Tóm tắt vận dụng một số biện pháp tích hợp GDMT trong dạy học chương 1 công nghệ 10

Trong số các môn học ở trường THPT thì môn Công Nghệ là một trong nhữngmôn học thực nghiệm, nó cung cấp cho học sinh rất nhiều các kiến thức cơ bản về thếgiới tự nhiên nói chung và về mô

Cơ sở thực tiễn

Môn Công nghệ là môn có nhiệm vụ GDMT và có thể GDMT Nhưng hiện nay việc GDMT chưa được thực hiện có hiệu quả, và một trong những biện pháp bây giờ là tích hợp Chính vì thế tôi nghiên cứu đề tài này nhằm tích hợp GDMT

Trong số các môn học ở trường THPT thì môn Công Nghệ là một trong nhữngmôn học thực nghiệm, nó cung cấp cho học sinh rất nhiều các kiến thức cơ bản về thếgiới tự nhiên nói chung và về môi trường xung quanh Vì thế qua môn học này, mỗikhi cung cấp một đơn vị kiến thức cơ bản có liên quan đến môi trường thì GV có thểtích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào từng đơn vị kiến thức này hoặc từng bàigiảng của mình

Trên cơ sở tìm tòi những tư liệu về BVMT, thu thập thông tin qua báo đài vàinternet, đặc biệt là nắm bắt về phương pháp dạy học có tích hợp GDMT bộ mônCông Nghệ Bên cạnh đó dựa vào việc tìm ra những đơn vị kiến thức trong chương

trình Công Nghệ 10 có liên quan đến việc giáo dục BVMT, tôi đã chọn đề tài “Vận dụng một số biện pháp tích hợp GDMT trong dạy học chương 1- Công Nghệ 10”.

2 Mục đích nghiên cứu

- Phân tích nội dung kiến thức liên quan đến BVMT trong chương 1: Trồng trọt,lâm nghiệp đại cương – Công nghệ 10

- Vận dụng một số biện pháp tích hợp nhằm giáo dục BVMT trong chương 1:Trồng trọt, lâm nghiệp đại cương – Công nghệ 10 Từ đó nâng cao hiệu quả dạyhọc nói chung và hình thành ở học sinh những kiến thức, kỹ năng, thái độBVMT của học sinh THPT.

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc GDMT trong dạy học Công nghệ 10

- Nghiên cứu thực trạng GDMT và BVMT ở trường THPT

- Phân tích nội dung kiến thức chương 1- Công nghệ 10 – THPT làm cơ sở choviệc tích hợp GDMT

- Đề xuất nội dung và một số biện pháp nhằm tích hợp GDMT trong dạy họcCông nghệ 10

- Thiết kế một số bài giảng vận dụng tích hợp GDMT trong dạy học chương 1 –Công nghệ 10

4 Đối tượng nghiên cứu

- Nội dung SGK Công nghệ 10 – THPT

- Học sinh lớp 10 – THPT

- Nhiệm vụ của môn học Công nghệ 10 – THPT

- Các hình thức dạy học có tích hợp GDMT trong Công nghệ 10 – THPT

5 Phạm vi nghiên cứu

- Phần 1, chương 1: Trồng trọt, lâm nghiệp đại cương

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp chuyên gia

- Phân tích nội dung tích hợp GDMT trong phần 1, chương 1: Trồng trọt, lâmnghiệp đại cương – Công nghệ 10.

