lê Anh Thơ (Việt Nam ) thì cho rằng: trò chơi là một bộ phận

của nền văn hoá xã hội, là một phương tiện để giáo dục con người, trước hết

là giáo dục thanh, thiếu niên, nhi đồng

- Theo quan điểm của giáo dục học, thì trò chơi là hình thức thể hiệncuộc sống, là phương tiện phát triển nhân cách cho con ngươi Đối với trẻ emtrò chơi là hoạt động giúp trẻ tái tạo các hoạt động của người lớn, qua vuichơi, thể lực, trí tuệ, đạo đức được hình thành

- Theo tác giả Ngô Ngọc Thanh trò chơi là hoạt động trình diễn bằngcác tín hiệu và thông qua luật lệ của một nhóm người làm giải toả sự bức xúc

về tinh thần và thể chất, để tái tạo sức lao động và năng lượng Ở đây tín hiệuchơi được hiểu là những phương tiện dùng để chơi, còn “lệ chơi” là nhữngquy định cho việc chơi, là yếu tố quyết định đến việc chơi mà thiếu nó thìkhông thể thành trò chơi

Tóm lại, trò chơi là một kiểu chơi, một dạng hoạt động giải trí, một hình thức phản ánh hoạt động sản xuất, sinh hoạt văn hoá, được thực hiện theo quy ước nhằm thoả mãn những nhu cầu về thể chất và tinh thần của con người.

Trò chơi có những đặc điểm:

- Trò chơi luôn đem đến cho cá nhân sự thích thú, thỏa mãn

- Sự thỏa mãn mục đích giải trí nằm trong hành động chơi Người chơiquan tâm đến hành động chơi hơn là quan tâm đến kết quả chơi, hành độngchơi mang mục đích tự nó

- Trò chơi có thể diễn ra một mình hoặc dưới hình thức nhóm

Những dấu hiệu đặc trưng để nhận diện trò chơi của trẻ, góp phần giúp giáoviên phát hiện năng lực của trẻ trong tiến trình tác động sư phạm đến với trẻ

Theo J Piaget và Henriot vui chơi gắn liền với đời sống xã hội của trẻ,trong khi chơi trẻ em lĩnh hội cái mới, thông qua đó mà phát triển nhận thức,tình cảm và thể chất J.Piaget đã mô tả trò chơi của trẻ như là sự đồng hóa vàthích nghi là hai quá trình kiến tạo trí tuệ Sự phát triển trí tuệ, tình cảm củatrẻ em diễn ra trong khi chơi đó là sự đồng hóa những thông tin mới làm cho

nó phù hợp với những vốn thông tin đã có, J.Piaget khẳng định “vui chơi làthước đo trình độ phát triển của trẻ”

Như vậy, trò chơi là hình thức hoạt động đặc thù, độc đáo của trẻ thựchiện tác động tương hỗ giữa chủ thể với môi trường Trò chơi của trẻ môphỏng lại cuộc sống của người lớn, tái tạo các hành động, các mối quan hệ,qua đó trẻ bộc lộ thái độ, cảm xúc của mình Khi chơi, trẻ sống một cuộc sốngthực chính trong hoạt động chơi, trẻ thực sự là một chủ thể tích cực hoạtđộng, giao tiếp và chủ động vận dụng các kinh nghiệm đã có để củng cố, kháiquát thành kiến thức để hình thành nhân cách Vì vậy, trò chơi là một hoạtđộng tự lực và sáng tạo của trẻ cần được người lớn tổ chức hướng dẫn Tròchơi là một hình thức đặc thù độc đáo của trẻ em để thực hiện tác động tương

hỗ giữa chủ thể với môi trường xung quanh

1.2.2 Khái niệm trò chơi đóng vai theo chủ đề

Bước vào tuổi mẫu giáo, trẻ có thể tham gia vào nhiều trò chơi khácnhau như: trò chơi dân gian, trò chơi vận động, trò chơi học tập, trò chơi đóngvai , trong đó trò chơi đóng vai theo chủ đề (TCĐVTCĐ) giữ vị trí trungtâm TCĐVTCĐ sẽ tạo ra cái mới, những nét đặc trưng trong tâm lí trẻ, giúptrẻ tập luyện các hành vi nhân cách như người lớn

- TCĐVTCĐ là loại trò chơi mô phỏng các hoạt động trong cuộc sốngsinh hoạt của người lớn, trẻ đóng vai một nhân vật nào đó để thực hiện chứcnăng xã hội của nhân vật đó, bằng những hành động mang tính tượng trưng

Trong TCĐVTCĐ trẻ em tái tạo lại những ấn tượng, những xúc cảm

mà trẻ thu nhận được từ cuộc sống, từ môi trường xã hội nhờ sự tham gia tíchcực của trí tưởng tượng

Khi trẻ chơi TCĐVTCĐ, điều hấp dẫn nhất đối với trẻ là chúng đượcthoả mãn nguyện vọng được chơi, được sống và hoạt động giống như ngườilớn Ví dụ: Trò chơi “Gia đình” - trẻ đóng vai là bố, mẹ, con bố, mẹ yêuthương con, chăm sóc con, lo lắng khi con ốm đau Con ngoan biết nghe lời bố

mẹ, lễ phép, kính trọng bố mẹ Trò chơi “Bệnh viện” trẻ đóng vai bác sĩ, y tá,

bệnh nhân Bác sĩ khám bệnh cho bệnh nhân, y tá phụ giúp và làm theo chỉdẫn của bác sĩ; bệnh nhân phục tùng ý kiến của y tá, bác sĩ nghĩa là trẻ môphỏng lại các hành động, lời nói, mối quan hệ của các vai trong trò chơi, đây làlần đầu tiên các mối quan hệ xã hội giữa người với người được thể hiện mộtcách khách quan và tự nhiên trước mắt trẻ Qua đó, trẻ có thể hiểu được trong

xã hội mỗi người đều có quyền lợi và nghĩa vụ đối với mọi người xung quanh

TCĐVTCĐ là một hình thức độc đáo, hấp dẫn trẻ em, vì nó mang đầy

đủ ý nghĩa của sự chơi: tính tự do, tự chủ, tự nguyện, tính hợp tác,tính tượngtrưng mà trò chơi cần có Qua TCĐVTCĐ trẻ được trải nghiệm các mối quan

hệ xã hội của người lớn, là cơ sở để trẻ được học làm người

Đối với trẻ mẫu giáo TCĐVTCĐ là loại trò chơi hấp dẫn vì nó phù hợpvới tâm lý trẻ em muốn tự mình làm lấy mọi việc như người lớn, muốn đượckhẳng định mình, khẳng định cái tôi của bản thân mình Tâm lý trẻ em rấtthích làm người lớn, muốn làm mọi việc như người lớn, tuy nhiên trẻ chưa thể

tự mình làm được các việc đó, nên xuất hiện mâu thuẫn giữa một bên là nhucầu muốn làm rất nhiều việc như người lớn của trẻ với một bên là khả năngcòn hạn chế không thể làm được và người lớn không cho trẻ làm, như vậy đãxuất hiện mâu thuẫn Để giải quyết mâu thuẫn đó trẻ tìm đến một hoạt độngmới đó là TCĐVTCĐ, ở đây trẻ đóng những vai người lớn mà trẻ thích, trongkhi chơi trẻ thoả thích làm những công việc của người lớn bằng trẻ đặt mìnhvào vị trí của người lớn “người mẹ”, “bác sỹ”, “người bán hàng” Thông quatrò chơi ĐVTCĐ đã giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu làm người lớn mà đời thực trẻkhông thể tự làm được

