SỰ TẠO HỆ TIM MẠCH - Bài Giảng Phôi, BS PHẠM VĂN TOẠI

Sự Phát Triển Bên Ngoài Của Ống Tim • Thân động mạch chủ tiếp tục kéo dài hơn về phía đuôi cùng với hành tim và kéo dài về phía đầu cùng với túi động mạch chủ • Xoang tĩnh mạch nhận máu

SỰ TẠO HỆ TIM MẠCH

Bài Giảng Phôi

BS PHẠM VĂN TOẠI

Sự hình thành các mao mạch

• Hệ tim mạch là hệ hoạt động chức năng sớm nhất

của cơ thể phôi

• Sự tuần hoàn máu bắt đầu vào cuối tuần lễ thứ ba

• Các mao mạch xuất phát từ trung mô qua một quá trình tạo mao mạch

Sự hình thành các mao mạch

Màng ối

Khoang màng ối

Vùng tạo tim Khoang ngoài

tim Túi noãn hoàng Tiểu đảo máu

Mao mạch

Gai nhau

Mao mạch

Màng đệm Niệu nang

Sự hình thành các mao mạch

Phôi 16 ngày

Nguồn gốc các thành phần tạo tim

Nguyên bào cơ và các tiểu đảo máu

Sự Tạo Tim Nguyên Thủy

• Vùng tạo tim xuất hiện vào tuần lễ thứ ba

• Các dây tế bào gấp thành ống để tạo nên các ống tim

Vùng tạo tim

Trung bì lá tạng Khoang trong phôi

Sự Tạo Ống Tim

• Các dây tạo tim hình thành nên khoang ngoài tim

– Các tế bào trung bì lá tạng sắp xếp thành các dây

dài

– Các dây này gấp lại để hình thành các ống nội tim

– Các ống sáp nhập nhau theo chiều dọc để hình

thành nên một ống đơn

Rãnh thần kinh

Bản thần kinh Đốt trung bì

cận trục thứ 3

Bờ mặt cắt

màng ối

Nút nguyên thủy

Đường nguyên thủy

Khoang ngoài tim

vị trí cắt

Rãnh thần kinh Bản

thần kinh Trung Mô

Màng ối

Lưng ĐM Chủ

Khoang ngoài tim

Dây sống

Thành của túi noãn hoàng Ống Nội Tim

Sự Tạo Ống Tim

• Trung mô quanh ống tim dầy lên hình thành nên

lớp áo cơ tim

– Ống nội tim ngăn cách với lớp áo cơ tim qua lớp

Màng ối

Rãnh thần kinh

ĐM chủ lưng Ruột trước

Khoang ngoài tim

Mạc treo tim sau

Thượng Tâm Mạc

Sáp nhập hai ống nội tim

Thành của ống tim Gel tim

Cơ tim

Ngoại tâm mạc

Vị Trí Của Ống Tim

• Sự gập phôi theo hướng đầu làm thay đổi vị trí

tương đối của tim và khoang ngoài tim

– Ở về phía bụng hơn so với ruột trước

– Ở về phía đuôi hơn so với màng họng miệng

Khoang ối Nội bì

Khoang ngoài tim

Ruột sau

Sự gập phôi theo hướng đầu

Nụ gan Ruột giữa

Niệu nang

Ống noãn hoàng

Túi noãn hoàng

Sự gập phôi theo hướng đầu

Sự Phát Triển Bên Ngoài Của Ống Tim

• Sự phát triển ống tim theo hướng kéo dài, giãn ra

Sự Phát Triển Bên Ngoài Của Ống Tim

• Thân động mạch chủ tiếp tục kéo dài hơn về phía

đuôi cùng với hành tim và kéo dài về phía đầu cùng

với túi động mạch chủ

• Xoang tĩnh mạch nhận máu từ: TM rốn , TM noãn

hoàng , TM chính của phôi

Sự Phát Triển Bên Ngoài Của Ống Tim

• Sự phát triển của quai hành tim-tâm thất

– Tim phát triển thành hình chữ U qua quá trình biệt

hóa và tăng trưởng

– Tâm nhĩ và xoang tĩnh mạch đến nằm ở phía lưng

hơn so với hành tim, thân động mạch, và tâm thất

– Xoang TM phát triển thành dạng sừng phải và trái

Cung động mạch chủ

Sự Phát Triển Bên Ngoài Của Tim

• Tim được lồng vào bên trong khoang ngoài tim

trong quá trình uốn cong

– Ban đầu được treo giữ nhờ mạc treo tim sau

– Phần trung tâm của mạc treo thoái hóa dần và

hình thành nên xoang ngang ngoài tim thông nhau bên phải và trái trong khoang ngoài tim

