tư tưởng hồ chí minh về vấn đề tôn giáo và sự vận dụng của đảng cộng sản việt nam trong giai đoạn

Tư tưởng đoàn kết tôn giáo, bảođảm quyền tự do tín ngưỡng, tự do không tín ngưỡng là nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo.. Chủ nghĩa yêu nước là động lực thôi thúc người

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

- -TƯ - -TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO VÀ SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN

HIỆN NAY

HÀ NỘI, 2013

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu 3

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 4

5 Đóng góp của khóa luận 5

6 Bố cục của khóa luận 5

Chương 1 6

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TÔN GIÁO 6

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo 6

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo 9

1.3 Ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo 22

Chương 2 24

ĐẢNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ 24

TÔN GIÁO VÀO CÔNG TÁC TÔN GIÁO Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 24

2.1 Khái quát đặc điểm tình hình tôn giáo ở Việt Nam 24

2.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay 29

2.3 Nhiệm vụ và giải pháp nâng cao công tác tôn giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay 31

KẾT LUẬN 38

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 40

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho các thế hệ sau những di sản tưtưởng vô cùng quý giá, trong đó có vấn đề tôn giáo Người đã vận dụng sángtạo quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin về tôn giáo trong hoàn cảnh lịch sử

cụ thể của Việt Nam Chính sách “Tín ngưỡng tự do, lương giáo đoàn kết” doNgười đề ra đã góp phần to lớn vào sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân, khángchiến thắng lợi, giành độc lập, thống nhất Đưa cả nước bước vào thời kỳ xâydựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Nhữnglời di huấn, các bài viết, những cử chỉ hành động cũng như phong cách ứng

xử của Người đối với các tôn giáo nói chung và đối với các tín đồ giáo sĩ, nhà

tu hành nói riêng là những bài học quý báu Tư tưởng đoàn kết tôn giáo, bảođảm quyền tự do tín ngưỡng, tự do không tín ngưỡng là nội dung cơ bản của

tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo

Những năm gần đây, các thế lực phản động quốc tế đang lợi dụng tôngiáo để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” nhằm tiến hành bạo loạn lật

đổ, xóa bỏ chủ nghĩa xã hội ở các nước xã hội chủ nghĩa còn lại trên thế giớitrong đó có Việt Nam Với xu thế hội nhập ngày hôm nay, Việt Nam cũngnhư các quốc gia khác đã mở rộng cánh cửa hội nhập với thế giới Sự hòanhập này đã đem đến cho Việt Nam một luồng gió mới Song không phải tất

cả mọi vấn đề đều có lợi thế vì nó còn đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết.Mỗi một quốc gia đều có những nét riêng về văn hóa, chính trị, nhưng sự dunhập tràn lan của văn hóa nước ngoài khiến cho người dân khó có thể lựachọn được những kiến thức về văn hóa, xã hội phù hợp với trình độ nhận thức

của bản thân mình Tôn giáo vì thế ngày càng trở nên nhạy cảm và dễ bị kẻthù lợi dụng Nó đặt ra một bài toán mới về chính sách tôn giáo phù hợp choĐảng và nhà nước ta Nhưng những thủ đoạn của kẻ thù ngày càng tinh vi,sức phá hoại ngày càng lớn hơn Vì vậy, vấn đề nhận thức sự đúng đắn trongchính sách tôn giáo ngày càng trở nên quan trọng Không phải ai cũng có đủnăng lực để nhận thức đúng đắn, biết tiếp thu vấn đề một cách chính xác màkhông bị “hòa tan” vào “nó” hoặc sẽ không đi nhầm đường Kẻ thù cũng đãlợi dụng sự hòa nhập này để tiến hành âm mưu của mình Một bộ phận nhỏngười dân không có lập trường vững chắc đã bị lung lay trước luận điệu của

kẻ thù

Tôn giáo đã và đang trở thành một điểm nóng và nhạy cảm trongđường lối xây dựng đất nước hiện nay Vì vậy, việc làm rõ tư tưởng Hồ ChíMinh về vấn đề tôn giáo trong tình hình hiện nay là việc làm cần thiết, nhằmnâng cao nhận thức, quan điểm, thái độ cách nhìn nhận cho quần chúng và là

cơ sở lí luận giúp cho Đảng đề ra các chính sách giải quyết vấn đề tôn giáo tínngưỡng một cách đúng đắn

Từ những nhận thức khoa học ban đầu như vậy, tôi đã chọn “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình.

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ TÔN GIÁO

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo

1.1.1.Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về vấn đề tôn giáo

Các nhà kinh điển Mác-Lênin khẳng định tôn giáo có nguồn gốc từkinh tế- xã hội, con người bất lực trước sự bần cùng về kinh tế, nạn áp bức vềchính trị, bất công về xã hội Từ sự kém hiểu biết và hạn chế về nhận thức và

tâm lý, tình cảm trước hiện tượng tự nhiên, chính sợ hãi đã sinh ra thần linh,dẫn họ tới chỗ đặt tất cả hy vọng của mình ở những lực lượng siêu nhiên Nóitóm lại là sự bất hợp lý giữa con người và con người, con người với tự nhiên.