Khi chơi, trẻ hoà mình vào vai chơi, thể hiện vai chơi - phản ánhmột mảng cuộc sống thực của người lớn, đồng thời thiết lập mối quan hệgiữa các vai chơi, từ đó hình thành một “xã hội trẻ em” Qua đây, ta thấyTCĐVTCĐ giữ vị trí trung tâm tạo ra những biến đổi trong đời sống tâm

lý của trẻ mẫu giáo

Tóm lại, trò chơi đóng vai theo chủ đề là một loại trò chơi trong đó trẻ

em đóng vai các nhân vật, tái tạo lại những hành động và cảm xúc của nhân vật để thỏa mãn nhu cầu vui chơi của mình.

Đặc trưng của TCĐVTCĐ:

- Trò chơi ĐVTCĐ là một dạng hoạt động mang tính tự do, tự nguyện.Vui chơi của trẻ là hoạt động giúp trẻ thoả mãn nhu cầu được chơi, được làmgiống người lớn, là hoạt động không tạo ra sản phẩm và hành động chơikhông nhất thiết phải theo một phương thức nhất định Khác với hoạt độnglao động và hoạt động học tập, động cơ của hoạt động này là kết quả của hoạtđộng Song với TCĐVTCĐ, động cơ chơi nằm ngay trong hành động chơi.Khi chơi trẻ không quan tâm tới bất kỳ lợi ích nào mà trẻ chơi chỉ để cho vui,thích thì trẻ chơi, chơi thì phải vui và ngược lại nếu không vui, không thíchthì không chơi Chính vì vậy, trò chơi mang tính tự nguyện rất cao

- TCĐVTCĐ là một dạng hoạt động mang tính tự lập Trong khi trẻchơi, trẻ thể hiện rõ ý thức là chủ hành vi, trẻ tích cực, hoạt động hết mìnhkhông phụ thuộc vào cô giáo hay các bạn Khi tham gia chơi trẻ tự chọn chủ

đề chơi, tự nghĩ ra nội dung chơi, tự phân vai và nhận vai chơi không có sự ápđặt của cô hay của các bạn, trẻ tự biết thoả thuận đưa ra những quy định khichơi Đặc biệt trong quá trình chơi tuỳ vào vốn kinh nghiệm, vốn hiểu biết đã

có của trẻ mà trẻ tự biết đánh giá để điều chỉnh hành vi của mình, nhắc nhởđiều chỉnh hành vi của bạn cho phù hợp với vai chơi Lúc này người lớn chỉgiữ vai trò là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển quá trình chơi của trẻ, làđiểm tựa cho trẻ chơi sao cho vừa thoả mãn nhu cầu muốn được làm giốngnhư người lớn, vừa đảm bảo được yêu cầu giáo dục đề ra Qua đây cho thấy,trò chơi càng mang tính chất tự nguyện cao bao nhiêu thì càng phát huy ở trẻtính độc lập, tự lực, tự chủ, chủ động của trẻ bấy nhiêu

- Trò chơi ĐVTCĐ cần có nhiều trẻ tham gia chơi (là loại trò chơimang tính tập thể), có nhiều bạn cùng chơi, cùng hoạt động với nhau Đây làmột nét tiêu biểu trong hoạt động vui chơi của trẻ mẫu giáo, một nét đặc trưng

riêng của lứa tuổi mẫu giáo đó là tính hợp tác trong nhóm chơi Trò chơiĐVTCĐ là trò chơi theo nhóm, khi chơi các thành viên trong nhóm cùng hoạtđộng với nhau, phối hợp chơi cùng nhau Mặt khác trong một trò chơi cónhiều vai chơi vì trò chơi mô phỏng cuộc sống xã hội của người lớn, mà hoạtđộng trong xã hội lại có mối quan hệ chịu tác động, ảnh hưởng qua lại vớinhau, không có hoạt động nào trong xã hội mang tính chất đơn độc, riêng lẻ.Hoạt động của người này liên quan đến hoạt động của người khác và để thựchiện tốt vai chơi trẻ phải có sự hợp tác và ứng xử phù hợp Vì vậy, để trò chơiĐVTCĐ được tiến hành cần phải có nhiều trẻ tham gia chơi Từ đó “một xãhội trẻ em” được hình thành, nhân cách của trẻ cũng được lớn lên từ đó.

- Trò chơi là yếu tố hấp dẫn, là nội dung cơ bản để trẻ tập hợp với nhauthành nhóm, là loại hoạt động chung đầu tiên của trẻ, trong đó nhiều mối quan

hệ muôn màu, muôn vẻ của cuộc sống và của trẻ được thiết lập một cách tựnhiên Và để hình thành được mối quan hệ xã hội muôn mầu muôn vẻ ấy thìtrẻ phải có một không gian chơi, đồ dùng thích hợp với từng vai chơi, trò chơi

để giúp trẻ dễ dàng hơn trong việc nhập vai của mình Có thể nói, qua trò chơicùng với môi trường xã hội đã được chuẩn bị cho trẻ, giúp trẻ thiết lập mốiquan hệ qua lại muôn mầu muôn vẻ như mối quan hệ xã hội của người lớn, làmột nét phát triển mới qua trò chơi ĐVTCĐ của trẻ mẫu giáo

- TCĐVTCĐ mang tính biểu trưng cao, đó là chức năng ký hiệu –tượng trưng Khi chơi TCĐVTCĐ mỗi trẻ sẽ có một vai chơi và thực hiệnhành động của vai, trẻ mô phỏng những hành động và mối quan hệ của ngườilớn, trẻ dùng những đồ vật thay thế để thay thế những đồ vật thật mang tính

ký hiệu tượng trưng Ví dụ: Trong trò chơi “Khám bệnh” trẻ đóng vai làm bác

sĩ thì chúng ta thấy từ trẻ đóng vai làm bác sĩ đến đồ dùng, dụng cụ của bác sĩđều không phải là thật mà chỉ là những vật mô phỏng giống với vật thật vàhành động tượng trưng cho người thật, việc thật Tuy nhiên có một số đò dùngtrông hao hao giống thật: ống nghe, cặp nhiệt độ thì đó cũng chỉ là một sự

mô phỏng giả vờ chứ không phải là hành động thật, với đặc tính này đã làm

vờ song lại rất thực đối trẻ vì nó phản ánh hoàn cảnh thực của cuộc sống, nógiúp trẻ thỏa mãn nguyện vọng sống, giao tiếp và làm việc theo kiểu củangười lớn Qua môi trường vui chơi, không gian chơi, đồ dùng đồ chơi đượcsắp xếp bố trí phù hợp với trò chơi, vai chơi đã giúp trẻ say mê chơi hết mình.Khi chơi, trẻ đắm mình trong hoàn cảnh chơi, bộc lộ và trải nghiệm xúc cảmtình cảm của minh trong vai chơi Đồng thời, qua vai chơi cùng với sự tươngtác của trẻ với bạn cùng chơi, tương tác với môi trường chơi đã giúp trẻ pháttriển kỹ năng của cá nhân cũng như kỹ năng xã hội, trẻ thể hiện tình cảmmuôn mầu muôn vẻ của mình với thế giới xung quanh Trong trò chơi, từ đồdùng, hoàn cảnh chơi đều là mô phỏng, giả vờ, nhưng chính tính ước lệ tượngtrưng đó đã giúp trẻ lớn hơn, trưởng thành hơn, hành vi quan hệ xã hội cũngđược chuẩn mực hơn

