Sự Phát Triển HỆ NIỆU DỤC - Bài Giảng Phôi Thai Học, BS PHẠM VĂN TOẠI

Trung Th ậ n• Vào giữa tháng thứ hai trung thận hình thành nên mỗi bên một cơ quan lớn hình trứng • Tuyến sinh dục phát triển ở mặt giữa, cùng với trung thận, và cả hai gọi chung là mào

Sự Phát Triển

HỆ NIỆU DỤC

Bài Giảng Phôi Thai Học

BS PHẠM VĂN TOẠI

TẠO HỆ TIẾT NIỆU

Khái niệm

• Về chức năng, hệ niệu dục có thể chia rathành hai phần: hệ tiết niệu và hệ sinh dục

• Về phương diện phôi thai học, hai hệ này

có liên hệ mật thiết với nhau

• Cả hai cùng phát triển từ trung bì trung

gian

• Ban đầu các ống bài xuất đều đổ về cùngmột khoang gọi là ổ nhớp

Tạo Thận

• Có 3 giai đoạn hơi chồng lắp lên nhau từ

phía đầu phôi đến đuôi phôi

• Tiền thận:

– Tạm thời và không có chức năng

• Trung thận:

– Có chức năng một thời gian ngắn ở giai

đoạn đầu của thai

• Hậu thận:

– Tạo thận vĩnh viễn

Hình vẽ thiết diện cắt ngang phôi các giai đoạn phát triển các ống thận

Trung Th ậ n

• Trung thận và các ống trung thận xuất

nguồn từ trung bì trung gian ở ngang mức ngực và thắt lưng

• Vào đầu tuần lễ thứ tư, các vi ống bài tiết

(ống trung thận ngang) đầu tiên của trung thận xuất hiện

• Các vi ống kéo dài tạo thành một quay hình chữ S, và bao lấy một búi mao mạch, sẽ

hình thành nên cuộn mao mạch tiểu cầu

Trung Th ậ n

• Các ống trung thận ngang hình thành nên

bao Bowman, và kết hợp với cuộn mao

mạch tạo tiểu cầu thận

• Từ hai bên các vi ống hình thành nên ống trung thận hay còn gọi là ống Wolf

Ống trung thận

Ống cận trung thận

Các vi ống bài xuất của

Hình vẽ thiết diện cắt ngang ngực thấp của phôi 5 tuần cho thấy sự hình thành các vi ống bài xuất của trung thận

Trung Th ậ n

• Vào giữa tháng thứ hai trung thận hình

thành nên mỗi bên một cơ quan lớn hình

trứng

• Tuyến sinh dục phát triển ở mặt giữa, cùng

với trung thận, và cả hai gọi chung là mào

sinh dục

• Các ống ở phía đuôi tiếp tục biệt hóa

Trung Th ậ n

• Các ống ở phía đầu và cuộn mạch tiểu cầu

thoái hóa, và vào cuối tháng thứ hai phần lớn các thành phần này đã biến mất

Nụ niệu quản Mầm sinh hậu thận Ống trung thận ngang

Trung thận

Ống trung thận

Ống cận trung thận Tuyến sinh dục

H ậ u Th ậ n - Th ậ n v ĩ nh vi ễ n

• Hậu thận hay thận vĩnh viễn xuất hiện vào

tuần lễ thứ năm

• Các ống bài xuất phát triển từ trung bì hậu

thận giống như sự phát triển của trung thận

• THẬN phát triển từ hai nguồn

– Nụ niệu quản: phát triển từ phần xa của

ống trung thận

– Mầm sinh hậu thận: là trung mô bao

quanh nụ niệu quản

• Các ống góp của thận vĩnh viễn phát triển

Tạo ống góp

• Mỗi đài thận hình thành hai nụ mới trong khi vẫn thấm nhập vào trung mô hậu thận

• Hai nụ này tiếp tục chia nhỏ ra thành 12 hay các cấp nhỏ hơn nữa

• Trong khi đó, các vi ống xung quanh tiếp

tục hình thành cho đến cuối tháng thứ 5

Tạo ống góp

• Nụ niệu quản cho ra:

– Niệu quản - Bể thận Đài thận lớn và bé

-Khoảng 1 – 3 triệu ống góp

Tạo ống góp

• Mỗi một ống góp mới tạo thành bao phủ ở

đầu xa bằng một mũ mô hậu thận

• Các tế bào của mũ mô tạo nên một túi nhỏ

Ống góp

1.Mũ mô hậu thận 2.Bóng

3.Ống góp 4.Trung mô hậu thận

• Các ống này cùng với cuộn mao mạch tạo

• Đầu xa mở ra, tạo nên một đường thông với

ống góp, nối bao Bowman với đơn vị bài niệu

• Các vi ống bài xuất tiếp tục dài ra để hình

thành nên ống lượn gần, quay Henle, và ống

lượn xa

Tạo Nephron

Tạo Nephron

• Lúc ban đầu thận ở trong vùng chậu, về sau

chuyển dần vị trí vào trong ổ bụng

• Sự đi lên của thận là do sự giảm đường

cong cơ thể, và sự phát triển của các đốt sống thắt lưng, xương cùng

Vị Trí Của Thận

Trực tràng

Hậu thận Tuyến sinh dục

Bộ phận sinh dục ngoài

Sự Đi Lên Của Thận

Sự Di Chuyển Xuống Của Tuyến Sinh Dục

• Ở trong vùng chậu, hậu thận nhận máu nuôi

từ các nhánh chậu của động mạch chủ

• Trong quá trình đi lên ổ bụng, thận được

phân bố máu từ các động mạch xuất phát từ động mạch chủ, các nhánh ở cao tiếp tục

duy trì, còn các nhánh ở thấp thoái hóa dần

Vị Trí Của Thận

• Thận vĩnh viễn tạo thành từ hậu thận sẽ bắt

• Nước tiểu đi vào khoang ối và trộn lẫn với

dịch ối - thai nhi uống dịch ối và thận tái chế trở lại

• Trong giai đoạn thai, thận không đảm

nhiệm chức năng lọc các chất thải, bởi vì bánh nhau sẽ làm chức năng này

Chức Năng Của Thận

• Vào khoảng tuần thứ 4 - thứ 7, ổ nhớp

chia ra thành hai phần: khoang niệu dục ở phía trước và ống hậu môn ở phía sau

• Xoang niệu dục được chia thành ba phần:

– Phần trên cùng lớn nhất là bàng quang

– Phần tiếp theo là phần chậu của xoang

niệu dục (một ống hẹp)

– Phần cuối là xoang niệu dục chính thức

Tạo Bàng Quang & Niệu Đạo

Ống trung thận Niệu nang

Bàng quang Ống trung thận

Dương Vật

Niệu quản

Mầm niệu quản

Đáy chậu Ruột sau

Ổ nhớp chia ra thành xoang niệu dục và ống hậu môn

trực tràng Ống trung thận dần dần vùi vào trong

thành của xoang niệu dục, và niệu quản tách rời ra

• Ban đầu bang quang thông với niệu nang ,

– Nhưng khi niệu nang bít lại thì chỉ còn một

dây gọi là ống niệu rốn nối đỉnh bàng

quang với cuốn rốn

• Phần chậu của xoang niệu dục, ở nam sẽ

phát triển thành tuyến tiền liệt và phần

màng của xoang niệu đạo

• Xoang niệu dục chính thức: khi củ sinh

dục phát triển, phần này sẽ được kéo về

phía bụng

Tạo Bàng Quang & Niệu Đạo

• Phần đuôi của ống trung thận vùi vào

trong thành của bàng quang

• Các niệu quản ban đầu mọc ra từ các ống

trung thận sẽ đi vào bàng quang

• Trong quá trình đi lên của thận, lỗ niệu

quản di chuyển cao hơn về phía đầu

Tạo Bàng Quang & Niệu Đạo

• Các thành phần của ống trung thận áp sát

nhau để cắm vào niệu đạo tuyền liệt, và ở nam sẽ trở thành ống dẫn tinh

• Lớp niêm mạc bàng quang hình thành từ

sự sáp nhập của hai ống trung thận (tam

giác bàng quang) thuộc trung bì

• Về sau, lòng của tam giác bàng quang được

thay thế bằng biểu mô nội bì

Tạo Bàng Quang & Niệu Đạo

Tiền Thận

Niệu nang

Bàng quang Ống niệu rốn

Tuyến tiền liệt Túi tinh

Niệu quản

Niệu đạo dương vật

Tuyền liệt tuyến và niệu

đạo màng

Túi tinh

Ống dẫn tinh

Ở nam xoang niệu dục chính thức phát triển thành niệuđạo dương vật Tiền liệt tuyến tạo thành từ mầm củaniệu đạo Túi tinh tạo thành từ mầm của ống dẫn tinh