Do vậy tôn giáo có sức cuốn hút rất mạnh mẽ trong việc an ủi tạo ra niềm tincho con người Vì thế Mác đã nói : tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân

Kế thừa quan điểm của Mác và Ăngghen, Lênin đã phát triển và đưa ranhiều sách lược trong vấn đề xây dựng đường lối, chính sách tôn giáo của cácĐảng Mácxít

Chính sách tự do tín ngưỡng - tôn giáo: tôn giáo là vấn đề hết sức nhạycảm, đó là quyền riêng tư trong việc lựa chọn tôn giáo, đổi đảo, tự do tưtưởng, tín ngưỡng, thực hành tôn giáo, bày tỏ đức tin

Các đảng Mácxít không phải dùng bạo lực mà phải quan tâm vận độngquần chúng tín đồ các tôn giáo Lênin đã có quan điểm hết sức đúng đắn trong

công tác tôn giáo các đảng Mácxít “Đấu tranh chống lại các thành kiến tôn giáo thì phải cực kì thận trọng, trong cuộc chiến đấu này, ai làm thương tổn tình cảm tôn giáo người đó sẽ gây thiệt hại lớn, cần phải bằng tuyên truyền giáo dục, nếu làm thô bạo chúng ta sẽ làm cho quần chúng tức giận, hành động như vậy sẽ gây thêm chia rẽ quần chúng về tôn giáo mà sức mạnh chúng ta là sức mạnh đoàn kết”[1, tr.130] Chính sách đoàn kết tôn giáo của

Lênin cũng tích cực chống lại tư tưởng cực đoan, biệt phái, khi ông cho rằngtất cả các đảng viên, lãnh đạo đều có thể có tôn giáo hoặc không, thậm chí

một linh mục cũng có thể vào đảng “Chúng ta không những sẵn sàng kết nạp mà còn cố gắng để thu hút vào trong Đảng Dân chủ xã hội tất cả những công nhân nào còn tin ở thượng đế, chúng ta nhất định phản đối bất cứ một sự xúc phạm nhỏ nào đến những tín ngưỡng tôn giáo của họ” [4, tr.131].

Như vậy, quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin về tôn giáo được HồChí Minh kế thừa và phát triển, nó quyết định bản chất cách mạng và khoa

học của tư tưởng Người về tôn giáo, trang bị cho Người thế giới quan vàphương pháp luận khoa học trong việc nhận thức và giải quyết vấn đề tôngiáo – tín ngưỡng trong các giai đoạn cách mạng Việt Nam.

1.1.2 Kế thừa những giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc

Từ rất sớm Hồ Chí Minh đã tiếp thu một cách sâu sắc những giá trị tưtưởng tốt đẹp của dân tộc Đây là những giá trị đã hun đúc qua hàng ngànnăm lịch sử dựng nước và giữ nước Đó là truyền thống kiên cường bất khuấttrong đấu tranh chống ngoại xâm, cần cù, sáng tạo trong lao động, đoàn kếtcộng đồng, coi trọng đạo lí đặc biệt là yêu chuộng hòa bình Có thể thấy rằngcác tôn giáo du nhập vào nước ta chủ yếu đều bằng con đường hòa bình,chung sống với nhau cũng rất hòa bình dù đó là tôn giáo nội sinh hay ngoạisinh, Người Việt Nam luôn lấy phương châm “hòa nhi bất đồng” dễ thích ứng

để lựa chọn cái hay cái đẹp làm giàu vốn văn hóa truyền thống của mình.Ngoài ra, Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo, nhưng lại có đặcđiểm là thống nhất trong đa dạng

Trong tất cả các giá trị đó thì chủ nghĩa yêu nước của Việt Nam là cơ

sở quan trọng hàng đầu hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung và

về tôn giáo nói riêng Chủ nghĩa yêu nước là động lực thôi thúc người ra đitìm đường cứu nước, đồng thời cũng là cơ sở hàng đầu để người nhận thứcgiải quyết vấn đề tôn giáo ở nước ta nhằm đoàn kết toàn thể nhân dân khôngphân biệt tôn giáo tín ngưỡng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc Việc Ngườixem xét đánh giá tôn giáo luôn gắn liền với đặc điểm, điều kiện hoàn cảnhlịch sử của dân tộc, tìm ra những điểm tương đồng, từng bước hạn chế sựkhác biệt thực hiện đoàn kết toàn dân Với quan niệm ấy, Người đã tìm thấynhững giá trị văn hóa, đạo đức trong tín ngưỡng tôn giáo, điểm tương đồngtôn giáo và chủ nghĩa xã hội

1.1.3 Tiếp thu những tư tưởng tích cực, tiến bộ của các tôn giáo trên thế giới

Ở Phương Đông

Hồ Chí Minh đã tiếp thu những yếu tố tiến bộ cuả Phật giáo Đây làmột tôn giáo lớn có nguồn gốc từ Ấn Độ, được du nhập vào Việt Nam đầucông nguyên Phật giáo từng đóng vai trò quan trọng đối với các triều đạiphong kiến nước ta, góp phần ổn định tình hình xã hội và làm phong phú đờisống tinh thần cho nhân dân

Hồ Chí Minh đã chịu ảnh hưởng tư tưởng Phật giáo từ rất sớm, trướchết là từ những người thân trong gia đình Người như bà ngoại Nguyễn ThịKép, cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc và trong sinh hoạt cộng động xã hội