– Sau đó tim chỉ còn được treo giữ nhờ vào các

mạch ở phía đầu và đuôi tim

Thân động mạch

Tâm nhĩ Xoang tĩnh mạch

Xoang ngang ngoài tim

Cơ tim Nội tâm mạc

Ruột trước

Đốt trung bì cận trục

Sáp nhập ĐM chủ lưng

Hành tim-tâm thất

Thượng tâm mạc

Thành tim

Bờ của ngoại tâm mạc

Phần còn lại của mạc treo tim sau

Màng ối Ruột trước Cung ĐM chủ 1

Ống nội tim Khoang ngoài tim

Túi noãn hoàng

Tĩnh mạch noãn hoàng

Chỗ thủng của mạc treo tim sau Động mạch chủ lưng

Hoạt động của cơ tim

• Sự co bóp bắt đầu vào ngày thứ 22

– Các lớp cơ của tâm nhĩ và tâm thất liên tục nhau

– Sự co bóp bắt đầu từ xoang tĩnh mạch và truyền

đến tim giống như các sóng nhu động

– Sự tuần hoàn theo kiểu giao động thủy triều lên

xuống

– Sự co thắt đồng bộ vào cuối tuần thứ 4

Sự tuần hoàn qua tim nguyên thủy

• Máu từ xoang tĩnh mạch qua van nhĩ-xoang đến

tâm nhĩ nguyên thủy , qua van nhĩ thất, đến tâm thất nguyên thủy , đến hành tim , đến thân động mạch , vào túi động mạch chủ

Sự tuần hoàn giữa tim nguyên thủy và

cơ thể phôi

• Máu từ túi động mạch chủ đi vào các cung động

mạch chủ , rồi sau đó đến động mạch chủ lưng

• Động mạch chủ lưng phân bổ máu cho túi noãn

hoàng và bánh nhau

• Máu quây ngược trở về xoang tĩnh mạch qua các TM rốn , TM túi noãn hoàng , TM chính của phôi

Tim Túi Động Mạch Chủ

Sự phát triển các cấu trúc bên trong của tim

• Sự phân chia để hình thành bốn buồng tim

– Bắt đầu vào khoảng tuần thứ tư

– Những phần chính yếu hoàn thành vào tuần thứ 5

– Sự tạo nên các buồng tim xảy ra đồng thời

Gờ nội tâm mạc trước & sau sáp nhập lại

tạo vách trung gian

Tạo ống nhĩ – thất P & T

Gờ nội tâm mạc Ống nhĩ thất

Gờ nội tâm mạc

Ống nhĩ thất phải

Ống nhĩ thất trái

Tạo ống nhĩ – thất P & T

Sự tạo van nhĩ thất

• Xuất phát từ thượng tâm mạc

Trung mô Lòng tâm thất

Dây cơ

Cơ Tim

Van nhĩ thất

Dây chằng Nhú cơ

Sự tạo vách gian nhĩ

• Có hai vách ngăn được hình thành để ngăn tâm nhĩ

thành 2 buồng phải và trái: vách gian nhĩ nguyên phát & vách gian nhĩ thứ phát

– Cả hai đều được tạo thành từ sự tăng sinh lớp nội mô

• Trong quá trình hình thành, các vách ngăn này có

gắn liền với sự tạo thành 3 lỗ

Sự tạo vách gian nhĩ

• Vách gian nhĩ nguyên phát xuất nguồn ở trần của tâm nhĩ, đi xuống và hướng về phía các gờ nội tậm mạc

– Bờ dưới của vách gian nhĩ nguyên phát và các gờ nội tâm

mạc tạo nên lỗ liên nhĩ nguyên phát

Tâm nhĩ trái Vách gian nhĩ

nguyên phát

Lỗ nguyên phát

Gờ nội tâm mạc

Sự tạo vách gian nhĩ

• Lỗ liên nhĩ thứ phát tạo thành do sự chết tế bào theo lập trình trên vách gian nhĩ nguyên phát ở một vùng gần với trần tâm nhĩ

Lỗ gian nhĩ thứ phát

Lỗ gian nhĩ nguyên phát bắt đầu bít lại

Sự tạo vách gian nhĩ

• Vách gian nhĩ thứ phát phát triển ở trần của tâm nhĩ hướng về phía các gờ nội tậm mạc

– Hình thành ở bên phải vách gian nhĩ nguyên phát

– Vách thứ phát che lỗ liên nhĩ thứ phát , nhưng vẫn duy trì

sự lưu thông Vách gian nhĩ

thứ phát

Lỗ liên nhĩ thứ phát Vách gian nhĩ nguyên phát

Lỗ nguyên phát đã đóng

Sự tạo vách gian nhĩ

• Lỗ bầu dục vẫn dùy trì sự lưu thông như bị vách gian nhĩ nguyên phát chồng lên ở bên trái

– Vách nguyên phát tạo thành van của lỗ bầu dục

Vách gian nhĩ thứ phát (viền trên)

Vách gian nhĩ thứ phát (viền dưới)

