Tóm tắt nhân vật nữ trong tiểu thuyết y ban

Đối tượng nghiên cứu: Thế giới nhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Ban với những biểuhiện cụ thể của nó đặc điểm loại hình, nghệ thuật biểu hiện.. Trong giáo trình Lý luận văn học của Trườn

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Nhân vật là yếu tố cơ bản của tác phẩm văn học Văn

học không thể thiếu nhân vật, bởi đó là tiêu điểm để nhà văn thểhiện những khái quát về hiện thực đời sống, bộc lộ tư tưởng, quanniệm nghệ thuật cũng như lý tưởng thẩm mỹ của mình về cuộc đời,con người Nghiên cứu tác phẩm văn học không thể không tiếp cậnnhân vật văn học Việc nghiên cứu nhân vật giúp người nghiên cứunhận diện những diễn biến tư tưởng, cảm quan đời sống và thi phápnghệ thuật của nhà văn, từ đó có cơ sở để khẳng định những đónggóp riêng của nhà văn vào tiến trình văn học dân tộc

1.2 Văn học Việt Nam từ sau đổi mới ghi nhận những đóng

góp quan trọng của các nhà văn nữ, đặc biệt trong thể loại truyệnngắn và tiểu thuyết Điểm nổi bật trong sáng tác của các cây bút nữ

là sự xuất hiện đặc biệt đông đảo và chiếm ưu thế của các nhân vật

nữ Có thể nói, các nhà văn nữ, với những nỗ lực sáng tạo nhiều mặt

đã khẳng định được vị trí của mình trên văn đàn Thông qua việctìm hiểu nhân vật nữ trong các sáng tác của nhà văn nữ, ngườinghiên cứu có cơ sở khám phá sâu sắc và nhiều chiều hơn thế giớitâm hồn, những “ẩn mật bản ngã” của “một nửa nhân loại” Nghiêncứu đặc tính cấu trúc nhân vật nữ còn giúp người nghiên cứu tìmhiểu sâu hơn các vấn đề văn hóa đương đại đang đặt ra như vấn đềgiới, ý thức nữ tính, cái nhìn của chủ thể nhà văn nữ

1.3 Trong số các nhà văn nữ đương đại, Y Ban là một cây

bút có một vị trí nổi bật Từ hơn mười năm trở lại đây, bà đã xuấtbản hàng chục tập truyện ngắn và nhiều tiểu thuyết gây tiếng vang.Với sự tự tin và bản lĩnh của một ngòi bút tài năng, đam mê sáng tạocùng sự tri nhận sắc sảo về cuộc sống, Y Ban đã tạo dựng được mộtbản sắc văn xuôi độc đáo Phân tích đặc điểm cấu trúc nhân vật nữtrong tiểu thuyết của bà có thể nhận ra phần lớn đặc điểm này

Đọc tiểu thuyết Y Ban, có thể nhận ra, mảng đề tài được đềcập nhiều nhất và cũng là một thế mạnh trong sáng tác của bà là tìnhyêu và phụ nữ Bản thân tác giả, khi nói về ý đồ và quan điểm sángtác của mình cũng nhấn mạnh: “Có thể nói, một mảng “ đặc sản”trong nghiệp văn của tôi là viết về đàn bà Mảng đề tài này là thuận

tay, là niềm trăn trở, là món nợ nhất đối với tôi Trong một xã hộiđang đánh mất quá nhiều giá trị như hiện nay thì người hứng chịunhiều nhất không ai khác chính là những người đàn bà Họ buộcphải tự vươn lên để tìm cách giải tỏa, để đối kháng, để sống Trongtiểu thuyết của mình, tôi muốn những người đàn bà ấy phải sốngcho mình, sống theo cách của mình, dù cho họ phá cách”.

