tóm tắt vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học môn khoa học lớp

Trên thực tế việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học ở Tiểu học và dạy học môn Khoa học lớp 4 còn gặp nhiều khó khăn, chưa thực sự đem lại hiệu quả.. Những lí do trên chính là căn cứ

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong hệ thống giáo dục quốc gia, GDTH giữ một vai trò quan trọng trong việc giáo dục con người Chất lượng giáo dục bậc Tiểu học không chỉ quyết định nền tảng cho sự hình thành nhân cách cá nhân mà con là căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng giáo dục của mỗi quốc gia Để nâng cao hiệu quả GDTH, yêu cầu đặt ra cho GDTH phải có những đổi mới nhất định

Đổi mới giáo dục nói chung và GDTH nói riêng nhằm hướng tới sự phát triển toàn diện con người từ đó đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu xã hội và thời đại Định hướng chung của đổi mới giáo dục đào tạo là là đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực của HS Trọng tâm của chính sách đổi mới giáo dục nước nhà trong giai đoạn hiện nay là đổi mới cách thực hiện các PPDH Theo đó, “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học; môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học…” [ điều 24.2, Luật Giáo dục]

PPDH theo dự án được coi là một trong những PPDH tích cực Trong phương pháp này HS tự tiếp thu tri thức thông qua việc cộng tác học tập, độc lập tư duy giải quyết những dự án thuộc một chủ đề học tập dưới vai trò hướng dẫn, tư vấn, thúc đẩy và cộng tác của GV từ đó HS khắc sâu và ghi nhớ kiến thức tốt hơn, đồng thời đem lại những giờ học nhẹ nhàng, vui vẻ, lý thú mà vẫn đạt hiệu quả cao

Môn Khoa học lớp 4 là một môn học có nội dung mang tính đa ngành, tính thực tiễn cao Nó giúp HS có những kiến thức, kĩ

năng, thái độ về con người, sự vật, hiện tượng gần gũi với cuộc sống của HS Những hiểu biết mà các em nhận thức được là thực

tế đang xảy ra ở xung quanh các em, là những điều mà các em có thể áp dụng ngay vào cuộc sống của bản thân, những người xung quanh và môi trường tự nhiên HS có thể học cách tư duy và tranh luận bằng cách giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tế Quá trình này cho phép lớp học trở thành môi trường với học sinh

là trung tâm thông qua mô hình học tập dựa trên dự án Trên thực

tế việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học ở Tiểu học và dạy học môn Khoa học lớp 4 còn gặp nhiều khó khăn, chưa thực

sự đem lại hiệu quả

Những lí do trên chính là căn cứ để người nghiên cứu lựa chọn

đề tài: “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4”.

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn học theo định hướng đổi mới

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, khóa luận phải giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu cơ sở lí luận của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4

- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4

- Đề xuất quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4 và thiết kế một số dự án minh họa vận dụng quy trình đã đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Khoa học lớp 4

5 Phạm vi nghiên cứu

- Đề tài giới hạn nghiên cứu dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4

- Phạm vi nghiên cứu thực trạng: ở một số trường tiểu học thuộc thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu này đã sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, một số vấn đề lí luận của đề tài trong các loại sách, giáo trình, luận văn, báo cáo, bài báo, trong các tạp chí

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp quan sát

Người nghiên cứu đã tiến hành dự giờ, quan sát một số tiết học

ở các trường tiểu học trong phạm vi điều tra của đề tài, qua đó có những đánh giá bước đầu về thực tiễn dạy học môn Khoa học hiện nay

6.2.2 Điều tra

Điều tra được tiến hành bằng phiếu khảo sát nhằm tìm hiểu thực trạng dạy học Khoa học và dạy học Khoa học với việc đáp ứng những yêu cầu của đổi mới dạy học hiện nay Điều tra được tiến hành tại 3 trường tiểu học thuộc thị xã Phúc Yên, Vĩnh Phúc Tổng số phiếu điều tra là 103 phiếu

6.2.3 Phỏng vấn

Phỏng vấn được tiến hành nhằm thu thập các thông tin về việc

tổ chức dạy học Khoa học 4 hiện nay Phỏng vấn sau dự giờ được tiến hành với các GV mà đề tài chọn quan sát, dự giờ ở các trường tiểu học thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài Thời gian phỏng vấn trong khoảng 45 phút Danh sách GV tham gia phỏng vấn xem mục 2.4