Trên con đường hoạt động cách mạng, Người đã đến Ấn Độ là cái nôicủa Phật giáo Ngoài ra, từ năm 1928-1929, khi đang hoạt động ở Thái Lan,với bí danh là Thầu Chín, Người đã cải trang thành một nhà sư hoạt động ởtrong một ngôi chùa Do vậy người cũng có thời gian nghiên cứu giáo lý đạoPhật và am hiểu kiến trúc đền chùa, nên đã có thái độ rất tôn trọng đối vớiPhật giáo

Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng tích cực của Phật giáo “đại từ, đạibi”, “cứu khổ, cứu nạn”, “vô ngã, vị tha”, triết lí nhân sinh hướng con ngườitới điều thiện, nếp sống trong sạch giản dị, bình đẳng,…, bên cạnh đó, Hồ ChíMinh cũng đã tiếp thu có chọn lọc tư tưởng tiến bộ của Nho giáo như: Triết líhành động, tư tưởng nhập thế, thế giới đại đồng, tu dưỡng đạo đức đề cao vănhóa, đề cao nhân dân

Ở Phương Tây

Hồ Chí Minh thấy cái tinh túy nhất trong giáo lý của Thiên chúa là mụcđích cao cả nhằm giải phóng chúng sinh, vì hạnh phúc của con Người Vì vậy,Người đã tìm thấy nét tương đồng giữa mục đích của Chúa với mục tiêu củachủ nghĩa xã hội đều hướng tới con người Mặc khác, là một tôn giáo nên nó

có hạn chế nhất định như thế giới quan duy tâm, đấu tranh vì mục đích tự do,

hạnh phúc con người, nhưng lại được hưởng ở trên thiên đàng chứ không phải

ở thế giới hiện thực

Hồ Chí Minh không hề định kiến với Thiên Chúa giáo mà còn thấyđược những giá trị văn hóa, đạo đức trong tôn giáo ấy Đồng thời Người rấtchú trọng đến việc tuyên truyền đồng bào Thiên Chúa giáo và các linh mụccảnh giác với những kẻ đội lốt tôn giáo chống phá cách mạng Người đã giảiquyết một cách đúng đắn và hài hòa nhất với đồng bào Thiên Chúa giáo,nhằm phát huy đại đoàn kết dân tộc trong sự nghiệp giải phóng và xây dựng

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo

1.2.1.Các giai đoạn hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo

 Trước năm 1945

Hồ Chí Minh chủ yếu viết các bài báo và một số tác phẩm vạch trầnbản chất bóc lột của liên minh chủ nghĩa thực dân và giáo hội như “Bản ánchế độ thực dân Pháp”, “Tình cảnh giai cấp nông dân Việt Nam”… Đồng thờiNgười tiến hành chắt lọc, kế thừa những yếu tố hợp lí trong tín ngưỡng tôngiáo nội sinh và tôn giáo du nhập vào Việt Nam

Về sự cấu kết giữa chủ nghĩa thực dân và giáo hội, Hồ Chí Minh chỉ rõ:

“ Chính những tên giáo sĩ đã vẽ bản đồ An Nam cho quân đội xâm lược Chính bọn họ đã đưa tin cho gián điệp , dẫn đường cho quân đội viễn chinh

và tố giác những người yêu nước” Người kết luận: “ Nếu có dân tộc nào phải

nhờ ơn chúa và các giáo sĩ thì đó chính là dân tộc An Nam! Vì chúa và cácgiáo sĩ mà dân tộc này đã sa vào tình cảnh nô lệ…”[7, tr 407].

Trong phát biểu tại phiên họp thứ 7 của Quốc tế nông dân, Người nói:

“…nhờ nền văn minh phương Tây mà chúng tôi có cả nhà thờ và thuốcphiện” và “Bây giờ xin nói để các đồng chí biết Nhà thờ Thiên chúa đã tướcđoạt nông dân như thế nào” Dựa vào những số liệu cụ thể, Hồ Chí Minh đã tốcáo những thủ đoạn vơ vét của giáo hội bằng cách cấu kết với thực dân “mà ởNam Kì những nhà truyền đạo Thiên chúa có trên một phần tư đất đai cày cấyđược …” Các nhà truyền giáo đã dùng nhiều thủ đoạn để cưỡng đoạt ruộngđất của người nông dân bản xứ như cho vay nặng lãi, buộc họ cầm cố sốruộng đất, đến hạn không được trả; ăn cắp những văn bản chứng nhận quyền

sở hữu ruộng đất của nông dân biến thành của nhà thờ; lừa đảo những người

“tứ cố vô thân” đi khai khẩn đất mới; hứa rằng khai khẩn xong sẽ chia cho họ

để rồi chiếm đoạt…” [7, tr.180]

Bên cạnh việc lên án chủ nghĩa thực dân và giáo hội đối với người ViệtNam, giai đoạn trước năm 1945, Hồ Chí Minh còn chú ý khai thác những yếu

tố hợp lí trong tín ngưỡng và tôn giáo Xuất thân từ một gia đình nhà nho, ởmột nước mà có hàng ngàn năm có hiện tượng độc đáo là Nho – Phật – Đạodung hợp cả trong tư tưởng và thực tiễn, Hồ Chí Minh vừa chịu ảnh hưởngcủa tư tưởng, nề nếp gia phong Nho giáo, vừa chịu ảnh hưởng của các tôngiáo khác như Phật giáo … Điều đặc biệt là Hồ Chí Minh đã nhận thấy cáichung là tính hướng thiện, một giá trị đích thực của các tôn giáo, Người nói :