Với tất cả những lí do lí thuyết – lịch sử nêu trên, chúng tôiquyết định nghiên cứu đề tài “Nhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Ban”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Y Ban là một cây bút văn xuôi độc đáo Cho đến thời điểmhiện nay, đã có nhiều bài nghiên cứu, phê bình phân tích sáng táccủa bà trên nhiều khía cạnh khác nhau Tiêu biểu trong số đó là các

bài: Một giọng nữ trầm trong văn chương của nhà phê bình Bùi Việt Thắng, Y Ban và những thân phận đàn bà của nhà văn Xuân Cang, Đọc truyện ngắn Y Ban của Lê Hương Thủy, Trò chơi hủy diệt cảm xúc - Nhịp điệu của văn xuôi của nhà phê bình Hoài Nam, Y Ban viết về nỗi đau rất đàn bà của tác giả Dương Cầm.

Trên các trang báo điện tử, các bài viết về tác phẩm của YBan trên mạng khá phong phú Điều này cũng cho thấy các cách đọc

và cảm nhận khác nhau của độc giả về truyện ngắn và tiểu thuyết

của bà Có thể kể đến các bài như: Buồn ơi! Y Ban chào mi của Xuân Anh; Nhà văn Y Ban – văn chương vẫn cần trời cho; Y Ban: Bốp chát & nữ tính của Hòa Bình; Y Ban không thấy nhục cảm là phi đạo đức của Tú Cầu; Đối thoại Y Ban – Nguyễn Khắc Phục của

Lê Hà; Nhà văn Y Ban bị sốc khi “I am đàn bà” bị thu hồi của Nguyễn Hằng; Nhà văn Y Ban: “Chúng ta đang quay cuồng trong bức xúc” của Hoàng Hường; “Lát cắt” Y Ban của Cao Minh, Trần Thanh Hà trong Xuân Từ Chiều - chua xót vì nỗi con người,…

Có thể thấy, các bài viết, công trình nghiên cứu về sáng táccủa Y Ban trên các báo và tạp chí khá phong phú về số lượng Tuynhiên, tác giả của các bài viết đó mới chỉ dừng lại tìm hiểu một sốkhía cạnh hoặc giới thiệu, nhận định chung về tác giả mà chưa đisâu nghiên cứu vấn đề nhân vật nữ trong các tiểu thuyết của bà

Trên cơ sở kế thừa ý kiến của các nhà nghiên cứu đi trước,luận văn của chúng tôi tập trung nghiên cứu đề tài “Thế giới nhânvật nữ trong tiểu thuyết Y Ban” Chúng tôi xem đây là con đường

hợp lí nhất để đánh giá những nét độc đáo trong tiểu thuyết Y Ban,ngõ hầu ghi nhận kịp thời những đóng góp của bà vào tiến trình tiểuthuyết Việt Nam đương đại.

3 Mục đích nghiên cứu

- Phân tích đặc tính của nhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Bannhằm chỉ ra một phương diện độc đáo trong thế giới nghệ thuật củanhà văn

- Khẳng định những đóng góp quan trọng về tư tưởng và thipháp nghệ thuật của tác giả vào tiến trình tiểu thuyết Việt Namđương đại

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Loại hình hóa thế giới nhân vật nữ và phân tích đặc điểmnhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Ban

- Các thủ pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ trong tiểuthuyết Y Ban

- Đối sánh loại hình với một số cây bút đương đại ( đặc biệt

là các cây bút nữ) để thấy những nét độc đáo trong cảm quan đờisống và thi pháp nghệ thuật của Y Ban

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu:

Thế giới nhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Ban với những biểuhiện cụ thể của nó ( đặc điểm loại hình, nghệ thuật biểu hiện)

5.2 Phạm vi nghiên cứu:

Các tiểu thuyết đã công bố của Y Ban:

- Đàn bà xấu thì không có quà, Nxb Hội nhà văn (2004);

- Xuân Từ Chiều, Nxb Phụ nữ (2008);

- Trò chơi hủy diệt cảm xúc, Nxb Trẻ ( 2012).