1.2.3 Khái niệm kỹ năng:

Theo từ điển Tiếng Việt kỹ năng là “khả năng vận dụng những kiến thức đã thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế” [35; Tr.236]

Theo tài liệu của tổ chức UNICEF thì cho rằng: “Kỹ năng sống là các

kỹ năng thiết thực mà người ta cần để có cuộc sống an toàn khỏe mạng và hiệu quả ”[40; Tr.1]

Ta có thể hiểu kỹ năng có hai mức độ Thứ nhất là kỹ năng sơ đẳng ban

đầu: là cách thức thực hiện các thao tác cơ bản trên cơ sở những tri thức nhằm đạt kết quả hành động Thứ hai là kỹ năng thành thạo: được hình thành trên

cơ sở lĩnh hội các tri thức và kinh nghiệm thực hiện các thao tác – là cáchthức thực hiện các thao tác một cách chuẩn xác và thành thạo

Như vậy ở mức độ thứ hai kỹ năng không đơn thuần là mặt kỹ thuật củahành động mà còn biểu hiện năng lực của con người Theo quan niệm này thì kỹnăng vừa có tính ổn định, vừa có tính mềm dẻo, tính linh hoạt và tính mục đích

Như vậy có thể hiểu: Kỹ năng là khả năng sử dụng tri thức và các kinh nghiệm hành vi thao tác của mình một cách có mục đích và sáng tạo trong quá trình hoạt động thực tiễn.

1.2.4 Khái niệm môi trường vui chơi:

Môi trường vui chơi của trẻ được thể hiện rất phong phú và đa dạng, nóbao gồm cả môi trường vật chất, môi trường tâm lí Để tiến hành trò chơiĐVTCĐ thì xây dựng môi trường vật chất là điều kiện, phương tiên quantrọng giúp trẻ thỏa mãn được nhu cầu vui chơi.

Môi trường vui chơi được hiểu là phạm vi, không gian với những điều kiện vật chất cụ thể mà trẻ có thể chơi và hoạt động một mình hoặc trong nhóm nhỏ với các bạn có cùng sở thích

1.3 Cấu trúc của TCĐVTCĐ:

TCĐVTCĐ là trò chơi giữ vị trí trung tâm, chi phối các trò chơi khác vìvậy cấu trúc của TCĐVTCĐ tương đối phức tạp, có nhiều yếu tố cấu thành vàcũng nhờ đó đã làm cho TCĐVTCĐ có tác động mạnh mẽ đến việc phát triểncác quá trình tâm lý nãi riªng và hình thành, phát triển nhân cách nói chung

- Yếu tố thứ nhất là nội dung chơi:

TCĐVTCĐ bao giờ cũng có chủ đề chơi, đó là mảng hiện thực củacuộc sống xung quanh được phản ánh vào các trò chơi của trẻ em Bất kỳ mộtTCĐVTCĐ nào bao giờ cũng thực hiện xoay quanh một chủ đề, nó phản ánhcác mối quan hệ đặc trưng giữa người với người về các mảng hiện thực khácnhau như: nghề nghiệp, quan hệ người - người, quan hệ người - đồ vật

Chủ đề rất đa dạng, phong phú, từ đơn giản đến phức tạp, phạm vi trẻtiếp xúc càng rộng bao nhiêu thì chủ đề của trò chơi càng đa dạng bấy nhiêu.Chủ đề chơi qui định nội dung chơi, xong cùng một chủ đề chơi nhưng ở mỗi

độ tuổi khác nhau, hoàn cảnh khác nhau trẻ lại phản ánh các mặt của chủ đềkhác nhau đó là sự khác nhau về nội dung chơi

Mỗi chủ đề có nội dung chơi khác nhau, cùng một chủ đề chơi nhưngnội dung phản ánh cũng khác nhau Nội dung chơi chính là những hành động,hành vi ứng xử, các quan hệ xã hội mà trẻ nhận thức được và phản ánh vàotrò chơi Nội dung chơi được trẻ thể hiện bằng những thao tác, hành vi với đồvật theo đặc trưng của chủ đề Chủ đề nào sẽ có nội dung ấy Ví dụ: Chủ đề

“Bác sĩ” thỡ phải cú nội dung là khỏm bệnh, phải cú bỏc sĩ, bệnh nhõn tươngứng với nội dung là hành động chơi, bỏc sĩ phải cú kim tiờm, biết tiờm, cúthuốc, ỏo blue trắng, đeo tai nghe khám bệnh cho bệnh nhân

- Yếu tố thứ hai là vai chơi và hành động chơi.

Vai chơi là yếu tố quan trọng để tạo nờn TCĐVTCĐ Khụng cú vaichơi thỡ khụng thể cú trũ chơi Trũ chơi cú thành cụng hay khụng phụ thuộcphần lớn vào vai chơi Trẻ nhập vai càng giống với đời thực bao nhiờu thỡ trũchơi càng thành cụng bấy nhiờu Khi chơi TCĐVTCĐ trẻ sẽ nhận một vaichơi, ướm mỡnh vào một nhõn vật nào đú để bắt chước thực hiện hành độngcủa vai chơi Khi đúng vai trẻ phải bộc lộ hết khả năng của mỡnh, trẻ phảinhập vai, thể hiện vai đỳng thật cả về hành động, xỳc cảm tỡnh cảm của vai,hành vi và ứng xử của vai chơi, cách sử dụng đồ dùng, đồ chơi Qua việcđúng vai tạo cho trẻ con đường nhập vào cuộc sống thực của người lớn vàcũng là cuộc sống thực trong tương lai đang chờ đún trẻ Việc nhập vai thànhcụng hay khụng trong khi chơi tạo cơ sở, tiền đề để hỡnh thành và phỏt triểncỏc quỏ trỡnh tõm lớ núi chung và xỳc cảm tỡnh cảm núi riờng của người, đồngthời qua đú hỡnh thành ở trẻ những phẩm chất nhõn cỏch của người như trungthực, thật thà và giỳp trẻ cú cơ hội được rốn luyện, lĩnh hội và trải nghiệmkhả năng ứng xử trong xó hội, cú cơ hội được thể hiện, bộc lộ mỡnh, nhận biếtmỡnh trong nhúm bạn bố cựng hoạt động, cựng chơi Và đặc biệt trẻ được tiếpxỳc làm quen với hoạt động lao động của người lớn thụng những đồ dựng mụphỏng cụng cụ lao động của người lớn trong mụi trường vui chơi