“ Phật Thích Ca dạy đạo đức là từ bi

Khổng Tử dạy đạo đức là nhân nghĩa” [11, tr.225]

Hồ Chí Minh còn phân biệt tín ngưỡng tôn giáo bản địa với tôn giáo dunhập vào nước ta: “Người An Nam không có linh mục, không có tôn giáotheo cách nghĩ của Châu Âu Việc cúng bái tổ tiên hoàn toàn là một hiện

tượng xã hội Chúng tôi không có những người tư tế nào, những người giàtrong gia đình thực hiện những nghi lễ tưởng niệm Chúng tôi không biết đến

uy tín của những thầy cúng, của linh mục là gì” Nhận rõ tính hòa đồng củatín ngưỡng, tôn giáo cùng chung sống trên lãnh thổ Việt Nam, Hồ Chí Minh

đã đưa ra chủ trương hết sức quan trọng, đó là liên kết toàn dân, không phânbiệt già trẻ tôn giáo, giầu nghèo cùng đoàn kết chung sức, chung lòng đấutranh giành độc lập, tự do cho dân tộc và thực hiện quyền bình đẳng, tự do tínngưỡng, tôn giáo, Người viết:

“ Hội hè tín ngưỡng báo chươngHọp hành đi lại có quyền tự do” [8, tr.152]

Những bài viết của Hồ Chí Minh trước năm 1945 về tín ngưỡng tôngiáo tuy chưa nhiều, song là những phác thảo quan trọng, tạo cơ sở cho quanđiểm của Người về tín ngưỡng, tôn giáo ở giai đoạn sau cách mạng ThángTám 1945

Giai đoạn sau năm 1945

Với tư cách là người đứng đầu Đảng, Nhà nước, ngay sau khi giànhđược chính quyền, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời (3-9-1945) Hồ Chí Minh đề nghị Chính phủ tuyên bố tín ngưỡng tự do và Lương-Giáo đoàn kết Trong Hiến pháp 1946 đã thể hiện rõ tư tưởng của Người về tự

do tín ngưỡng là : Công dân Việt Nam có quyền tự do tín ngưỡng

Ngày 4 tháng 6 năm 1955, Hồ Chí Minh đã trực tiếp ký sắc lệnh234/SL về tôn giáo gồm 5 chương với 16 điều nhằm cụ thể hóa quyền tự dotín ngưỡng và tự do không tín ngưỡng; Đảng và chính phủ có chủ trương,chính sách nhằm đảm bảo nhu cầu tín ngưỡng, đảm bảo các hoạt động tôngiáo hợp pháp của nhân dân

Hơn ai hết, Hồ Chí Minh hiểu rõ Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, đatôn giáo, có lịch sử hình thành và có bản sắc riêng Song, Người nhận rõ đồng

bào các tôn giáo, các dân tộc ở Việt Nam đều là công dân Việt Nam do đó màlợi ích của các tôn giáo thường gắn với lợi ích của quốc gia dân tộc Cho nên

Hồ Chí Minh luôn coi trọng công tác tôn giáo là công tác quần chúng gópphần xây dựng nên khối đại đoàn kết toàn dân Người thường xuyên thăm hỏiđộng viên đồng bào theo đạo và các chức sắc tôn giáo, hướng hoạt động của

họ theo phương châm sống “tốt đời, đẹp đạo”, “Sống phúc âm trong lòng dântộc”, “Dân tộc – đạo pháp và chủ nghĩa xã hội”

Tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo, song Hồ Chí Minh luôn có thái

độ kiên quyết vạch trần và đấu tranh với những âm mưu của kẻ xấu lợi dụngtôn giáo để chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, đi ngược lại lợi ích của nhândân

Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo được hình thành qua haigiai đoạn, chủ yếu là từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 Tư tưởng về tínngưỡng tôn giáo của Người đã được thể hiện cụ thể ở đường lối, chính sách

về tín ngưỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nước, thể hiện ở sự nhất quán, khoahọc đáp ứng yêu cầu của thực tiễn cách mạng Việt Nam

1.2.2 Những nội dung chủ yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo

1.2.2.1 Tất cả mọi tôn giáo đều hướng tới giá trị nhân đạo của con người

Hồ Chí Minh trong vai trò là người đứng đầu Đảng, Nhà nước rất chútrọng đến chính sách tôn giáo Tư tưởng về chính sách tôn giáo của Hồ ChíMinh được hình thành từ truyền thống văn hoá dân tộc, quan điểm về dân tộccủa chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tiễn cách mạng Việt Nam Thực chất tưtưởng về chính sách tôn giáo của Hồ Chí Minh là nhằm xây dựng, củng cố khốiđại đoàn kết toàn dân, vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Cho nênchính sách tôn giáo theo tư tưởng của Người thể hiện tính nhất quán lâu dài,thực sự tôn trọng đối với các tôn giáo và sự mềm dẻo khéo léo trong xử lí cácvấn đề tôn giáo

Hồ Chí Minh còn chỉ rõ tác dụng quan trọng của tín ngưỡng, tôngiáo với sự hình thành đạo đức của con người Hồ Chí Minh đã tìm thấy cáichung của các tôn giáo là đều phản ánh khát vọng tự do và hạnh phúc của quầnchúng bị áp bức, đau khổ, thấy rõ tính nhân văn của các tôn giáo chân chính làhướng tín đồ, hướng nhân loại tới bình đẳng, bác ái, khuyên con người làmđiều thiện, loại trừ cái ác.