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp hệ thống, Phương pháp phân tích - tổng hợp, Phương pháp so sánh, so sánh hệ thống và so sánh loại hình

7 Đóng góp mới của luận văn

7.1 Luận văn là công trình nghiên cứu chuyên sâu về đặc

tính cấu trúc nhân vật nữ trong tiểu thuyết của một nhà văn nữ nổitiếng Thực hiện đề tài này giúp người nghiên cứu có thể phát hiện

và loại hình hóa các kiểu loại nhân vật nữ tiêu biểu trong tiểu thuyết

Y Ban, đồng thời chỉ ra những nét đặc sắc trong nghệ thuật xâydựng nhân vật nữ trong tác phẩm của bà.

7.2 Khẳng định những đóng góp riêng của Y Ban vào tiến

trình tiểu thuyết Việt Nam đương đại (cả về cảm quan đời sống lẫnthi pháp nghệ thuật)

7.3 Góp phần khẳng định ý nghĩa của hướng phân tích lí

thuyết - lịch sử trong nghiên cứu văn học nói chung, trong nghiêncứu cấu trúc nhân vật nói riêng

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, phụ lục, tài liệu thamkhảo, nội dung luận văn của chúng tôi gồm có ba chương:

Chương 1 Khái quát về hình tượng nhân vật nữ và một số

đặc điểm của nhân vật nữ trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại

Chương 2 Thế giới nhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Ban Chương 3 Một số thủ pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ

trong tiểu thuyết Y Ban

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

KHÁI QUÁT VỀ HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT NỮ

VÀ MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÂN VẬT NỮ

TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 1.1 Khái quát về hình tượng nhân vật nữ trong văn học

1.1.1 Khái niệm về nhân vật và nhân vật nữ

1.1.1.1 Về khái niệm nhân vật văn học, giới nghiên cứu, phêbình đã đưa ra khá nhiều quan điểm khác nhau

Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, nhà nghiên cứu Lại

Nguyên Ân quan niệm: “Nhân vật văn học là một trong những kháiniệm trung tâm để xem xét sáng tác của một nhà văn, một khuynhhướng, trường phái hoặc dòng phong cách Nhân vật văn học là hìnhtượng nghệ thuật về con người Một trong những dấu hiệu về sự tồntại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ Bên cạnh conngười, nhân vật văn học có khi là các con vật, các loài cây, các sinhthể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống con người”

Các tác giả trong Từ điển văn học lại nhìn nhận nhân vật ở

khía cạnh vai trò, chức năng của nó đối với nội dung và hình thứccủa tác phẩm:

“Nhân vật là yếu tố cơ bản nhất trong tác phẩm văn học, tiêuđiểm để bộc lộ chủ đề, tư tưởng chủ đề và đến lượt mình nó lại đượccác yếu tố có tính chất hình thức của tác phẩm tập trung khắc hoạ.Nhân vật do đó là nơi tập trung giá trị tư tưởng - nghệ thuật của tácphẩm văn học”

Trong giáo trình Lý luận văn học của Trường Đại học Sư

phạm Hà Nội, các nhà nghiên cứu nhận xét:

“Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được miêu

tả, thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học Đó là nhữngnhân vật có tên như Tấm, Cám, Thạch Sanh, Thuý Kiều,… Đó lànhững nhân vật không có tên thằng bán tơ, một mụ nào trong

Truyện Kiều, những kẻ đưa tin, lính hầu, chạy hiệu thường thấy

trong kịch Đó là những con vật trong truyện cổ tích, đồng thoại,thần thoại, bao gồm cả quái vật lẫn thần linh, ma quỷ, những con vậtmang nội dung và ý nghĩa con người Nhân vật có thể được thể hiệnbằng những hình thức khác nhau nhất Đó có thể là những conngười được miêu tả đầy đặn cả ngoại hình lẫn nội tâm, có tính cách,tiểu sử như thường thấy trong tác phẩm tự sự, kịch Đó có thể lànhững người thiếu hẳn những nét đó, nhưng lại có tiếng nói, giọngđiệu, cái nhìn như nhân vật người trần thuật, hoặc chỉ có cảm xúc,nỗi niềm, ý nghĩ, cảm nhận như nhân vật trữ tình trong thơ trữ tình.(…) Khái niệm nhân vật có khi được sử dụng một cách ẩn dụ,không chỉ một con người cụ thể nào mà chỉ một hiện tượng nổi bậttrong tác phẩm (…) nhưng chủ yếu vẫn là con người trong tácphẩm (…) nhân vật văn học là một hiện tượng ước lệ, có những dấuhiệu để ta nhận ra”