6.2.4 Phương pháp thống kê toán học.

7 Giả thuyết khoa học

Nếu PPDH theo dự án được vận dụng trong dạy học môn Khoa học lớp 4 trong đó đảm bảo vai trò chủ thể tích cực của HS từ việc xây dựng, thực hiện và đánh giá kết quả dự án thì hiệu quả dạy học môn học sẽ được nâng cao

8 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, phần Nội dung của khóa luận gồm 3 chương sau:

Chương 1: Cơ sở lí luận của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng PPDH theo dự

án trong dạy học Khoa học lớp 4

Chương 3: Xây dựng quy trình dạy học theo dự án trong dạy học môn Khoa học lớp 4

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

TRONG DẠY HỌC KHOA HỌC LỚP 4

1.1.Một số vấn đề đổi mới dạy học ở tiểu học hiện nay

1.1.1 Định hướng đổi mới dạy học ở tiểu học

Để nâng cao hiệu quả GDTH, yêu cầu đặt ra cho GDTH phải

có những đổi mới nhất định Định hướng chung của đổi mới giáo dục đào tạo là là đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực của

HS Trọng tâm của chính sách đổi mới giáo dục nước nhà trong giai đoạn hiện nay là đổi mới cách thực hiện các PPDH Định hướng đổi mới PPDH đã được khẳng định rõ trong các văn bản, nghị quyết và các luật của nhà nước Việc đổi mới PPDH ở tiểu học về cơ bản là nhằm giúp HS hướng tới việc học tập chủ động

và dần loại bỏ thói quen học tập thụ động

1.1.2 Dạy học theo quan điểm lấy người học làm trung tâm

Nhấn mạnh vai trò chủ động, tích cực của người học, chú ý hứng thú của HS, vốn kinh nghiệm của HS, đến việc HS học như thế nào hơn là việc GV dạy thế nào Nó không chỉ là một phương pháp giáo dục mà còn là một triết lí giáo dục hay định hướng để giáo dục đạt hiệu quả

1.1.3 Phương pháp dạy học tích cực

1.1.3.1 Khái niệm

Phương pháp dạy học:

PPDH là cách thức hành động của GV và HS trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học

1.1.3.2 Đặc trưng của PPDHTC

i) Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của HS

ii) Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

iii) Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác iv) Kết hợp đánh giá của GV với tự đánh giá của HS

1.2 Phương pháp dạy học theo dự án

1.2.1 Khái niệm phương pháp dạy học theo dự án

Thuật ngữ “dự án”:

Dự án nhìn chung được hiểu là một dự định, một kế hoạch (trong đó có xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, vật chất, nhân lực) cần được thực hiện nhằm đạt mục tiêu

đề ra Dự án được thực hiện trong những điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau Khái niệm

dự án được sử dụng phổ biến trong thực tế sản xuất, kinh tế, xã hội Khái niệm này xuất hiện trong lĩnh vực giáo dục không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học

Phương pháp dạy học theo dự án:

PPDH theo dự án là một mô hình dạy học mà ở đó HS tự tiếp thu tri thức thông qua việc cộng tác học tập, độc lập tư duy giải quyết những dự án (nhiệm vụ) thuộc một chủ đề học tập dưới vai trò hướng dẫn, tư vấn, thúc đẩy và cộng tác của GV Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm

có thể giới thiệu được

1.2.2 Bản chất của PPDH theo dự án

Người học lĩnh hội kiến thức và kĩ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (bài tập dự án) có nội dung liên quan

đến môn học, gắn với thực tiễn Trong dự án, GV đóng vai trò là người cộng tác, hướng dẫn; HS là chủ thể, chuyên gia về vấn đề

mà GV đưa ra

1.2.3 Đặc điểm của PPDH theo dự án

Định hướng HS: Trong dự án, HS là trung tâm của quá trình

dạy học Dự án thúc đẩy, kích thích hứng thú học tập của HS, khuyến khích các em tham gia những vấn đề phức tạp; đòi hỏi các

em phải tự lực, tích cực sử dụng thông tin của nhiều môn học khác nhau cộng tác với nhau để giải quyết vấn đề