Từ lòng ngưỡng mộ các vị sáng lập ra một tôn giáo, đặt họ nganghàng với các vĩ nhân sáng lập một học thuyết lớn, một chủ nghĩa lớn Người

nêu rõ giá trị đạo đức của từng tôn giáo: “Chúa Giêsu dạy: Đạo đức là bác

ái/ Phật Thích Ca dạy: Đạo đức là từ bi/ Khổng Tử dạy: Đạo đức là nhân nghĩa”[7, tr.225] Hồ Chí Minh coi Chúa Giêsu, Khổng Tử, Các Mác, Tôn

Dật Tiên đều là các bậc vĩ nhân của nhân loại và tự nhận mình là người họctrò nhỏ của các vị đó

Người luôn ca ngợi lòng nhân ái, đức hi sinh của Chúa Giêsu trongnhững bức thư gửi đồng bào Công giáo nhân dịp lễ Nôen Trong bức thư

năm 1945, Hồ Chí Minh viết: “Đức Thiên Chúa là tấm gương hi sinh triệt

để vì những người bị áp bức, vì những dân tộc bị đè nén, vì hòa bình, vì công lý Từ ngày Ngài giáng sinh đến nay, tinh thần bác ái của Ngài tỏa ra khắp, thấm vào lại sâu”

Trong nhiều bức thư gửi Hội Phật tử, Người thành kính bày tỏ lòng

ngưỡng mộ đức Phật Thích Ca Trong bức thư năm 1947, Người viết: “Đức

Phật đại từ đại bi cứu khổ, cứu nạn, muốn cứu chúng sinh ra khỏi khổ nạn, người phải hi sinh, tranh đấu, diệt lũ ác ma ” Hồ Chí Minh xem xét tôn

giáo, tín ngưỡng không chỉ từ bình diện chính trị - xã hội mà còn từ bìnhdiện giá trị đạo đức nhân sinh Người xem tôn giáo, tín ngưỡng là một yếu tốcấu thành văn hóa của nhân loại Tôn giáo, tín ngưỡng cũng là một phương

thức bộc lộ nhân tính Người Cộng sản cần tranh thủ những mặt tích cựctrong tôn giáo, tín ngưỡng để phục vụ sự nghiệp cách mạng.

Nhân dịp Nôen năm 1953, Người viết thư gửi đồng bào Công giáo:

“ Phúc âm dạy chúng ta rằng: Chúa Cơ đốc sinh ra làm gương mọi giống phúc đức như: hi sinh vì nước, vì dân, làm gương lao động, công bằng ruộng đất, tin thờ Chúa bằng tinh thần Chúng ta kháng chiến cứu nước, thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm, cải cách ruộng đất, làm cho người cày có ruộng, tín ngưỡng tự do Như vậy, là những việc Chính phủ, nhân dân ta làm đều hợp với tinh thần Phúc âm” [9, tr.197] Trong bức thư Người gửi

Hội Phật tử năm 1947 có đoạn: “ Nay đồng bào ta đại đoàn kết hi sinh của

cải xương máu, kháng chiến đến cùng để đánh tan thực dân phản động, để cứu quốc dân ra khỏi khổ nạn, để gìn giữ thống nhất và độc lập của tổ quốc Thế là chúng ta làm theo lòng đại từ, đại bi của Đức Phật Thích Ca, kháng chiến để đưa giống nòi ra khỏi ải nô lệ.” [10, tr.107].

Lòng thương yêu con người của Hồ Chí Minh khác lòng từ bi của ĐứcPhật Thích Ca, lòng bác ái của Đức Chúa Giêsu Phật và Chúa dạy conngười cuộc sống dương thế chỉ là tạm bợ Phật khuyên con người nhẫn nại tuluyện thoát khỏi vòng luân hồi để đến cõi niết bàn cực lạc Chúa khuyên conngười chăm chỉ cầu nguyện, rửa sạch mọi tội lỗi để được lên thiên đường

Hồ Chí Minh thương yêu con người sống thực trên thế gian này và chỉ ranguyên nhân gây nên mọi nỗi khổ đau cho con người bị áp bức; từ đó hướng

họ tới con đường cách mạng, con đường giải phóng dân tộc, giải phóng giaicấp, con đường để mỗi người hoàn toàn có quyền tự do lao động sáng tạo, tự

do tôn giáo, tín ngưỡng

1.2.2.2 Quan điểm Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo

* Đoàn kết tôn giáo là một bộ phận quan trọng trong chiến lược đại đoàn kết dân tộc nhằm thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

Theo Hồ Chí Minh cách mạng là việc chung của dân chúng chứ khôngphải của một hai người Vì vậy, để thực hiện đại đoàn kết dân tộc thì phải tậphợp lực lượng Trong đó có đoàn kết giữa những người có tôn giáo và nhữngngười không có tôn giáo, đồng bào các tôn giáo khác nhau là mục tiêu vànhiệm vụ hàng đầu Dưới chế độ thực dân phong kiến đồng bào có tôn giáohay không tôn giáo đều bị áp bức nặng nề Khi Tổ quốc bị mất độc lập thì cáctôn giáo cũng không được tự do Vì vậy đồng bào cần đoàn kết lại và đoàn kếtvới toàn dân đấu tranh giành độc lập