Sự phát triển niệu quản và ống trung thận ở mặt lưng bàng quang

• Ban đầu niệu quản mọc chồi từ ống trung thận

• Về sau chúng tách rời nhau để cắm vào bàng quang

• Tam giác bàng quang hình thành từ sự sáp nhập hai ống trung thận

• Biểu mô của niệu đạo ở cả hai giới đều có

nguồn gốc từ trung mô

• Vào cuối tháng thứ 3, biểu mô niệu đạo tiền

liệt bắt đầu tăng sinh và tạo các chồi xuyên vào trung mô ở xung quanh

• Ở nam các chồi này tạo tiền liệt tuyến; ở nữ

phần đầu của niệu đạo tạo nên các tuyến niệu đạo và cận niệu đạo

Niệu Đạo

TẠO HỆ SINH DỤC

Tạo Hệ Sinh Dục

• Quá trình biệt hóa giới tính có liên quan đến nhiều gen, bao gồm cả một số gen nằm

trên nhiễm sắc thể thường

• Thành phần chính yếu quy định giới nằm trên nhiễm sắc thể Y,

– Chứa đoạn gen quyết định giới tính (SRY: sex – determning region on Y) trên nhánh

ngắn (Yp11)

Tạo Hệ Sinh Dục

• Các sản phẩm protein của gen này được gọi

là yếu tố quyết định tinh hoàn

• Dưới tác động của các protein này, các cơ

quan sinh dục sẽ phát triển theo hướng

nam,

• Nếu không có ảnh hưởng của các protein

này cơ quan sinh dục sẽ phát triển theo

hướng nữ

• Giới tính của phôi được xác định lúc thụ

tinh

• Tuyến sinh dục mang hình thái nam hay nữ vào tuần thứ 7 của sự phát triển

• Tuyến sinh dục ban đầu có hình một cặp

mào dài gọi là mào sinh dục

• Các tế bào mầm xuất hiện ở mào sinh dục

vào tuần thứ 6

Tuyến Sinh Dục

TB mầm

Tuyến sinh dục Mạc treo

ruột Trung thận

Mối liên hệ giữa trung thận và mào sinh dục

Vào tuần thứ 3 xuất hiện các tế bào mầm ở thành túi noãn hoàng gần ổ nhớp

Mào sinh dục

Mào sinh dục

Trung thận

Ổ nhớp

Niệu nang

Ruột Ruột trước

Túi noãn hoàng

Ruột

Tim

TB mầm nguyên thủy

Sự di chuyển các tế bào mầm dọc theo mạc treo

ruột đến mào sinh dục

Biểu mô tăng sinh

Ống trung thận

Ống cận trung thận

Sự biệt hóa của tuyến sinh dục vào tuần lễ thứ 6: Ngay sau khi các tế bào mầm di chuyển đến, lớp biểu mô của mào sinh dục tăng sinh, thấm nhập vào trung mô bao quanh để hình thành nên các dây giới nguyên phát

• Nếu phôi có di truyền giới tính nam, các tế bào

mầm mang NST XY

• Các dây giới nguyên phát tiếp tục tăng sinh và

thấm nhập sâu vào vùng tủy để tạo các dây tủy

• Hướng về phía rốn của tuyến sinh dục, các dây

tủy phân ra thành một lưới mảnh các dây tế

bào, về sau phát triển thành lưới tinh

• Một lớp dày mô liên kết gọi là màng trắng,

ngăn các dây giới từ lớp biểu mô bề mặt

Tạo Tinh Hoàn

Màng trắng

Ống sinh tinh

Ống trung thận Ống cận trung thận

Ống ra

Tinh hoàn và đường sinh dục ở tháng thứ 4 – Các dây tinh hình móng ngựa nối với lưới tinh

Các ống ra gắn với ống trung thận

• Các dây tủy tinh hoàn bao gồm:

– Các tế bào mầm → TB dòng tinh

– Các tế bào biểu mô → TB Sertoli

• Các tế bào kẽ (Leydig) xuất nguồn từ trung

mô của mào tinh nằm xen giữa các dây tủy

• Vào khoảng tuần thứ 8 các tế bào Leydig

bắt đầu sản xuất testosterone, và tinh hoàn

có khả năng ảnh hưởng lên sự biệt hóa giới tính và bộ phận sinh dục ngoài

Tạo Tinh Hoàn

• Các dây giới vẫn duy trì tính đặc cho đến

tuổi dậy thì, khi chúng tạo lòng ống và hình

thành nên các ống sinh tinh

• Khi các ống sinh tinh đã có lòng ống, chúng

nối với các ống của lưới tinh, và liên tục với các ống ra

• Các ống mào tinh là những phần còn lại từ

trung thận, nối lưới tinh với trung thận hay

ống Wolff, sẽ phát triển thành ống dẫn tinhTạo Tinh Hoàn

• Đối với phôi mang nhiễm sắc thể XX (không có SRY) → dây giới tính nguyên

thủy → dây tủy buồng trứng → thoái hóa: tạo thành các đám tế bào

nguyên thủy)