Định hướng thực tiễn: Chủ đề của dự án gắn với thực tiễn, kết

quả dự án có ý nghĩa thực tiễn xã hội

Định hướng hành động: Kết hợp giữa lí thuyết và thực hành

huy động nhiều giác quan

Định hướng sản phẩm: người học thể hiện sự hiểu biết của

mình thông qua sản phẩm hoặc quá trình thực hiện

1.2.4 Các dạng của dạy học theo dự án

i) Phân loại theo chuyên môn

ii) Phân loại theo sự tham gia của người học

iii) Phân loại theo sự tham gia của GV

iv) Phân loại theo quỹ thời gian

v) Phân loại theo nhiệm vụ

1.2.5 Quy trình dạy học theo dự án

1.2.6 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học theo dự án

1.3 Giới thiệu chương trình môn Khoa học lớp 4

1.3.1 Khái quát chương trình môn Khoa học (lớp 4, 5)

1.3.2 Nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4

Nội dung chương trình môn Khoa học 4 cấu trúc đồng tâm và

mở rộng theo 3 chủ đề lớn là: Con người và sức khỏe; Vật chất và

năng lượng; Thực vật và động vật Với mục tiêu môn học thể hiện

ở cả 3 mặt kiến thức, kĩ năng, thái độ

-Về kiến thức: HS có kiến thức thiết thực về sự trao đổi chất của người; phòng tránh bệnh thông thường,truyền nhiễm Trao đổi chất cuả động, thực vật Đặc điểm, ứng dụng của một số vật liệu, năng lượng thường găp

- Về kĩ năng: Hình thành, phát triển các kĩ năng: Phân tích so sánh, quan sát, làm thí nghiệm giải thích hiện tượng đơn giản; nêu thắc mắc, diễn đạt lời nói, tìm thông tin giải đáp; ứng xử phù hợp

về vấn đề sức khỏe

- Về thái độ: Hình thành, phát triển cho HS thái độ: Yêu thích môn học, yêu thiên nhiên, con người,…; lòng ham hiểu biết khoa học, vận dụng các kiến thức khoa học vào cuộc sống…

1.3.3 Ưu điểm của môn Khoa học với việc vận dụng PPDH theo dự án

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN

TRONG DẠY HỌC KHOA HỌC LỚP 4

2.1 Mục đích khảo sát thực trạng

Tìm hiểu thực trạng dạy học Khoa học 4 và việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học 4

2.2 Đối tượng khảo sát thực trạng

Người nghiên cứu tiến hành thu thập thông tin chủ yếu qua

điều tra GV và HS ở một số trường tiểu học thuộc thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

2.3 Nội dung khảo sát thực trạng

- Việc tổ chức dạy học môn Khoa học ở lớp 4 hiện nay ( trình tự các hoạt động dạy học, phương pháp và hình thức tổ chức các hoạt động)

- Việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học 4

2.4 Phương pháp khảo sát thực trạng

2.4.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu này đã sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, một số vấn đề lí luận của đề tài trong các loại sách, giáo trình, luận văn, báo cáo, bài báo trong các tạp chí

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

i) Phương pháp quan sát

Người nghiên cứu đã tiến hành dự giờ, quan sát một số tiết học

ở các trường tiểu học trong phạm vi điều tra của đề tài, qua đó có những đánh giá bước đầu về thực tiễn dạy học môn Khoa học hiện nay

ii) Phương pháp điều tra

Điều tra được tiến hành tại 3 trường tiểu học thuộc thị xã Phúc Yên, Vĩnh Phúc Tổng số phiếu điều tra là 103 phiếu

iii) Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn sau dự giờ được tiến hành với các GV mà đề tài chọn quan sát, dự giờ ở các trường tiểu học thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài

iv) Phương pháp thống kê toán học.

2.5 Kết quả khảo sát thực trạng

2.5.1 Việc tổ chức dạy học Khoa học 4 hiện nay

i) Thực trạng tổ chức dạy học Khoa học

GV ít đầu tư nghiên cứu nội dung bài học, các PPDH mới ít được GV sử dụng, hình thức tổ chức dạy học còn nghèo nàn GV chưa chú ý đến phân hóa đối tượng HS, hứng thú học tập của HS

ii) Dạy học Khoa học với việc đáp ứng yêu cầu đổi mới (theo quan điểm dạy học tích cực).