Thiết kế được một số giáo án có ví dụ tích hợp GDMT trong dạy học chương 1 Công nghệ 10

-Phần II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN GDMT TRONG DẠY HỌC CÔNG NGHỆ 10

1.1 Khái niệm về môi trường và ô nhiễm môi trường

1.1.1 Khái niệm về môi trường

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệmật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, pháttriển của con người và thiên nhiên (Điều 1, Luật BVMT của Việt Nam, 1993)

1.1.2 Khái niệm về ô nhiễm môi trường

Theo định nghĩa trong Luật bảo vệ môi trường của nước Cộng hoà Xã hội chủnghĩa Việt Nam: Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, viphạm tiêu chuẩn môi trường

 Ô nhiễm môi trường là khái niệm để chỉ sự xuất hiện của một chất lạ trong môitrường tự nhiên hoặc làm biến đổi thành phần, tỷ lệ về hàm lượng của các yếu tố cósẵn, gây độc hại cho cơ thể sinh vật và con người nếu như hàm lượng của các chất đóvượt khỏi giới hạn thích nghi tiềm tàng của cơ thể

1.2 GDMT trong dạy học Công Nghệ

1.2.1 Thực trạng môi trường Việt Nam

Xếp hạng thứ 5 khu vực châu Á - Thái Bình về mức độ ô nhiễm khói bụi ở thànhphố đông dân, nồng độ khí thải tăng cao và nhanh, hiện tượng nhiều dòng sông cục

bộ chết, việc xuất hiện các làng ung thư là những điểm nóng, cung cấp những bứctranh nhỏ lẻ, khiến người dân bức xúc về thực trạng môi trường Việt Nam hiện nay

Ô nhiễm môi trường hoàn toàn không phải là một hiện tượng mới Từ thờithượng cổ, con người đã có những hoạt động làm ô nhiễm môi trường, nhưng chưađáng kể vì dân số ít, khoa học kĩ thuật chưa phát triển Dần dần những tác động củacon người gây ô nhiễm môi trường ngày càng rõ rệt và tăng lên đáng kể (đặc biệt làtrong nửa cuối thế kỉ 20)

 Ô nhiễm môi trường gây ra do những nguyên nhân chính sau:

- Sự gia tăng dân số và tốc độ đô thị hoá diễn ra ngày càng nhanh

- Sự ô nhiễm môi trường có thể là hậu quả của các hoạt động tự nhiên, hoạt động núilửa, thiên tai lũ lụt, bão,…hoặc các hoạt động do con người thực hiện trong côngnghiệp, giao thông, chiến tranh và công nghệ quốc phòng.

- Sự gia tăng chất thải độc hại do con người sử dụng quá nhiều loại hoá chất mớitrong các ngành sản xuất công - nông nghiệp cũng như để đáp ứng các nhu cầusinh hoạt, trong khi chưa có biện pháp kiểm soát hữu hiệu, đặc biệt là các chấtphân huỷ ảnh hưởng đến khả năng tự thanh lọc của môi trường

Chất gây ô nhiễm môi trường rất đa dạng về nguồn gốc và chủng loại, tuy vậychúng được phân chia thành ba nhóm lớn: chất thải rắn, chất thải lỏng và chất thảikhí Mỗi dạng có thể chứa đựng nhiều chất, từ các hoá chất, các kim loại nặng, đếnchất phóng xạ và vi trùng Nhiệt cũng là tác nhân trực tiếp hay gián tiếp gây nên sự ônhiễm môi trường

Đối tượng gây ô nhiễm môi trường chủ yếu là hoạt động sản xuất của nhà máytrong các khu công nghiệp, hoạt động làng nghề và sinh hoạt tại các đô thị lớn Ônhiễm môi trường bao gồm 3 loại chính là: ô nhiễm đất, ô nhiễm nước và ô nhiễmkhông khí

Ngoài ra, ô nhiễm môi trường còn ảnh hưởng và làm suy giảm rừng và độ chephủ thảm thực vật, môi trường biển ven bờ và đa dạng sinh học

1.2.2 Khái niệm GDMT

Giáo dục môi trường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục chínhquy và không chính quy nhằm giúp con người có được sự hiểu biết, kỹ năng và giá trịtạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh thái

Giáo dục môi trường cũng được quan niệm là: “Một quá trình thường xuyên qua

đó con người nhận thức được môi trường của họ và thu được kiến thức, giá trị, kỹnăng, kinh nghiệm cùng quyết tâm hành động giúp họ giải quyết các vấn đề môitrường hiện tại và tương lai, để đáp ứng các yêu cầu của các thế hệ hiện nay mà

không vi phạm khả năng đáp ứng các nhu cầu của thế hệ tương lai” (Dự ánVIE/95/041, 1997).