Vai chơi được nảy sinh, xuất hiện từ nội dung chơi, nội dung chơi nào

sẽ qui định cỏc vai chơi ấy

Hành động chơi là yếu tố quan trọng, sinh động nhất của trũ chơi, đú làcỏch thức để trẻ tỏi tạo lại hiện thực trong khi chơi Khi chơi TCĐVTCĐ trẻnhận vai và tỏi tạo lại hoạt động của vai chơi – hoạt động của người lớn quahành động chơi Song trẻ em khụng phải là người lớn mà là đứa trẻ cú vốnsống và kinh nghiệm riờng, trẻ tỏi tạo lại hoạt động của người lớn dưới con

mắt phản ỏnh của trẻ, mà mỗi trẻ khỏc nhau cú vốn sống, kinh nghiệm sốngkhỏc nhau vỡ vậy cựng một vai chơi nhưng ở mỗi trẻ lại cú cỏch thức thựchiện hành động chơi khỏc nhau Vớ dụ: khi trẻ đúng vai người bỏn hàng, trẻ tỏ

ra rất nhẹ nhàng, chu đỏo với người mua hàng Song cú trẻ lại lạnh lựng, gắtgỏng với người mua hàng Vỡ vậy khi tham gia chơi TCĐVTCĐ, trẻ thựchiện hành động của vai, với sự giỳp đỡ hướng dẫn của cụ giỏo mà trẻ học hỏinhau những hành vi ứng xử, những biểu hiện của hành vi giao tiếp phự hợpvới tỡnh huống và phù hợp chuẩn mực hành vi văn hoỏ xó hội Đồng thời qua

đó giỳp trẻ hạn chế được những phản ứng hành vi tiờu cực không phù hợp vớimôi trờng xã hội trong giao tiếp ứng xử

- Yếu tố thứ ba là mối quan hệ qua lại của trẻ trong trũ chơi.

Trẻ chơi TCĐVTCĐ trẻ nhập vai vào cỏc mối quan hệ qua lại trong xóhội, thụng qua trũ chơi cỏc mối quan hệ thực trong xó hội của người lớn đượcbộc lộ ra rất rừ rệt, tạo ra mối quan hệ qua lại giữa cỏc vai, khi nhập vai trẻđược thể hiện, trải nghiệm cỏc quan hệ xó hội của người lớn dưới con mắt củatrẻ thơ Trẻ thực hiện cỏc chức năng xó hội và tự biến mỡnh thành một nhõncỏch của xó hội Trẻ đúng vai nào sẽ thể hiện hành động của vai, quan hệ ứng

xử của vai đú trong xó hội

TCĐVTCĐ giỳp trẻ hiểu và nắm được, thực hiện được những qui tắc củacuộc sống xó hội như học sinh phải nghe lời của cụ giỏo; cha mẹ biết quan tõm đếncon cỏi; mua hàng thỡ phải trả tiền Nhờ đúng vai trẻ tự chủ, tự nguyện thực hiệntốt cỏc chuẩn mực của đời sống xó hội và dần chuyển những chuẩn mực đú vào bờntrong đời sống tõm lớ của mỡnh qua đú tạo ra cấu trỳc tõm lớ mới trong nhõn cỏchcủa trẻ - một nhõn cỏch xó hội

TCĐVTCĐ luụn tồn tại hai mối quan hệ qua lại, đú là quan hệ thực và quan

hệ chơi Quan hệ thực là quan hệ giữa cỏc trẻ nhỏ tham gia vào trũ chơi, nhữngngười bạn cựng thực hiện những cụng việc chung Để chơi trẻ phải trao đổi vớinhau về chủ đề chơi, nội dung chơi, phõn vai chơi, những qui định chơi và giảiquyết những tỡnh huống nảy sinh trong quỏ trỡnh chơi Quan hệ chơi là mối quan hệ

giữa cỏc vai chơi theo một chủ đề mụ phỏng mối quan hệ của người lớn trong xóhội Đõy là mối quan hệ giữa cỏc vai chơi mà trẻ nhập thõn, được bắt đầu từ khi trẻnhận vai, hành động theo vai chơi và duy trỡ cho đến khi kết thỳc trũ chơi.

- Yếu tố thứ tư là đồ chơi và hoàn cảnh chơi:

TCĐVTCĐ là trũ chơi mụ phỏng lại mảng hoạt động hiện thực củangười lớn Khi chơi trẻ thực hiện, thể hiện cỏc mối quan hệ, hành động vớicỏc hành vi cú thật của người lớn Song đõy là trũ chơi của trẻ mang tớnh kýhiệu tượng trưng nờn trũ chơi chỉ được diễn ra khi cú đồ chơi đú là phươngtiện để trẻ chơi, thực hiện hành động của vai chơi Đồ chơi là vật thay thế cho

đồ vật thật, mụ phỏng những đồ vật thật để giỳp trẻ thực hiện những hànhđộng chơi tương ứng với hành động dụng vật thật của người lớn trong sinhhoạt hàng ngày Đặc điểm của đồ chơi là cú tớnh ước lệ và tớnh khỏi quỏt, cútớnh linh hoạt, năng động, phong phỳ về chức năng sử dụng vào cỏc trũ chơi

Đồ chơi là người bạn thõn thiết của trẻ thơ, là niềm vui sướng, là cuộc sốngcủa trẻ Chớnh đồ chơi đó kớch thớch, hướng trẻ tới vai chơi, đồ chơi càngphong phỳ hấp dẫn đến đõu thỡ cỏc gợi mở cho trẻ vai chơi phong phỳ đến đú

Vỡ vậy, việc lựa chọn đồ chơi đảm bảo an toàn mang tớnh thẩm mỹ, tớnh giỏodục là yờu cầu mà mỗi giỏo viờn cần phải quan tõm Giỏo viờn giỳp trẻ nắmđược đặc điểm của đồ vật, đồ chơi, biết được cụng dụng và phương thức sửdụng chỳng Một đồ vật, đồ chơi cú thể sử dụng vào nhiều trũ chơi khỏc nhau

vỡ vậy, khụng phải đồ chơi luụn đủ cho mọi trẻ chơi và thoả món nhu cầu chomọi trẻ khi tham gia trũ chơi nờn khi chơi trẻ phải rủ nhau cựng chơi, biết chia

sẻ, nhường nhịn đồ chơi cho nhau Nh vậy thông qua môi trờng vui chơi vớinhững đồ chơi đợc chuẩn bị sẵn là điều kiện, là phơng tiện để trẻ thực hiện vàocác trò chơi, giúp trẻ tạo ra hoàn cảnh chơi, thực hiện và phối hợp những hành