Có thể xem đây là một quan niệm cụ thể, chi tiết về nhân vật

văn học Trong giáo trình Lí luận văn học của Trường Đại học Khoa

học xã hội và Nhân văn Hà Nội, nhà nghiên cứu Hà Minh Đức chorằng:

“Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tínhước lệ, đó không phải là sự sao chụp mọi chi tiết biểu hiện của conngười mà chỉ là sự thể hiện con người qua những đặc điểm điển

hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách, … Và cần chú ý thêm mộtđiều: thực ra khái niệm nhân vật thường được quan niệm với mộtphạm vi rộng hơn nhiều, đó không chỉ là con người, những conngười có tên hoặc không tên, được khắc hoạ sâu đậm hoặc chỉ xuấthiện thoáng qua trong tác phẩm mà còn có thể là những sự vật, loàivật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách con người… Cũng cókhi đó không phải là những con người hoặc có liên quan tới conngười, được thể hiện nổi bật trong tác phẩm”.

Các quan niệm về nhân vật trên đây mặc dầu có khác nhau

về tiểu tiết song cơ bản vẫn có sự gặp gỡ trên một số tiêu điểm nhấtđịnh: nhân vật là đối tượng mà văn học miêu tả, được xây dựngbằng những phương tiện nghệ thuật nhằm phản ánh đời sống hiệnthực; là yếu tố cơ bản nhất của tác phẩm, mang tính ước lệ và thểhiện sự sáng tạo của nhà văn Với vị trí quan trọng như vậy, nhânvật trở thành yếu tố không thể bỏ qua khi tìm hiểu, nghiên cứu vềmột nhà văn nào đó

1.1.1.2 Nhân vật nữ là một loại hình cụ thể của nhân vật vănhọc Có thể nói khái quát: Nhân vật nữ chính là hình ảnh, hìnhtượng người phụ nữ được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm văn họcbằng các phương tiện văn học

Nghiên cứu nhân vật nữ là nghiên cứu một kiểu cấu trúcnhân vật văn học đặc thù

1.1.2 Nhân vật nữ trong văn học truyền thống Việt Nam

Phụ nữ là một nửa của nhân loại, là biểu tượng của cái đẹp,hiện thân của sự sinh tồn và luân chuyển sự sống Trong dòng chảyvăn học từ cổ chí kim, hình tượng người phụ nữ luôn là một trongnhững đề tài quen thuộc nhất và là nguồn cảm hứng vô tận Tuymức độ đậm nhạt khác nhau ở mỗi thời kỳ, song hình tượng ngườiphụ nữ luôn được xem là một tâm điểm trong văn học truyền thốngViệt Nam Qua hình tượng này, người đọc các thế hệ sau thấy đượcđặc điểm số phận của người phụ nữ Việt Nam qua các thời đại và cảtầm mức nhân văn trong cái nhìn đối với phụ nữ

Trong văn học dân gian, nhân vật nữ đại diện cho lý tưởngthẩm mỹ của nhân dân Tuy nhiên, những chuẩn mực thẩm mỹ buổiban đầu chưa thể hiện một cách cụ thể, rõ ràng, đầy đủ diện mạo củangười phụ nữ Theo thời gian, bức chân dung này ngày càng được

hình dung một cách rõ nét hơn Người phụ nữ hiện lên trong vănxuôi dân gian chủ yếu qua các câu chuyện cổ tích Họ luôn toả sángnhững nét đẹp: hiền lành, chăm chỉ, giàu đức hy sinh, giàu lòngnhân ái.