- Thái độ: Giúp các tổ chức và cá nhân có được động cơ tham gia tích cực cảithiện và bảo vệ môi trường, có tình cảm và giá trị quan đối với môi trường

- Kỹ năng : Giúp các tổ chức và cá nhân có kỹ năng xác định và giải quyết cácvấn đề môi trường

- Tham gia: Cung cấp cho mọi người cơ hội được tham dự tích cực vào mọi hoạtđộng có mục tiêu giải quyết vấn đề môi trường

1.2.4 Nguyên tắc GDMT

- Giáo dục về môi trường

- Giáo dục trong môi trường

- Giáo dục vì môi trường

1.2.5 Nội dung GDMT

- Huy động kinh nghiệm của đối tượng giáo dục, tức là khai thác những kinhnghiệm thực tế sống phong phú và làm việc của bản thân Không ngừng nângcao nhận thức về MT của đối tượng giáo dục, làm cho người học hiểu rõ bảnchất, tầm quan trọng của các vấn đề MT và trách nhiệm của họ đối với cácvấn đề này

- Xem xét thái độ và quan niệm về giá trị, tức là xem xét tính đúng đắn và sựphù hợp của thái độ và quan niệm của người học về các vấn đề môi trường

- Xây dựng ý thức trách nhiệm, nghĩa là thái độ và quan niệm về giá trị phảiđược thể hiện thành ý thức trách nhiệm, cam kết của người học đối với cácvấn đề MT cụ thể mà họ gặp

- Tăng cường hiểu biết về các vấn đề MT cần xử lý cũng như cần phòng ngừa

và khả năng khoa học, công nghệ, quản lý để thực hiện các việc này

- Cung cấp kỹ năng: Đó là những kỹ năng cụ thể để quan sát, phân tích, quyếtđịnh, hành động, và tổ chức hành động

- Khuyến khích hành động: Các nội dung nêu trên cần được thể hiện trong thực

tế thành hành động cụ thể của người học

1.2.6 Phương pháp GDMT

Thường chú ý sử dụng 7 phương pháp sau:

- Giáo dục qua kinh nghiệm thực tế của người học, người học được tiếp xúctrực tiếp với đối tượng học tập nghiên cứu

- Tham quan, khảo sát thực địa

- Phương pháp giải quyết vấn đề

- Nghiên cứu những vấn đề môi trường thực tế,những trường hợp cụ thể của địaphương hoặc cơ sở nơi người học ở hoặc làm việc

- Học tập theo thực tiễn dự án

- Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

- Phát triển thái độ, cách ứng sử, đạo đức cần có về MT cụ thể thông qua lồngghép các vấn đề giá trị trong bài giảng, giảng giải ý nghĩa trong và ngoài bàigiảng

1.3 Nhiệm vụ của chương trình Công Nghệ 10-THPT

1.3.1 Nhiệm vụ trí dục phổ thông

- Chương trình Công nghệ Nông nghiệp ở phổ thông có nhiệm vụ trang bị cho

HS những kiến thức kĩ thuật nông nghiệp phổ thông, cơ bản hiện đại và phùhợp với thực tiễn sản xuất Nông nghiệp ở nước ta

- Kiến thức phổ thông: Là những kiến thức cần thiết tối thiểu cho thanh thiếuniên đủ điều kiện tham gia lao động sản xuất và các hoạt động xã hội

- Kiến thức cơ bản hiện đại: Là kiến thức được lựa chọn dựa trên các họcthuyết quy luật cơ bản và phù hợp với sự phát triển khoa học hiện đại