động chơi Qua đó, giúp trẻ tìm tòi, khám phá thêm nhiều hiểu biết về thế giớixung quanh, phát triển tính ham hiểu biết và năng lực trí tuệ Đây cũng là điềukiện thuận lợi để trẻ bộc lộ những xỳc cảm, tỡnh cảm của mỡnh với bạn bố trẻđược trải nghiệm cỏc tỡnh huống thực như quan tõm, chia sẻ, nhường nhịn,

giúp đỡ và thương yêu nhau Đó là cơ sở, là tiền đề hình thành ở trẻ cách ứng

xử xã hội mang tính nhân văn

Hoàn cảnh chơi là hoàn cảnh được mô phỏng hoàn cảnh thực dưới trítưởng tượng của trẻ Trong khi chơi trẻ phải sử dụng đồ chơi - đồ vật thay thếnên để đồ chơi được sử dụng hiệu quả trẻ phải tưởng tượng hoàn cảnh chơitương ứng Khi chơi đồ chơi trẻ có thể tưởng tượng ra nhiều hoàn cảnh chơiphong phú đa dạng Chính hoạt động vui chơi, hành động chơi tạo ra kết quả

là hoàn cảnh chơi tưởng tượng Ví dụ khi trẻ chơi trò chơi: khám bệnh, bệnhnhân bị ốm phải tiêm nhưng không có kim để chơi, trẻ biết tìm que nhọn làmkim tiêm và hành động giống như thật Hoặc khi chơi trò chơi “lái tàu thuỷ”,trẻ dùng những chiếc ghế xếp thành đoàn tàu, trẻ tưởng tượng tàu thuỷ đangvượt hải dương gió bão, cố gắng hết sức để chèo lái tàu vượt qua và khi vượtqua khó khăn an toàn trẻ thấy mình rất vui Như vậy, khi trẻ tham gia chơimới nảy sinh hoàn cảnh chơi, nếu trẻ không chơi thì mọi đồ vật vẫn chỉ là nó

Tóm lại, trò chơi ĐVTCĐ là một loại trò chơi trong đó trẻ em nhập vaivào các mối quan hệ, tái tạo những hành động và cảm xúc nhân vật để thỏamãn nhu cầu vui chơi của mình

1.4 Lý luận về hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề

1.4.1 Mục tiêu hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi:

Trong sự nghiệp đổi mới, giáo dục mầm non giữ vị trí đặc biệt quan trọng

“ Giáo dục mầm non góp phần đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành các phẩmchất mới của con người Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa,hiện đại hóađất nước: chủ động, thích ứng, sáng tạo và hợp tác.” Vì vậy, đội ngũ giáo viênmầm non là lực lượng nòng cốt để thực hiện mục tiêu giáo dục Để có nguồnnhân lực tốt thì ngay từ quá trình đào tạo chúng ta đã phải chú ý hình thành nănglực nghề nghiệp cho giáo sinh để đáp ứng được yêu cầu của xã hội và hình thành

kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho giáo sinh cũng là một trong nhữngcon đường để thực hiện mục tiêu giáo dục mầm non

1.4.2 Nội dung hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi

+ Có rất nhiều ý kiến khác nhau khi đề cập đến vấn đề hình thành kỹnăng xây dựng môi trường vui chơi

- Các nhà giáo dục học, tâm lí học cho rằng chơi là do sự giải tỏa nănglượng dư thừa trò chơi của trẻ giống trò chơi của động vật nhỏ cho nên ngườilớn khi hướng dẫn trẻ chơi thì cũng phải tạo ra được môi trường chơi cho trẻ.Môi trường đó là môi trường gần gũi với tự nhiên bởi hoạt động chơi của trẻ

là hoạt động bản năng vô ý thức, có nguồn gốc từ cơ chế sinh học

- Các nhà tâm lí học, giáo dục học Mác xít cho rằng hoạt động chơi

có nguồn gốc từ lao động nên khi tổ chức cho trẻ chơi người lớn cũng phảilưu ý tạo ra cho trẻ một môi trường vui chơi phù hợp Môi trường đó phải

là môi trường gần gũi với hoạt động lao động của người lớn, làm tiền đề,góp phần chuẩn bị cho thế hệ trẻ đến lao động Vì vậy, đồ dùng cho trẻchơi cũng phải là những đồ dùng gần gũi với công cụ lao động của ngườilớn để giúp trẻ phản ánh hiện thực xung quanh Theo các tác giả, phảithường xuyên cho trẻ được chơi đi chơi lại nhiều lần để giúp trẻ nắm vữngcác kỹ năng lao động của người lớn

- Các nhà tâm lí học, giáo dục học Xô viết thì cho rằng muốn trẻ chơiđược tốt thì người lớn phải tạo ra được một môi trường an toàn cho trẻ vàtrong môi trường này từ không gian chơi,đồ dùng đồ chơi…phải giúp trẻ thỏamãn tối đa nhu cầu được hoạt động như người lớn Tùy vào từng hoàn cảnhsống khác nhau của trẻ thì chúng ta sẽ xây dựng môi trường hoạt động khácnhau cho trẻ

- Nhà giáo dục E.U Chikhiepva khi nghiên cứu về môi trường vui chơicủa trẻ đã khẳng định môi trường chơi là yếu tố không thể thiếu trong tròchơi Vì vậy khi hướng dẫn trẻ chơi cô giáo phải chú ý xây dựng cho trẻ môi

trường chơi phù hợp với trò chơi, số lượng trẻ, đồ chơi phải thao tác dễ dàng,kích thích trẻ hoạt động để thỏa mãn nhu cầu vui chơi.

- Theo bà Maria Montessori thì cho rằng khi trẻ đến lớp thì trẻ đã đượcbước vào trong môi trường đã được chuẩn bị Môi trường trong lớp họcMontessrori trẻ cần được tự do, thỏa mái vận động và hoạt động Trẻ cần cókhông gian riêng dành cho mình Giáo viên phải dành một khoảng thời giannhất định trong phòng để đồ chơi, có góc đặt vận dụng chăm sóc bản thân vàsắp xếp các góc để trẻ dễ tiếp cận với món đồ cần dùng Kích thước, kích cỡ

đồ dùng phải phù hợp với trẻ [38; Tr.51]

- Tác giả Đinh Văn Vang trong tài liệu “ Giáo dục học Mầm non” thìcho rằng hình thành được kỹ năng xây dựng môi trường cho trẻ thì giáo viênphải biết lựa chọn đồ chơi phù hợp với thể loại trò chơi, với lứa tuổi cua trẻ:

“Cô giáo dùng đồ chơi để khêu gợi và duy trì hứng thú chơi, đưa đồ chơiđúng lúc nhằm kích thích trẻ tích cực hoạt động trong lúc chơi” [30; Tr.288]

- Theo các tác giả của cuốn “Chương trình giáo dục mầm non” của BộGiáo dục và Đào tạo thì người giáo viên muốn có kỹ năng xây dựng môitrường vui chơi phù hợp với trẻ thì phải thường xuyên: “trang trí phòng lớpđảm bảo thẩm mĩ, thân thiện và phù hợp với chủ đề giáo dục Cô giáo phảichuẩn bị đồ dùng, đồ chơi, nguyên vật liệu đa dạng, phong phú, hấp dẫn trẻ,sắp xếp và bố trí đồ dùng, đồ chơi hợp lí, đảm bảo an toàn và đáp ứng mụcđích giáo dục Các khu vực hoạt động được giáo viên bố trí phù hợp linh hoạt(có thể bố trí cố định hoặc di chuyển), mang tính mở, tạo điều kiện dễ dàngcho trẻ tự lựa chọn và sử dụng đồ vật, đồ chơi, tham gia hoạt động và thuậnlợi cho sự quan sát của giáo viên” [31; Tr.75]

Trên quan điểm của các tác giả nói trên ta có thể hiểu: hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi là sự thiết kế các khu vực vui chơi khác

nhau theo hướng mở phù hợp với chủ đề hoạt động trong một khoảng thời gian nhất định.