Trong văn học trung đại, hình tượng người phụ nữ hiện lênngày càng đa dạng, nhiều chiều Người phụ nữ, một mặt vẫn kế thừa

tư tưởng của văn học dân gian; mặt khác, lại bổ sung thêm nhữngquan niệm mới, trong đó, “hồng nhan bạc mệnh” Điểm qua gươngmặt nhân vật nữ thời kỳ này ta thấy một điểm chung ở họ là có cuộcđời đầy sóng gió, bẽ bàng, không mấy ai có được hạnh phúc thật sự.Tuy nhiên, văn học trung đại bước đầu đã phản ánh được quan niệm

về con người cá nhân trong xã hội Nhiều nhân vật nữ đã thể hiện sựphản kháng, tố cáo xã hội, nêu lên suy nghĩ, quan điểm riêng củamình, bộc bạch trực tiếp những nỗi khổ đau, những niềm riêng tư(sự tự ý thức về mình) Có thể nói, văn học thời kỳ này đã thực hiệnnhững khám phá đời sống nội tâm nhiều cung bậc của con người,đặc biệt là người phụ nữ

Văn học Việt Nam giai đoạn 1930 -1945 tiếp tục khai thác

đề tài về người phụ nữ Sáng tác của Tự lực văn đoàn đã xây dựng

hình ảnh những người phụ nữ mới, là những con người dám đấutranh cho tự do cá nhân, cho hạnh phúc con người, phê phán cái xấu,cái cũ, đòi quyền sống, tự do yêu đương và lựa chọn hạnh phúc cho

bản thân Song hành và đối ứng với Tự lực văn đoàn, văn học hiện

thực phê phán giai đoạn này đi sâu khám phá những bi kịch khácnhau trong cuộc đời người phụ nữ Người phụ nữ hiện lên như mộtbiểu tượng trong văn học về nỗi khổ đau, bất hạnh chồng chất củakiếp người và cuộc đời họ bao giờ cũng kết thúc trong sự tuyệtvọng, bế tắc Những nhân vật nữ này đã phản ánh phần nào tìnhtrạng bế tắc trong xã hội Việt Nam trước cách mạng trong hoàncảnh xã hội thực dân nửa phong kiến

Trong văn học giai đoạn 1945 - 1975, trong không khí hàohùng của một thời đại lịch sử, nhân vật người phụ nữ đã có một diệnmạo mới bên cạnh những nét đẹp truyền thống bao đời của ngườiphụ nữ Việt Nam: nhân hậu, thủy chung, chịu thương chịu khó, giàuđức hi sinh… Người phụ nữ được đặt trong mối quan hệ với nhữngvấn đề chung của thời đại Người phụ nữ bước vào cuộc chiến đấu

thần thánh của đất nước, làm nên những tượng đài bất tử về vẻ đẹpcủa người phụ nữ Việt Nam trong lòng dân tộc, thời đại Có thểthấy, người phụ nữ trong giai đoạn này là con người của cộng đồng,của xã hội gắn với cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, được soi rọi dướicái nhìn lý tưởng hoá mang tính sử thi.

1.2 Một số đặc điểm của nhân vật nữ trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại

Sau năm 1975, văn học có xu hướng trở về với cái đờithường muôn mặt, cảm hứng sử thi nhạt dần, thay thế vào đó là cảmhứng về thế sự - đời tư Nhân vật người phụ nữ hiện lên với tư cáchcon người cá nhân, những mảnh đời riêng lẻ Văn xuôi thời kỳ đổimới xem phụ nữ như một khách thể thẩm mĩ độc lập, một thế giớiriêng đầy bí ẩn và hấp dẫn cần được khám phá và lý giải

Chưa bao giờ người phụ nữ lại nhận được sự quan tâm lớncủa đông đảo người cầm bút như hôm nay, kể cả người cùng giới vàkhác giới Sự xuất hiện đa dạng, phong phú của nhân vật nữ chothấy mỗi nhà văn đã tìm cho mình một hướng đi riêng khi khai thác