GV nhận thấy sự cần thiết phải đổi mới PPDH Tuy nhiên, tổ chức dạy học Khoa học hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới Có nhiều nguyên nhân: GV nhận thức chưa đúng về tổ chức cũng như thiết kế hoạt động học tập, hạn chế trong việc tiếp cận PPDH tích cực,… Dẫn đến chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới

2.5.2 Việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học 4

i) Đánh giá về vai trò của PPDH theo dự án trong dạy học môn Khoa học

GV nhận thức được, hiểu đúng về vai trò, ý nghĩa của PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học

ii) Khả năng vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học các nội dung Khoa học ở lớp 4

PPDH theo dự án có khả năng vận dụng cao trong các nội dung của môn Khoa học 4 Vì nội dung môn Khoa học 4 tiếp nối lớp 1, 2, 3 có sự gắn bó chặt chẽ với nhau, gần gũi với cuộc sống của HS, có sự liên ngành, đa ngành tạo điêu kiện cho HS vận dụng lí thuyết vào thực tế Đây cũng chính là ưu điểm của PPDH theo dự án

iii) Tiến trình vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học Khoa học 4

GV đều dựa vào tiến trình trong SGK, việc vận dụng phương

iv) Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả việc sử dụng PPDH theo dự án

Do thói quen học tập thụ động của HS; GV chưa nhận thức đầy

đủ về quy trình, cách thức vận dụng PPDH này vào trong dạy học;

có nhiều tình huống ngoài dự kiến khiến GV lúng túng khi giải quyết; điều kiện cơ sở vật chất còn nghèo nàn; việc tổ chức dạy học chưa được chú trọng đúng mức,…nên ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC

LỚP 4 3.1 Nguyên tắc xây dựng quy trình dạy học theo dự án trong dạy học Khoa học lớp 4

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp giữa lí luận và thực tiễn 3.2.2 Đảm bảo vai trò chủ thể của HS trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan, khoa học, thường xuyên, liên tục trong quá trình đánh giá việc thực hiện dự án của HS

3.2 Đề xuất quy trình dạy học môn Khoa học lớp 4 bằng phương pháp dạy học theo dự án

Trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm, bản chất của PPDH theo dự

án cũng như đặc điểm của môn Khoa học lớp 4; tác giả xây dựng quy trình dạy học môn Khoa học 4 bằng PPDH theo dự án gồm các bước: (1) Xác định vấn đề để xây dựng thành dự án, (2) Lập

dự án, (3) Giao nhiệm vụ, (4) Thực hiện dự án, (5) Trình bày sản

phẩm, (6) Tổng kết, đánh giá dự án Dưới đây tác giả xin trình bày cụ thể các bước như sau:

Bước 1: Xác định vấn đề để xây dựng thành dự án

- GV và HS cùng nhau đề xuất, sáng kiến chủ đề của dự án Cùng nhau đưa ra các ý tưởng về dự án thông qua việc sâu chuỗi, tổng hợp các kiến thức của môn học và các môn học liên quan để tổ chức thành một dự án phù hợp với mục tiêu của môn học, bài học Cần tạo ra một tình huống xuất phát, chứa đựng một vấn đề hoặc một nhiệm vụ cần giải quyết, trong đó chú ý đến việc liên hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hội và đời sống Cần chú ý đến hứng thú của người học cũng như ý nghĩa xã hội của đề tài GV có thể giới thiệu một

số hướng đề tài để HS lựa chọn và cụ thể hóa Trong trường hợp thích hợp, sáng kiến và việc xác định đề tài có thể xuất phát từ phía HS

- GV lựa chọn những hoạt động phù hợp với nội dung bài học và đặc điểm tâm sinh lí HS

Bước 2: Lập dự án

i) Xác định mục tiêu của dự án:

- GV phải xác định rõ HS cần đạt được những kiến thức, kĩ năng, thái độ nào qua dự án này, đặc biệt là kĩ năng tư duy bậc cao

ii) Xây dựng bộ câu hỏi định hướng:

- Câu hỏi khái quát: Giới thiệu khái quát, đầy đủ những ý tưởng xuyên suốt các môn học Câu hỏi này thường là những câu hỏi khái quát về thực tế đòi hỏi HS phải phân