Như vậy, hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi đóng vai theo chủ đề là hướng tới hình thành năng lực cá nhân cho giáo sinh khi tổ chức vui chơi cho trẻ nhằm thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đặt ra.

1.4.3 Biện pháp hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi

+ Biện pháp giáo dục là một trong những thành tố của quá trình giáodục Theo từ điển Tiếng Việt, biện pháp là cách thức tiến hành giải quyết mộtvấn đề cụ thể

+ Việc lựa chọn, thiết kế, tổ chức và triển khai môi trường vui chơi qua tròchơi ĐVTCĐ phải tuân theo quy luật tổ chức của quá trình giáo dục, căn cứ vàomục đích, nội dung, các phương tiện giáo dục và đặc điểm phát triển của trẻ

- Trong khi tổ chức xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơiĐVTCĐ, giáo viên phải tạo điều kiện cho trẻ tích cực, chủ động tham gia vàoquá trình xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi, tạo cơ hội cho trẻ học,khám phá rèn luyện, và phát triển những kỹ năng cần thiết thông qua vai chơi,dưới sự tổ chức hướng dẫn theo khoa học của giáo viên nhằm đem lại hiệuquả giáo dục Chính quá trình sư phạm đã tạo nền tàng cho việc hình thànhnhững phẩm chất nhân cách cần thiết chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông

- Theo quan điểm đổi mới giáo dục mầm non đặc biệt coi trọng việc tổchức các hoạt động phù hợp với mức độ phát triển của từng cá nhân trẻ và với

độ tuổi trong nhóm nhằm kích thích trẻ hoạt động một cách chủ động, tíchcực Cho phép giáo viên linh hoạt trong việc lựa chọn biện pháp tổ chức giáodục theo quan điểm tích hợp, gắn với các chủ đề cho trẻ khám phá Quanđiểm này nhìn nhận thế giới tự nhiên, xã hội và trẻ em như một thể thốngnhất Vì vậy, khi xây dựng môi trường vui chơi giáo viên cũng phải có tư duyđổi mới, sáng tạo linh hoạt, xây dựng môi trường theo hướng gợi mở, kích

thích trẻ chủ động, tích cực trong quá trình lựa chọn đồ dùng, đồ chơi, học cụphù hợp với nội dung chơi.

- Khi tổ chức trò chơi ĐVTCĐ phải luôn xuất phát từ nhu cầu, hứngthú của người học ''lấy trẻ em làm trung tâm'' nhằm phát triển toàn diện thểchất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm xã hội…, hình thành những phẩm chấtchung, năng lực chung của trẻ Giáo viên phải là người tổ chức, hướng dẫn,tạo điều kiện cho trẻ tự mình hoạt động, tìm hiểu trải nghiệm khám phá thếgiới xung quanh qua trường đã được thiết kế xây dựng phù hợp với mục tiêucủa chủ đề đã được xác định như vậy phù hợp với tinh thần đổi mới tronggiáo dục mầm non là giáo viên phải xây dựng được môi trường đáng khuyếnkhích dành cho trẻ

- Trong khi hình thành môi trường vui chơi qua trò chơi ĐVTCĐ cho

trẻ, giáo viên dựa trên lý thuyết về ''Vùng phát triển gần nhất'' của L.X.

Vưgôtxki, đó là việc tổ chức trò chơi để dẫn dắt sự phát triển của trẻ Ở đâyvới vai trò là ''thang đỡ'', ''điểm tựa'' thì giáo viên là người lên kế hoạch chơi,tạo môi trường chơi cho trẻ chơi, mở rộng nội dung chơi, duy trì hứng thú,giải quyết những mâu thuẫn, tạo tình huống chơi, là người nhận xét, điềuchỉnh hoạt động của trẻ trong khi chơi…

- Giáo viên còn là ''người bạn lớn'' cùng chơi với trẻ, cùng trẻ thảo luậnlên kế hoạch thiết kế xây dựng môi trường vui chơi cho phù hợp với từng loạitrò chơi, sử dụng các tác động sư phạm thích hợp nhằm giúp trẻ chiếm lĩnhkinh nghiệm lịch sử - xã hội loài người đúc kết trong trò chơi, được củng cốthông qua đồ dùng học cụ đồng thời giúp trẻ nhận biết và phát triển những kỹnăng cần thiết của mình, thông qua đó mà hình thành và phát triển các kỹnăng xã hội nói riêng và phát triển toàn diện nhân cách trẻ nói chung

Xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi ĐVTCĐ chính những cáchthức tác động của cô giáo đến trẻ để giúp trẻ biết lựa chọn những hành vi tốtđẹp trong quan hệ giữa người với người vào trong trò chơi của mình

Xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi ĐVTCĐ giáo viên cần tácđộng vào nhận thức của trẻ Giáo viên làm cho trẻ nhận thức được rằng để tròchơi diễn ra thành công thì phải biết chuẩn bị, lựa chọn đồ dùng đồ chơi ,sắpxếp,sử dụng đồ dùng đồ chơi hợp lí, lựa chọn bạn chơi, phối hợp hành độngvới bạn để thực hiện công việc chung, chia sẻ kinh nghiệm, ý tưởng và đồdùng đồ chơi cùng với bạn, biết thương lượng khi có mâu thuẫn phát sinh …Cần cho trẻ thấy rằng chỉ có như thế thì cuộc chơi mới vui vẻ và trò chơi mớimang lại thành công tốt đẹp.