đề tài này Nhân vật nữ trong các sáng tác của nhà văn nữ hiện ranhư một sự khám phá và thể hiện chính bản thân mình Thế giới phụ

nữ qua cái nhìn phụ nữ của các nhà văn đương đại đa dạng và đa sự.Bằng kinh nghiệm bản thân, các nhà văn đã phô bày đời sống củangười phụ nữ ở tầng sâu bản thể Họ đem đến cho văn học nhữngtrải nghiệm mới, những hiểu biết mới về người phụ nữ

Tóm lại, người phụ nữ là hình tượng xuyên xuốt và nổi bậttrong văn học Việt Nam, gắn liền với sự vận động trong quan niệmnghệ thuật về con người qua các giai đoạn lịch sử văn học Mặc dù ởmỗi giai đoạn khác nhau, cái nhìn về người phụ nữ luôn có nhữngthay đổi nhất định song dù ở thời đại nào thì người phụ nữ vẫn sángngời vẻ đẹp truyền thống của mình trong văn hóa dân tộc và luôn làhình ảnh tích cực được nhà văn gửi gắm nhiều tình cảm thương yêutrân trọng

1.3 Vấn đề nhân vật nữ của các nhà văn nữ

Văn học Việt Nam những năm gần đây xuất hiện một độingũ khá đông đảo các nhà văn nữ viết về người phụ nữ Tiêu biểutrong số đó là các tác giả: Lý Lan, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan ThịVàng Anh, Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Y Ban… Sự xuất hiện của

các cây bút nữ đã đem đến cho văn học đương đại Việt Nam mộtluồng gió mới và tạo thế cân bằng trong sáng tác văn học giữa haigiới.

Người phụ nữ viết văn sở hữu những thuận lợi thiên bẩm màcác cây bút nam khó có được Họ có thể dễ dàng viết về những vấn

đề của giới mình và có khả năng đi sâu vào thế giới tâm hồn đầy bí

ẩn của người phụ nữ Với cái nhìn mẫn cảm bản năng, các nhà văn

nữ thường thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến số phận, hạnh phúc vàquyền sống của giới mình

Theo suy nghĩ và cảm nhận của các nhà văn nữ, người phụ

nữ vẫn còn mang nhiều nỗi khổ cực đắng cay cần được chia sẻ Vănhọc là một phương tiện để người phụ nữ giãi bày tâm tư, nghiềnngẫm nỗi niềm nhân tâm thế sự, thẳng thắn đối thoại với nhữngquan niệm cũ, thức tỉnh ý thức cá nhân, khát vọng bản thể, khẳngđịnh giá trị sống của chính mình

Mảng hiện thực lớn trong các sáng tác của cây bút nữ là

“những cái tôi đàn bà phong phú, phức tạp và sâu sắc” Người phụ

nữ được khai thác ở nhiều sắc thái cảm xúc, tâm trạng và cảm giácmột cách tinh tế và khéo léo Cùng với khát vọng yêu đương, niềmthương cảm với những thân phận đàn bà được bộc lộ một cách đầysuy tư, trắc ẩn Không những vậy, người phụ nữ được đưa về vớithiên tính nữ đặc trưng

Mỗi tác giả với một lối viết riêng, một cách tiếp cận riêng,song đằng sau từng trang viết là những niềm thương yêu, sự trântrọng và cảm thông với số phận của người phụ nữ Các nhà văn nữ

đã phát huy được những ưu thế giới tính của mình khi xây dựngnhân vật nữ với đời sống nội tâm phong phú, phức tạp, thể hiện sựquan tâm sâu sắc đến số phận, hạnh phúc và quyền sống của ngườigiới mình trong đời sống hôm nay

CHƯƠNG 2

THẾ GIỚI NHÂN VẬT NỮ TRONG TIỂU THUYẾT Y BAN 2.1 Quan niệm nghệ thuật về người phụ nữ trong tiểu thuyết