1.3.2 Nhiệm vụ phát triển tư duy

Trong quá trình dạy học, GV phải tạo cơ hội thuận lợi để HS tập dượt, pháttriển các kĩ năng và phẩm chất trí tuệ nhằm nâng cao hiệu quả nhận thức, để HS rènluyện các thao tác, kĩ năng, kĩ xảo, xây dựng thói quen vận dụng kiến thức đã họcvào thực tiễn cuộc sống

Nhiệm vụ phát triển tư duy bao gồm hai mặt liên quan chặt chẽ với nhau là:Phát triển năng lực nhận thức và phát triển năng lực hành động

- Năng lực nhận thức: Bao gồm hệ thống các kĩ năng giúp cho quá trình nhậnthức thuận lợi và có hiệu quả hơn như: kĩ năng quan sát, kĩ năng làm thínghiệm, kĩ năng suy luận, so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa,

- Năng lực hành động: Đó là phẩm chất tư duy, biểu hiện ở tính tích cực, độclập, sáng tạo trong học tập như: tự học, tự nghiên cứu, năng lực phát hiện vàgiải quyết kịp thời những vấn đề nảy sinh trong thực tế

 Trong quá trình dạy học Công nghệ ở trường THPT, GV cần chú ý phát triển các

- Gáo dục hướng nghiệp

- Giáo dục môi trường

 Ba nhiệm vụ dạy học có mối quan hệ khăng khít với nhau, không tách rời nhau vàphải thực hiện đồng thời trong từng tiết học, từng chương và cả quá trình dạy học

Trong đó, nhiệm vụ trí dục là nhiệm vụ hàng đầu bởi phải có một vốn tri thứcnhất định mới hình thành và phát triển được thao tác tư duy và mới có thể biếnkiến thức thành niềm tin, thành hành vi đạo đức.

Nhiệm vụ phát triển tư duy chỉ có thể thực hiện được thông qua quá trình nhậnthức, nhưng khi đạt đến trình độ tư duy nhất định sẽ giúp cho quá trình tiếp thukiến thức thuận lợi hơn

Nhiệm vụ giáo dục là kết quả tất yếu và cũng là mục đích cuối cùng của quátrình dạy học khi HS đã có những nhận thức đúng đắn nhiệm vụ học tập củamình, có ý thức tự giác học tập thì kết quả học tập sẽ tốt hơn

Chương 2 TÍCH HỢP GDMT TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG 1,

CÔNG NGHỆ 10 - THPT 2.1 Khái niệm tích hợp

Tích hợp (integration) có nghĩa là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp

 Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có

hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn họckhác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên

cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn họchoặc các hợp phần của bộ môn đó

Tích hợp trong phạm vi giáo dục bảo vệ môi trường là một khái niệm chung, nói

về một phương thức, một cách tiến hành giảng dạy về môi trường cho HS Cách nàykhông đòi hỏi phải có một môn học riêng, bởi vì các kiến thức GDMT được đưa xenvào nội dung các môn học đã có ở trường phổ thông Tích hợp là một cách có hệthống các kiến thức giáo dục BVMT và kiến thức môn học thành một nội dungthống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau dựa trên những mối liên hệ về lí luận và thựctiễn được đề cập trong bài học Như vậy, kiến thức giáo dục BVMT không phảimuốn đưa vào bài học nào cũng được, mà phải căn cứ vào nội dung của bài học cóliên quan với vấn đề môi trường mới có thể tìm chỗ thích hợp để đưa vào

2.2 Phương pháp tích hợp GDMT trong dạy học

Dạy học Công nghệ theo định hướng tích hợp vẫn theo đuổi quan điểm “lấy

HS làm trung tâm”, tích cực hoá hoạt động học tập của HS trong mọi mặt, mọi khâucủa quá trình dạy học; tìm mọi cách phát huy năng lực tự học, năng lực sáng tạo của

HS

Các dạng tích hợp GDMT:

 Dạng lồng ghép: Ở dạng này, các kiến thức giáo dục BVMT đã có trong chươngtrình và SGK và trở thành một bộ phận kiến thức môn học

 Dạng liên hệ: Ở dạng này, các kiến thức giáo dục BVMT không được đưa vàochương trình và SGK, nhưng dựa vào nội dung bài học, GV có thể bổ sung kiếnthức GDBVMT có liên quan với bài học qua giờ giảng lên lớp.