Bằng hình thức nêu gương, khen ngợi, động viên đối với những trẻ cónhững biểu hiện hợp tác trong khi chơi, sử dụng đúng chức năng công dụngcủa đồ vật đồ chơi, biết lựa chọn đồ chơi phù hợp với trò chơi đồng thời vớiviệc lập cho trẻ biết phát hiện nhận xét về những biểu hiện tích cực hợp táccủa các bạn trong mối quan hệ thực và quan hệ chơi, biết sử dụng môi trườnghợp lí thông qua đó giáo viên giáo viên cũng đã hình thành cho trẻ năng lựcvui chơi khoa học và sáng tạo

Bên cạnh đó, quá trình giáo dục chỉ đạt hiệu quả khi chúng ta tạo đượcthói quen ở trẻ Vì vậy, giáo viên cần hình thành và rèn luyện cho trẻ thóiquen biết chuẩn bị cất dọn đồ dùng, đồ chơi, biết khai thác đồ dùng, đồ chơimột cách hợp lí như một đồ dùng, đồ chơi có thể sử dụng vào nhiều trò chơikhác nhau, biết duy trì và bảo vệ môi trường vui chơi, biết hợp tác với bạntrong môi trường đó Điều này rất quan trọng trong sự phát triển nhân cách

ở trẻ Bởi thông qua đó mà hành vi của trẻ trong đó có hành vi chơi đã bắt đầumang tính nhân cách, nhân cách của trẻ cũng được lớn lên từ đó từ Vì với trẻmầm non, chơi chính là cuộc sống thực của trẻ

Tuy nhiên, hình thành kỹ xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơiĐVTCĐ chỉ có hiệu quả giáo dục khi chính bản thân người giáo viên tham giamột cách nhiệt tình, tích cực, chủ động, luôn có ý thức về sự sáng tạo đổi mớitrong việc thiết kế xây dựng môi trường, biết tận dụng một cách hợp lí môi

trường sẵn có xung quanh, biết huy động nguồn vật chất từ các lực lượngkhác nhau để có được môi trường vui chơi cho trẻ như mong đợi Đặc biệt,trong quá trình chơi dưới sự tổ chức của giáo viên - Quản lý và đánh giá trẻchơi, giáo viên giữ vai trò tích cực là người chuẩn bị môi trường và theo dõigiám sát trẻ khi chơi Giáo viên là người tạo cơ hội, hướng dẫn, gợi mở chotrẻ tích cực tham gia xây dựng môi trường, sử dụng môi trường một cách tíchcực thông qua vai chơi, hành động chơi thì mục đích đặt ra của người giáoviên mới có thể thực hiện được.

1.5 Quy trình hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho qua trò chơi ĐVTCĐ.

Để hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơi cho trẻ qua tròchơi ĐVTCĐ thì khi tổ chức thực hiện giáo viên phải hướng dẫn giáo sinhtheo một quy trình nhất định

Bước 1: Xác định mục tiêu

Trên cơ sở lựa chọn được chủ đề chơi, thì giáo sinh phải xác định mụctiêu của việc xây dựng môi trường vui chơi cho trẻ là gì, cần trả lời câu hỏithiết kế môi trường vui chơi cho cá nhân trẻ, nhóm trẻ hay cả lớp, trong thờigian bao lâu, trẻ cần được làm gì Môi trường được chuẩn bị có an toàn với trẻkhông, đồ dùng, đồ chơi trong môi trường đó được chuẩn bị như thế nào, trẻlàm gì được với nó

Bước 2: Giáo viên hướng dẫn giáo sinh xác định những nội dung

cần thực hiện

- Khảo sát diện tích phòng lớp mình phụ trách

- Phân chia từng khu vực chơi theo nguyên tắc góc ồn ào cách xa gócyên tĩnh

- Chuẩn bị tranh ảnh, đồ dùng, đồ chơi phù với nội dung chơi

- Lên kế hoạch hoạt động cụ thể cho từng góc chơi

Bước 3: Phương pháp tổ chức hướng dẫn

Có thể sử dụng phương pháp hướng dẫn thiết kế môi trường vuichơi trực tiếp hoặc gián tiếp Giáo viên có thể cùng thiết kế với giáo sinh,hoặc sẵn có một số môi trường vui chơi giả định sẵn có Ngoài ra giáoviên có thể cho giáo sinh thiết kế trước sau đó cùng nhau chia sẻ ý tưởng,trao đổi thảo luận để giúp giáo sinh có thể tự nhận ra môi trường mà mìnhthiết kế đã phù hợp hay chưa cần phải thay đổi hay phải chỉnh sửa cáigì để từ đó giáo sinh có sự linh hoạt trong việc xây dựng môi trường vuichơi cho trẻ qua trò chơi ĐVTCĐ.

Bước 4: Xác định và lựa chọn hình thức hướng dẫn

Giáo viên có thể hướng dẫn theo nhóm ở các góc hay khu vực chơi, cóthể hướng dẫn cá nhân hoặc theo tập thể lớp tùy vào chủ đề chơi, thời gianphân chia số lượng tiết dạy trên lớp hoặc theo nhu cầu, nguyện vọng của giáosinh Giáo viên có thể hướng dẫn giáo sinh ngay trong quá trình tập dạy ở trênlớp cũng như ở dưới trường mầm non

Bước 5: Đánh giá kết quả hoạt động, rút kinh nghiệm

Việc đánh giá kết quả quá trình tổ chức thực hiện xây dựng môi trường

vui chơi của giáo sinh dựa vào mục tiêu đã đặt ra, xem xét phân tích cái gì đãđạt được tốt như kết quả mong đợi, cái gì chưa đạt được để tìm cách khắcphục Kết quả chơi trên trẻ, sự hứng thú của trẻ trong khi chơi với môi trường

đã được chuẩn bị là cơ sở để tiếp tục hoạch định cho việc chuẩn bị môi trườngtrong những buổi chơi tiếp theo

Một trong những phương pháp đánh giá tính hiệu quả của môi trườngvui chơi thường được sử dụng là phương pháp quan sát giáo sinh thực hiện.Nhờ quan sát giáo viên có thể hiểu được cũng như nhận thấy trình độ, nănglực của cá nhân cũng như của nhóm trong việc thiết kế môi trường vui chơi,

từ đó có sự điều chỉnh, định hướng cho phù hợp Ngoài phương pháp quansát, giáo viên còn có thể gợi mở, đàm thoại, cầm tay chỉ việc sai đâu sửa đấy

để giúp giáo sinh nắm bắt vấn đề tốt hơn và dễ hơn

Giáo viên quan sát kết quả chơi trên trẻ, đánh giá hiệu quả vai trò cuamôi trường có ảnh hưởng như thế nào hiệu quả buổi chơi làm cơ sở điềuchỉnh cho lần chơi sau.

Đánh giá hiệu quả xây dựng môi trường vui chơi trong từng nhóm theomột số nội dung phù hợp với từng chủ đề nhất định

Tiểu kết chương 1

- Xây dựng môi trường vui chơi qua trò chơi ĐVTCĐ là một trong nhữngcon đường thuận lợi để phát triển hài hòa về nhân cách cho trẻ Trò chơiĐVTCĐ vừa là đối tượng nhận thức, vừa là phương tiện giáo dục trẻ hữu hiệu

- Trò chơi ĐVTCĐ có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển tâm lí,nhân cách cho trẻ, nó góp phần giúp trẻ hình thành các kỹ năng xã hội cầnthiết trong cuộc sống như kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng giao tiếp giảiquyết vấn đề… Cho nên muốn trẻ đạt được điều đó thì giáo viên hướng dẫncho giáo sinh phải tạo ra được một môi trường thuận lợi và phù hợp để giúptrẻ cơ cơ hội được, được trải nghiệm khám phá hoạt động sinh hoạt của ngườilớn thông qua môi trường vui chơi Vì thế, xây dụng môi trường hoạt độngcho trẻ qua trò chơi ĐVTCĐ là một hình thức, một phương tiện hiệu quả nhất