Năm 1941, khi phân tích tình hình thế giới, Hồ Chí Minh đã đưa nhiệm

vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu Và chỉ đạo tập hợp mọi lực lượng yêunước trong đó có đồng bào các tôn giáo….Đặc biệt là Hội phật giáo cứu quốc

và Hội Cơ đốc giáo cứu quốc đã tham gia rất tích cực trong mặt trận ViệtMinh, hình thành một khối đoàn kết thống nhất cùng chống Pháp, Nhật.Ngoài ra các tổ chức tôn giáo khác cũng nhanh chóng thu hút các tín đồ, chứcsắc vào mặt trận

Khi Nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa non trẻ mới ra đời, đã

phải chống chọi với thù trong giặc ngoài, bọn thực dân và phản động tuyêntruyền cộng sản là vô thần, vô thần là diệt đạo làm cho nhân dân hiểu lầm, làNgười đứng đầu nhà nước Hồ Chí Minh đã giải quyết rất tế nhị và mềm dẻo,

lại một lần nữa Người kêu gọi: “Toàn thể đồng bào ta không chia lương giáo, đoàn kết chặt chẽ quyết lòng kháng chiến để giữ gìn non sông Tổ quốc và cũng để giữ gìn tín ngưỡng tự do”[3, tr.365] Người đã chỉ ra tác hại của việc

mất đoàn kết là nguy cơ làm mất độc lập tự do

Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta lần hai, Hồ Chí Minh

đã ra lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (19-12-1946) Người nêu cao tin thần

đoàn kết, hiệu triệu đồng bào cùng ra sức chống thực dân Pháp: “Hỡi đồng bào, chúng ta hãy đứng lên, bất kì đàn ông, bất kì đàn bà, không chia tôn giáo, đảng phái…hễ là người Việt Nam yêu nước thì phải đứng lên chống thực dân Pháp để cứu tổ quốc”[9, tr.480].

Ngày 25-12-1945 Người đã gửi thư chúc mừng đồng bào công giáoViệt Nam nhân dịp lễ Nôen đầu tiên sau ngày giành độc lập, trong đó có

đoạn: “Hiện nay, Tổ quốc đồng bào ta công giáo và ngoại công giáo đều đoàn kết chặt chẽ, nhất trí đồng tâm như con một nhà, ra sức đấu tranh để giữ gìn nền độc lập của tổ quốc, ngoài sa trường thì xương máu của chiến sĩ công giáo và ngoại công giáo đã xây nên một bức tường thành kiên cố vĩ đại để cản lại kẻ thù là bọn thực dân Phương Tây Ở khắp nước thì đồng bào công giáo và ngoại công giáo đương đem cả lực lượng giúp vào cuộc kháng chiến và kiến quốc Tinh thần hy sinh phấn đấu tức là noi theo tinh thần cao thượng của đức chúa Giêsu”[6, tr.121, 122].

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp 1948-1949 Người đã viết một tậpsách mỏng nhằm tố cáo tội ác của thực dân Pháp đối với đồng bào công giáo

và lên án hành động xấu xa của Bảo Đại, lợi dụng đồng bào công giáo để

chống phá kháng chiến: “Ngày xưa vua Minh Mạng, vua Thiệu Trị và vua Tự Đức cậy thế quân chủ giết hại giáo sĩ ngoại quốc và đồng bào công giáo Việt Nam, thực dân Pháp mượn cớ ấy để chia rẽ dân tộc ta và cướp nước ta Sau

80 năm áp bức dân ta, thực dân Pháp bị đánh đổ, nước ta được giải phóng Thực dân Pháp lợi dụng thủ đoạn cũ mong chia rẽ lương-giáo, để làm kém lực lượng chiến đấu của ta và cướp nước ta một lần nữa.

Song thực dân Pháp quên rằng:

- Việt Nam ngày nay đã hoàn toàn đoàn kết, giáo cũng như lương, kiên quyết kháng chiến để tranh lấy thống nhất, độc lập cho tổ quốc.

- Đồng bào công giáo quyết thực hiện khẩu hiệu: Phụng sự thiên chúa, phụng sự tổ quốc và đều hiểu rằng kính chúa mà không biết yêu nước là chưa kính chúa, mà yêu nước thì phải kháng chiến” [3, tr.139].

Sau 1945, hoàn cảnh lúc này là chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc,cục diện chiến tranh lạnh đang hình thành, trong đó sự đối đầu giữa công giáo

và cộng sản là rất gay gắt Vậy mà một chính phủ non trẻ do Hồ Chí Minhlãnh đạo lại có thể huy động được đông đảo chức sắc tôn giáo vào mặt trậnđứng về phía đảng, bí quyết thành công này chính là sự thắng thế của tưtưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc

Hồ Chí Minh là tấm gương sáng nhất về việc thực hiện khối đoàn kếttôn giáo, Người không kì thị bất cứ một tôn giáo nào mà luôn quan tâm thămhỏi đồng bào các tôn giáo, đặc biệt là vào các dịp đại lễ Nôen