• Dây giới thứ phát → đám tế bào →

→ tế bào mầm → nguyên noãn bào

→ tế bào biểu mô → tế bào nang

Tạo Buồng Trứng

Nang Trứng

Ống trung thận ngang

Ống trung thận Ống cận trung thận

Dây tủy thoái hóa

Dây vỏ

Ống trung thận

Hình vẽ thiết diện cắt

ngang buồng trứng ở

phôi 7 tuần – các dây giới

nguyên thủy thoái hóa &

tạo các dây giới vỏ

Buồng trứng & đường sinh dục ở tháng thứ 5 –

vùng vỏ có các noãn bào được bao quanh bởi các

tế bào nang

Sự Phát Triển Đường Sinh Dục

Ống cận trung thận (ống Muller):

• Trong tuần thứ 6 - ống cận trung thận (ống

Muller) hình thành sang bên ống trung thận

• Ống Muller hình thành từ sự lõm vào của biểu mô khoang cơ thể

– Phía đầu ngang đoạn ngực 3

– Phía đuôi dài ra kết gắn với xoang niệu

dục (ở vị trí xen giữa các ống trung thận)

Sự Phát Triển Đường Sinh Dục

Ống wolff Tinh hoàn

Buồng trứng Ống Muller

Củ Muller

Bong bóng Tiền liệt

Ống dẫn

tinh

Tử cung

Cổ tử cung

Buồng trứng

Xoang niệu dục

Ống mào tinh

Niệu đạo Tinh

hoàn Ống thẳng

• Nam: Androgen (TB leydig) →

– ống trung thận: ống mào tinh, ống dẫn tinh

– ống trung thận ngang: ống ra

– Ống cận trung thận thoái hóa

• Nữ: ống cận trung thận

– phần trên: vòi tử cung

– phần dưới → ống tử cung → tử cung + 1/3 trên âm đạo

– Củ xoang: (Củ muller) → tấm âm đạo → tạo ống → 2/3 dưới âm đạo

– Ống trung thận thoái hóa

Sự Phát Triển Đường Sinh Dục

Tinh hoàn phụ

Ống ra

Mào tinh

Thể cận mào tinh

Lưới tinh

Ống sinh

tinh

Túi bầu dục tuyến tiền liệt

Mào tinh hoàn phụ

Buồng trứng

Ống trung

thận ngang

Ống cận trung thận

Ống trung thận

Củ Muller

Xoang niệu dục

Tử cung

Âm đạo Nang Gartner Ống Gartner

Dây chằng tròn tử cung

Vòi tử cung

Dây chằng tròn buồng trứng Vết tích ống

trung thận

Nang Morgagni

Phần phụ buồng trứng

Dây chằng treo buồng trứng

Vết tích ống trung thận

phần dưới

lòng tử cung

Cổ tử cung

Âm đạo Vòm âm đạo

Màng trinh

• Tác động của androgen

– Dây chằng treo trên tiêu đi

• Sự phát triển cơ thể

– dây chằng bìu ngắn lại

Sự đi xuống của tinh hoàn

tinh hoàn đi xuống

→ ống bẹn → bìu

• Phúc mạc hình thành nên tinh mạc

Tinh hoàn

Tinh hoàn

Dây chằng bìu Dây chằng sinh dục

Mạc tinh ngoài (lá thành)

Ống âm đạo

Ống âm

đạo

Xương mu

• Sự tăng sinh trung bì và ngoại bì quanh màng nhớp tạo mầm sinh bộ phận sinh dục ngoài ở

cả hai giới: củ sinh dục, nếp sinh dục, phình sinh dục

• Nam:

• Nữ:

Tạo Bộ Phận Sinh Dục Ngoài

Đường nối bìu Niệu đạo nam

Bìu Mặt bụng của

dương vật

Thân và qui đầu

dương vật

Phình sinh dục Nếp sinh dục

Củ sinh dục

Môi lớn Môi bé

Âm vật

Phình sinh dục Nếp sinh dục

Củ sinh dục

Củ sinh dục

Xoang niệu dục Nếp sinh dục

Phình sinh dục

Nếp sinh dục

Nam

Màng sinh dục

Âm đạo

Nữ

Cảm ơn các bạn đã tham dự !