để giúp trẻ phát triển tâm lí, nhân cách

- Giáo sinh nhận thức được rằng thông qua trò chơi ĐVTCĐ với khônggian, địa điểm chơi, đồ dùng đồ chơi được sắp xếp khoa học hợp lí, đã giúp trẻgiải quyết mâu thuẫn của độ tuổi, thỏa mãn nhu cầu muốn được sống, giao tiếp,lao động theo kiểu của người lớn mà đời thực trẻ không thể làm được Môitrường vui chơi mà giáo sinh xây dựng được mô phỏng theo hoạt động củangười lớn đã giúp trẻ thâm nhập vào cuộc sống người lớn một cách dễ dàng, qua

đó trẻ học cách làm người, nhân cách của trẻ cũng được lớn lên từ đó

- Môi trường vui chơi đôi khi chỉ là những điều rất đơn giản như là mộtkhu vực chơi với những chiếc lá cây, vài miếng nhựa, miếng xốp Nhưng dùđơn giản hay chi tiết, cầu kì thì nó đều có ý nghĩa quan trọng trong hoạt độngvui chơi của trẻ bởi nó làm phong phú hơn đời sống tinh thần của trẻ ,giúp trẻthích ứng nhanh với cuộc sống, môi trường xung quanh, đó là một trong nhữngtiêu chí đánh giá sự phát triển toàn diện nhân cách của một con người Vì vậy,khi giáo sinh xây dựng môi trường vui chơi mô phỏng cuộc sống sinh hoạt củangười lớn cho trẻ ngay từ lứa tuổi MN sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc giáodục trẻ trở thành người có khả năng thực sự sau này

- Biện pháp tổ chức trò chơi ĐVTCĐ của giáo sinh có mối quan hệchặt chẽ với việc hình thành môi trường vui chơi cho trẻ Bởi vì, trò chơiĐVTCĐ chỉ có thể thực hiện được khi có môi trường vui chơi tương ứng dưới

sự tổ chức, hướng dẫn, gợi mở của giáo viên mầm non trong một khoảng thờigian thích hợp Hình thành kĩ năng xây dựng vui chơi qua trò chơi ĐVTCĐ làphương tiện quan trọng giúp trẻ phát triển hài hòa toàn diện mà giáo viênmầm non cần thiết phải thực hiện được

- Thiết kế qui trình hình thành kỹ năng xây dựng môi trường vui chơiqua trò chơi ĐVTCĐ cho giáo sinh gồm 5 bước

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG TỔ CHỨC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG VUI CHƠI QUA TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ CHO GIÁO SINH TRƯỜNG TRUNG CẤP SƯ PHẠM MẪU GIÁO - NHÀ TRẺ HÀ NỘI

2.1 Quá trình hình thành và phát triển của Trường TCSP Mẫu giáo - Nhà trẻ Hà Nội.

2.1.1 Đặc điểm nhà trường

Trường TCSP Mẫu giáo - Nhà trẻ Hà Nội là một trong những cái nôi

đào tạo ra giáo viên mầm non cho thủ đô cũng như các địa phương khác trên

cả nước Với truyền thống hơn 60 năm kinh nghiệm trong công tác đào tạogiáo viên mầm non có thể nói nhà trường luôn là niềm tự hào của thủ đô HàNội với hàng ngàn thế hệ giáo viên mầm non được trưởng thành từ nơi đây

Với cơ sở vật chất khang trang, về cơ bản các tổ bộ môn, phòng học,phòng chức năng khác với đầy đủ cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại, tuynhiên còn thiếu một số phòng chức năng cũng như trang thiết bị còn chưađồng bộ, phù hợp với tiêu chuẩn theo chương trình dục giáo mầm non mới

2.1.2 Đặc điểm đội ngũ giáo viên Trường TCSP Mẫu giáo – Nhà trẻ

Hà Nội.

Tập thể cán bộ giáo viên của trường đại đa số nhiệt huyết với nghềnghiệp, trình độ chuyên môn đạt chuẩn theo quy định của nhà nước Hiện nay,trường đang ở giai đoạn giao thoa, có sự chuyển tiếp, kế cận giữa thế hệ giáoviên cũ và giáo viên mới

2.1.3 Đặc điểm giáo sinh Trường TCSP Mẫu giáo- Nhà trẻ Hà Nội

Chúng tôi tiến hành khảo sát học sinh K36 trường trung cấp sư phạmMẫu giáo- Nhà trẻ Hà Nội Các em đều là học sinh của thủ đô Hà Nội, có đầy

đủ ở các quận huyện trong nội và ngoại thành Trước khi vào trường phần lớncác em đều vừa tốt nghiệp THPT, có sự khảo sát, kiểm tra đầu vào nên trình

độ nhận thức tương đối đồng đều

2.2.2 Địa bàn và khách thể khảo sát thực trạng.

Điều tra trên 120 giáo sinh K36 (năm thứ hai) Trường TCSP Mẫu giáo

- Nhà trẻ Hà Nội khi đi tập dạy và thực tập sư phạm tại các trường mầm nontheo kế hoạch thực hành thực tập của nhà trường

2.2.3 Nội dung điều tra

- Nhận thức của giáo sinh về sự cần thiết của việc xây dựng môi trường

vui chơi cho trẻ qua trò chơi ĐVTCĐ

- Những nội dung được quan tâm để xây dựng môi trường vui chơi chotrẻ qua trò chơi ĐVTCĐ

- Nhận thức của giáo sinh về biện pháp hình thành kỹ năng xây dựngmôi trường vui chơi qua trò chơi ĐVTCĐ

- Nguyên nhân của thực trạng xây dựng môi trường vui chơi qua tròchơi ĐVTCĐ cho trẻ

2.1.4 Phương pháp khảo sát

- Quan sát hoạt động của giáo sinh khi thiết kế, xây dựng môi trườngvui chơi cho trẻ qua trò chơi ĐVTCĐ khi tập dạy và thực tập sư phạm ởtrường mầm non

- Sử dụng phiếu thăm dò ý kiến giáo sinh đang tập dạy, thực tập sư phạmtại các trường mầm non theo kế hoạch thực hành thực tập của nhà trường.

- Trao đổi, đàm thoại với giáo sinh việc tổ chức môi trường vui chơiqua trò chơi ĐVTCĐ của trẻ MG

- Phân tích các kế hoạch tổ chức trò chơi ĐVTCĐ

Đa số giáo sinh đều nhận thấy việc xây dựng môi trường vui chơi là rất

cần thiết đối với sự phát triển toàn diện nhân cách của trẻ Cụ thể:

- Có 86,1 % ý kiến được hỏi cho rằng, việc làm này là rất cần thiết

- Có 13,9 % ý kiến được hỏi cho rằng, việc làm này là cần thiết

Điều này cho thấy giáo sinh đánh giá rất cao vai trò của việc xây dựngmôi trường vui chơi cho trẻ và coi đó là một trong những nhiệm vụ quantrọng khi tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