Ngày 13-7-1945, Hồ Chí Minh tiếp đại biểu của ba tôn giáo lớn làCông Giáo, Phật Giáo và Cao Đài, Người tuyên bố rằng: dân tộc có được giảiphóng thì tôn giáo mới được giải phóng, cho nên lúc này chỉ có quốc gia làtrên hết, không phân biệt tôn giáo nữa, mỗi người đều là công dân của nướcViệt Nam đều có nhiệm vụ chiến đấu cho độc lập tổ quốc

Tinh thần đoàn kết của Hồ Chí Minh còn thể hiện ở sự khoan dung,nhân ái đối với những người lầm đường lạc lối, bị bọn đội lốt tôn giáo lợidụng, để rồi có hành động đi ngược lại lợi ích dân tộc, nhưng thực sự họ thấysai lầm và sửa chữa thì mặt trận đoàn kết toàn dân sẵn sàng đón nhận họ

Trong thư gửi đồng bào Nam Bộ 1947, Người tha thiết kêu gọi: “Nhân dịp này tôi tha thiết kêu gọi đồng bào vì một cớ gì mà lầm đường lạc lối hãy kịp trở về với Tổ quốc Dù sao cũng là ruột thịt …tôi tin rằng các người hãy mau

tỉnh ngộ Và tôi cam đoan rằng Tổ quốc, đồng bào, chính phủ bao giờ cũng khoan hồng …” [10, tr.214,215].

Như vậy, qua thực tiễn đấu tranh cách mạng, Hồ Chí Minh đã đánh giácao vai trò của các tôn giáo trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng

xã hội mới Đồng bào Miền Nam trong cuộc dấu tranh chống Mỹ cứu nước đãkháng chiến rất anh dũng, các tín đồ Phật giáo, Công giáo, đạo Hồi, Tin Lành,Hòa hảo, Cao Đài cũng có nhiều đóng góp cho sự nghiệp thống nhất nướcnhà

 Đoàn kết tôn giáo phải trên cơ sở chăm lo đời sống vật chất và tinh

thần cho nhân dân.

Quán triệt quan điểm của chủ nghã Mác–Lênin về nguồn gốc, bản chấttôn giáo, để thực hiện chủ trương đoàn kết lương giáo, cảm hóa đồng bào giáodân đi theo cách mạng, Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm, tôn trọng phần

“đạo” mà còn phải quan tâm đến phần “đời” của đồng bào tín đồ các tôn giáo.Đây là quan điểm đặc sắc của Hồ Chí Minh về đoàn kết lương giáo, Ngườiluôn trăn trở một điều là làm thế nào để “sản xuất ngày càng phát triển, phầnxác được ấm no thì phần hồn cũng được yên vui”, để cho: “sánh danh Thiênchúa trên các tầng trời hòa bình cho mọi người lành dưới thế” Vì vậy, nếugiáo dục tốt và biết quan tâm chăm lo đời sống mọi mặt của họ thì giáo dân cóthể đấu tranh đến cùng “sống theo Đảng, chết theo Chúa” Người nhắc nhởcán bộ chú ý đến việc chăm lo sản xuất, nâng cao đời sống vật chất tinh thầngiáo dân

 Đoàn kết tôn giáo thì phải đấu tranh chống lại âm mưu lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng để chống phá cách mạng.

Từ âm mưu, thủ đoạn thâm độc của kẻ thù là luôn tìm cách chia rẽ nhândân ta bằng việc kích động, gây mâu thuẫn đồng bào theo đạo và không theođạo, giữa các đạo với nhau Chúng tuyên truyền cộng sản là vô thần sẽ tiêu

diệt tôn giáo, thà mất nước còn hơn mất chúa,… Trên thực tế một bộ phậngiáo dân đã mắc mưu, ngộ nhận tin theo kẻ thù Vì thế, Người yêu cầu phảithường xuyên nêu cao tinh thần, đấu tranh vạch rõ thủ đoạn của địch, tuyêntruyền giải thích các chính sách của Đảng và Nhà nước ta.

Trong Bản án chế độ thực dân Pháp , Người đã lên án mạnh mẽ bọn

thực dân Pháp cấu kết với các giáo sĩ, chức sắc công giáo để xâm lược nước

ta Người nói: “Như vậy là người dân An Nam không chỉ trói buộc vào một chiếc cột mà họ còn bị đóng đinh bởi bốn thế lực liên hợp: Nhà nước, tên thực dân, nhà thờ, tên lái buôn”[13, tr.160] Hồ Chí Minh coi bọn đội lốt tôn

giáo để chống phá cách mạng không những là Việt gian mà còn là giáo gian

Chính vì vậy, để thực hiện đoàn kết tôn giáo, Hồ Chí Minh luôn quantâm đến việc giáo dục quần chúng phân biệt quyền tự do tín ngưỡng với việclợi dụng nó để chống phá cách mạng có như vậy mới thực hiện được chiếnlược đoàn kết dân tộc nói chung và tôn giáo nói riêng

1.2.2.3 Tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân

Đây là chính sách nhất quán của Đảng và Chủ Tịch Hồ Chí Minhnhằm xây dựng đoàn kết lương giáo không ngừng củng cố và mở rộng khốiđại đoàn kết dân tộc

Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, việc triều đình nhà Nguyễn khôngthực hiện chính sách tự do tôn giáo tín ngưỡng là một trong những nguyênnhân làm cho nước ta rơi vào tay thực dân Pháp Triều đình nhà Nguyễn, đặcbiệt là vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức đã thi hành chính sách cấm đạo,giết đạo rất gay gắt: Bắt bớ và giết hại nhiều giáo sĩ ngoại quốc và giáo dânnước ta, đập bỏ phá hủy nhà thờ Vì vậy, đã gây nên tình trạng ly tán lòng dânvới triều đình, không tập hợp được lực lượng Thực dân Pháp lấy cớ này xâmlược nước ta với chiêu bài “bảo vệ đạo”, còn giáo dân thì căm thù thậm chí

còn đứng về phe thực dân Pháp chống lại nhà Nguyễn Đây là bài học lịch sửlớn việc không tôn trọng quyền tự do tôn giáo tín ngưỡng nhân dân.