Y Ban

2.1.1 Khái quát về quan niệm nghệ thuật về con người

Đối tượng thẩm mỹ của văn học là con người Do vậy, tất cảnhững gì liên quan đến con người, thuộc về con người đều nằmtrong phạm vi biểu hiện của văn học Khái niệm nghệ thuật về conngười được nghiên cứu ở nhiều phương diện với những cách hiểuphong phú Về cơ bản có thể xác định:

“Quan niệm nghệ thuật về con người là sự lý giải, cắt nghĩa,

sự cảm thấy con người đã được hoá thân thành các nguyên tắc,phương tiện, biện pháp hình thức thể hiện con người trong văn học,tạo nên giá trị nghệ thuật và thẩm mỹ cho các hình tượng nhân vậttrong đó”

Quan niệm nghệ thuật về con người tồn tại trong thế giớiquan của mỗi người nghệ sĩ, gắn liền với cá tính sáng tạo của nhàvăn

Quan niệm nghệ thuật về con người là tiêu chuẩn quan trọng

để đánh giá giá trị nhân văn vốn có của một hiện tượng văn học.Người nghệ sĩ đích thực là người luôn suy nghĩ về con người, vì conngười, nêu ra những tư tưởng mới để hiểu con người Khám pháquan niệm nghệ thuật về con người là đi sâu vào thực chất sáng tạocủa người nghệ sĩ để đánh giá đúng về họ

Quan niệm nghệ thuật về con người có sự thay đổi qua mỗithời kỳ văn học Trước 1975, con người được nhìn theo lối sử thihoá, luôn được đặt trong mối quan hệ với cộng đồng, với dân tộc.Bởi thế cái nhìn giản đơn, phiến diện về con người là không tránhkhỏi

Sau 1975, con người đã được nhìn nhận như “một cá thểbình thường trong những môi trường sống bình thường” Sự hỗn tạptrong tâm hồn, bản năng tự nhiên, đời sống tâm linh là những miềnsáng tác bất tận của người nghệ sĩ Sự soi chiếu con người từ nhiềuchiều kích, góc độ nhằm “tìm ra con người bên trong con người”,đem lại cái nhìn toàn diện về con người cho văn học

2.1.2 Một số biểu hiện của quan niệm nghệ thuật về người phụ nữ trong tiểu thuyết Y Ban

Như đã khẳng định ở trên, đối tượng thẩm mĩ đặc thù trongcác sáng tác của Y Ban là những kiếp phận đàn bà Do đó, hình ảnh

và thân phận đàn bà hiện ra trong tác phẩm của nhà văn được xem là

“đàn bà nhất trong mọi đàn bà này” thật phong phú: những cô gáithôn quê, những người đàn bà thành thị, người phụ nữ ít học hay cóhọc vị và địa vị xã hội cao, những người phụ nữ bình thường haykhuyết tật, lỡ dở… Mỗi người một cảnh đời, một số phận Nhưng

cho dù họ là ai thì với Y Ban đều có điểm chung muôn thủa: kiếp đàn bà là kiếp đời bi kịch, khổ đau, bất hạnh Y Ban đã hướng ngòi

bút vào những mảnh đời, những thân phận đàn bà với những nỗi đaucũng rất đỗi đàn bà trong cuộc sống hiện đại

Người phụ nữ trong sáng tác của Y Ban còn là những con

người bản năng yêu và khát vọng sống mãnh liệt Trong tiểu thuyết

của mình, Y Ban đã để những người đàn bà ấy phải sống cho mình,sống theo cách của mình, dù cho họ phá cách Trong mỗi tác phẩmcủa bà luôn xuất hiện hình ảnh người đàn bà khao khát một tình yêuhoàn hảo và tuyệt mĩ Họ mong muốn được cảm nhận hết nhữngcung bậc và sắc thái muôn màu của tình yêu Họ cũng cần một ngườiđàn ông lí tưởng để đem lại cho họ những cảm giác thăng hoa trongtình yêu và những rung động hạnh phúc Với Y Ban, hạnh phúc củangười phụ nữ thật giản đơn Hạnh phúc là được có một gia đình vớimột người chồng và những đứa con để chăm lo; là được giao cảm vớimọi người, đem hạnh phúc đến cho mọi người; là sự đồng điệu củanhững tâm hồn biết chia sẻ, cảm thông lẫn nhau Cùng với khát khao

