THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU I. Lí do chọn đề tài II. Lịch sử vấn đề III. Mục đích và phạm vi nghiên cứu IV. Phương pháp nghiên cứu V. Cấu trúc luận văn PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I TỪ QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ 1. Đôi nét về nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ 2. Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Thị Thu Huệ 3. Quan niệm về văn chương của Nguyễn Thị Thu Huệ CHƯƠNG II … ĐẾN SỰ LỰA CHỌN NHÂN VẬT TRONG SÁNG TÁC 2.1. Một số kiểu nhân vật nổi bật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ 2.1.1. Nhân vật trong những trải nghiệm đắng cay 2.1.2. Nhân vật trong đời sống tâm linh vô thức 2.2. Một số đặc tính nổi bật của nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ 2.2.1. Nhân vật với những toan tính ti tiện 2.2.2. Nhân vật với những khát vọng bình dị nhất 2.2.3. Nhân vật cô đơn

Đề tài: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN

NGUYỄN THỊ THU HUỆ

Người thực hiện: Vũ Thị Thanh Tâm

Giáo viên hướng dẫn: TS Lê Hải Anh

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

II Lịch sử vấn đề

III Mục đích và phạm vi nghiên cứu

IV Phương pháp nghiên cứu

V Cấu trúc luận văn

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I

TỪ QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ

1 Đôi nét về nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ

2 Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Thị ThuHuệ

3 Quan niệm về văn chương của Nguyễn Thị Thu Huệ

CHƯƠNG II

… ĐẾN SỰ LỰA CHỌN NHÂN VẬT TRONG SÁNG TÁC

2.1 Một số kiểu nhân vật nổi bật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ

2.1.1 Nhân vật trong những trải nghiệm đắng cay

2.1.2 Nhân vật trong đời sống tâm linh vô thức

2.2 Một số đặc tính nổi bật của nhân vật trong truyện ngắn

Nguyễn Thị Thu Huệ

2.2.1 Nhân vật với những toan tính ti tiện

2.2.2 Nhân vật với những khát vọng bình dị nhất

2.2.3 Nhân vật cô đơn

2.2.4 Nhân vật tự ý thức

CHƯƠNG III

…VÀ NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT

1 Sử dụng tình huống có tính chất tâm lý

2 Sử dụng ngôn ngữ độc thoại để biểu đạt nội tâm nhân vật

3 Sử dụng ngôn ngữ đối thoại nhằm khắc họa tính cách nhân vật

4 Nghệ thuật trần thuật đặc sắc

PHẦN KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Với hơn hai mươi năm cầm bút, sáng tác của Nguyễn ThịThu Huệ không gây sự ồn ào, chị cũng không có được một sốlượng tác phẩm thật lớn nhưng chị và những trang viết của chịthấm đẫm một nỗi khắc khoải về con người khiến cho những aitừng đi qua trang văn của chị không thể không gặp nhiều day dứt

và ám ảnh Là nhà văn nữ tiêu biểu của văn xuôi đương đại ViệtNam, nhiều người nói chị là người có duyên với các giải thưởng(Giải nhất cuộc thi sáng tác về Hà Nội, Giải nhất cuộc thi Tạp chíVăn nghệ Quân đội, Tặng thưởng của Hội nhà văn với tác phẩmHậu thiên đường) nhưng giải thưởng lớn nhất với chị đó là mỗingười được chia sẻ, đồng cảm, thấu hiểu khi đọc những trang văncủa chị Chị trở thành nhà văn nữ tiêu biểu cho văn học thơif kì đổimới

Là nhà văn nữ trẻ, đằm thắm, sáng tác của Nguyễn Thị ThuHuệ đã làm cho khu vườn của các nữ nhà văn thêm nhiều màu sắc

và thêm sâu sắc Chị xứng đáng được nghiên cứu kĩ và sâu hơn.Những day dứt và ám ảnh về thân phận con người đã khiến chị tạodựng một thế giới nhân vật phong phú, đa dạng với bao niềm khắc

khoải sâu kín Nghiên cứu Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ nhằm tiến tới một cái nhìn sâu và xa hơn vào

thế giới người quanh ta, nhằm lý giải những trăn trở của chị bấy lâukhi cầm bút, nhằm đánh giá tài năng và những cảm nhận sâu sắc

của chị về con người

II Lịch sử vấn đề

Cho đến nay Nguyễn Thị Thu Huệ đã có tới sáu tập truyệnngắn Mặc dù bận rộn với nhiều vai trò (Hội nhà văn, VTV…)nhưng chị vẫn không ngừng viết Chị cho rằng “ chính độc giả yêu

truyện ngắn làm tôi không quên viết văn” Cùng với sự ra đời mỗitruyện ngắn của Huệ bao giờ cũng có rất nhiều bài báo, nhiều bàiphê bình nghiên cứu quan tâm

Lí Hoài Thu (1993) qua một số truyện ngắn dự thi của Nguyễn ThịThu Huệ đã nhận ra: “Những cuộc săn đuổi, tìm kiếm ý nghĩa đích thựccủa tình yêu dường như nâng lên và đẩy đến tận cùng của ý đồ” [61,88]

Phạm Hoa khi nhận xét về tập truyện Cát đợi đã nhắc đến hai kiểu xây

dựng truyện của Nguyễn Thị Thu Huệ, một là truyện truyền thống (cóchuyện), hai là truyện không có chuyện (cốt truyện theo dòng tâm trạng),

nhân vật trong Cát đợi là kiểu nhân vật theo dòng tâm trạng (Tạp chí

Văn nghệ Quân đội 5/1993)

Hồ Phương (1994) trong bài viết Ngẫu hứng du ngoạn nhận giải thưởng văn nghệ Quân đội đã bày tỏ sự thán phục: “Trong các tác giả trẻ,

Thu Huệ là một cây bút sắc sảo Đọc Huệ tôi ngạc nhiên lắm Sao còn íttuổi mà Huệ lọc lõi thế Nó như một con mụ phù thủy lão luyện Nó điguốc trong bụng mình, ruột gan mình có gì, hình như nó cũng biết hết”[27]

Kim Dung (1994) “Đọc Hồi ức binh nhì và Bến trần gian” có nhận

định về văn Huệ: “Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ luôn có hai mặt vừabụi bặm trong tả chân, vừa trữ tình đằm thắm, văn chị cũng vừa táo bạo,vừa thanh khiết Một cái gì đó không thuần nhất, không đơn giản, thậmchí có khi còn đối chọi nhau trong văn Nguyễn Thị Thu Huệ” [6,105]

Nguyễn Văn Lưu viết phê bình tập truyện “Cát đợi” (1995) cho

rằng: “Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ có một chất gì đó vỡ ra ào ạt,khuấy đảo sôi sục cảm xúc trong người đọc” [33,244] Cùng cảm nhận

ấy, Đoàn Hương (1996) cũng cho rằng: “Huệ có lối viết văn như bị lên

đồng, trong truyện ngắn của mình không phải là cô kể cho chúng ta nghe

mà là cô lôi chúng ta đi theo nhân vật Đó là phong cách độc đáo củaNguyễn Thị Thu Huệ” [24,7]

Nguyễn Việt Hòa (2003) nhận xét về tập truyện Nào ta cùng lãng quên: “Chất lãng mạn trong truyện ngắn Thu Huệ tương đối đặc biệt, nó

toát ra từ tâm hồn người đang đứng giữa ranh giới thiếu phụ - thiếu nữ”[15]

Bùi Việt Thắng – tác giả của nhiều chuyên luận, bài nghiên cứu về truyệnngắn cũng đã có những nhận xét rất chí lí về truyện ngắn của Nguyễn Thị

Thu Huệ Hai bài viết tiêu biểu là Năm truyện ngắn dự thi của một cây bút nữ (1994) và Phác thảo về Thu Hệ qua Tứ tử trình làng (2002):

“Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ hấp dẫn rộng rãi người đọc vì giàuchất đời nhiều truyện ngắn hay của Nguyễn Thị Thu Huệ là nhờ ngườiviết biết bứt lên được trên những cái gì đó cao hơn con người, đó là đờisống tâm hồn vốn không rõ ràng, rành mạch, vốn bí ẩn khó giải thíchbằng lý trí” [48,91] Và: “Thu Huệ quan tâm đến gia đình trong xã hộihiện đại đang tồn tại và tan rã như thế nào, bởi những nguyên nhân nào”,tình huống “tuy hẹp nhưng đặc sắc”, ngôn ngữ “có độ căng của nhịpđiệu” Ông còn chỉ ra câu văn của Nguyễn Thị Thu Huệ thường ngắn, cấutrúc đơn giản, giọng điệu thì linh hoạt “lúc bạo liệt, lúc thật thà, lúc thâmtrầm, lúc triết lí, có lúc đỏng đảnh lại có lúc dịu dàng đến bất ngờ” Đồngthời, Bùi Việt Thắng cũng nêu ra chỗ chưa mạnh của chị: “Cây bút nàyhơi tham lam, chưa dám gạt bỏ, nói hết trong mỗi truyện ngắn”

Nhận xét về nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ, Bùi ViệtThắng “Phải thừa nhận rằng, những ai đọc truyện ngắn Nguyễn Thị ThuHuệ đều dễ dàng nhận ra tâm điểm trong hầu hết truyện ngắn của nhà văn

là các nhân vật nữ”, “nhân vật nữ của Nguyễn Thị Thu Huệ thường côđơn, dường như tác giả quan niệm nó là mặt trái của tình yêu thương”,

“một sự vật vã khắc khoải canh cánh trong mỗi nhân vật đặc biệt là nhânvật nữ” Ông còn chỉ rõ: “Cây bút trẻ này bộc lộ sự cảm thông chia sẻ vớingười phụ nữ bởi vì ai cũng mong khuôn mặt con gái” Và: “Trên từngtrang viết Nguyễn Thị Thu Huệ đã cùng nhân vật ráo riết đi tìm hạnhphúc, mà hạnh phúc bao giờ cũng mong manh, dễ vỡ”.

Ngoài ra, một số bài viết khác của Vũ Quần Phương (Vài đặc điểmvăn chương từ cây bút trẻ - Báo văn nghệ số 41/1993), Bùi Việt Thắng(Truyện ngắn dự thi: Phía trước – hy vọng – tạp chí Văn nghệ Quân đội

số 7 (1993), Phạm Xuân Nguyên (Tản mạn bên lề cuộc thi Tạp chí Vănnghệ Quân đội số 10 (1993) Dương Quỳnh Trang (Một nửa nhân loại quatruyện ngắn dự thi của một cây bút nữ - Tạp chí Văn nghệ Quân đội số8/1994) v.v… cũng thống nhất khẳng định thành công của truyện ngắnNguyễn Thị Thu Huệ

Điều này phù hợp với quan niệm của Nguyễn Thị Thu Huệ rằng chị luônquan tâm đến số phận phụ nữ vì không chỉ họ làm nên cuộc sống, bảo vệ

và phát triển cuộc sống mà vì chị hiểu họ, dù có thể chưa đầy đủ Chịmuốn chia sẻ với họ niềm vui, nỗi buồn

Tuy nhiên, Dương Quỳnh Trang cũng nhận thấy: “Dù chủ quan haykhách quan, người đọc đều phải công nhận một số nhân vật đàn ông trongtruyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ đều không thể ngửi được ? ” (Tạp chíVăn Nghệ Quân đội 10/199)

Lý Hoài Thu (tạp chí Văn Nghệ Quân đội 12/1994) cũng khẳngđịnh “….cái nhìn phẫn nộ và phản ứng quyết liệt, Thu Huệ dành cho thếgiới đàn ông: từ những người loe xoe lôi những bông hoa trên bàn họp đểtặng phụ nữ, đến anh chàng nhồm nhoàm ăn uống một cách thô tục saukhi cùng người tình lên thiên đường về, từ cái người đàn ông ra ngõ gặpngười tình sợ vợ con biết nên cầm luôn cái xô như đi đổ rác, đến lão tuổi

đã xế bóng, thích ăn xôi sáng cho chắc bụng, vẫn thèm khát cô gái 16 tuổi

trẻ trung và bòn rút của cô từng đồng xu một …” Đây là những nhận xétrất đúng về nhân vật đàn ông trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ.Nhưng chưa đủ trong cảm thức của người phụ nữ và là một nhà văn nữ, làngười khát khao truy tìm hạnh phúc, gương mặt đàn ông được NguyễnThị Thu Huệ nhìn nhận không chỉ đầy sự xấu xa, là tội đồ đối với ngườiphụ nữ mà họ còn “lờ lờ nước hến” hoặc cũng là nạn nhân của phụ nữ.

Các ý kiến phê bình cho thấy truyện ngắn của Nguyễn Thị ThuHuệ được người đọc đón nhận khá nồng nhiệt Giới nghiên cứu đánh giácao ở chị khả năng viết về những vấn đề đời thường, cuộc sống thườngnhật nhất là vấn đề hạnh phúc, tình yêu, hôn nhân, gia đình trong xã hộihiện đại Bằng cái giọng “tưng tửng”, lọc lõi văn chị khắc đậm nhiềutrạng thái sống của con người: khát khao tình yêu, sự cô đơn trống rỗng,những hi vọng và thất vọng, những đắng cay và ngọt bùi

Bẵng đi nhiều năm, Nguyễn Thị Thu Huệ xuất hiện trở lại với tập

truyện Thành phố đi vắng, gồm mười sáu truyện ngắn, xuất bản năm

2012 Tập truyện này được nhận giải thưởng của Hội nhà văn Việt Namnăm 2012 Nhà xuất bản trẻ giới thiệu tập truyện: “nhiều truyện được viếttheo lối giả tưởng, bàng bạc thật giả, dữ dội hơn và cũng gửi gắm nhiềuhơn Những câu chuyện tình cảm hay bi kịch hiện đại, có thể khiến bạnđọc thích hoặc không thích, nhưng đều gây ấn tượng đặc biệt” MộcNguyên trong bài viết ở báo Tia sáng ngày 18/1/2013 cũng nhận ra một

lối viết mới, cách tiếp cận mới ở Thành phố đi vắng là “vấn đề của đô thị

đương đại” Dương Thị Thùy Chi (Báo tin tức 12/7/2013) nhận định về

một Nguyễn Thị Thu Huệ: Lạnh lùng câu chữ, xa xót tâm can “Bẵng đi

khoảng sáu năm, chị quay lại với văn chương bằng một dung mạo truyệnngắn khác Lý tính và lạnh lùng hơn”, “luôn bị ám ảnh về những dòngchảy trong xoay chuyển những thế hệ người Việt theo hướng xấu đi” Tuy

nhiên, Đỗ Hoàng (Vnweblog 24/2/2013) lại cho rằng Thành phố đi vắng

“cũ, đơn sơ, nhạt nhẽo, lãnh cảm, nhiều lỗi”

Như vậy, dù xuất hiện thường xuyên hay “mất tích” một thời gian,Nguyễn Thị Thu Huệ khi nào cũng được đón nhận

Công trình nghiên cứu ở dạng luận văn thạc sĩ về truyện ngắn

Nguyễn Thị thu Huệ có: “Hình tượng tác giả trong truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ” của Cao Thị Nga (ĐH Vinh) Công trình tập trung

nghiên tư tưởng, cái nhìn nghệ thuật và sự tự thể hiện của Nguyễn Thị

Thu Huệ trong truyện ngắn “Truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ” của Lưu

Mai Hoa (ĐHSP Hà Nội), nghiên cứu các đặc điểm như hiện thực đờisống, không gian, thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn Nguyễn ThịThu Huệ Ngoài ra có một số công trình làm về các nhà văn nữ trong đó

có Nguyễn Thị Thu Huệ

Nguyễn Thị Thu Huệ là nhà văn được độc giả và giới nghiên cứu quantâm, những ý kiến nhận xét của họ về truyện ngắn của chị rất hữu ích vớichúng tôi khi nghiên cứu đề tài

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Luận văn tập trung nghiên cứu thế giới nhân vật trong truyệnngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ

- Luận văn khảo sát toàn bộ truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ Bêncạnh đó chúng tôi khảo sát thêm sáng tác của những nhà văn nữkhác (trước và cùng thời với Nguyễn Thị Thu Huệ) để đối sánh

IV Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp hệ thống

Phương pháp so sánh đối chiếu

Phương pháp phân tích tổng hợp thống kê

Phương pháp lịch sử

V Cấu trúc luận văn

CHƯƠNG I

TỪ QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ

1.1 Đôi nét về nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ

1.1.1 Cuộc đời

"Có người hỏi: Thế nào là phụ nữ hiện đại? Mình đã nói: Đó làngười phụ nữ vừa phải làm đúng thiên chức của người đàn bà nhưng cũngphải làm công việc của người đàn ông Và muốn thành công thì hãy làmviệc với một nghị lực mạnh mẽ" Thu Huệ đã tâm sự về cuộc đời mìnhnhư vậy

Huệ là cái tên mà mẹ chị, nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Tú đặt cho

con theo nhân vật chính trong cuốn Cô giáo Huệ của bà Thu Huệ có

năng khiếu văn chương từ nhỏ, nhưng chị lại mê hội họa hơn cả và thíchtrở thành họa sĩ Chị kể: "Mình không nghĩ sau này sẽ là nhà văn, thế hệbọn mình lúc đó hồn nhiên lắm, không bao giờ có ước mơ phải trở thànhngười nổi tiếng, giàu sang gì đâu"

Vừa tốt nghiệp Khoa Văn Đại học Tổng hợp, chị giấu bố mẹ đăng

hai truyện ngắnMưa trái mùa và Mùa hoa sấu rụng trên báo Văn Nghệ

khiến văn đàn xôn xao một thời Nhưng con đường trở thành nhà văn bịngắt quãng bởi đám cưới sớm hơn dự định khi còn quá trẻ

Sau 2 năm ở nhà trông con, chị quyết định vào làm tại tạp chí Văn

Hóa Nghệ Thuật với chân biên tập viên sân khấu Cuộc sống nhàn hạ cứ

thế trôi đi nếu không có một lần thấy mẹ buồn lắm Cụ tủi thân vì thấynhiều người bằng tuổi con mình đã có tiếng tăm, còn con mình dường

như quên hẳn văn chương Vậy là chị viết, viết như điên, cứ mỗi chiều,

sau khi cơm nước xong, chị đạp xe lên cơ quan, mượn chiếc máy chữ và

lạch cạch gõ đến tận khuya: "Lúc đó tôi đã viết như lên đồng, ý tưởng tuôn trào như không kịp nghĩ" 5 truyện ngắn Hậu thiên đường, Cõi mê,

Phù thuỷ, Cát đợi đem đi dự thi tạp chí Văn Nghệ khiến ban giám khảo

không biết chọn truyện nào đạt giải nhất

Rồi chị chuyển sang làm tại hãng Phim Truyền hình Việt Nam Ba

tập truyện ngắn ra mắt và Của để dành đã được chuyển thể thành phim, sau đó là Nước mắt đàn ông cũng đến với khán giả và đoạt huy chương vàng liên hoan phim truyền hình Chị trở thành của để dành của các đạo

diễn với nhiều truyện ngắn rất đời thường bởi dường như ai đọc cũng cảmgiác có mình trong đó Sau 6 tháng làm việc ở đây, chị được đề bạt làmtrưởng phòng phim, và hiện tại là Xưởng trưởng xưởng II của hãng PhimTruyền hình Chị bảo: "Đó là chuyện công việc, còn khi đã về đến nhà,mình như trở thành một con người khác, cũng xắn tay áo vào bếp, launhà, bơm nước, sửa điện… và chăm chút cho cậu con trai 6 tuổi" Dườngnhư tình mẫu tử lấn át tính ngang ngạnh của người phụ nữ này

Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ sinh năm 1966 tại Khe Hùm(phường Hà Phong, TP Hạ Long) Chị là con của nhà văn, nhà báoNguyễn Thị Ngọc Tú và nhà báo Nguyễn Ngọc Chánh cùng là phóngviên Báo Vùng mỏ Là con nhà nòi trong một gia đình có truyền thốngnghệ thuật Có mẹ là nhà văn nên ngay từ nhỏ chị đã đam mê vănchương, yêu thích những áng văn, dòng thơ, câu chuyện Nguyễn Thị ThuHuệ được độc giả nhớ đến với những câu chuyện viết về cuộc sống hiệnđại muôn hình vạn trạng, lấy hình tượng người phụ nữ làm tâm điểm Nỗi

ám ảnh phái yếu trong truyện của cô không phải là tiền tài, danh vọng,cũng không phải là bổn phận và trách nhiệm, càng không phải những giátrị đạo đức mà xã hội mặc nhiên khoác lên vai họ mà chính là tình yêu vànhững khát vọng bình dị

Nguyễn Thị Thu Huệ là một trong số ít nữ nhà văn “tài - sắc vẹntoàn” của văn học Việt Nam đương đại Tuy được mệnh danh là một nhàvăn đẹp nhưng bản thân cô lại cho rằng mình được mọi người ưu ái vàquý mến, chưa bao giờ cô ý thức về những năm tháng trôi qua sẽ ảnh

hưởng thế nào đến hình thức của mình Cô luôn hài lòng với những gìmình có Nguyễn Thị Thu Huệ luôn tâm niệm càng sống, càng đi lạinhiều, mình sẽ càng thay đổi Quan trọng nhất là giá trị đích thực củacuộc sống được cô khám phá không ngừng mỗi ngày, cảm nhận rõ sự vôcùng vô tận của đời sống này Những khám phá cuộc sống hàng ngàyđược Thu Huệ thể hiện bằng văn chương và cô đang rất hạnh phúc vìđược sống trong niềm đam mê ấy.

Hơn 20 năm cầm bút, Nguyễn Thị Thu Huệ đã tạo dựng đượcphong cách riêng Và đặc biệt, cô khá có “duyên” với các giải thưởngnhư: Giải nhất Cuộc thi Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Giải A Cuộc thi tiểuthuyết và truyện ngắn Hà Nội, Giải thưởng Tác phẩm Tuổi xanh của báoTiền phong, Giải thưởng của Hội nhà văn với tác phẩm “Hậu thiênđường” Gần đây nhất tập truyện ngắn “Thành phố đi vắng” đã được traoGiải thưởng Hội Nhà văn năm 2012 Chị là Ủy viên thường vụ Hội Nhàvăn Việt Nam Khóa VIII Hiện Nguyễn Thị Thu Huệ công tác tại ĐàiTruyền hình Việt nam - Ban thư ký biên tập

1.1.2 Sự nghiệp sáng tác

Là một gương mặt tiêu biểu của văn xuôi nữ sau Đổi mới, Nguyễn

Thị Thu Huệ ngay từ những truyện ngắn đầu tiên đã nhanh chóng xác lậpđược vị trí của mình trên văn đàn Không thuộc số những nhà văn viếtkhỏe, Thu Huệ chỉ viết khi câu chuyện đã đầy ắp trong tim óc cần hiệndiện ra thành câu chữ Vì thế, hơn hai mươi năm cầm bút, số lượng truyện

ngắn chị viết không thật nhiều Chúng được tập hợp trong sáu tập:Cát đợi (1992), Hậu thiên đường (1993), Phù thủy (1995), Nào ta cùng lãng quên (2003), 37 truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ (2010) và gần đây nhất

là Thành phố đi vắng (2012) Chị cũng là nữ nhà văn đã tạo dựng được

phong cách riêng và đặc biệt có duyên với các giải thưởng: Giải nhất

cuộc thi sáng tác về Hà Nội, Giải nhất cuộc thi Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Tặng thưởng Hội nhà văn với tác phẩm Hậu thiên đường.

Mối quan tâm lớn nhất, trở thành tâm điểm hút xoáy những vấn đề khác trong sáng tác Nguyễn Thị Thu Huệ chính là số phận người phụ nữ Rất hiếm khi nam giới trở thành nhân vật chính trong truyện ngắn của chị

(Những đêm thắp sáng, Nước mắt đàn ông, Minu xinh đẹp là những ngoại

lệ hiếm) Là một phụ nữ, Thu Huệ hiểu hơn ai hết cuộc sống của người phụ nữ không được đo bằng tiền tài, danh vọng, cũng không chỉ là bổn phận và trách nhiệm hay những giá trị đạo đức mà xã hội khoác lên vai

họ mà với họ tình yêu là khát vọng lớn nhất, mạnh mẽ nhất Dù đã yên

ấm gia đình hay đang đổ vỡ, dù thiếu nữ hay thiếu phụ, họ đều có một điểm chung nhất, đó là những tâm hồn luôn khao khát yêu thương, luôn sẵn sàng dâng hiến, hy sinh cho tình yêu Một cô bé mười sáu tuổi, chập chững trên đường kiếm tìm hạnh phúc, chập chững nhưng đầy “liều mạng”, mê đắm trong thiên đường với người đàn ông hay văng tục, người

có mùi khai của nước đái trẻ con (Hậu thiên đường), một cô gái mới lớn

“to gan”, bỏ nhà vượt mấy trăm cây số đến với người đàn ông hơn mình

mười hai tuổi vừa bỏ vợ (Biển ấm)… Điều thú vị là nhà văn phát hiện ra

không chỉ những người phụ nữ tỉnh táo mới đắm đuối vì yêu mà những người dở tỉnh dở mê, dở âm dở dương cũng lạc lối trong vườn yêu muôn

nẻo (Cõi mê; Nào, ta cùng lãng quên).

Là một phụ nữ tinh tế và nhạy bén, Thu Huệ nhận thấy những vếtrạn trong mỗi gia đình hiện đại Những câu chuyện của chị là những câuchuyện về những gia đình không vẹn nguyên Những gia đình tan vỡ,những ông bố, bà mẹ ngoại tình, những người mẹ đơn thân, những đứa trẻ

bơ vơ, cô đơn và cô độc… Đó có phần là hệ quả của xã hội hiện đại,cũng có phần từ những ích kỉ, tham lam, hèn hạ của con người Mỗitruyện ngắn là một vết cứa sắc vào lòng độc giả, đầy gợi mở suy tư vềthân phận con người, đặc biệt là phụ nữ

Viết về những vấn đề đương đại nhưng Nguyễn Thị Thu Huệ sửdụng lối viết khá truyền thống Phần lớn truyện ngắn của chị có kết cấuchặt chẽ, lô-gích, có thể xáo trộn về thời gian, không gian nhưng vẫn dễ

dàng tìm ra trật tự tuyến tính của cốt truyện Tính cách nhân vật khá

nhất quán, số phận nhân vật thường đặt trong mối quan hệ nhân quả,

có thể đoán biết trước Sự hấp dẫn của truyện ngắn Thu Huệ nằm ở lối

viết đằm thắm, nồng nàn hơi ấm nữ tính Mỗi truyện như một lời tâmtình, chia sẻ vừa sôi nổi vừa nồng nàn, nồng nàn ngay cả trong hoàn cảnhcay đắng và chua chát nhất Chính âm hưởng ấy khiến truyện ngắn củachị dù đề cập đến nhiều đổ vỡ, mất mát nhưng vẫn là sợi dây neo đậuniềm tin vào hạnh phúc và tình yêu

Năm 2012, Thu Huệ ra mắt tập truyện ngắn Thành phố đi vắng.

Tác phẩm ghi dấu những đổi thay rõ nét trong đề tài và lối viết của chị Ởtập truyện mới nhất này, Thu Huệ quan tâm nhiều đến vấn đề đô thị hiệnđại Thay vì kiếm tìm tình yêu, tập truyện là những ưu tư về tình ngườingày một cạn kiệt thậm chí biến mất trong đô thành hiện đại Tình ngườibăng giá, sự vô cảm, nỗi bất an và cái chết trở thành những ám ảnh trongđời sống đương đại Lối viết khách quan, trung tính, tiết chế cảm xúc tối

đa, mỗi truyện ngắn trong tập sách mới như một bản tường thuật đờisống Ở đó nhà văn chỉ làm nhiệm vụ duy nhất là tường thuật trung thành,không tham dự, không mách bảo người đọc

Hơn hai mươi năm cầm bút, Nguyễn Thị Thu Huệ luôn là cây bút

nữ không (chưa) mệt mỏi trên hành trình sáng tạo

1.2 Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Thị Thu Huệ

Với những thay đổi của hoàn cảnh lịch – xã hội, văn học Việt Namsau 1975 đã có những đổi mới mang tính chất bước ngoặt trong tư duynghệ thuật Thay vì cách nhìn đơn giản, rạch ròi thiện ác, bạn thù, cao cả,thấp hèn là cách nhìn đa chiều, phức hợp về hiện thực và số phận con

người Điều đó thể hiện trước hết ở chỗ từ quan niệm con người kiểu sửthi chuyển sang quan niệm con người thế sự, đời tư, cá nhân và được nhàvăn hình dung ở nhiều chiều, phức tạp, lưỡng diện Hiện thực trong vănhọc giờ “không chỉ là những trang hào hùng và bi tráng tạo nên cái đại

cảnh người lên như nước vỡ bờ của hàng triệu con người, không chỉ là

những sự kiện lịch sử làm chấn động lương tri nhân loại” mà còn là

“những nghịch lí của đời thường, những oan trái, cơ cực của bao mảnhđời nhỏ bé, những mất mát và bi kịch của bao số phận vô danh trongchiến tranh và sau chiến tranh”, nhà văn ngày càng khẩn thiết đi sâukhám phá sự thật về cuộc sống đời thường, cố nắm bắt, phát hiện nhữngquy luật và bản chất các quan hệ thế sự vốn dĩ đa đoan, đa sự, phức tạpchằng chịt tạo nên những mạch nổi và mạch ngầm của đời sống Trongquan sát của các nhà văn hiện thực giờ đây “không chỉ là tổng số những

gì đã biết” mà còn là ẩn số của những gì “chưa thể khám phá và chưa thểbiết hết” Xuất phát từ thay đổi quan niệm về hiện thực dẫn tới thay đổiquan niệm nghệ thuật về con người Con người anh hùng, con người lítưởng hóa, con người cộng đồng ít đi mà trong văn học giờ đây xuất hiệnnhiều hình ảnh con người như nó vốn có ở cuộc đời thực, không lí tưởnghóa Đó là con người với đời sống riêng tư, với số phận, nhân cách, vớinhững đấu tranh, giằng xé, lựa chọn và khát vọng mọi mặt, cả hạnh phúc

và bi kịch Đó là con người với thế giới tinh thần phong phú, phức tạpthậm chí với cả chiều sâu bí ẩn của tâm linh, của tiềm thức và vô thức củacon người Con người trong văn học sau 1975, còn được nhìn nhận vàtiếp cận trong nhiều mối quan hệ và trong cái nhìn nhiều chiều Đó khôngchỉ là con người trong mối quan hệ với lịch sử, với cộng đồng, với xã hội

mà còn là con người trong mối quan hệ với gia đình, làng xóm, đồngnghiệp, bạn bè…, với tự nhiên, với cõi đời, với người khác và với chính

nó Con người trong văn học hôm nay bao gồm cả con người xã hội vàcon người tự nhiên, bản năng, cả ý thức và vô thức, cái cao đẹp và cái

tầm thường, và con người của chiều sâu bí ẩn tâm linh Con người đượcsoi chiếu ở nhiều bình diện, nhiều tầng bậc nên “con người không cònnhất phiến, đơn trị mà là con người đa diện, đa trị, lưỡng phân, trong conngười đan cài, chen lẫn, giao tranh bóng tối và ánh sáng, rồng phượng lẫnrắn rết, thiên thần và quỷ sứ, cao cả và tầm thường” Vì đặt con ngườitrong nhiều mối quan hệ, và trong hoàn cảnh đời sống xã hội trở lại bìnhthường đi vào ổn định, phát triển theo khuynh hướng thị trường, nên vănhọc hôm nay quan tâm và thừa nhận con người cá nhân mang tính cá thể.Trong cuộc sống hôm nay, con người dám khẳng định mình, tin ở điềumình nghĩ, ở việc mình làm Từ đó tiếng nói cá nhân có lúc đối thoại vớitiếng nói cộng đồng, tiếng nói thế hệ hôm nay có thể đối thoại với thế hệ

đã qua Với quan niệm con người cá nhân phức tạp, bí ẩn, con ngườilưỡng diện như thế, văn học sau 1975 chuyển từ việc miêu tả nhân vật vớinhững biểu hiện và hành động bên ngoài mang tính xã hội sang việc tìmhiểu, lý giải “con người bên trong con người” với đời sống nội tâm phứctạp, cá nhân mang tính cá thể Do đó “miêu tả tâm lí trở thành mộtphương thức hiệu quả trong xây dựng nhân vật với những độc thoại nộitâm, đối thoại chất vấn, dòng ý thức, đặc biệt là mở rộng khám phá con

người ở những phương diện bản năng, vô thức, tâm linh” (T38)

Quan niệm nghệ thuật về con người vừa là sản phẩm của lịch sử,

xã hội và văn hóa, vừa mang tính thời đại lại vừa mang dấu ấn sáng tạocủa cá tính nghệ sĩ, gắn liền với cái nhìn nghệ sĩ, gắn với quan niệmphong cách nghệ thuật Là một gương mặt tiêu biểu của văn xuôi nữ sauĐổi mới, trong quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn NguyễnThị Thu Huệ vừa có cái chung của thời đại văn học sau 1975 vừa mangnét riêng độc đáo của nhà văn này

Cũng như những nhà văn khác cùng thời, Thu Huệ quan tâm tới

con người đời tư, đời thường, con người của số phận cá nhân Con

người vốn có của đời thực ấy với tất cả những nỗi niềm, với số phận, với

những giằng xé, lựa chọn, khát vọng mọi mặt, hoài nghi và tin tưởng,hạnh phúc và bi kịch…vật vã trong cõi nhân sinh, đi vào tác phẩm củanhà văn một cách rất tự nhiên mà phản ánh được cái đa chiều, đa diện,

phức tạp của cuộc sống hiên đại Đó là người mẹ trong Hậu thiên

đường Đằng sau cái “thiên đường” của người phụ nữ này là là sự sụp đổ,

hoảng loạn, sự giằng xé, mất phương hướng Cái hoảng loạn ấy, cáikhoảnh khắc ấy của người mẹ cho ta thấm thía một điều rằng khi người ta

bỏ thực tại đi tìm cái hư vô thì thường chống chếnh, cô đơn trước thực tại.Người mẹ này cũng vừa là nạn nhân vừa là tội nhân bởi lối sống của

chính mình Trong Nước mắt đàn ông sự tan nát của gia đình xét đến

cùng là do con người ta tham lam quá, nhiều ham muốn quá, và mỗi conngười trong gia đình không có ý thức vun đắp mà chỉ sống cho riêngmình Mỗi nhân vật một số phận, một sự chịu đựng đầy cay đắng, như

đứa trẻ trong Phù thủy, bà Vy trong Của để dành … Đến tập truyện gần đây nhất là “Thành phố đi vắng “bao trùm tập truyện này là cảm thức

về sự mất mát trong đời sống con người Đó là sự lạnh lùng thờ ơ, thói vôcảm và tội ác với nhiều bộ mặt khác nhau Con người sống với nhau ngàycàng mất đi những sợi dây kết nối, họ đã thực sự “đi vắng” trong chính sựtồn tại của mình” (Nguyễn Xuân Thủy) Dù thế nào thì trước sau sáng táccủa Thu Huệ vẫn là câu chuyện về số phận con người với những cảnh đời

éo le Đó là ông Nhân trong Cú mèo và rượu hoa Nhân vật ông ngoại

trong Sống gửi thác về.… Hay số phận đầy mất mát đớn đau của cô con

gái 16 tuổi trong Của cha, của con những cành vạn niên thanh –

truyện mà tác giả “viết xong cũng tan nát” Hai “gái già” thu xếp cuối

đời trong truyện Thu xếp cuối đời Đỉnh điểm của con người với mất mát lớn hơn là mất mát của cô gái trong truyện Thành phố đi vắng Đó là cái

mất mát của con người đang cố loay hoay để tìm sự kết nối trong cuộcsống vô cảm, mà càng cố càng hoang mang, càng cô đơn, thậm chí côđộc Đó là cái cô độc và hoảng loạn của cô gái đang bơ vơ, hoang mang

cực độ trong cảm giác xa lạ với không gian thân thuộc, đang cuống cuồngtrong cuộc truy vấn tại sao thành phố ấm áp năm xưa của cô không còn.Kết thúc sự tìm kiếm kết nối của con người, sự truy vấn đó là sự tự sáttìm đến cái chết của cô gái Đó cũng chính là cái trạng thái cô đơn củacon người nói chung trong xã hội hiện đại… Chính nhà văn Thu Huệ đãtâm sự về tập truyện này rằng: “Càng ngày tôi càng cảm thấy sự mất mátđang trùm lên đời sống này Mất sự bình yên, mất không khí trong lành,mất sự an toàn ở bất cứ nơi đâu khi ta bước chân tới Tất nhiên khôngphải mất hết, mất biến trong chốc lát, mà mất dần dần, mắt thường khôngthấy rõ” Tất cả những số phận ấy, mỗi người một niềm vui, nỗi buồn,mỗi số phận một khát vọng, nỗi niềm, mỗi cuộc đời một hạnh phúc, nỗiđau không giống nhau Có điều là đằng sau đó là ý nghĩa nhân sinh sâusắc, là nỗi niềm đau đáu của nhà văn về số phận con người, là nỗi dằn vặtkhổ tâm về sự mất mát dường như đang bao trùm lên đời sống, về sự thờ

ơ vô cảm của con người với nhau, là sự xót xa cho thân phận con người,

là sự khắc khoải đến tan nát về tình đời, tình người Thực tiễn sáng tácnày nhất quán với quan niệm của nhà văn Thu Huệ: “Văn của tôi viết vềcon người Tôi muốn mỗi tác phẩm của mình dù là truyện ngắn hay kịchbản phim là một góc nào đó dù nhỏ thôi trong lòng người đọc, ngườixem Nó giống như một lời tâm sự, một sự đồng cảm trước muôn mặt củacuộc sống mà ai đã phải trải qua đều biết hết nhưng họ không có điềukiện nói ra, tôi chỉ nói hộ họ ra thôi…Số phận con người luôn là điều bí

ẩn đối với tôi Tôi luôn bị những số phận khác nhau về con người ám ảnh

9/16 có nhân vật chính hoặc người kể là nữ Những nhân vật nữ ấythường là những con người bình thường trong xã hội nhưng cũng thườnggặp phải cảnh đời trớ trêu, đau khổ, bế tắc trong cuộc sống Đó là cô gái

trong Cát đợi, cô gái trong Tình yêu ơi, ở đâu?, người mẹ trong Hậu

thiên đường, người phụ nữ trong Tân Cảng, hai “gái già” trong Thu xếp cuối đời Tuy nhiên bên cạnh những nhân vật phụ nữ với những bi

kịch trước sự rạn nứt, đổ vỡ của gia đình, Thu Huệ còn chú ý đến đốitượng nhân vật là những thiếu nữ trong tình yêu vừa mới bước vào “thiên

đường” đã rơi xuống “hậu thiên đường” như đứa con trong Hậu thiên

đường, Phượng trong Sơ-ri đắng, và đứa con trong Của cha, của con những cành vạn niên thanh…Với cây bút được đánh giá là “giàu chất

đời”, trong tác phẩm của Thu Huệ còn xuất hiện cả những nhân vật phụ

nữ phàm tục với những biểu hiện tha hóa như người vợ trong Minu xinh

đẹp, My trong Thiếu phụ chưa chồng, người bác dâu trong Không thể kết thúc Đặc biệt còn có cả những nhân vật phụ nữ điên loạn như Thảo

trong Người đi tìm giấc mơ, người cô trong Cõi mê Nói chung, dù tỉnh

hay mê, ở mặt này hay mặt khác, dạng này hay dạng khác, cách thức nàyhay cách thức khác , nhân vật nữ trong sáng tác của Thu Huệ về cơ bản

thường được thể hiện ở hai khía cạnh là khát khao hạnh phúc và gặp

nhiều bi kịch Đây cũng là điểm khác của Thu Huệ với các nhà văn nữ

cùng thời và cùng viết về nhân vật nữ Võ Thị Hảo cũng viết về ngườiphụ nữ nhưng với khía cạnh là những con người nhỏ bé Nhà văn nàytừng viết: “Một thời chúng ta đã ghê tởm những từ con ở, đầy tớ, gáiđiếm…nhưng giờ đây những từ đó đã và đang lặng lẽ trở về nhắc nhởngười ta rằng chúng có mặt trên đời này” Nhân vật nữ của chị thường lànhững người nghèo khổ, kiếp người “bé mọn” Bên cạnh đó Võ Thị Hảocũng có một số lượng không nhỏ các nhân vật trong truyện ngắn cuảmình là người phụ nữ khổ vì yêu và khổ vì bị ruồng bỏ như trong các

truyện Con dại của đá, Tim vỡ, Khát muôn đời Trong sáng tác của

YBan thì nhân vật nữ lại xuất hiện với nhiều đối tượng, nhiều tầng lớpkhác nhau Đó là người phụ nữ thôn quê như bà nội trong Quê nội, vùng

sáng kí ức, người mẹ trong Chú Nghoẹo, chị bán hang rong trong Ước

mơ cô bán hang rong Đó còn là người phụ nữ trí thức nhân vật trong

các truyện Sau chớp là bão giông, Người đàn bà và những giấc mơ,

Người đàn bà đứng trước gương Trong sáng tác của Y Ban còn là

ngổn ngang những cảnh đời, những nỗi niềm Đó là cuộc đời những thiếu

nữ lỡ “vượt qua barie” như nhân vật trong các truyện Thiên đường và

địa ngục, Sự vô tội của Ađam và Eva, đó là nỗi suy tư day dứt của

những người phụ nữ thành đạt giờ thấy xa lạ ngay với chính quê hương

mình trong Sợi dây nối những cánh diều, là nỗi niềm của người con xa quê nhớ về quê hương trong Quê nội, Nơi cha sinh ra, là nỗi đau của người mẹ trước sự bất hiếu của các con trong Bạn bà Phúc, là nỗi đau

âm thầm, sự ân hận khôn nguôi của người mẹ trẻ trong Bức thư gửi mẹ

Âu Cơ Có thể thấy, dù ở đâu, nơi “đất mặn vùng đồi” hay làng quê Đức

Hậu, “chuyện nhặt ở dọc đường” hay “chuyện trong nhà nhỏ”, YBancũng hết sức mẫn cảm trước mọi nỗi niềm của biết bao số phận người phụ

nữ Có thể nói nhân vật nữ là nơi gửi gắm nỗi niềm, tâm sự, ẩn ức củachính tác giả Thậm chí, có khi đó là hiện thân của chính họ trong cuộcđời

Con người trong sáng tác của Thu Huệ không phải lúc nào cũng

chiến thắng hoàn cảnh Điều này chứng tỏ thêm rằng truyện ngắn ThuHuệ rất giàu chất đời Đằng sau những số phận bế tắc là sự thấu hiểu, cảmthông với số phận và cảnh tỉnh với con người của nhà văn, là sự thức tỉnh

của người đọc Người mẹ trong Hậu thiên đường đối diện với mình và

chiều dài mười sáu năm hốt hoảng nhận ra lầm lỗi lâu nay Người bố,

người mẹ trong Phù thủy chỉ sống vì mình, vì cái tôi quá lớn của mỗi

người, đã vô tình trút hết những mất mát lên đứa con, cho tận tới khi đứacon chết cháy đen thui vì cô đơn, mất mát mới ngộ ra Cuộc đời vốn

không phải lúc nào cũng xuôi chèo mát mái, mà đầy những bất ngờ,những éo le, những cái không lường và nói như nhân vật người bà một

đời trải nghiệm, trong truyện Không thể kết thúc thì “Có những điều,

khi mình ngộ ra, chỉ có kiếp sau nếu hồi sinh mới có cơ làm lại”

Con người trong sáng tác của Thu Huệ là con người được nhìn từ

nhiều phía, con người phức tạp, bí ẩn Như nhân vật trong Những đêm

thắp sáng, vừa nhỏ bé, đáng yêu, trong vòng tay người tình đã kịp tráo

trở, chanh chua chỉ sau một hai đêm, hay nhân vật trong Thành phố

không mùa đông ngạc nhiên với bố mẹ “Và từ ngày hiểu biết đến bây

giờ, tôi đã thấy bố mẹ cãi nhau bao giờ đâu, lúc nào cũng anh cũng em.Vậy mà bây giờ họ lẳng lặng chia tay nhau như thể mọi việc đã chuẩn bị

từ lâu lắm rồi” Hay nhân vật cô gái trong X-Men có mùi trường đua đã

không tin nổi thậm chí dứt khoát không tin là X-men lại có thể giết

người Vang trong Người đàn bà ám khói vừa chân thành, vừa giả dối,

vừa biết chăm lo cho người yêu lại vừa có những ham muốn lặt vặt, tầm

thường Nhân vật người đàn ông hàng xóm trong Phù thủy, một “tấm

gương một người chồng mẫu mực của tất cả các bà, các mẹ trong khuphố”, rầu rĩ, suy sụp bởi “nỗi đau thương vô hạn” khi chăm người vợ “cắtkhối u ở dạ con” lại có thể muốn có một đứa trẻ con đáng tuổi cháu,muốn “… cháu là của chú Và theo chiều ngược lại, nhân vật cô nhân tình

của Văn trong Coi như không biết, làm cave nhưng không thế chấp nhận yêu vì tiền Nhân vật người lái xe bus trong truyện Thành phố đi vắng,

từng 4 năm là người bạn thân thiết và rất nhiều kỉ niệm, từng “mỗi ngàymột chuyện”, từng nói rất nhiều câu chuyện đời, chuyện người, chuyệnnhân tình thế thái với cô gái khách quen trên những chặng xe bus khứ hồi,vậy mà hôm nay gặp lại dù đã được “đánh thức góc quen ngày xưa”, dù

đã nhận ra người quen ngày xưa rất rõ ràng nhưng lại vô cảm như ngườimáy, đáp trả cô gái - đang bơ vơ, hoang mang cực độ trong cảm giác xa lạvới không gian thân thuộc, đang cuống cuồng trong cuộc truy vấn tại sao

thành phố ấm áp năm xưa của cô không còn , bằng ánh mắt “hơi lạnh củathép” với thông điệp “Cút ngay Tao hết sức chịu đựng sự lảm nhảm của

mày rồi” Hay nhân vật “tôi” trong Hoàng hôn màu cỏ úa cũng thốt lên

rằng “Gia đình tôi giống một thế giới con con huyền bí và pha tạp Xấu,tốt, cao thượng, thấp hèn và phức tạp đến nỗi chính tôi cũng phải mất ngủnhiều đêm” Thu Huệ thường đi sâu khám phá, phân tích và biểu hiệnchiều sâu tâm lí con người Cũng như các tác giả nữ khác, nhà văn có ưuthế để hiểu những điều suy tư, những giằng xé, dằn vặt, những chuyểnbiến nội tâm nơi con người.Cũng như những nhà văn nữ khác Thu Huệđặc biệt chú ý đến linh cảm, trực giác, vô thức của con người Nhiềutruyện ngắn của nhà văn được cấu tứ bởi dòng tâm trạng Về điều này,Bùi Việt Thắng cho rằng nếu chỉ dừng ở việc “tả chân” văn của Thu Huệ

sẽ gây sự nhàm chán Nhưng may mắn là tác giả này đã “bứt lên được cái

có thực đến tận cùng, để tìm tới cái gì đó cao hơn của con người đó là đờisống tâm hồn vốn rất không rõ ràng, mạch lạc, vốn bí ẩn khó giải thíchbằng lí trí” Việc chú ý tới linh cảm, trực cảm được thể hiện ở nhiều nhânvật triền miên suy tư với mọi cảm giác tinh tế và sâu sắc, như cô gái trong

Cát đợi hoặc Biển ấm, hay người mẹ trong Hậu thiên đường Thu Huệ

cũng chú ý đến phần vô thức với chiều sâu tâm linh con người Điều này

thể hiện trong các truyện motip giấc mơ thường xuất hiện như Người đi

tìm giấc mơ, Phù thủy, hay Một đời sống khác.Giấc mơ của đứa con

trong Phù thủy là những ám ảnh kinh hoàng đã có trong thực tế Những

giấc mơ đó thực chất là khúc xạ những ẩn ức, những khát khao, những

ám ảnh và niềm tin… của con người mà thôi Quan tâm tới phần vô thức,chiều sâu tâm linh con người, thừa nhận sự phức tạp, sự bí ẩn thậm chí sự

“bất khả tri” của con người là cái nhìn toàn diện mang tính nhân văn vềcon người

Dường như khi viết về con người trong cái quay cuồng, éo le của

số phận Thu Huệ thường không phán xét con người, mà có niềm tin vào

con người Chẳng hạn, những ông bố bà mẹ trong Phù Thủy, người đàn ông tầm thường nhạt nhẽo trong Cát đợi, thậm chí là những cô cave trong tập truyện Thành phố đi vắng Khi nói về tập truyện Thành phố

đi vắng, Thu Huệ đã chia sẻ: “Những cô mà xã hội gọi là cave, tôi không

khinh ghét họ Tôi khinh bỉ những kẻ dùng tiền “chùa” đi với cave trongbóng tối, và bảnh bao, đạo đức đi với vợ con ngoài ánh sáng… Đó khôngphải chỉ là vấn đề thấu hiểu, đồng cảm với số phận con người mà còn làvấn đề niềm tin vào con người, sự chắt chiu tính thiện trong con người

Điều này gợi liên tưởng đến Biển cứu rỗi của Võ Thị Hảo khi viết về

một người đàn bà tưởng như một thứ rác thải lại tự tử trên biển để giữ

“chút tự tôn của giống người” Làm ta nhớ tới Nguyễn Huy Thiệp, mộtnhà văn rất thành công trong việc xây dựng con người lưỡng diện ấy

Nhân vật Bổng trong Tướng về hưu lỗ mãng, táo tợn là vậy mà bật khóc vì được gọi là người Rồi Bường trong Những người thợ xẻ điêu

trá, thủ đoạn đúng như lời mai mỉa dân gian “ kéo cưa lừa xẻ” mà có lúclại nói được thế này: “ Bà chị không coi chúng em là súc vật! Chúng emphận hèn của cải chẳng có Chúng em mắc nợ nghĩa tình thì khốn nạnlắm”

Nhân vật của Thu Huệ dù sống trong những bi kịch tình yêu, ngườiđọc nhận được khát vọng về tình yêu, hạnh phúc của người phụ nữ Khát

vọng về tình yêu cháy bỏng của cô gái trong Cát đợi hóa thành sự tha

thiết dâng hiến và nâng niu tình yêu đến với mình bằng cách lập bàn thờ

để “thờ anh Đó là trường hợp của Thảo trong Người đi tìm giấc mơ.

Thảo chỉ thực sự sống có ý nghĩa vào ban đêm, vì trong mơ cô được yêu,

được dâng hiến hết mình cho tình yêu Đó là người vợ trong Tân Cảng.

Một người phụ nữ đoan chính “chưa đến bốn mươi, da thịt mát lạnh thơmtho của sự nhàn hạ đang cần sự yêu chiều ve vuốt” trong khi chồng chị lạikhông nhạy cảm, không hiểu được khát khao thầm kín, tế nhị đó Vì thếtrong một cơn say, với bản năng người đàn bà đang cần sự yêu chiều ve

vuốt, chị bị cuốn vào thứ tình cảm đặc biệt mà bấy lâu nay trong cuộc

sống vợ chồng chị còn thấy thiếu My trong Thiếu phụ chưa chồng bất chấp tất cả để có được tình yêu hạnh phúc Người cô trong Cõi mê khát

khao hạnh phúc như một bản năng dẫn cô đi tìm và có được một tình yêu

“Nó trong trẻo, thánh thiện và cổ xưa”, một tình yêu đã đưa cô vượt thoátkhỏi những sát phạt, tranh giành quyền lợi cho bản thân với những toantính ích kỉ, tầm thường của đám người khôn ngoan kia… Đó là nhữngkhao khát bình dị của con người Thu Huệ đã quan tâm và phát hiện conngười với khát vọng yêu thương không theo lẽ thường, không tìm nó ởphía hào quang, phía hạnh phúc mà tìm nó và thể hiện nó ở phía đớn đau,phía mất mát, phía vật vã của số phận Điều này có ý nghĩa cảnh tỉnh,thức tỉnh con người về những giá trị của cuộc sống, về sự trân trọng hạnhphúc và nỗ lực để được hạnh phúc Như vậy, sáng tác của chị không chỉ

đề cập tới mặt tốt mà không ít tác phẩm đề cập tới mặt tiêu cực của hiệnthực, cuộc sống và con người Trong tác phẩm của Thu Huệ đã có nhữngkhoảng lồi lõm, trồi sụt, đó không phải là cái nhìn bi quan mà đó là vấn

đề quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn đã áp sát với hiện thựcđời sống, một hiện thực “như nó vốn có” chứ không phải là “một hiệnthực như mong muốn”

Tuy nhiên, nếu Thu Huệ giải quyết vấn đề theo logic nhân quả thìthực tế cuộc sống lại cho thấy có những vấn đề không thể giải quyếtđược Văn học không thể trực tiếp tham gia giả quyết những vấn đề củađời sống mà chỉ có thể thể “gợi ý”, “giả định” mà thôi Người đọc dễdàng tiếp nhận tác phẩm của chị, song trong lĩnh vực văn chương, nhữngđiều rõ ràng lại không có sức hấp dẫn Đây có lẽ vừa là điểm mạnh cũngvừa là chỗ yếu của Thu Huệ Song vượt lên trên tất cả là quan niệm củanhà văn về con người, là mong muốn con người sẽ tốt đẹp hơn “chí ít thìcũng để con người bớt khổ đau, bất hạnh trên cõi nhân gian bé tý này”(Phạm Xuân Nguyên)

1.3 Quan niệm về văn chương của Nguyễn Thị Thu Huệ

Nguyễn Thị Thu Huệ thường tự nhận mình là người phụ nữ “không

dễ chơi”, cuộc sống đối với chị từng có chuỗi ngày có phần u ám nhưnggiờ đây chị đang sống với những xúc cảm yêu đời với một tình yêu giản

dị mà chị hằng mơ ước Tuy đựơc mệnh danh là một nữ nhà văn xinh đẹpnhưng chị cho rằng đã dấn thân vào nghiệp viết văn thì dù anh là nam hay

nữ, nhan sắc trời cho hay kém may mắn về hình thức, điều đó không quantrọng Hành trang mà người cầm bút cần mang theo luôn luôn là tài năng,

là tâm huyết và khả năng dám dấn thân

Từ đó chị cho rằng: “làm bất cứ nghề gì cũng cần phải có tài dù là

ít Riêng với những người làm nghệ thuật thì yếu tố tài năng này rất cầnthiết Bên cạnh đó một thứ bắt buộc phải có là kiến thức trang bị về nghềnghiệp của mình Tuy nhiên có tài mà không có học thì đến một lúc nào

đó cũng sẽ hết tài, và những sản phẩm tinh thần của họ sẽ chỉ là sự lấplánh của bản năng mà thôi Tài năng cần được nuôi dưỡng bởi kiến thứchọc hỏi và kinh nghiệm ấy”

Cùng với quan niệm như những nhà văn đi trước, Thu Huệ luôncho rằng, nhà văn phải đến gần hoặc đứng lẫn trong cuộc sống để cảmnhận cuộc sống từ bề chìm của nó, tức là luôn khám phá đằng sau mỗicon người, mỗi số phận những nỗi niềm và chiều sâu cuộc sống Không

thể chỉ phản ánh cái thấy, mà một nhà văn chân chính khi thực hiện sứ

mệnh là còn phải phản ánh cái cảm nhận không phải chỉ của riêng mình

mà bằng cái tâm của mình Hiện thực và con người trong sáng tác của chị

thường không xa lạ, nó gần gũi và thân thiết như thể đó là cuộc sống củangười hàng xóm của anh, hay là cuộc sống của anh mỗi ngày Và bởi thế

nhà văn luôn “cần phải đồng hành với người đọc trong cuộc lữ hành khó nhọc nhiều sóng gió và lỗi lầm có tên là truy tìm giá trị sống”.

Sống ở thành phố, trong một xã hội hiện đại, Thu Huệ luôn lo lắngtrước sự xuống cấp của đạo đức xã hội, lo cho những phẩm chất đángqyus của người Việt đang dần bé lại và bị đè nén, áp đảo bởi sự trần trụi

và thô tục, sự bề tắc không lối thoát Những bất an trong cuộc sống hàngngày và đời sống khó khăn, chật vật, đơn điệu… đã làm nhạt đi nhữngthói quen sinh hoạt văn hóa cộng đồng, những nghĩa tương thân tương ái

Ở đâu đó dường như con người trở nên tàn ác hơn, nhẫn tâm hơn…Những điều đó làm thao thức nhà văn nữ đa đoan và cũng đa mang ThuHuệ Đến với văn chương, làm bạn với văn chương để được nói về những

thao thức ấy! Quan niệm của chị: Làm văn chương là thực hiện một sứ mệnh, cần có tài và tâm.

Thu Huệ đã từng tâm sự: “Có lẽ hằng ngày chúng ta chứng kiếnquá nhiều chuyện trên các phương tiện truyền thông, như tội phạm ngàycàng trẻ hóa, như sự thờ ơ của con người khi chứng kiến một ai đó bị tainạn giao thông, sự trống vắng niềm tin vào cái tốt, cái đẹp, cái thiện Những vấn đề đó cứ đè nặng trong tôi, khiến tôi suy ngẫm rất nhiều Vàtất nhiên nó luôn ở trong những trang viết của tôi, vì khi viết bao giờ nhàvăn cũng đề cập đến những điều mình trăn trở, bức xúc nhất Tuy nhiêntôi không định nhìn vấn đề này trên bề mặt sự kiện, mà truy tìm gốc rễ,nguyên nhân để lý giải cho các sự kiện xảy ra thì đúng hơn”

Vì vậy chị cho rằng nhà văn dù viết gì đi nữa cũng là trên cái nềncủa thực tế đời sống mà họ trải nghiệm Những áp lực của đời sống tốc độđang làm thay đổi tâm tính con người Sự hoài nghi về những giá trị tốtđẹp đang trở nên phổ biến Khi được hỏi với cuộc sống hiện đại nhiều áplực, bất an Thu Huệ thường dạy con như thế nào? Chị trả lời ngay: Chịthường trò chuyện với con về đời sống, về những gì mình đã trải nghiệm,

để các con hiểu rằng chúng cần phải đi như thế nào trong cuộc đời.Không phải cứ giàu là hạnh phúc, không phải cứ có nhiều thứ là hạnh

phúc Và thước đo của hạnh phúc phải được hiểu ở những giá trị cao hơnvật chất hay sự sở hữu Một thế hệ chỉ lao đầu vào học để kiếm tiền, đểthỏa mãn khát vọng vật chất chứ không phải học để hoàn thiện nhân cách,kiến thức, kinh nghiệm cuộc đời hay mang lại điều gì đó tốt đẹp cho cộngđồng, cho xã hội thì thế hệ ấy sẽ trở thành thảm họa của đất nước.

Vào Nam rồi lại ra Bắc , dù bận rộn đến đâu, nhưng niềm đam mê

mà Nguyễn Thị Thu Huệ dành cho văn chương chưa khi nào vơi cạn Chịbảo, văn chương và chị là tri kỷ rồi, nên không thể “bỏ nhau” được Đương nhiên, cái lí do không thể bỏ văn chương ở nữ nhà văn còn xuấtphát từ một khát vọng sâu thẳm khác, một khát vọng rất con người và

nhân văn Ấy là: tìm lại những niềm tin đã mất nơi con người.

Niềm tin vốn là một giá trị đặc biệt và không dễ có được, càngkhông dễ tồn tại một cách đơn giản trong mỗi con người Vì nhiều lí do,niềm tin có thể bị mất để rồi muốn có lại lại không dễ dàng chút nào Làmcách nào để gọi niềm tin ấy trở về? Văn chương tự nhận vào mình sứmệnh cao cả đó Dễ nhận thấy, trong nhiều sáng tác của Nguyễn Thị ThuHuệ, chị đề cập nhiều đến những sự thật trần trụi trong đời sống đươngđại Ngay cả trong tình yêu, nơi mà con người sống bằng sự chân thành

và những nỗi niềm sâu thẳm, vậy mà chính ở đó, tỉ lệ của những dối lừa,phản trắc, hèn hạ khiến ta nhiều khi bất ngờ về con người Trong truyệnngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ, con người từng mất niềm tin vào tìnhyêu, vào cuộc sống, vào con người…nhưng cuối cùng họ đã lấy lại nhữngniềm tin đó trước hết từ niềm tin vào chính mình và sau đó là cái Đẹp, cáiThiện có thực trong đời Tuy nhiên, hành trình lấy lại niềm tin cho conngười thật không hề đơn giản Các nhân vật của Nguyễn Thị Thu Huệtừng phải trải qua bao bất trắc, cay đắng, đổ vỡ, mất mát và cả tuyệt vọng

để cuối cùng hoặc có kẻ cập bờ hạnh phúc, có kẻ không nhưng điều quantrọng là họ không hoàn toàn mất đi niềm tin vào cuộc đời và con người

2.1.1 Nhân vật trong những trải nghiệm đắng cay

Nhà nghiên cứu văn học Băng Thanh từng nhân xét: “Nhân vật đầynhững vết dập xóa trên thân thể, trong tâm hồn, đó chính là nét nổi bậtmang đậm ý nghĩa nhân văn khi nghiên cứu con người…” Đề cập tới

“nhân vật đầy những vết dập xóa” hay chính là nhân vật với sự trảinghiệm nỗi đau là một cách nhà văn bộc cảm xúc và thái độ của mìnhtrước hiện thực Nhân vật trong sáng tác của Thu Huệ thường phải chịuđựng những bi kịch đời thường, bi kịch trong tình yêu và hôn nhân giađình, rồi cả bi kịch của những con người bước ra từ chiến tranh Trongmỗi bi kịch của số phận nhân vật là những phát hiện và lí giải, là lòng trắc

ẩn, đồng cảm và thấu hiểu

Thu Huệ viết nhiều về tình yêu Trong trang viết của Thu Huệ có

rất nhiều mối tình với muôn vàn sắc thái, cung bậc Có những mối tình

mà ở đó là hạnh phúc, có những mối tình là khổ đau, bất hạnh và thậmchí có cả tuyệt vọng Có tình yêu làm con người ta trở nên cao thượng(Cõi mê), có những tình yêu cao cả và thánh thiện (Bảy ngày trong đời),

có tình yêu ngọt ngào (Cát đợi), có tình yêu còn mãi với thời gian dù haingười không đến được với nhau (Biển ấm), có tình yêu cay đắng (Hậuthiên đường), có tình yêu muộn màng nhưng đầy ý nghĩa (Mùa thu vàngrực rỡ), có tình yêu lại vô vọng (Tình yêu ơi ở đâu?), có những tình yêuđầy mất mát, cô đơn và sự trả giá (Sơ ri đắng) Tuy mang nhiều sắc tháicung bậc như vậy nhưng phần lớn là những cuộc tình éo le, dang dở vàkết thúc bằng bi kịch Bi kịch tình yêu ẩn trong từng cuộc đời, số phậncủa những nhân vật nữ Người phụ nữ trong sáng tác của Thu Huệ luôn

chờ đợi, khắc khoải khát khao một tình yêu đích thực, luôn nâng niu, thathiết được dâng hiến nhưng lại không thành, mà thậm chí còn đổ vỡ, đaukhổ, mất mát Điều đó hóa thành những nỗi đau Có nỗi đau của cô gáigặp được tình yêu đích thực nhưng lại phải chia xa vì muộn màng trong

Cát đợi Cô đã trao cho người yêu tất cả những gì mình có trong niềm

hạnh phúc được dâng hiến, chấp nhận bao mất mát, thậm chí làm theo lời

bà rằng “Trong tình yêu có những lúc phải giành lấy cái để gọi như chơibạc ấy, được thì phất, hỏng thì thôi nhưng cứ phải cướp cái”, kể cả “bảnnăng đàn bà trỗi dậy” cũng không thể giúp cô có được tình yêu cô theođuổi Cuối cùng chỉ còn lại khát khao xa vời, không bao giờ tới được Đó

là nỗi khổ đau, nuối tiếc của người phụ nữ đầy khát khao yêu đương,thoát khỏi tình yêu đầy ảo tưởng mà bấy lâu tôn thờ, gặp được tình yêuđích thực nhưng lại không thành vì cô là kẻ đến sau Có nỗi đau củangười phụ nữ không cầu toàn, “chẳng mơ ước cao sang”, chỉ ước mong

bình dị là một người chồng “biết yêu chiều nàng” trong Tình yêu ơi ở

đâu? Thế mà phải trải qua biết bao lần kiếm tìm điều đó vẫn không

thành Ở mối tình thứ nhất, nàng không thể đến được với chàng thi sĩ vì

sự bệ rạc, yếu đuối, thiếu thực tế và “không có sức làm trụ cột gia đình”.Tình yêu thứ hai, là anh chàng kế toán với ý thức xác định về một cuộchôn nhân Kì vọng ấy sụp đổ khi nàng nhận ra sự thô bỉ, tính toán, vớiquan niệm “con gái bây giờ rẻ lắm” hay “Vứt mẹ nó cái bằng đại học của

cô đi, sử với chả sách…Nhà này không cần người đại học” Tình yêu thứ

ba, nàng thấm thía lời khuyên của mẹ “Sống …phải biết vị tha Mọi thứtương đối thôi” và đếnvới người đàn ông nàng cảm thấy được đồng cảmthì cái hạnh phúc đơn sơ mà nàng mong bấu víu cho yên thân cũng tuộtkhỏi tầm tay nàng vì hai đứa con riêng “sợ nàng cướp mất bố” Thêm mỗilần yêu là thêm một lần chấp nhận, thêm mỗi lần bám víu tình yêu lạithêm một lần tuột xa hơn Nàng càng yêu lại càng cô đơn, tuyệt vọng.Không chỉ những cô gái trẻ mới vấp váp nỗi đau khi yêu mà cả những

người phụ nữ từng trải cũng vẫn mãi khao khát, đuổi theo tình yêu cũng

không thành Người mẹ trong Hậu thiên đường, ở tuổi bốn mươi cay

đắng nhận ra “có những kẻ yêu tôi thật thì tôi không ngửi được họ Cònmột vài người tôi yêu thì họ chỉ xuê xoa “chơi” với tôi thôi” Hay nhân

vật Hoa trong Thu xếp cuối đời cũng tương tự Một người phụ nữ sau ly

hôn, đơn thân nuôi con Hoa đến với người đàn ông khác mong tìm tìnhyêu Nhưng rồi Hoa thất vọng, mất mát nhận ra người tình đến với cô chỉkhông phải vì tình mà vì như cầu bản năng khác Đuổi theo tình yêu,nhưng Hoa chỉ chuốc lấy những mất mát Cuối cùng Hoa cô đơn và quyếtđịnh từ bỏ mối tình đó…Những nỗi đau tình yêu này cũng có thể gặp ởnhững cây bút nữ khác như Y Ban (Người đàn bà có ma lực, Con quỷ nhỏtrong tôi…) Khắc họa những nhân vật này, Thu Huệ đã thực sự khắckhoải, đau đớn cùng nhân vật trong hành trình tìm kiếm tình yêu, hạnhphúc

Viết về những con người “đến chết vẫn mong chờ một tình yêuđẹp” Thu Huệ thể hiện một hành trình tìm kiếm không ngừng Nhiềunhân vật của chị trước khi đến với hôn nhân đã trải qua những cuộc tình

dù hạnh phúc và đau đớn, tuyệt vọng, “giập xóa” cũng nhiều, nhưng họvẫn không thôi khát khao cháy bỏng yêu thương Đó là nhân vật “nàng”

trong Tình yêu ơi ở đâu?, Sao trong Giai nhân, Vang trong Người đàn

bà ám khói…

Nhân vật nữ của Nguyễn Thị Thu Huệ mạnh mẽ, tự tin, chủ độngtrong tình yêu, nhưng có lúc mạnh mẽ thành ra hiếu thắng, tự tin biếnthành chủ quan, chủ động biến thành đùa giỡn, thậm chí có khi còn bấtchấp tát cả Điều đó khiến họ có khi phải trả giá đau đớn Vang trong

Người đàn bà ám khói phải trả giá đau đớn cho sự dại dột “thả mồi bắt

bóng” của mình bằng sự cô độc, không bao giờ có được tình yêu và hạnhphúc làm vợ, làm mẹ nữa Vang từng hứa hẹn với người mình yêu giấc

mơ hạnh phúc nhưng rồi cô lại phản bội lại người yêu để đến với người

tình với mục đích lấy tiền của người tình phụng sự cho người yêu Cô cứnhoài đi nhoài lại giữa hai người đàn ông đó cho tới khi người yêu biếtchuyện rồi bỏ cô Còn người tình cũng bỏ rơi cô sau khi đã thỏa mãn, đứacon với ông ta thì chết Vang chỉ nhận ra sai lầm khi tình yêu đã mất,hạnh phúc không còn, cơ hội đã hết Giờ đây cô đau đớn, thấm thía nỗi cô

độc trong khát khao tuyệt vọng được làm vợ, làm mẹ Sao trong Giai

nhân lại phải trả giá cho một sai lầm khác, đó là sự hiếu thắng, thách đố

với tình yêu Quá tự tin vào nhan sắc, vào giá trị của mình mà “Sau mỗilần chia tay với người yêu, Sao lại ngẩng cao đầu thách đố” Để rồi “cáituổi nó đuổi xuân đi” đến khi “hồng nhan bỏ bị” cô hốt hoảng nhận ramình cô độc ở cái tuổi ba mươi tám của đời người đàn bà Nỗi cô đơn,khát khao tình yêu hạnh phúc cứ diết dóng, dày vò cô đến quay quắt và

nó truy đuổi Sao đến cùng đường trong cái nhãn tiền là đám ma củangười đàn bà hàng xóm vốn là giai nhân mà nay chết trong cô độc, bệnhtật Nỗi đau này chúng ta còn gặp trong nhiều nhân vật nữ khác trongsáng tác của Thu Huệ Đó là sự trả giá cho lối sống buông thả của bà mẹ

trong Hậu thiên đường, sự trả giá cho lối sống ngang tàng, bản năng, bất chấp tất cả của Hoài trong Xin hãy tin em, rồi sự trả giá đắt cho lối sống thực dụng, bất chấp đạo lý đến độc ác của My trong Thiếu phụ chưa

chồng…Ở đó trong sự đồng cảm với nỗi đau,Thu Huệ đã thể hiện thái độ

phê phán với những cách sống đó của nhân vật Cảm nhận nỗi đau về sựtrả giá trong tình yêu của người phụ nữ, Thu Huệ còn khắc khoải về nỗiđau của những cô gái trẻ, non nớt vừa bước chân vào thiên đường tình

yêu đã bị đẩy xuống những hang sâu hun hút Đứa con trong Hậu thiên

đường ở tuổi mười sáu ngây thơ, bước vào yêu đương đã bị lợi dụng bởi

người đàn ông đã có gia đình, lại già dặn, lọc lõi trong hành động, thô bỉbấtt nhân trong ham hố, vị kỉ tính toán trong lời nói Cái giá phải trả cho

sự dấn thân và ngây thơ của cô gái là vô tình trượt vào “vết xe đổ” của

mẹ, sa vào “hậu thiên đường” hun hút phía tương lai mà không hay biết

mẹ đã chết Nhân vật con gái trong Của cha, của con những cành vạn

niên thanh cũng đến với tình yêu bằng đầy những mất mát, đớn đau đến

nát lòng Phượng trong Sơ ri đắng lại phải trả giá cho sự không đủ tỉnh

táo, vốn sống để nhận ra bản chất sở khanh của Khánh Cái giá Phượngphải trả là bị phụ tình, và chết do băng huyết Thu Huệ đã viết vẻ nhữngcái giá phải trả ấy bằng tình thương và sự chia sẻ sâu sắc Nỗi đau đó đãđược tác giả lí giải bằng rất nhiều nguyên nhân nhưng suy cho cùng thìnguyên nhân chính lại xuất phát từ niềm khát khao yêu đương và dânghiến Nhân vật người mẹ trong Hậu thiên đường từng nói: “Hóa ra đàn bà,

ai cũng có những khả năng đặc biệt giống nhau: yêu đương ghen tuông vàcuồng si” Còn nhân vật người con trong Ám ảnh lại nhận xét: “Tại mẹmột phần Tại sao mẹ sống đơn giản và nhu nhược thế, đấy không phải làlòng tốt đâu Bố có xấu, có bỏ mẹ, một phần vì mẹ” Do đó Thu Huệ viết

về nỗi đau trong tình yêu còn để cảnh tỉnh con người, đặc biệt là ngườiphụ nữ

Thu Huệ cũng rất quan tâm tới bi kịch trong hôn nhân, gia đình.

Chị đặt con người trong mối quan hệ với gia đình – xã hội để soi chiếu nó

từ nhiều góc nhìn và phát hiện ra những vấn đề đang đặt ra trong đờisống Đó là gia đình với những dấu hiệu rạn nứt, mối quan hệ vợ chồng,con cái bắt đầu lỏng lẻo Người phụ nữ chịu nhiều sự giằng xé của ngoạilực, bắt đầu cảm thấy bất ổn trong gia đình, ý thức cá nhân, yếu tố riêng

tư bắt đầu cựa quậy Họ cố nhoài mình ra khỏi sự ràng buộc gia đình đểtìm kiếm điểm tựa, nhưng luôn gặp bất trắc, thành ra chính họ lại phải trảgiá bằng bi kịch Với sự mẫn cảm và tinh tường, Thu Huệ đi sâu tìm hiểu

bi kịch hôn nhân để lí giải những đổ vỡ đang tiềm ẩn từ đó

Dưới góc nhìn của tác giả, trong bi kịch của sự đổ vỡ gia đình cónỗi đau của hôn nhân không tình yêu Đó là bi kịch hôn nhân của Lan và

Hải trong Một nửa cuộc đời Chính Lan đã giãi bày, thú nhận điều này

với người tình của mình: “Đó là sự ngộ nhận về tình yêu Em lấy Hải vì

hiếu thắng Khi ấy Hải là ước muốn của nhiều cô Em lấy Hải trướcnhững ánh mắt ghen tị và những giọt nước mắt thất tình của một lũ congái” Trong mắt cô Hải tốt đến tròn trịa, đơn điệu Dù Hải tận tụy, chămchút với vợ con nhưng Lan vẫn không tìm được cái cô cần ở người chồng

ấy Lan tìm tới Thắng để khỏa lấp khoảng trống trong hôn nhân với Hải.Nhưng thật đau đớn và cay đắng, nếu Lan tìm tới người tình như một cứucánh với khát vọng đánh đổi cuộc hôn nhân với Hải lấy sự gắn bó như vợchồng với Thắng thì Thắng lại chỉ xem đó như chút “gia vị”, là một cuộcchơi mà thôi Ở nỗi đau đó của Lan, tác giả đã cảnh báo, nếu mỗi ngườikhông tự chăm lo vun đắp cho mái ấm gia đình của mình mà chạy theonhững sở thích, đam mê cá nhân thì việc gặp phải những bi kịch đau đớn

là khó tránh khỏi

Có những sự đổ vỡ lại do sự chênh lệch quá mức về trình độ, hiểubiết, sự vênh lệch về tâm lí, lối sống Đó là cuộc hôn nhân của Phát và

Thủy trong Hình bóng cuộc đời Phát kiếm ra tiền, lại có tâm hồn nghệ

sĩ nhưng lại thiếu sự cần mẫn, chỉn chu với gia đình Thủy một mình phảigánh vác tất cả những việc từ bếp núc con cái đến những lo toan lặt vặtkhác trong nhà mà không nhận được sự cảm thông từ phía người chồng.Chính Thủy cảm nhận rằng “Phát tốt với tôi vô cùng, chẳng tiếc gì tôi,nhưng anh lại có con đường riêng của mình, chẳng vì tôi mà anh rẽ ngang

rẽ tắt” Còn Thủy thì lại cầu toàn mà không sớm nhận ra hạnh phúc làđơn giản, là vị tha, là bằng lòng với những gì mình có.Sự khác nhau trongtính cách và quan niệm đã đẩy họ lặng lẽ xa nhau Cuối cùng Phát chết vìcăn bệnh hiểm nghèo trong lúc hai người đang li thân, Thủy muộn màng,đau đớn nhận ra sự cầu toàn của mình trong mất mát này và Phát chính làhình bóng cuộc đời mình Ở nỗi đau này, tác giả như muốn nói rằng,trong hạnh phúc hôn nhân đừng quá cầu toàn mà cần đơn giản vị tha,thông cảm cho nhau để tránh những đổ vỡ không thể cứu vãn

Ở câu chuyện trong Tân cảng, người vợ trẻ chưa đến bốn mươi với

cuộc sống đủ đầy vật chất, đầy những khát khao thầm kín Trong khi đóngười chồng thì lại mải mốt, hài lòng với những hợp đồng làm ăn màkhông bao giờ hiểu được nhu cầu cá nhân ngày càng phong phú, nỗi niềmsâu thẳm của người vợ cần được sự yêu thương, chăm sóc Vì thế sự đổ

vỡ xảy tới trong sự ngộ ra muộn màng của người chồng, sự đớn đau củangười mẹ vị kỉ Và còn là tiếng nức nở của hai đứa con, là thảng thốt lưulại cho nhau dấu hiệu đánh dấu nơi hiện hữu của mình khi nhớ về nhau, lànỗi bàng hoàng, khao khát được chung một mái nhà của chúng Ở sự đổ

vỡ này, người đọc nhận ra được một thông điệp: nhu cầu về tinh thần là

vô cùng quan trọng Yêu thương, chăm sóc và quan tâm tới nhau đó làđiều quan trọng để xây đắp một tình yêu, hạnh phúc bền chặt

Thất vọng với người bạn đời, hay ham muốn tìm kiếm thú vui củamình…, nhiều cuộc hôn nhân đã đổ vỡ bởi những mối quan hệ ngoàiluồng Trong câu chuyện cay đắng này, Thu Huệ đã chỉ ra một sự thật đauxót: Đàn bà ngoại tình để khỏa lấp sự trống trải, mong tìm một điểm tựamới Còn đàn ông lại chỉ coi ngoại tình như chút gia vị cho cuộc sống,như một giải pháp nhất thời để xoa dịu những phiền muộn trong công

việc và gia đình Thắng trong Một nửa cuộc đời đã rất thành thực nói với

Lan: “Anh cũng yêu em nhưng anh không thể phá vỡ cuộc sống gia đìnhđược…Chuyện chúng mình chẳng có gì mới Chẳng qua nó là gia vịtrong một bữa ăn Tí cay, tí chua, tí ngọt cho dễ nuốt chứ không phải thứ

ăn hàng ngày” Hay người đàn ông trong Cát đợi, rất đắm say với người

tình nhưng vẫn chỉn chu, chăm chút, vun đắp với vợ con, gia đình Hoặc

người mẹ trong Hậu thiên đường cảm nhận về người tình của mình rằng:

“Anh ấy luôn là người rạch ròi mọi chuyện Vợ con anh ấy là một cái lôcốt chắc chắn mà hàng ngày, hàng giờ anh ta cần mẫn nhặt nhạnh tí vôi, tí

xi măng xây xây, chát chát”

Có lúc, Huệ thấy cả nỗi đau kìm lại bằng những nỗ lực vô cùng

đáng thương của người phụ nữ Trong Những đêm thắp sáng, người đàn

ông tật nguyền, tốt bụng, sau những lần gặp gỡ và được nhận hạnh phúc

mà cô gái ấy trao cho đã băn khoăn không biết cái tình mà cô gái dànhcho mình là cái tình gì “Nàng đón nhận bằng nỗi buồn riêng muốn san

sẻ Bằng lòng thương hại, bằng ham muốn trả thù người chồng bội bạcyêu em gái trước mặt nàng…”

Khi hôn nhân đổ bể, gia đình tan vỡ, người vô tội nhưng lại chịu

mất mát lớn nhất là con trẻ Đứa trẻ trong Phù thủy hoang mang, cô độc

trong cuộc sống trước bờ vực đổ vỡ, cha me nó ứng xử với nhau bằngnhững trò “phù thủy” Sự cô đơn, cô độc giữa thành trì gia đình lung laykhiến nó mất ý nghĩa sống, tìm tới cái chết thảm để kết thúc sự đau đớn

Trong sự thức tỉnh, sám hối của người mẹ, đứa con trong Hậu thiên

đường “chẳng có tội gì Nó là sản phẩm của nỗi đam mê Ai sướng, ai

hạnh phúc Nó không biết Chỉ được biết và được hưởng sự cô đơn, nỗidằn vặt mà thôi” Lớn lên trong sự thiếu vắng cha, cô đơn bên cạnh người

mẹ đầy cay đắng với cuộc đời, nó sa vào mê cung tình ái với một kẻ thô

bỉ, và lại trượt trên vết xe đổ của mẹ Đứa con trong Của cha, của Con

và Cành vạn niên thanh còn phải chịu những mất mát làm nát lòng cả

người viết lẫn người đọc Con gái sống với cha trong cảnh “gà trống nuôicon” ngày qua ngày chen lấn trong cái bí mật về sự ra đi của người mẹ -

mà mãi khi đứa con thiếu vắng tình thương lớn lên mới hiểu được lỗi lầm

đó là của cha Sự phản bội không thể tha thứ đã làm tan vỡ một gia đình

lẽ ra là đã rất hạnh phúc Rồi Cha, trong cuộc mưu sinh đã bỏ quên congái mỗi ngày phải chứng kiến cảnh vợ chồng nhà hàng xóm “yêu” nhau

để rồi nó cũng sa chân vào cuộc “khám phá” thế giới của người lớn Thế

là hết, cuộc đời nó bị đánh cắp một cách cay đắng bởi hàng xóm mà chakhông hay biết Tương lai, sự trưởng thành của những đứa con trong xã

hội phức tạp đầy rủi ro và nguy cơ sau những cuộc hôn nhân đổ vỡ trong

Thu xếp cuối đời

Viết về nỗi đau hôn nhân gia đình, Thu Huệ đã nhìn nó bằng khíacạnh rất tinh tế, phụ nữ, có lúc mạnh mẽ, quyết liệt nhưng thường đằmsâu tha thiết Ở đó tác giả đánh giá cao vai trò của gia đình, nó là nơi trở

về duy nhất của mỗi con người, không có nó con người sẽ bất hạnh, cô

đơn (Giai nhân, Người đàn bà ám khói, Của cha, của Con và Cành

vạn niên thanh… ) Trong tình yêu sự say đắm là thứ cần nhưng chưa đủ

cho một gia đình hạnh phúc, nó đòi hỏi phải có sự dày công vun đắp củanhững người trong cuộc

Ngoài rất nhiều nỗi đau trong tình yêu, hôn nhân gia đình, Thu Huệ

còn mẫn cảm với những nỗi đau đời thường khác của con người Trong

tác phẩm của chị có rất nhiều những nhân vật điên loạn, nếm trải nhiều

nỗi đau trong cuộc đời Thảo trong Người đi tìm giấc mơ trong nỗi cô

đơn là cuộc đời gian truân của một người phụ nữ, một thân phận đầy

“giập xóa” Mồ côi bố, mẹ bỏ đi lấy chồng khác, sống cô quạnh với bànội trong túng thiếu, nghèo nàn Chấp nhận đánh cược với cuộc đời bằngcách lấy một người mà “Mặt …trắng bệch, nước da của một kẻ khôngbiết đến ánh sáng và khí trời Mặt …to phì phị, nhưng chân … lại teonhỏ, trắng nõn như hai củ sắn đã bóc vỏ và ngâm nước” thế mà vẫnkhông có được tình yêu Lấy về, mẹ chồng coi cô “là giống con hoang”chỉ gây tai họa, chồng thì nguyền rủa cô là “con vô lại…mua mày về để

đẻ, đẻ cho tao những đứa con Thế mà mày không biết đẻ…Tao nuôi chophí cơm gạo à? Cút, cút ngay” Rồi liên tục những trận đòn Có duy nhấtngười bà lại mất do đám chó nhà chồng Thảo cô độc trên cõi đời, mộtthân phận bầm giập không chốn nương thân, chỉ còn bấu víu vào nhữnggiấc mơ không bao giờ là hiện thực Sự điên loạn là hệ quả tất yếu của

nỗi đau khôn cùng cả về thể xác lần tinh thần Người cô trong Cõi mê

cũng là một số phận nhiều nỗi đau Từ nhỏ đã bất hạnh, là đứa trẻ bị

người cha say rượu bỏ rơi nơi cổng chùa Lớn lên trong mắt mọi người

“cô như nắm giẻ lau, là cái gai trước mắt”, không ai trong cái gia đình ấy– kể cả người chị thương em- có thể nhận ra cái bình thường trong conngười “bất bình thường” của cô, đó là khao khát yêu và được yêu Ngườiđàn ông yêu cô đã nhận ra “Cô ấy không điên, không điên một tí nào cả.Tại vì không ai gần cô ấy” Ở nỗi cô đơn của cô ấy, người đọc ngộ ra nếucon người chỉ toan tính, bon chen cho quyền lợi cá nhân sẽ tự đánh mất đi

cả những hạnh phúc bình dị, quên đi những người thân và những ngườibất hạnh bên mình Mối quan tâm này cũng được gặp ở những cây bút nữ

khác như Y ban (Đàn bà sinh ra từ bóng đêm), Võ Thị Hảo (Biển cứu

rỗi)….

Thu Huệ còn quan tâm tới những nỗi đau từ chiến tranh Đó là nỗi

cô đơn ông Mậu trong truyện ngắn cùng tên, ông Xung trong Dĩ vãng.

Đó còn là cái hạnh phúc không trọn vẹn của Lụa ở Bảy ngày trong đời.

Đằng sau số phận mỗi cá nhân sau chiến tranh hoặc bước ra từ chiếntranh là vấn đề nhân sinh của thời đại Nhìn thẳng vào những mất mát vớithái độ thẳng thắn, nhân ái và khách quan mà đầy yêu thương chia sẻ,Huệ khao khát “chiến tranh đi qua tình người còn ở lại”

Nói chung, nhân vật trải nghiệm nỗi đau của Thu Huệ, thườngmang trên mình đầy những “giập xóa” của số phận, của những bi kịch.Song dù là nỗi đau nào thì những nhân vật này thường cũng là con ngườikhát khao hạnh phúc nhưng ít ai và không mấy khi được thỏa nguyện,nếu có hi hữu thì lại là một hạnh phúc không trọn vẹn Những nhân vậtnày vì thế họ là những con người bi kịch, cô đơn, mà bản chất cô đơncũng là một nỗi đau Nỗi đau ấy một mặt là cảnh ngộ, là bất hạnh nhưngmặt kia lại là ý thức đặc biệt về giá trị của mỗi cá nhân Viết về nỗi đaucủa con người bằng mẫn cảm của một thiên tính nữ, Thu Huệ không chỉđồng cảm, mà còn thấu hiểu, nâng niu khát khao hòa đồng, khát khao tình

người và khát vọng hạnh phúc của con người dù hạnh phúc có mongmanh, cuộc đời còn không ít những trắc trở

2.1.2 Nhân vật trong đời sống tâm linh vô thức

Xây dựng nhân vật với đời sống tâm linh vô thức là một cách nhàvăn sau 1975 “mở rộng chân trời tìm kiếm của mình, đến những góckhuất, những vùng cấm địa…và nhìn thấy ngoài cái “con người xã hộikinh điển còn có một loạt những con người trong cùng xã hội và ngaytrong cùng một con người”(Tôn Phương Lan) Kiểu nhân vật này chothấy cái nhìn mới của nhà văn về con người, ở đó con người được soichiếu từ nhiều chiều Trước đây chỉ nhấn mạnh phần con người xã hội và

đề cao trách nhiệm, sứ mệnh với cộng đồng, với lịch sử, thời đại thậm chívới nhân loại thì giờ đây các nhà văn ý thức sâu sắc con người là tổng hòacác quan hệ tự nhiên và xã hội Nhà văn thừa nhận phần thuộc về conngười tự nhiên của con người và chú trọng khám phá những vùng khuấtlấp, ẩn mật, chưa biết của tâm linh, tiềm thức, vô thức Khi khám phávùng bí ẩn này, nhà văn đã “nhìn sâu vào tâm thức, vào đời sống tình cảm

và phát hiện ra những khát khao riêng tư, mối mâu thuẫn kì vọng của conngười và thực tế khách quan” (Tôn Phương Lan) Do đó con người tâmlinh vô thức sau 1975, đặc biệt từ cuối những năm 80 “giành quyền hợppháp xuất hiện” Tất nhiên, khác với văn học dân gian, các nhà văn hiệnđại không mang niềm tin tuyệt đối vào các thế lực siêu nhiên, thần thánh,không sử dụng các yếu tố tâm linh vô thức để xây dựng truyện theo motip

ở hiền gặp lành như kiểu nhân vật nguyên phiến trong thần thoại, cổ tích.Thực chất tâm linh vô thức ở đây là con đường khám phá, lí giải cuộcsống con người hiện đại, phức tạp, đa chiều, đầy mâu thuẫn Kiểu nhânvật này chúng ta đã gặp trong nhiều sáng tác của những nhà văn khác như

Ma Văn Kháng, Võ Thị Hảo, Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh…Có thể thấyrằng trong sáng tác của mình, Thu Huệ khai thác cả hai mặt tâm linh và

vô thức Vừa là khả năng bất ngờ, bí ẩn vừa là sự nhạy cảm sâu sắc và dự

cảm chính xác đến lạ kì của nhân vật Với đời sống tâm linh nhân vật sâusắc hơn, cảm nhận được đầy đủ hơn sự kì diệu của cuộc sống

Nhân vật với đời sống tâm linh vô thức trong sáng tác của Thu Huệ trước hết gắn với những giấc mơ Giấc mơ là trạng thái tâm lý đặc

biệt Đó là thế giới của vô thức, của tiềm thức, là phần chìm sâu bí ẩn củatâm lý con người Thu Huệ cũng khai thác giấc mơ theo cách của riêngmình để gửi vào đó quan niệm mới mẻ về con người tâm linh Số truyệnnhà văn viết về giấc mơ không thật nhiều nhưng lại xuất hiện nhiều giấc

mơ, giấc mơ nào cũng thành vấn đề cốt lõi, tạo nên câu chuyện, tạo nênmột cách tiếp cận mới về hiện thực và nét riêng trong cách thể hiện

Người đi tìm giấc mơ là câu chuyện về người con gái gặp nhiều

bất hạnh, cô sống và tồn tại được nhờ vào những giấc mơ Thảo sinh ra làmột đứa con hoang không cha, rồi mẹ lại bỏ đi lấy chồng Đến tuổi yêuđương, Thảo khao khát một tình yêu nhưng chẳng ai đến với cô Rồi mộtngày một người đàn ông tìm đến, nhưng không phải vì tình yêu mà vì duytrì giống nòi Anh ta là con một gia đình giàu có, lại bị liệt chân, tuy vậy

đó cũng là niềm hạnh phúc lớn nhất mà chưa bao giờ Thảo có được Từ

đó giấc mơ về đều đặn, mỗi giấc mơ là một ước muốn của Thảo Giấc mơthứ nhất là nhặt được vàng, giấc mơ thứ hai là được một chàng trai tặnghoa, giấc mơ thứ ba là được anh chàng cầu hôn hôm nào đẫn đi với những

cử chỉ yêu đương lộ liễu Tiền bạc và tình yêu là những thứ Thảo khôngbao giờ có trong cuộc sống, chỉ có giấc mơ hào phóng ban tặng cho cô.Với Thảo: “Tôi sống ban ngày như một cái bóng Ban đêm mới là cuộcsống thực Trong mơ tôi được yêu Được ra khỏi căn nhà ảm đạm khôngánh sáng Được làm những gì cuộc sống thực tôi không có…Giấc mơ củatôi là những gì tôi muốn ở ban ngày nhưng không thực hiện được” Cuộcsống của Thảo đảo ngược, cô không chờ bình minh mà “mong cho ngàyqua để đêm đến, tôi nằm thẳng trên giường để chuẩn bị cho cơn mộng mị.Tôi thích sống trong những cơn mê ngủ…” Hầu như câu chuyện được