Theo Hồ Chí Minh tôn giáo vừa là bộ phận cấu thành của văn hóa, vừa

là di sản văn hóa nhân loại, đó mặc nhiên là nhu cầu tinh thần của cuộc sống

nhân dân Người nói: “Ý nghĩa của văn hóa là: vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ hàng ngày về ăn mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hóa Văn hóa là tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và sự sinh tồn”[4, tr.200] Do đó, theo Hồ Chí Minh tôn

giáo nó thuộc về lĩnh vực tinh thần rất tế nhị, nhạy cảm, theo hay không theomột tôn giáo nào, một tính ngưỡng nào là quyền của mỗi công dân, tôn giáo

có quyền ứng cử và bầu cử mà không hề có sự phân biệt Vì thế nếu can thiệpvào đời sống, tính ngưỡng của người khác thì sẽ tăng thêm lòng thù hận vàkhông thể đoàn kết được lực lượng Tín ngưỡng tôn giáo là niềm tin thiêngliêng, giữ một vị trí rất quan trọng trong đời sống tin thần và chi phối tâm tưtình cảm của đồng bào các tôn giáo Do đó, vi phạm niềm tin tôn giáo là viphạm tín đồ chia rẽ khối đoàn kết là mắc vào âm mưu thâm độc của kẻ thù

Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Tất cả mọi người có quyền nghiên cứu một

chủ nghĩa “tín đồ Phật giáo tin ở Phật, tín đồ Gia Tô tin ở chúa Trời cũng như chúng ta tin ở đạo Khổng Đó là những vị chí tôn nên chúng ta tin tưởng”[13, tr.165] Mặc dù thế giới quan cách mạng và thế giới tôn giáo khác

nhau, song không vì thế mà đối đầu, phải tôn trọng đức tin của mọi người Dovậy, trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ năm 1945, Hồ Chí

Minh tuyên bố: “Tín ngưỡng tự do lương - giáo đoàn kết” Không chỉ bằng

lời nói mà còn thể hiện bằng Hiến pháp và pháp luật Trong bản hiến pháp

đầu tiên 1946 của chúng ta đã ghi nhận: “Nhân dân có quyền tự do tín ngưỡng” Trong chính cương mặt trận Liên Việt điều thứ 7, điểm 1 viết: “Tôn trọng tự do tính ngưỡng, tự do thờ cúng tổ tiên” [2, tr.359].

Năm 1951, trước luận điệu xuyên tạc của kẻ thù, Hồ Chí Minh cũngtuyên bố: vấn đề tôn giáo thì Đảng Lao Động Việt Nam hoàn toàn tôn trọngquyền tự do tín ngưỡng của mọi người

Khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, ngày 8-3-1955, một lần nữa Ngườikhẳng định chính sách nhất quán, lâu dài của Đảng và Nhà nước ta về quyền

tự do tín ngưỡng, tôn giáo và khẳng định: Chính phủ nhất định làm đúng nhưvậy Đến ngày 14-6-1955, Bác đã kí sắc lệnh 234/SL về vấn đề tôn giáo, gồm

5 chương và 16 điều rất chi tiết, cụ thể về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáocủa nhân dân

Theo Hồ Chí Minh, Chính phủ bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tự dothờ cúng của nhân dân, không ai xâm phạm quyền tự do ấy Mọi người ViệtNam đều có quyền tự do theo hoặc không theo một tôn giáo nào Mọi côngdân theo hay không theo một tôn giáo nào đều được hưởng mọi quyền lợi củacông dân, những nơi thờ cúng, các trường giáo lý của tôn giáo được pháp luậtbảo hộ Các di sản văn hóa trong tôn giáo cần được bảo vệ giữ gìn Để làmđược các vấn đề đó theo Người phải được luật hóa, bởi vì những quy địnhpháp luật có lên quan tới tín ngưỡng, tôn giáo vừa là điều kiện vừa là công cụbảo đảm cho việc thực hiện quyền tự do tí ngưỡng của nhân dân

Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình Hồ Chí Minh luôn tôn trọngquyền tự do tín ngưỡng của đồng bào Dù bận nhiều công việc nhưng Ngườiluôn thăm hỏi, tiếp xúc với đồng bào, trong mọi cử chỉ, lời nói đều thể hiệnmột thái độ chân thành sâu sắc với đồng bào các tôn giáo Ngoài ra, Ngườiluôn luôn nhắc nhở, cán bộ và nhân dân ta là tuyệt đối không được xúc phạm

đến tín ngưỡng, tôn giáo của đồng bào Tất cả những quan điểm trên của