Lỗ bầu dục

Sự tạo vách gian nhĩ

• Máu của phôi có thể đi từ tâm nhĩ phải qua lỗ bầu

dục và lỗ liên nhĩ thứ phát đến tâm nhĩ trái

• Khi sinh hai vách này bị ép lại với nhau do áp lực từ

nhĩ trái

• Hai vách này sau cùng sẽ dính lại với nhau

– Cao lên theo quá trình giãn của tâm thất

– Các nguyên bào cơ tăng sinh tạo nên lớp cơ dày,

hình thành vách gian thất cơ

– Sự tạo vách gian thất màng làm bít lỗ liên thất

Vách gian thất màng

Sự tạo vách ngăn đầu mạch ra

• Hai mào vách ngăn được hình thành từ hành tim & thân động mạch

• Các mào này liên tục với nhau

– Xoắn lại

Sự tạo vách ngăn đầu mạch ra

• Các mào vách ngăn tiến vào trong lòng của mạch ra tạo vách ngăn đôi đầu mạch ra thành 2 ống

• Các ống động mạch chủ và phổi xoắn với nhau

Phần màng của vách liên thất

Phần cơ của vách liên thất

Ống động mạch chủ Ống động

mạch phổi

Sự tạo vách ngăn đầu mạch ra

• Vách gian thất màng gắn với vách gian thất cơ và

vách ngăn động mạch chủ - phổi

– Thân động mạch phổi thông với thất phải

– Động mạch chủ thông với thất trái

VÁCH LIÊN THẤT CƠ:

mầm cơ đi từ sàn tâm thất nguyên thủy hướng về vách trung gian

VÁCH LIÊN THẤT MÀNG:

đi từ vách trung gian đến vách liên thất cơ

Sự phát triển xoang tĩnh mạch

• Xoang TM là phần thấp nhất của ống tim nguyên thủy

• Vào giữa tuần lễ thứ tư, xoang tĩnh mạch có hai phần:

Tâm nhỉ

nguyên thủy

Sừng T Sừng P

Xoang vành

Sự phát triển của xoang tĩnh mạch và sự tạo tâm nhĩ phải

• Sừng trái xoang TM teo đi tạo thành xoang vành

• Sừng phải xoang TM to lên và sáp nhập vào thành tâm nhĩ phải nguyên thủy tạo tâm nhĩ phải chính thức

– Vùng ranh giới ngoài giữa tâm nhĩ P xuất nguồn từ tâm nhĩ nguyên thủy và phần tâm nhĩ nguồn gốc từ xoang TM tạo rãnh tận

– Ranh giới trong gọi là mào tận

Sự tạo tâm nhĩ trái chính thức

• Một TM phổi tạo thành 4 TM phổi chính thức

• Đoạn gốc của các TM phổi sáp nhập vào tâm nhĩ

trái nguyên thủy tạo tâm nhĩ trái chính thức

Sự tạo mạch

• Tạo mao mạch

– Khởi đầu từ trung bì ngoài phôi ở thành túi noãn hoàng, cuống phôi, và màng đệm

– Bắt đầu khoảng trung tuần thứ 3

– Các tế bào trung mô gọi là nguyên bào mạch tập hợp lại thành các khối hoặc dây gọi là tiểu đảo tạo máu

– Các mao mạch gắn kết để tạo nên các ống nội mô

Sự tạo mạch

• Các tế bào máu và huyết tương đầu tiên phát triển

từ túi noãn hoàng và niệu nang

– Quá trình tạo máu trong phôi vẫn chưa xảy ra cho đến tuần lễ thứ 5

– Quá trình tạo máu đầu tiên xảy ra ở gan, sau đó là ở lách, tủy xương và các hạch lympho

Sự Tạo Mạch

• Có ba cặp tĩnh mạch thông với tim vào tuần thứ 4:

– Tĩnh mạch túi noãn hoàng – dẫn máu trở về từ túi noãn hoàng

bánh nhau đến

thể phôi

Sự tạo tĩnh mạch

• Tĩnh mạch noãn hoàng

– Từ túi noãn hoàng đi vào phôi

– Qua các lưới mạch ở bên ngoài và bên trong gan trước khi đến xoang TM

Tim Xoang TM Tĩnh mạch

chính

Tĩnh mạch noãn hoàng

Gan Túi

noãn

hoàng

Tĩnh mạch chính

Xoang TM

Gan

Tĩnh mạch noãn hoàng P

Các nhánh nối

Tĩnh mạch noãn hoàng

Ruột

Xoang TM Tĩnh mạch gan trái

Sự tạo tĩnh mạch

• Tĩnh mạch rốn gồm:

– TM rốn phải (sẽ tiêu đi) và trái và một phần nối giữa gan với xoang TM

– Dẫn máu từ bánh nhau về phôi

• Ống tĩnh mạch phát triển ở trong gan tạo nên một

shunt giữa TM rốn và TM chủ dưới

Xoang TM Tĩnh mạch gan trái

ĐM rốn

TM rốn

TM cửa Xoang TM

ĐM phổi

TM phổi Ống ĐM

Xoang TM trên

TM phổi

Lỗ bầu dục

Tuần hoàn phôi thai

• Máu giàu oxy từ bánh nhau – TM rốn – Tâm nhĩ phải – shunt lỗ liên nhĩ – Tâm nhĩ trái –Tâm thất trái – Động mạch chủ

• Máu từ tâm nhĩ phải – tâm thất phải – thân động

mạch phổi – phổi & ống động mạch – động mạch chủ

• Máu trở về bánh nhau qua động mạch rốn