hạnh phúc, người phụ nữ theo quan niệm của bà còn là những con người có những khát khao rất bản năng, rất con người Cuộc sống

càng văn minh, con người ngày càng có những đòi hỏi cao hơn chomình Mong muốn được giải phóng cho cái phần bản năng sâu thẳmnhất, hoang dại nhất, sơ khai nhất để cảm nhận những điều tốt đẹp

mà tạo hóa đã ban tặng Đó cũng là xu hướng trở về với con người tựnhiên bản thể, sống chân thực với chính mình Cho nên trong tiểuthuyết của mình, Y Ban muốn những người đàn bà ấy phải sống chomình, sống theo cách của mình, cho dù họ có phá cách Và vì thế,những người đàn bà trong tác phẩm của bà, cho dù khổ đau, mặc cho

vẻ bề ngoài khô cứng, có lúc cô đơn đến tận cùng thì bên trong vẫn làtrái tim ấm nóng, muốn quan tâm người và muốn được người khácquan tâm Họ khao khát được sống, được yêu, được là bản thân mình.

Tóm lại, người phụ nữ trong tiểu thuyết của Y Ban là nhữngcon người được chú ý khai thác trên nhiều bình diện, nhiều khíacạnh, ở cả những khuất khúc trong tâm hồn tình cảm và chiều sâuthân phận Người đọc nhận thấy người thấy người phụ nữ trong tiểuthuyết của bà là những con người bất hạnh, con người khát khao, conngười bản năng – đó là phần bí ẩn trong người phụ nữ mà nhà vănmuốn khám phá và tìm hiểu Được xem là “người đàn bà nhất trongmọi đàn bà”, lại là nhà văn tiêu biểu cho tinh thần nữ quyền, Y Ban

đã giúp người đọc hình dung về một thế giới đàn bà thật bí ẩn, chênhvênh mà cũng đầy yêu thương và đức hi sinh cho nhân loại

2.2 Các kiểu nhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Ban

Nghiên cứu nhân vật chính là nghiên cứu cách nhà văn nhìn

nhận, cắt nghĩa về con người như thế nào và bằng cách nào trongvăn chương của mình Khảo sát hệ thống nhân vật của Y Ban, cáchtiếp cận của chúng tôi là đi vào những kiểu dạng nhân vật nổi bật,những thủ pháp nghệ thuật đặc thù, tìm hiểu những đặc trưng củanhân vật, qua đó hiểu được cái nhìn nghệ thuật của nhà văn về conngười và cuộc đời Căn cứ vào sự lặp lại mang tính qui luật của các

mô hình nhân vật, chúng tôi khu biệt thành những kiểu nhân vật nữ

cơ bản sau đây:

2.2.1 Nhân vật bi kịch

Bi kịch hầu như không xuất hiện trong văn học chính thốngViệt Nam 1945 -1975 Luồng gió đổi mới đã đưa văn học về vớiquỹ đạo phổ quát của nó: nghiền ngẫm nỗi đau thân phận con người.Cùng với sự đổi mới mạnh mẽ quan niệm nghệ thuật về con người

và hiện thực, các nhà văn không ngần ngại đi sâu vào những sắc tháimuôn vẻ của nỗi buồn nhân thế, thể hiện cảm nhận sâu sắc về nhữngmất mát của con người Y Ban cũng không là ngoại lệ

Nhân vật bi kịch là kiểu nhân vật phổ biến và chủ chốt trong

cả ba tiểu thuyết của Y Ban Các kiểu bi kịch qua các nhân vật nữtrong các sáng tác của bà: