CHẨN ĐOÁN ĐIỀU TRỊ LAO MÀNG NÃO TRẺ EM

CHẨN ĐOÁN ĐIỀU TRỊ LAO MÀNG NÃO TRẺ EM Lao màng não LMN là một bệnh viêm não và màng não do vi khuẩn lao.. C/Nếu các xét nghiệm vi trùng học âm tính, chẩn đoán lao màng não dựa vào tiêu

CHẨN ĐOÁN ĐIỀU TRỊ LAO MÀNG NÃO TRẺ EM

Lao màng não (LMN) là một bệnh viêm não và màng não

do vi khuẩn lao

LMN là thể lao nặng thường phối hợp với thể lao khác

như lao kê, lao ngoài phổi khác

I CHẨN ĐOÁN:

A/ Chẩn đoán sơ bộ :

a) Dịch tễ: có tiếp xúc nguồn lây, không chích ngừa

lao, suy dinh dưỡng

b) Lâm sàng:

• Sốt kéo dài: thường kéo dài >7 -14 ngày

• Hội chứng não-màng não: nhức đầu, nôn ói,

co giật , thóp phồng ở trẻ <2tuổi , cổ gượng

• Dấu thần kinh khu trú: lé mắt, liệt mặt, liệt

nữa người, bí tiểu, co gồng, sụp mi

• Rối loạn tri giác: rối loạn tâm thần, ngủ gà, lơ

mơ, hôn mê sâu

c) Xét nghiệm:

• IDR > 5mm

1

• Lao cơ quan khác đi kèm: lao phổi đặc biệt

lao kê, lao ngoài phổi khác

• DNT: Alb > 60mg%

Đường < 50% đường huyết lấy đồng thời

Tế bào: bạch cầu > 5 tế bào/mm3 trong đó đơn nhân > 80%

• CT sọ não khi cần loại trừ u não, áp xe não,

não úng thủy

• MRI sọ não phát hiện những tổn thương đặc

trưng ở vùng đáy não (những tổn thương: tổn

thương tăng quang, nhồi máu, u lao, giãn não

thất)

B/ Chẩn đoán xác định dựa vào:

• AFB (+) trong DNT hoặc nuôi cấy (+) hoặc

PCR Lao (+)

C/Nếu các xét nghiệm vi trùng học âm tính, chẩn đoán

lao màng não dựa vào tiêu chuẩn sau:

C.1 Hội chứng não màng não C.2 Các triệu chứng hướng đến lao : Tiêu chuẩn ưu tiên: có ít nhất một trong những tiêu

chuẩn sau

• X_quang lồng ngực có tổn thương nghi lao

(đặc biệt lao kê)

2

• Tìm thấy AFB trong đàm hay dịch dạ dày

• Có chẩn đoán lao ngoài phổi

• Có tổn thương ờ vùng đáy não trên MRI sọ

não

Tiê u chuẩn lâm sàng :

• Tính chất bệnh diễn tiến từ từ 7-14 ngày

• Rối loạn tri giác

• Dấu thần kinh khu trú

• Tiền căn điều trị lao hoặc tiếp xúc nguồn lao

• Điều trị kháng sinh > 14 ngày không khỏi

Tiê u chuẩn cận làm sàng:

• Đạm trong DNT tăng

• Đường trong DNT giảm

• Tế bào trong DNT tăng đa số lymphocyte

• IDR >5mm

Tiê u chuẩn quyết định điều trị:

• Hội chứng não-màng não kết hợp với một

yếu tố trong tiêu chuẩn ưu tiên

3

• Hội chứng não-màng não kết hợp 2 yếu tố

trong tiêu chuẩn lâm sàng và 2 yếu tố trong

tiêu chuẩn cận lâm sàng

III ĐIỀU TRỊ:

1 Điều trị triệu chứng:

• Co giật: Séduxen 0.5 mg/kg/liều, tối đa 3

liều/ngày

• Tắc phế quản: hút đàm, kháng sinh, long

đàm, giãn phế quản

• Dinh duỡng cho bệnh nhân hôn mê bằng ăn

nhỏ giọt qua ống mũi – dạ dày

• Ói mửa: điều chỉnh nước và điện giải,

Primpéran 0.5mg/ kg/ ngày

• Phù não: Mannitol 20% 10ml/ kg/ truyền tĩnh

mạch nhanh trong 30 phút, có thể truyền 2

lần cách nhau 8g trong ngày, tối đa 1 tuần

hoặc Dexamethasone 0.4mg-0.8mg/ kg/ ngày

trong 1 tuần, sau đó giảm liều dần kéo dài

trong 1 tháng

• Loét lưng: xoa bóp chung quanh vết loét,

chăm sóc vệ sinh, xoay trở thường xuyên

4

2 Điều trị đặc hiệu: 2RHEZS/ 1RHEZ/ 9RHE ,

hoặc 2RHEZ/10RH

• R: 10mg-15mg/ kg/ ngày (tối đa 600mg)

• H: 5mg-10mg/ kg/ ngày (tối đa 300mg)

• Z: 25mg-30mg/ kg/ ngày (tối đa 2000mg)

• S: 15mg/ kg/ ngày (tối đa 1000mg)

• E: 15-20mg/ kg/ ngày (tối đa 1200mg)

• Dùng 1 lần vào buổi sáng trước bữa ăn

• Thời gian tấn công cho phép kéo dài 4 tháng

(2SHZRE/ 2RHEZ nếu DNT chưa ổn)

3 Điều trị di chứng :

• Mù mắt: khám chuyên khoa mắt

• Não úng thủy: khám ngọai thần kinh đặt

shunt não thất dẫn lưu ra ngoài hoặc vào ổ

bụng

• Liệt chi, co gồng: tập vật lý trị liệu

4 Theo dõi:

• Chọc dò DNT lần đầu khi nhập viện, tai

khám hàng tháng Nếu lâm sàng cải thiện,

kiểm tra DNT sau 3 tháng và lúc kết thúc

điều trị

5

Tà i liệu tham khảo :

1 Phạm Long Trung : Lao hệ thần kinh trung ương

.bệnh học lao phổi.1999 184_190

2 Nguyễn Thàn: Lao màng não bài giảng sau đai

học lao và bệnh phổi 176_183

3 Phạm Kim Thanh: Bước đầu xây dựng tiêu chuẩn

chẩn đoàn lao màng não trẻ em Học viên quân y

,1995

4 John Crofton, Norman Horne, Fred Miller: Lao

màng não, bệnh lao lâm sàng :91,162,216

5 Quản lý lao ở trẻ em 2009

6 WHO: Guidance for national tuberculosis

programmes on the management of tuberculosis

in children 2006

7 WHO: Ethambutol efficacy and toxicity 2006

8 WHO: Rapid advice: Treatment of tuberculosis in

children 2010

6