2.3.Cấu trúc chương trình công nghệ 10 và nội dung tích hợp GDMT trong chương 1 Công Nghệ 10

2.3.1 Cấu trúc chương trình công nghệ 10

Được cấu trúc theo kiểu đồng tâm xoáy ốc, tức là được mở rộng và nâng cao dần

từ trung học cơ sở đến trung học phổ thông

Chương trình Công nghệ ở bậc trung học cơ sở đề cập đến nội dung: Trồng trọt, lâmnghiệp, chăn nuôi, thủy sản

Khi lên đến trung học phổ thông, ở chương trình Công nghệ 10 các em lại đượchọc về trồng trọt, lâm nghiệp, chăn nuôi, thủy sản, nhưng kiến thức được mở rộng vànâng cao hơn Bên cạnh đó, các em còn được học thêm về kiến thức bảo quản chếbiến lương thực thưc phẩm và tạo lập doanh nghiệp Đây chủ yếu là những kiến thứcđại cương nhằm cung cấp cho HS những nguyên lý cơ bản nhất để có thể vận dụngvào thực tiễn cuộc sống

2.3.2 Nội dung tích hợp GDMT

Bài 9: Biện pháp cải tạo và sử

dụng đất xám bạc màu, đát xói

mòn mạnh trơ sỏi đá

Nguyên nhân trực tiếp gây xói mòn đất là lượng mưa và địa hình của đất, nhưng nguyên nhân sâu xa là hiện tượng phá rừng, đặc biệt là rừng đầu nguồn từ đó nhấn mạnh biện pháp trồng rừng và bảo vệ rừng đầu nguồn

Từ đó HS thấy được vai trò, tầm quantrọng của rừng đầu nguồn, có thái độ tích cực trong việc bảo vệ rừng và tài nguyên đất Giáo dục ý thức bảo vệ tài nguyên đất và rừng

Thấy được vai trò của việc xây dựng nền nông nghiệp bền vững, thân thiện với môi trường.

Tầm quan trọng của việc sử dụng những loại phân bón sạch, thân thiện với môi trường nhưng vẫn giải quyết được vấn đề nhu cầu lương thực ngày càng tăng

Thấy được việc sử dụng thuốc hóa học trong sản xuất nông nghiệp khôngphải là biện pháp duy nhất để tiêu diệtsâu, bệnh hại mà còn nhiều biện pháp không gây hại môi trường mà vẫn đạt được kết quả Sử dụng hợp lí thuốc hóa học

Giáo dục học sinh ý thức trong việc

sử dụng thuốc hoá học phòng trừ sâu bệnh, ý thức xử lí các chai lọ đựng thuốc,…

Bài 19: Ảnh hưởng của thuốc

hóa học bảo vệ thực vật đến quần

thể sinh vật và môi trường

và môi trường, làm phá vỡ sự cân bằng sinh thái, mà còn ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe con người Từ

2.4.Thực trạng vận dụng tích hợp GDMT trong dạy học Công Nghệ 10

2.4.1 Thực trạng dạy và học Công Nghệ 10

Đối với giáo viên

- Ngày 31/ 01/ 2005 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ra Chỉ thị về việc tăngcường công tác GDBVMT, nhiệm vụ của giáo dục phổ thông là phải trang bị cho

HS kiến thức, kĩ năng về môi trường và BVMT bằng nhiều hình thức phù hợptrong các môn học và thông qua các hoạt động ngoại khóa

- Tuy nhiên một số giáo viên thuộc nhiều môn học thực hiện nội dung tích hợpgiáo dục bảo vệ môi trường vào trong các tiết học còn ít

- Một số giáo viên chưa hướng dẫn các em liên hệ những kiến thức đã học với thựctiễn, chưa rút ra được những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn sau khi được học

lý thuyết