Biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ

3. Đối tượng, khách thể nghiên cứu 3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ. 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ. 4. Giả thuyết khoa học Giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường văn hóa nghệ thuật tỉnh Phú Thọ là một trong những mục tiêu đào tạo của nhà trường. Hiện nay công tác giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường văn hóa nghệ thuật tỉnh Phú Thọ đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn những điều bất cập do các nguyên nhân chủ quan và khách quan trong đó có nguyên nhân về quản lý, nếu đề xuất và thực thi được các biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh phù hợp thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo của nhà trường. 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý giáo dục văn hóa dân gian của tỉnh Phú Thọ cho học sinh 5.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý giáo dục văn hóa dân gian tỉnh Phú Thọ cho học sinh 5.3 Xây dựng các biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân gian của tỉnh Phú Thọ cho học sinh

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc và việc giữ gìn bản sắcvăn hóa dân tộc là mối quan tâm của nhiều quốc gia trong bối cảnh toàncầu hóa Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, Việt Nam đang mở rộng quan

hệ, giao lưu hợp tác quốc tế, đây là cơ hội lớn để chúng ta phát huy nhữnggiá trị truyền thống của dân tộc ; đồng thời học hỏi, tiếp thu tinh hoa vănhóa nhân loại, đưa nước ta thoát khỏi nghèo nàn Trong quá trình đó, chúng

ta phải chủ động tiếp thu những cái hay, cái mới từ bên ngoài có lợi cho sựphát triển đất nước và biết lọc bỏ những gì bất lợi, không phù hợp vớitruyền thống đạo lý của dân tộc Tuy nhiên, trong quá trình mở rộng quan

hệ giao lưu, hợp tác quốc tế, sẽ không tránh khỏi sự va chạm, thậm trí làđụng độ giữa các giá trị truyền thống của dân tộc với các giá trị bên ngoài,cho nên đòi hỏi chúng ta phải bảo tồn, giữ gìn, phát huy các giá trị truyềnthống mà còn phải đưa chúng lên trình độ cao hơn trong hoàn cảnh mới ;đồng thời phải sáng tạo những giá trị phù hợp với thời đại [10;tr5]

Chính sự cần thiết đó nên bên cạnh nền giáo dục quốc dân cần quantâm, trú trọng đến vấn đề văn hóa dân tộc của một đất nước Nhà nước ta

đã đầu tư rất nhiều cho việc bảo tồn các di sản văn hóa, khôi phục lại cáclàng nghề truyền thống, khẳng định dân tộc Việt Nam có nền văn hóariêng, độc đáo lâu đời, thu hút du khách nước bạn đến tham quan

Phú Thọ - Đất tổ Vua Hùng, nguồn cội của dân tộc, nơi nhân dân

cả nước hướng về Thực tế trong tỉnh Phú Thọ những nét văn hóa dân gianmang đậm tính chất vùng miền như: Hát xoan, Nghi lễ truyền thống, làngnghề truyền thống của tỉnh Phú Thọ đang cần được giữ gìn và cần đượcquan tâm hơn nữa từ mỗi người dân, mỗi tổ chức, cơ quan Ban Ngành

Hát xoan (điệu hát mùa xuân) là loại hình nghệ thuật dân gian có

từ lâu đời ở Phú Thọ Hát Xoan là điệu hát nghi lễ, hầu hết các làng hát

Xoan đều hát thờ vua Hùng Có thể nói hát Xoan là hát thờ tín ngưỡngQuốc tổ Hùng Vương, cũng là biểu hiện cho tín ngưỡng thờ tổ tiên củangười Việt Vì vậy, về mặt nghi lễ đây là nghi lễ thiêng liêng nhất Hiện có

4 phường xoan, trong đó có 3 phường Xoan cổ và phường An Thái mớithành lập Thống kê của Sở Văn hóa thể thao và Du lịch Phú Thọ cho thấyhiện còn 69 nghệ nhân hát Xoan (từ 60 tuổi trở lên), 49 người (từ 60 tuổitrở lên) biết hát Xoan, 81 người tham gia các phường Xoan, trong đó chỉ cótám nghệ nhân còn khả năng trình diễn và truyền dạy Hồ sơ hát Xoan ởPhú Thọ được hoàn thành vào tháng 3/2010 đến tháng 8/2011 nhận được ýkiến đánh giá của các chuyên gia quốc tế kèm khuyến nghị UNESSCO ghinhận đề cử của Việt Nam và 24/11/2011 từ Bali (Indonesia) tiến sĩ Lê ThịMinh Lý (Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa) cho biết UNESSCO chínhthức công bố đã ghi danh hát Xoan của Việt Nam vào di sản văn hóa phivật thể nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp [7]

Bên cạnh đó có rất nhiều các làng nghề truyền thống nhưng có mộtthực tế đáng buồn là các làng nghề này gần như không phát triển được vàdần bị mai một, như làng ấm ủ - Sơn Vi, làng nón - Sai Nga, làng sơn mài –Thị xã Phú Thọ, làng mây tre đan – Đỗ Sơn.v.v.v Do nhiều yếu tố dẫn tớinhững làng nghề mang đậm bản sắc quê hương Phú Thọ đang dần bị quênlãng, thực tế cho thấy các làng nghề sinh ra để phục vụ đời sống cho dân,nhưng ngày nay kinh tế thị trường hàng hóa công nghiệp phát triển ngườidân không thích dùng những đồ thủ công, thô xơ nữa, bởi vậy sản phẩmlàng nghề làm ra ế ẩm, mà xuất khẩu để làm hàng thủ công mỹ nghệ trưngbày thì chưa đạt tiêu chuẩn, số người yêu nghề ngày một giảm sút Ngoài ranhững sinh viên tốt nghiệp trường ở các trường Đại học như Đại học Mỹthuật Đông Dương, Đại Học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội.v.v.v là thế hệ

có đủ năng lực nhiệt huyết để góp phần vào công cuộc bảo tồn nét văn hóatruyền thống của đất nước thì do kinh tế thị trường, do nhiều yếu tố khác đã

không về quê hương lập nghiệp, mà ở lại thủ đô hoặc các thành phố lớn.Chính vì vậy mà các làng nghề ở vùng nông thôn thiếu những người trẻ cótrình độ và nhiệt huyết, chỉ còn lại những nghệ nhân lớn tuổi, và nhữngngười yêu nghề không được đào tạo qua trường lớp về nghệ thuật, kỹ thuậtthì rất tốt nhưng khả năng sáng tạo thẩm mỹ chất lượng lại không cao, bởivậy nên sản phẩm làm ra không cạnh tranh được trên thị trường côngnghiệp cũng như trên thị trường hàng thủ công mỹ nghệ.

Đứng trước thực tế đó, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ” nơi đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực nghệ thuật

cho tỉnh Là người quản lý tôi nhận thấy tầm quan trọng trong việc giáo dụccho học sinh trường trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ tư tưởng bảotồn và phát huy nét văn hóa dân gian quê hương là nhiệm vụ cao cả

Để thực hiện được nhiệm vụ trên đòi hỏi phải có sự nỗ lực đồng lòngcủa cán bộ giáo viên trong trường cùng học sinh tham gia, đặc biệt là cán bộphòng Đào tạo, bộ phận trực tiếp tham mưu cho lãnh đạo, kiểm tra, đánh giá,nắm bắt tình hình, hiệu quả của vịêc thực hiện công việc, tôi đưa ra đề án bổsung thêm kiến thức về nghệ thuật dân gian, nghệ thuật hiện đại, bảo tồn disản văn hóa, dạy cho học sinh biết cách kết hợp giữa nghệ thuật dân gian vànghệ thuật hiện đại, ứng dụng để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật cao vềhình thức và nội dung, đậm đà bản sắc dân tộc Bên cạnh đó cần phải giáo dụccho học sinh phải biết trân trọng những giá trị văn hóa quê hương, thấy đượccái hay, cái đẹp, cái độc đáo, tinh hoa văn hóa của tỉnh và tầm quan trọng củaviệc giữ gìn bản sắc dân tộc Từ đó xây dựng và phát huy bản sắc văn hóa dângian của qê hương Phú Thọ - Đất Tổ Vua Hùng

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, thực trạng và đề xuất các biện pháp quản

lý giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ

thuật nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường đồng thời góp phầnbảo tồn những nét văn hóa dân gian vùng miền của tỉnh Phú Thọ nói riêng, cảnước nói chung.

3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu:

Quá trình giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấpVăn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ

3.2 Đối tượng nghiên cứu:

Biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trườngtrung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ

4 Giả thuyết khoa học

Giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường văn hóa nghệ thuật tỉnhPhú Thọ là một trong những mục tiêu đào tạo của nhà trường Hiện nay côngtác giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường văn hóa nghệ thuật tỉnhPhú Thọ đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên, vẫn còn những điềubất cập do các nguyên nhân chủ quan và khách quan trong đó có nguyên nhân

về quản lý, nếu đề xuất và thực thi được các biện pháp quản lý giáo dục vănhóa dân gian cho học sinh phù hợp thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệuquả đào tạo của nhà trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý giáo dục văn hóa dân giancủa tỉnh Phú Thọ cho học sinh

5.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý giáo dục văn hóa dân gian tỉnhPhú Thọ cho học sinh

5.3 Xây dựng các biện pháp quản lý giáo dục văn hóa dân gian củatỉnh Phú Thọ cho học sinh

6 Phạm vi giới hạn đề tài

* Đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu biện pháp quản lý các hoạt độnggiáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấp Văn hóa Nghệ thuậttỉnh Phú Thọ

* Khách thể khảo sát gồm: cán bộ QL, GV, HS của trường trung cấpVăn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận ;

- Phân tích tài liệu

- Phương pháp phân tích tổng hợp khái quát hóa, hệ thống hóa l ýluận đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn ;

Phương pháp điều tra bằng phiếu về thực trạng quản lý giáo dục tưtưởng giữ gìn và phát huy nét văn hóa dân gian cho học sinh trường trungcấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ

7.3 Phương pháp quan sát

Phương pháp quan sát các hoạt động giáo dục tư tưởng giữ gìn vàphát huy nét văn hóa dân gian gian cho học sinh trường trung cấp Văn hóaNghệ thuật tỉnh Phú Thọ

7.4 Phương pháp phỏng vấn

Phương pháp phỏng vấn giáo viên, cán bộ quản lý, học sinh

7.5 Phương pháp chuyên gia

- Mời các nghệ nhân của các làng nghề đến giảng về cái hay, tinh túycủa văn hóa dân gian

- Giảng viên các trường chuyên ngành

8 Cấu trúc luận văn

- Mở đầu

- Nội dung

Chương 1 Cơ sở lý luận của quản lý giáo dục văn hóa dân gian chohọc sinh các trường trung cấp Nghệ thuật.

Chương 2 Thực trạng công tác quản lý giáo dục văn hóa dân giancho học sinh trường trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ

Chương 3 Các biện pháp quản lý giáo văn hóa dân gian cho học sinhtrường trung cấp Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ

- Kết luận – Khuyến nghị

Danh mục tài liệu tham khảo

Phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ GIÁO DỤC VĂN HÓA DÂN GIAN CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP VĂN HÓA NGHỆ THUẬT

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

* Văn hóa dân gian Việt Nam

Văn hóa dân gian (VHDG) Việt Nam bắt nguồn từ xã hội nguyênthủy và vẫn giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của văn hóa ngàyhôm nay Theo Tiến sĩ Ngô Đức Thịnh (Viện Nghiên cứu văn hóa dângian) nếu cho rằng VHDG là cội nguồn của văn hóa dân tộc và VHDGchứa đựng, thể hiện bản sắc dân tộc, thì hoạt động bảo tồn và làm giàu vănhóa dân tộc cần được bắt đầu từ bảo tồn và làm giàu VHDG

Việt Nam là một trong các quốc gia ở khu vực lịch sử - văn hóaĐông -Nam Á, trong đó một trong những nét đặc trưng là vai trò rất to lớncủa VHDG Đó là truyền thống văn hóa truyền miệng, khác với TrungQuốc và Ấn Độ là truyền thống văn hóa chữ viết

VHDG Việt Nam có truyền thống hình thành và phát triển từ rất lâuđời, bắt nguồn từ xã hôi nguyên thủy Đến thời kỳ phong kiến tự chủ, cùngvới sự ra đời và phát triển của văn hóa bác học, chuyên nghiệp, cung đình,thì VHDG vẫn tồn tại và giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển củavăn hóa cũng như xã hội Việt Nam, nhất là với quần chúng lao động

Truyền thống lịch sử và XH Việt Nam đã quy định những nét đặc trưng

của VH Việt Nam Đó là văn hóa làng xóm trội hơn VH đô thị, văn hóa truyền miệng lấn át VH chữ nghĩa, ứng xử duy tình nặng hơn duy lý, chủ nghĩa yêu nước trở thành cái trục của hệ ý thức Việt Nam, nơi sản sinh và tích

hợp các giá trị VH Việt Nam

* Giáo dục Văn hóa dân gian ở Việt Nam

Đưa GDVHDG vào trường học là vấn đề hết sức mới mẻ, thực tế chothấy chúng ta trú trọng đầu tư cho công nghệ - khoa học hiện đại là chủyếu, chỉ có ít trường đề cập tới vấn đề GDVHDG cho HS tại cơ sở

Trong bài phát biểu của Đồng chí Nguyễn Khoa Điềm - Uỷ viên BộChính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tư tưởng - Văn hóa Trungương - tại Đại hội Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam lần thứ V, tổ chức tại

Hà Nội, ngày 26/5/2005 đã nói “Dân tộc ta trong tiến trình dựng nước vàgiữ nước, đã hình thành và phát triển nền VH Việt Nam hết sức giàu có,phong phú, nhân văn Trong nền văn hóa dân tộc, bộ phận văn hóa - vănnghệ dân gian có vai trò cực kì to lớn, quan trọng Đặc biệt với nhiều dântộc thiểu số thì VH, nghệ thuật dân gian là thành phần chủ yếu VHDGkhông chỉ xuất hiện trong lịch sử mà đang tiếp tục phát triển trong xã hộiđương đại, góp phần không nhỏ vào đời sống VH tinh thần của nhân dân,

có tác động nhất định đến sinh hoạt kinh tế, có triển vọng phát triển lớnhơn nếu nhà nước có chính sách thích đáng VH, văn nghệ dân gian quả là

bộ gien của VH dân tộc, góp phần làm nên sức sống dân tộc ta cả hôm qua,

hôm nay và ngày mai.”

Ngày 23-4, Trường Đại học Bình Dương tổ chức hội thảo “Vị thếvăn hóa dân tộc trong GD-ĐT đại học” Hội thảo có trên 20 tham luận củacác nhà nghiên cứu như GS Trần Văn Khê, GS Trần Văn Giàu Nội dunghội thảo xoay quanh các vấn đề như xây dựng nền GD mở với bảo tồn vàphát triển VH dân tộc trong quá trình toàn cầu hóa; thực trạng, giải phápgóp phần cho VH dân tộc phát huy trong sự nghiệp GD-ĐT Theo các đạibiểu, việc bảo tồn phát triển VH dân tộc có ý nghĩa to lớn nhằm thực hiệnmục tiêu của nền GD là đào tạo con người toàn diện nhưng đến nay vấn đềnày vẫn mang tính tự phát trong các trường

Tại Trường phổ thông DTNT huyện Krông Nô, tỉnh Đắk Nông, thầygiáo Nguyễn Quang Dũng, hiệu trưởng nhà trường đã tổ chức thực hiện cáchoạt động như thành lập đội cồng chiêng, dạy tiếng M’nông không chỉ gópphần nâng cao ý thức cho HS trong việc giữ gìn và phát huy các bản sắcdân tộc mà còn tạo được không khí thoải mái cho HS khi học, góp phầntích cực vào việc đẩy mạnh phong trào “xây dựng trường học thân thiện,học sinh tích cực” Cũng nhờ thực hiện tốt công tác GD ý thức giữ gìn vàphát huy những bản sắc VH dân tộc nên hầu hết HS của trường khi tốtnghiệp đều trang bị cho mình những kiến thức nhất định về những nét đẹp

VH của dân tộc mình cũng như dân tộc anh em khác

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Sở GD-ĐT Thừa Thiên Huế chobiết, ngành GD tỉnh đã đưa các loại hình VHDG như trò chơi, hát dân ca,quan họ vào tất cả cấp học Sở GD-ĐT tỉnh đã hoàn tất biên soạn sáchdạy về văn hóa truyền thống như ca Huế, dân ca, quan họ và một số vởkịch… để dạy trong giờ ngoại khóa Hiện các cấp học trên toàn tỉnh đãtriển khai đưa VHDG vào trường học và thu hút sự tham gia của đông đảo

HS, tiêu biểu như Trường trung học cơ sở Nguyễn Chí Diểu - thành phốHuế, luôn duy trì 2 lớp tập hát quan họ, dân ca; thường xuyên tổ chức hộithi hát quan họ, dân ca giữa các khối lớp Việc tăng cường giáo dục HSqua việc đưa các loại hình văn hóa truyền thống vào học đường tại ThừaThiên-Huế đã mang lại môi trường học thân thiện, hướng học sinh tìm đếnvăn hóa truyền thống của dân tộc, quê hương, góp phần GD nhân cách cho

HS, đẩy lùi các trò chơi bạo lực từ game đang thâm nhập học đường.(TTXVN/Vietnam+)

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy thì ai cũng thấy giáo dục truyềnthống trong nhà trường là cần thiết nhưng cách tiếp cận GD truyền thốnghiện nay còn nhiều khiếm khuyết, một chiều, khô cứng, thiếu sinh động

Nó ít hấp dẫn nên làm cho HS không hứng thú, không hào hứng tham gia

hoặc có thì chỉ lấy lệ, hình thức Tình trạng này diễn ra nhiều năm và phổbiến ở khắp các vùng miền, cả ở nông thôn và thành phố Các chuyên gia

GD, GV, nhiều nhà nghiên cứu VH và lịch sử ở trong và ngoài ngành GDđều nhận thấy và đang muốn thay đổi cách GD truyền thống này để thíchứng với tâm lý và nhu cầu của HS Thông qua hoạt động trải nghiệm disản, các em học sinh sẽ được rèn luyện nhiều kỹ năng sống Đây là mộtmôi trường rèn luyện kỹ năng sống một cách bổ ích, thiết thực, hấp dẫn vàsinh động nhất

Nghị quyết 27-NQ/TW ngày 06-08-2008 Hội nghị lần thứ 7 Banchấp hành Trung ương khóa X về xây dựng đội ngũ tri thức trong thời kỳđẩy mạnh CNH-HĐH đất nước đã khẳng định: “Trong mọi thời đại, trí thức

là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền bá trí thức Đội ngũ trí thức đượcđào tạo bằng nhiều con đường khác nhau đang hoạt động trong các lĩnh vựccủa đời sống kinh tế và XH, các trường Đại học trong nước chính là nơiđào tạo một lực lượng trí thức đông đảo và chủ yếu phục vụ cho cho quátrình phát triển đất nước Đội ngũ trí thức mà chúng ta kỳ vọng ở họ khôngchỉ giỏi về chuyên môn mà phải mang trong họ bản sắc và truyền thống VH

để họ mãi xứng đáng là trí thức của một dân tộc với một bề dày lịch sử về

VH và truyền thống

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Khái niệm quản lý và quản lý giáo dục

rằng: " Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái

đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất" [1, tr9]

Nhà lý luận quản lý kinh tế người Pháp A Fayon, cho rằng :

"Quản lý là đưa xí nghiệp tới đích, cố gắng sử dụng tốt nhất các nguồnlực của nó".[2, tr30]

Trong khi đó, nhà điều khiển học Berg A.I lại cho rằng : " Quản lý làquá trình chuyển một hệ động lực phức tạp từ trạng thái này sau trạng tháikhác nhờ tác động vào các phần tử biến thiên của nó" [3, tr30]

Theo K Mark "Quản lý là chức năng được sinh ra từ tính chất xã hộihoá lao động Nó có tầm quan trọng đặc biệt vì mọi sự phát triển của xã hộiđều thông qua hoạt động của con người và thông qua quản lý"

" Quản lý là chức năng tất yếu của lao động xã hội, nó gắn liền với sựphân công và phối hợp, nhưng khi nói đến sự phân công và phối hợp thì sựchỉ huy, thống nhất để đảm bảo sự đồng bộ, ăn khớp trong hoạt động của các

bộ phận cấu thành hệ thống, điều chỉnh hoạt động của các bộ phận này trên cơ

sở mục tiêu chung là yêu cầu tất yếu khách quan hết sức cân thiết Xét đếncùng thì điều đó chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở tổ chức Chức năng chủyếu của quản lý là phối hợp các mặt hoạt động của tổ chức và của người trong

tổ chức đó thành một chỉnh thể" [20, tr89]

Theo quan điểm của lý thuyết hệ thống thì : " Quản lý là phương thứctác động có chủ đích của chủ thể quản lý lên hệ thống, bao gồm các quy tắcràng buộc về hành vi đối với mọi đối tượng ở các cấp trong hệ thống nhằmduy trì tính trội hợp lý của cơ cấu và đưa hệ thống sớm đạt được mục tiêu".[12; tr25]

Với cách hiểu như vậy, ta thấy : Quản lý tồn tại với tư cách là một hệthống, trong đó sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý là sựtác động có mục tiêu, có tổ chức, có các tác động tương ứng, phù hợp nhằmhướng dẫn, điều khiển những đối tượng quản lý để đạt tới những mục tiêu

định sẵn Quản lý là khoa học, là nghệ thuật sử dụng các nguồn lực sao cho cóhiệu quả nhất Ở Việt Nam các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều khái niệmkhác nhau về quản lý:

Các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng : " Quản lý là một

hệ thống, là quá trình tác động đến nó nhằm đạt được những mục tiêu nhấtđịnh Những mụ tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà nhàquản lý muốn" [12; tr25]

" Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lýđến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thựchiện những mục tiêu dự kiến" [21; tr26]

" Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể

quản lý (người quảnlý, tổ chức quản lý) lên khách thể (đối tượng quản lý) về

các mặt chính trị, VH, XH, kinh tế bằng một hệ thống các luật lệ, các chínhsách, nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môitrường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng" [15; tr9]

Từ các khái niệm trên ta có thể hiểu khái niệm quản lý như sau :

Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đốitượng quản lý nhằm đạt được những mục tiêu nhất định trong điều kiện biếnđộng của môi trường

- Quản lý bao giờ cũng tồn tại với tư cách là một hệ thống bao gồm cácthành phần:

+ Chủ thể quản lý : đề ra mục tiêu, dẫn dắt điều khiển các đối tượngquản lý để đạt tới mục tiêu định sẵn

+ Khách thể quản lý : Con người (được tổ chức thành một tập thể, một

xã hội ); thế giới vô sinh (các trang thiết bị kỹ thuật ) thế giới hữu sinh (vật nuôi, cây trồng).

+ Cơ chế quản lý : Là những phương thức mà nhờ nó hoạt động quản lýđược thực hiện và tương tác qua lại giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lýđược vận hành điều chỉnh.

+ Mục tiêu chung : Cho cả đối tượng và chủ thể quản lý, là căn cứ đểchủ thể quản lý tạo ra các tác động quản lý

- Tác động quản lý thường mang tính tổng hợp bao gồm nhiều giảipháp khác nhau

- Mục tiêu cuối cùng của quản lý là chất lượng, sản phẩm vì lợi íchphục vụ con người

Như vậy, quản lý là quá trình tác động có định hướng, có tổ chức củachủ thể quản lý lên đối tượng quản lý thông qua cơ chế quản lý, nhằm sửdụng có hiệu quả nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để

hệ thống ổn định, phát triển đạt được những mục tiêu đã định

* Khái niệm quản lý giáo dục

QLGD là những tác động có hệ thống có ý thức hợp quy luật của chủthể quản lý ở các cấp khác nhau lên tất cả các mắt xích của hệ thống giáodục nhằm đảm bảo cho hệ thống GD vận hành bình thường và liên tục pháttriển, mở rộng cả về số lượng cũng như chất lượng.Hay nói cách khác:QLGD là hệ thống những tác động có chủ đích có kế hoạch hợp quy luậtcủa chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, nhân viên học sinh cha mẹ họcsinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thự hiện cóchất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục

Nhiều tài liệu khoa học cho rằng QLGD được xem xét dưới 2 góc độ:

- Quản lý giáo dục ở cấp độ vĩ mô:

Ở cấp độ này, QLGD được hiểu “là những tác động tự giác, có ýthức, có mục đích, kế hoạch, có hệ thống và hợp quy luật của công tácQLGD đến tất cả các mắt xích của hệ thống GD nhằm thực hiện có chấtlượng và hiệu quả việc tổ chức, huy động, điều phối, giám sát, điều chỉnh

các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực và thông tin) để đạt được mục tiêuphát triển GD”[14;tr24].

- Quản lý giáo dục ở cấp độ vi mô:

Ở cấp độ này, QLGD được hiểu “là những tác động tự giác, có ýthức, có mục đích, kế hoạch, có hệ thống và hợp quy luật của công tác quản

lý một cơ sở GD đến tập thể GV, công nhân viên, tập thể người học và cáclực lượng tham gia GD khác trong và ngoài cơ sở GD đó, nhằm thực hiện

có chất lượng và hiệu quả mục tiêu đào tạo”[11;tr16]

1.2.2 Khái niệm Văn hóa và Văn hóa dân gian

* Văn hóa là từ Việt gốc Hán Theo những tài liệu cổ xưa nhất của

Trung Quốc thì văn có nghĩa là “vẻ đẹp”, hóa có nghĩa là “thay đổi, biến đổi”, “làm cho thay đổi, biến đổi”; “giáo hóa” v.v…, văn hóa hiểu theo

nghĩa gốc là “làm cho trở nên đẹp đẽ, văn vẻ” Nghĩa gốc này dựa trên mộtcâu trong Kinh Dịch.[16;tr15]

Vậy văn hóa là gì? Hiện nay vẫn đang còn có nhiều định nghĩa vềvăn hóa, bởi lẽ văn hóa là sản phẩm do lao động của con người tạo ra màhoạt động lao động của con người rất đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vực khác

nhau Văn hóa là hệ thống giá trị vật chất và tinh thần do lao động của người sáng tạo ra, được cộng đồng khẳng định tích lũy lại, tạo ra bản sắc riêng của từng tộc người, từng xã hội Trong Nghị quyết Trung ương 5

( Khóa VIII), Đảng ta khẳng định: Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giátrị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ratrong quá trình dựng nước và giữ nước…, là kết quả giao lưu và tiếp thutinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện mình.Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam,làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc

Quan niệm về văn hóa của một số nhà nhân học tiêu biểu:

Văn hóa hiểu theo nghĩa rộng là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết,tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, phong tục và những khả năng

và tập quán khác mà con người có được với tư cách là một thành viên của

xã hội (Theo E.B.Tylor)[16;tr18]

“Văn hóa bao quát các mô thức hành vi hiển hiện ra bên ngoài hoặctiềm ẩn bên trong, thông qua việc vận dụng kí hiệu, người ta học tập và truyềnthụ chúng Chúng cấu thành những thành tựu rõ rệt của nhân loại, bao gồm cảnhững thành tựu thể hiện trong lĩnh vực các chế phẩm do con người làm ra.Hạt nhân cơ bản của văn hóa là những quan niệm truyền thống, đặc biệt làquan niệm giá trị hình thành do sự diễn sinh và lựa chọn lịch sử Hệ thống vănhóa tuy được coi là sản phẩm do hoạt động của con người tạo ra nhưng nócũng có thể được coi là những nhân tố hiệu chỉnh, hạn chế hoạt động của conngười” (Theo A.Kroeber và C.Kluckhohn)[16;tr28]

Vậy văn hóa có thể hiểu đại thể như sau: “Văn hóa là tổng thể nhữnghành vi và suy tư mà những người cùng sống trong một cộng đồng cần phảichia sẻ, thực hiện, mô phỏng, học tập, sáng tạo Dựa vào văn hóa, có thểphân biệt các cộng đồng khác nhau Văn hóa cũng chính là ranh giới phânchia loài người với các loài sinh vật khác Về đại thể, văn hóa bao gồm:niềm tin, quy tắc ứng xử, ngôn ngữ, tập tục, lễ nghi, nghệ thuật, kĩ thuật,trang phục, cách sản xuất và chế biến thức ăn, các hệ thống chính trị, kinh

tế, tôn giáo tín ngưỡng v.v…”[16;tr29]

* Khái niệm Văn hóa Dân gian

VHDG là bao gồm toàn bộ các giá trị VH vật chất và tinh thần củadân chúng liên quan đến mọi lĩnh vực trong đời sống Bao gồm việc sảnxuất ra của cải vật chất, chế tác công cụ lao động, là phong tục tập quángắn liền với tổ chức cộng đồng từ nhỏ tới lớn, là mọi mặt sinh hoạt như thịhiếu, tín ngưỡng, hội hè, là tư tưởng tình cảm của dân chúng nhận thức về

thế giới, nhân sinh, mối quan hệ giữa con người với con người, giữa conngười với thế giới xung quanh, môi trường tự nhiên, xã hội.

Văn hóa dân gian – cội nguồn của văn hóa dân tộc:

Người ta thường nói VHDG là cội nguồn của VH dân tộc là "văn hóagốc", "văn hóa mẹ" Điều đó hàm nghĩa VHDG gắn với lịch sử lâu đời củadân tộc, là nguồn sản sinh và tiếp tục nuôi dưỡng VH dân tộc Nói VHDG

là "văn hóa gốc", "văn hóa mẹ" còn là vì VHDG nảy sinh, tồn tại dưới dạngnguyên hợp, các bộ phận gắn bó chặt chẽ với nhau Theo Hoài Thanh thì

"Từ thuở sơ sinh, nhạc, thơ, múa và kịch đều chung một mâm Đến khi lớnlên thì các loại hình tách bạch ra, nhưng vẫn phải nương tựa vào nhau Thơdân gian tồn tại, phát triển và lưu truyền bằng hát đối đáp Nếu bỏ nhạc thìmúa khó thành Mất sự tích văn học, mất làn điệu, mất múa thì chèo cũngmất Tranh Đông Hồ cũng phải đi liền với hội tết"

Có con người là có VH, có dân tộc là có VH dân tộc Trước nhất làVHDG, VH của quần chúng nhân dân Qua VHDG, nhân dân lao động "tựbiểu hiện mình, tự phản ánh cuộc sống của mình" Các nền văn hóa khảo cổthuộc xã hội nguyên thủy, như Hòa Bình, Bắc Sơn tuy không phải làVHDG, nhưng lại là nguồn cội để hình thành VHDG

Đến thời kỳ Hùng Vương, hình thành nền VH dân tộc, thì trước hết

đó là VHDG, VH của nhân dân lao động, họ "tự biểu hiện mình, tự phảnánh cuộc sống của mình" ở thời kỳ khởi nguồn của đất nước

Thời kỳ Đại Việt (thế kỷ10 đến thế kỷ 19), cùng với sự phát triển xãhội, VH dân tộc không còn thuần nhất mà bên cạnh VHDG đã xuất hiện

VH chuyên nghiệp, bác học, cung đình Tuy nhiên, giữa chúng vẫn có mốiquan hệ tác động qua lại: VHDG vẫn là cội nguồn nuôi dưỡng VH bác học,chuyên nghiệp; và VH bác học, chuyên nghiệp, VH cung đình tác động trởlại, góp phần nâng cao và định hình VHDG Hiện tượng Truyện Kiều củaNguyễn Du là thể hiện sự tác động qua lại đó

Từ quan điểm cho rằng văn hóa dân gian là cội nguồn của văn hóa dân tộc, thì trong hoạt động thực tiễn nhằm bảo tồn và chấn hưng văn hóa dân tộc, chúng ta phải bắt đầu từ VHDG.

Có thể hiểu bản sắc văn hóa như là yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc dântộc, và tới lượt nó, bản sắc dân tộc góp phần tạo nên bản lĩnh dân tộc, tức làsức sống và sự từng trải của dân tộc, nhờ đó mà dân tộc có thể vững vàng

và trường tồn trước thử thách khắc nghiệt của lịch sử

Nếu cho rằng VHDG chứa đựng và thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc, thì trong thực tiễn việc bảo tồn, làm giàu và phát huy BSVH dân tộc trước nhất phải từ việc bảo tồn, làm giàu và phát huy văn hóa dân gian.

Văn hóa dân gian - hệ giá trị và biểu tượng của văn hóa dân tộc :

Trong văn hóa học, giá trị và biểu tượng làm nên những cái cơ bảncủa VH, nó là nội hàm của khái niệm VH Nói cách khác, văn hóa khôngphải là tất cả những gì mà con người tạo ra, mà chỉ những cái đã được chắtlọc, kết tinh, thăng hoa thành các giá trị và biểu tượng

Hệ giá trị của văn hóa dân tộc, trước nhất tiềm ẩn trong VHDG.Chúng thể hiện trên nhiều bình diện, như ứng xử của con người với môi

trường tự nhiên theo hướng nặng về thích ứng và hòa hợp hơn là chế ngự

và biến đổi Cách ứng xử này còn thấy ở cách ăn, mặc, ở, đi lại, quan hệcộng đồng Còn biết bao những giá trị văn hóa dân tộc mà ta có thể tìmthấy trong kho tàng tri thức dân gian liên quan tới môi trường, dưỡng sinhtrị bệnh, tri thức về sản xuất và quản lý cộng đồng

Ta có thể nói tới biểu tượng "đất nước" trong VH Việt Nam vừa mang

tính nội sinh: "đất" và "nước" - hai yếu tố cơ bản tạo nên nông nghiệp lúanước; vừa mang tính ngoại sinh: "quốc gia" - mô hình của văn minh TrungHoa

Quốc Tổ các Vua Hùng - biểu tượng về cội nguồn, về tâm thức "uống

nước nhớ nguồn", mà cội rễ của nó là tục thờ cúng tổ tiên ở mỗi gia đình,dòng họ

Như vậy là, VHDG với hệ giá trị và biểu tượng của nó, đã làm nêntâm thức dân gian, tâm hồn dân tộc Đó cũng chính là bản sắc, cốt cách vàbản lĩnh của dân tộc, trường tồn cùng sự trường tồn của dân tộc.

1.2.3 Khái niệm Giáo dục và giáo dục Văn hóa Dân gian

* Giáo dục : Đề tồn tại và phát triển, con người phải trải qua quá trình

lao động Trong lao động và cuộc sống hàng ngày con người nhận thức thếgiới xung quanh, tích luỹ kinh nghiệm từ đó nảy sinh nhu cầu truyền đạtnhững hiểu biết ấy cho nhau và phát sinh hiện tượng giáo dục

Lúc đầu GD xuất hiện như là một hiện tượng tự phát, sau đó trở thànhmột hoạt động có ý thức Ngày nay GD đã trở thành một hoạt động được tổchức đặc biệt, đạt tới trình độ cao, có nội dung, chương trình, kế hoạch vàphương pháp hiện đại thúc đẩy sự phát triển của XH loài người

Như vậy: GD là một hiện tượng xã hội, bản chất là sự truyền đạt và lĩnhhội kinh nghiệm lịch sử - XH của các thế hệ loài người, nhờ có GD mà cácthế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa VH dân tộc, nhân loại được kế thừa,

bổ sung và trên cơ sở đó XH loài người không ngừng tiến lên

* Giáo dục văn hóa dân gian: Với chức năng sư phạm, VHDG đề

xuất những qui tắc hành động thích hợp thì với chức năng kiểm tra XH, nónhấn mạnh sự cần thiết phải ứng xử xã hội thích hợp, nó ngăn ngừa những

xu hướng lệch chiều XH bằng cách: bộc lộ sự khinh bỉ, tức giận và chêcười những gì xa rời các chuẩn mực đã được nhân dân thừa nhận

GDVHDG là GD nền tảng tinh thần của XH, đồng thời là mục tiêucủa sự phát triển Xét cho cùng, mọi sự phát triển đều do con người quyếtđịnh mà VH thể hiện trình độ vun trồng ngày càng cao, càng toàn diện conngười và XH, điều đó nghĩa là ngày một xa rời trạng thái nguyên sơ, môngmuội để tiến tới một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc và văn minh.Trong đó, bản chất nhân văn, nhân đạo của mỗi cá nhân cũng như của cảcộng đồng được bồi dưỡng; phát huy trở thành giá trị cao quý và chuẩnmực tốt đẹp của toàn XH

1.2.4 Khái niệm quản lý Giáo dục Văn hóa Dân gian

Chính vì GDVHDG là giáo dục nền tảng tinh thần của XH, đồng thời

là mục tiêu của sự phát triển Trong đó, bản chất nhân văn, nhân đạo củamỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng được bồi dưỡng; phát huy trởthành giá trị cao quý và chuẩn mực tốt đẹp của toàn XH

Quản lý GDVHDG là quá trình quản lý thông qua các hoạt độngGDVHDG cho HS là những tác động tự giác, có ý thức, có mục đích, kếhoạch, có hệ thống và hợp quy luật của công tác quản lý một cơ sở GD đếntập thể GV, công nhân viên, tập thể người học và các lực lượng tham gia

GD khác trong và ngoài cơ sở giáo dục đó, nhằm thực hiện có chất lượng

và hiệu quả mục tiêu đào tạo

1.3 Hoạt động giáo dục Văn hóa Dân gian cho học sinh trường

trung cấp văn hóa nghệ thuật

1.3.1 Đặc điểm học sinh trường trung cấp

* Những đặc điểm nhân cách chủ yếu của lứa tuổi thanh niên

- Sự phát triển tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của thanh niên mới lớn

+ Sự phát triển tự ý thức diễn ra mạnh mẽ, sôi nổi và có đặc thùriêng, có nhu cầu tìm hiểu và đánh giá những đặc điểm tâm lý của mìnhtheo quan điểm về mục đích cuộc sống và hoài bão của mình, quan tâm sâusắc tới đời sống tâm lý, phẩm chất nhân cách và năng lực riêng

+ Sự tự ý thức của TN mới lớn xuất phát từ yêu cầu cuộc sống vàhoạt động hàng ngày Chính địa vị mới mẻ trong tập thể và những quan hệmới với thế giới xung quanh buộc thanh niên mới lớn phải ý thức đượcnhững đặc điểm nhân cách của mình

+ Nội dung tự ý thức của lứa tuổi này cũng khá phức tạp Các emkhông chỉ nhận thức về cái tôi hiện tại của mình như thiếu niên mà cònnhận thức về vị trí của mình trong xã hội và tương lai

+ Lứa tuổi này ý thức rõ ràng hơn về cá tính của mình, về nhữngkhác biệt của mình so với người khác Các em có thể hiểu rõ những phẩmchất phức tạp biểu hiện mối quan hệ nhiều mặt của nhân cách như lòng tựtrọng, tình cảm nghĩa vụ, tinh thần trách nhiệm …

+ Thanh niên mới lớn không chỉ có khuynh hướng độc lập khi đánhgiá những cử chỉ, hành vi riêng lẻ, phẩm chất nhân cách của cá nhân màcòn của người khác

+ Tuy nhiên, thanh niên mới lớn thường cường điệu khi tự đánh giá.Hoặc các em đánh giá thấp cái tích cực, tập trung phê phán cái tiêu cực;hoặc đánh giá quá cao nhân cách của mình, tự cao, tự đại coi thường nhâncách của người khác

+ Tự giáo dục là thực sự cần thiết, nó làm cho vị trí của các em thayđổi: các em từ chỗ là đối tượng của GD dần trở thành vừa là đối tượng, vừa

là chủ thể của GD Biểu hiện đặc trưng là TN nhận thức được những đặcđiểm và những phẩm chất của mình trong XH, cộng đồng Ở mức cao hơn,

đó là khả năng tự đánh giá, tự GD bản thân theo những chuẩn mực của XHtrên bình diện thể chất, tâm lý và đạo đức

- Sự hình thành thế giới quan

Thế giới quan là hệ thống quan điểm về tự nhiên, xã hội, các nguyêntắc quy tắc cư xử và định hướng giá trị của con người Nó có ý nghĩa chỉđạo đối với hoạt động, hành động, cách ứng xử của cá nhân trong nhữnghoàn cảnh và điều kiện cụ thể

Ở lứa tuổi này, do có sự tích luỹ một hệ thống kiến thức, kỹ năng, lốisống, hành vi …, do có sự phát triển tương đối cao về mặt trí tuệ nên các

em đã hiểu được và hệ thống hoá những khái niệm trừu tượng, những quyluật trong tự nhiên, XH Nhìn chung có khuynh hướng sống một cuộc sốngtích cực vì XH, muốn mang lại lợi ích cho người khác

+ Đời sống tình cảm của TN mới lớn rất phong phú và đa dạng.Trong đó nổi bật nhất là mức độ ngày càng bình đẳng, độc lập trong giaotiếp với người lớn và bạn bè cùng độ tuổi Đây là một trong những yếu tốrất quan trọng để tạo nên sự phát triển nhân cách của TN mới lớn.

+ Giao tiếp trong nhóm bạn Tuổi học sinh TC là lứa tuổi mang tínhchất tập thể nhất, được sinh hoạt với các bạn cùng tuổi, là cảm thấy mìnhcần cho nhóm, có uy tín, có vị trí nhất định trong nhóm Cùng với sựtrưởng thành về nhiều mặt, quan hệ dựa dẫm, phụ thuộc vào cha mẹ dầndần được thay thế bằng quan hệ bình đẳng, tự lập

* Đặc điểm tâm lý cơ bản của lứa tuổi thanh niên

Bước chân vào trường chuyên nghiệp, một cuộc sống học tập và XHmới ngày càng mở rộng ra trước mắt HS Trong môi trường mới này, đểhoạt động học tập có kết quả đòi hỏi các em phải có sự thích nghi với cáchoạt động diễn ra trong trường chủ yếu tập trung ở các mặt:

- Nội dung học tập mang tính chuyên ngành;

- Phương pháp học tập mới mang tính nghiên cứu khoa học;

- Môi trường sinh hoạt mở rộng;

- Nội dung và cách thức giao tiếp phong phú và đa dạng;

- …

Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, HS cần có thời gian nhấtđịnh để thích ứng với tất cả những vấn đề trên Sự thích ứng này ở mỗi HSkhông hoàn toàn như nhau, tuỳ thuộc vào đặc điểm tâm lý cá nhân và môitrường sống cụ thể của các em quy định Sau một thời gian học tập ởtrường đa số HS thích ứng khá nhanh chóng với môi trường XH mới Các

em gặp phải một loạt các mâu thuẫn cần giải quyết như:

- Mâu thuẫn giữa ước mơ, mong muốn của mình với khả năng thựchiện ước mơ đó

- Mâu thuẫn giữa mong muốn học tập, nghiên cứu sâu môn học màmình yêu thích với yêu cầu phải thực hiện toàn bộ chương trình học theothời gian biểu nhất định.

- Mâu thuẫn giữa lượng thông tin nhiều trong xã hội với khả năng vàthời gian có hạn Việc giải quyết các mâu thuẫn trên một cách hợp lý tạođiều kiện thuận lợi cho sự phát triển

để giải quyết vấn đề Điều này góp phần quan trọng trong việc lĩnh hội kiếnthức, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp tương lai và giúp các em thích ứng vớimôi trường XH mới đang rộng ra trước mắt

+ Sự phát triển động cơ học tập

Động cơ học tập là nội dung tâm lý của hoạt động học tập Động cơhọc tập bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhau Có thể đó là những yếu tốtâm lý của chính bản thân mình như hứng thú, lý tưởng, niềm tin … hay lànhững yếu tố nằm bên ngoài bản thân chủ thể như nội dung, phương phápdạy học, bạn bè … Lĩnh vực động cơ học tập của học sinh TC rất phongphú, đa dạng và thường bộc lộ rõ tính hệ thống Trong đó, việc học tập của

họ không chỉ bị chi phối bởi một động cơ mà thường là một số động cơ nào

đó Dựa vào mục đích học tập, người ta chia động cơ học tập ra thành 5

loại: động cơ xã hội, động cơ nhận thức khoa học, động cơ nghề nghiệp,động cơ tự khẳng định mình và động cơ vụ lợi Ngoài ra còn có nhữngđộng cơ mang tính chất đồng nhất xã hội do ảnh hưởng trực tiếp của bố mẹhay bạn bè Cụ thể là:

- Động cơ xã hội thể hiện ở ý thức về nhu cầu, các lợi ích xã hội, cácchuẩn mực và mục đích xã hội

- Động cơ nhận thức khoa học biểu hiện ở thái độ đối với chính quátrình nhận thức, với nội dung các vấn đề được nghiên cứu

- Động cơ nghề nghiệp thể hiện ở trình độ học vấn cao là cơ sở chuẩn

bị cho nghề nghiệp

- Động cơ tự khẳng định mình là ý thức về những năng lực và mongmuốn được thể hiện các năng lực đó

- Động cơ vụ lợi hay những động cơ trội về cái lợi cho cá nhân

* Tiếp nhận vấn đề giáo dục Văn hóa Dân gian

Toàn cầu hóa là xu thế phát triển tất yếu, khách quan của XH, tácđộng mạnh mẽ đến đời sống kinh tế, chính trị, VH của tất cả các quốc gia,dân tộc trên thế giới Mở ra nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đặt ranhững thách thức không nhỏ cho các nước đang phát triển Một trongnhững thách thức đó là sự nhạt nhòa mai một dần nét VHDG Hội nhập mà

bị hòa tan, hợp tác mà bị lệ thuộc chẳng khác nào tự đánh mất chính mình.Một dân tộc khi trở thành cái bóng và phụ thuộc vào dân tộc khác thì sẽkhông thể có độc lập, tự do và phát triển ổn định

Trong những năm qua, các phong trào tìm về cội nguồn dân tộc, nhớ

về quê cha đất tổ…đã phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.Các phong trào thi đua xây dựng khu phố, làng, bản văn hóa thông qua việckhôi phục và xây dựng lại những nội quy, hương ước góp phần duy trìnhững nét đẹp truyền thống của con người Việt Nam

Công tác tuyên truyền, GD nhằm nâng cao nhận thức về tầm quantrọng của các giá trị truyền thống trong sự phát triển của đất nước, khẳngđịnh thêm các giá trị truyền thống quý báu của dân tộc được tạo nên quahàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, góp phần hình thànhnhững chuẩn mực đạo đức, tư tưởng lối sống, khơi dậy niềm tự hào dân tộctrong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng để tuyên truyền về ýnghĩa những ngày lễ, dịp kỷ niệm của đất nước, tổ chức các phong tràohoạt động gắn với chủ đề mang ý nghĩa truyền thống của dân tộc, nhânrộng và phát động học tập các mô hình điển hình, các tấm gương tiêu biểu,phát triển các di sản văn hóa cả về vật thể và phi vật thể

1.3.2 Mục tiêu đào tạo

Đổi mới căn bản, toàn diện nền GD Việt Nam theo hướng chuẩn hoá,hiện đại hoá, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế

Nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, phát triển nguồn nhân lực nhất lànguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu xã hội; nâng cao chất lượng

GD toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch

sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tácphong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội

Phát triển quy mô, cơ cấu GD hợp lý, hài hòa, đảm bảo công bằng xãhội tương ứng với chất lượng GD và cơ hội học tập suốt đời

Đẩy mạnh đào tạo theo nhu cầu XH Đổi mới, nâng cao chất lượng GD

TC chuyên nghiệp để đến năm 2015 thu hút được 15% số HS tốt nghiệp trunghọc cơ sở vào học TC chuyên nghiệp và đảm bảo 95% HS tốt nghiệp TCchuyên nghiệp có việc làm được doanh nghiệp và cơ quan sử dụng lao độngđánh giá đáp ứng yêu cầu công việc

1.3.3 Ý nghĩa của hoạt động GDVHDG cho học sinh

*Chức năng của văn hóa dân gian

+ Chức năng tìm nguồn gốc

Huyền thoại bao giờ cũng nói cái gì đó sinh ra như thế nào Trongkhi thực hiện chức năng tìm nguồn gốc, huyền thoại đồng thời phát hiệnnhững phạm trù XH cũng tự nhiên Bằng những biểu tượng về nguồn gốc,huyền thoại đem đến cho con người của mọi thời kỳ lịch sử những cảmthức về quá khứ, ý thức về tính đồng nhất, tính thống nhất XH

Sau huyền thoại, các loại thể văn chương tiếp tục trên con đường ấy,nhưng không phải sự tìm nguồn gốc ban sơ nữa, mà những nguồn gốc của

sự tiếp tục: tìm nguồn gốc xã hội và tự nhiên của thế giới bên trong cũngnhư của những hành vi người

+ Chức năng tưởng tượng

Tưởng tượng là sự suy tưởng, mà điểm tựa là hiện thực của đời sốngđang diễn ra, nhằm vượt thoát khỏi tình trạng hiện thời, vượt khỏi nhữngquy định tự nhiên và xã hội đang hạn chế sự thỏa mãn các nhu cầu sống

Trong các thể loại văn chương truyền miệng hay nghệ thuật sânkhấu, nhất là những tác phẩm được sản sinh trong các thời kỳ xã hội có giaicấp, người ta luôn bắt gặp con người được đem tới thế giới thần tiên, mộtthế giới ít khổ lụy, nhiều hạnh phúc Người con gái quê mùa lấy hoàng tửgiàu sang phú quý và đầy tốt bụng, lòng nghĩa hiệp khoan dung của thần,Phật, nhưng ông quan công bằng bác ái…, đó là những vượt thoát khỏi tìnhtrạng xã hội hiện hành Những mưa thuận gió hòa, hài ngàn dặm, thuốctràng sinh, hạt “kim đan” bằng hạt vừng đủ để sống mạnh khỏe và khôngphải cặm cụi làm việc suốt đêm ngày…vv…, là những vượt thoát về đờisống tự nhiên

là hiện thân của các giá trị, mà các giá trị này thì được văn hóa dân gianchuyên chở vào đời sống xã hội bằng mọi hình thức nó có; đền, lăng, lễhội…vv…

+ Chức năng sư phạm

Ấy là sự hướng dẫn, khuyên bảo cụ thể những điều thích đáng, nênlàm trong đời sống tự nhiên và XH Một bộ phận lớn của VHDG (cáchngôn, châm ngôn, tục ngữ, ngụ ngôn) được dành vào việc phổ biến nhữngtri thức hành động Chúng trở thành một bộ phận cấu thành tri thức củanhân dân, đến mức bất kỳ ai, dù có học vấn của nhà trường, cũng đều đượctrang bị từ hàng chục đến hàng trăm tri thức về mọi ứng xử trong đời sống

XH, ăn uống trang phục… Với chức năng này, VHDG thực sự đã làm côngviệc của một nhà trường truyền miệng trong những thời kỳ dài dặc mà trên90% số dân chìm đắm trong nạn mù chữ

+ Chức năng kiểm tra xã hội

Nhấn mạnh sự cần thiết phải ứng xử XH thích hợp, ngăn ngừa những

xu hướng lệch chiều XH bằng cách: bộc lộ sự khinh bỉ, tức giận và chê cườinhững gì xa rời các chuẩn mực đã được nhân dân thừa nhận

Bên cạnh văn chương truyền miệng, là những sản phẩm văn hóa hữuthể như tranh, tượng, nghệ thuật sân khấu Khi bài xích như vậy, VHDG

ngầm ca ngợi những ứng xử phù hợp với chuẩn mực được số đông thừanhận và phù hợp với tiến bộ xã hội.

* Vai trò của VHDG trong quá trình phát triển của đất nước

Trong vài thập kỷ trước đây, có một số nước cho rằng: chỉ cần tăngtrưởng kinh tế với việc sử dụng cơ chế kinh tế thị trường cùng với việcphát triển sử dụng khoa học công nghệ cao là có sự phát triển Sau một thờigian thực hiện kết quả cho thấy, các quốc gia đó đạt được một số mục tiêu

về tăng trưởng kinh tế nhưng đã vấp phải sự xung đột gay gắt trong XH, sựsuy thoái về đạo đức, VH ngày càng tăng Từ đó, kéo theo kinh tế pháttriển chậm lại, mất ổn định XH tăng lên và cuối cùng là sự phá sản của các

kế hoạch phát triển kinh tế, đất nước rơi vào tình trạng suy thoái, khôngphát triển được Đây là quan niệm phát triển nhanh bằng cách hi sinh cácgiá trị VH – XH cho sự phát triển Trên thực tế đã bị phá sản

Từ thực tế đó, một số nước đã lựa chọn mô hình: tăng trưởng kinh tế,cùng với việc phát triển tài nguyên con người, bảo vệ môi trường sinh thái

Mô hình này, tuy tăng trưởng kinh tế không nhanh, nhưng lại bền vững, xãhội ổn định Đây là quan niệm phát triển kinh tế gắn liền với phát triển vănhóa, được các nhà khoa học, các chính khách thừa nhận Từ đó, cho rằng:Phát triển là một quá trình nội sinh và tự hướng tâm của sự tiến hóa toàncục đặc thù cho mỗi xã hội

VHDG là nền tảng tinh thần của XH, đồng thời là mục tiêu của sự pháttriển Vì xét cho cùng, mọi sự phát triển đều do con người quyết định mà vănhóa thể hiện trình độ vun trồng ngày càng cao, càng toàn diện con người và

XH, làm cho con người và XH ngày càng phát triển, tiến bộ; điều đó nghĩa làngày một xa rời trạng thái nguyên sơ, mông muội để tiến tới một cuộc sống

ấm no, tự do, hạnh phúc và văn minh Trong đó, bản chất nhân văn, nhân đạocủa mỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng được bồi dưỡng; phát huy trởthành giá trị cao quý và chuẩn mực tốt đẹp của toàn xã hội

Trước đây, để phát triển kinh tế, người ta thường nhấn mạnh và khaithác yếu tố lao động của con người cho sự phát triển Ngày nay, trong điềukiện của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, yếu tố quyết địnhcho sự phát triển là trí tuệ, là thông tin, là sáng tạo và đổi mới không ngừngnhằm tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần ngày càng cao, đáp ứng nhucầu đa dạng và phong phú của mỗi người cũng như của toàn xã hội.

Trong thời đại ngày nay, một nước giàu hay nghèo không chỉ ở chỗ cónhiều hay ít lao động, vốn, kỹ thuật và tài nguyên thiên nhiên, mà chủ yếu ởchỗ có khả năng phát huy đến mức cao nhất tiềm năng sáng tạo của nguồn lựccon người hay không? Tiềm năng sáng tạo này nằm trong các yếu tố cấuthành văn hóa, nghĩa là trong ý chí tự lực, tự cường và khả năng hiểu biết,trong tâm hồn, đạo lý, lối sống, trình độ thẩm mỹ của mỗi cá nhân và của cảcộng đồng

Trong nền kinh tế thị trường, một mặt VH dựa vào chuẩn mực của nó

là chân, thiện, mỹ (cái đúng, cái tốt, cái đẹp) để hướng dẫn và thúc đẩy ngườilao động không ngừng phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao taynghề, sản xuất hàng hóa với số lượng ngày càng nhiều với chất lượng ngàycàng cao, đáp ứng nhu cầu không ngừng tăng lên của XH; mặt khác, VH sửdụng sức mạnh của các giá trị truyền thống, của đạo lý, dân tộc để hạn chế xuhướng sùng bái hàng hóa, sùng bái tiền tệ, nghĩa là hạn chế xu hướng tiêu cựccủa hàng hóa và đồng tiền Hạn chế những tiêu cực này chỉ có thể là văn hóa

và chủ yếu bằng văn hóa

Toàn cầu hóa kinh tế quốc tế là một xu thế, đòi hỏi chúng ta phải chủđộng và tích cực hội nhâp Đây là cơ hội để chúng ta phát triển nhanh có hiệuquả, nhưng cũng là thách thức rất lớn với nước ta trên nhiều mặt, trong đó có

cả VH Sự thâm nhập của VH độc hại, của sự lai căng VH, của lối sống thựcdụng và những tiêu cực khác của kinh tế thị trường…, đã và đang ảnh hưởng,

làm băng hoại những giá trị VH truyền thống, ảnh hưởng tới sự phát triển bềnvững của đất nước…

Trên cơ sở kiến thức khoa học, kinh nghiệm và sự tỉnh táo, khôn ngoan,chúng ta cần giữ gìn và phát huy bản sắc VH dân tộc trong quá trình hội nhập,phát triển Bởi lẽ, nền VH dân tộc sẽ đóng vai trò định hướng và điều tiết đểhội nhập và phát triển bền vững, hội nhập để phát triển nhưng vẫn giữ vữngđược độc lập, tự chủ Hợp tác kinh tế với nước ngoài mà không bị người ta lợidụng, biến mình thành kẻ đi vay nặng lãi, thành nơi cung cấp nguyên liệu vànhân công giá rẻ, thành nơi tiêu thụ hàng hóa ế thừa và tiếp nhận chuyển giaonhững công nghệ lạc hậu, tiếp nhận lối sống không lành mạnh với những ảnhhưởng VH độc hại…

Văn hóa truyền thống Việt Nam hướng dẫn và cổ vũ một lối sống hòahợp, hài hòa với thiên nhiên Nó đưa ra mô hình ứng xử có văn hóa của conngười đối với thiên nhiên, vì sự phát triển bền vững của thế hệ hiện nay vàcác thế hệ con cháu mai sau

Phát triển tách khỏi cội nguồn dân tộc thì nhất định sẽ lâm vào nguy cơtha hóa Thực hiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, CNH-HĐH đất nước mà xa rời những giá trị văn hóa truyền thống sẽ làm mất đibản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình, trở thành cái bóng mờ của ngườikhác, của dân tộc khác

Nhận thức sâu sắc giá trị của VH trong quá trình phát triển, Đảng ta xácđịnh tiến hành đồng bộ và gắn kết chặt chẽ ba lĩnh vực: Phát triển kinh tế lànhiệm vụ trọng tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ then chốt cùngvới việc xây dựng VH, nền tảng tinh thần của XH nhằm tạo nên sự phát triểnnhanh, hiệu quả và bền vững của đất nước Nội dung xây dựng VH được xácđịnh: “Xây dựng nền VH Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, địnhhướng quan trọng để đất nước phát triển bền vững

1.3.4 Nội dung giáo dục Văn hóa Dân gian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ thuật

Trong nhiều năm qua, Đảng, nhà nước và nhân dân hết sức quan tâm đếnviệc giữ gìn các di sản văn hóa dân tộc, từ đó tạo tiền đề cần thiết để làm sốngdậy một tiềm năng VH, coi đó như là nguồn lực bên trong thúc đẩy tăng trưởngkinh tế và tiến bộ XH Thực tiễn thời gian qua cho thấy, cùng với những thànhtựu to lớn đã đạt được vẫn còn những bất cập không nhỏ về quan niệm, vềphương thức thực hành, về những hoạt động cụ thể trong đời sống kinh tế và xãhội, trong việc phát triển, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc

Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) đã định nghĩa di sản VH và từ đóđịnh ra nhiệm vụ bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa, khẳng định rằng: “

Di sản văn hóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bảnsắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa coitrọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống (và dângian), văn hóa cách mạng, bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể”

Nhận thức một cách sâu sắc về tầm quan trọng, ý nghĩa to lớn và tínhbức thiết của việc GDVHDG trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhậpquốc tế ở nước ta hiện nay, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII

đã khẳng định: “Trong điều kiện kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc

tế, phải đặc biệt quan tâm giữ gìn và nêu cao bản sắc văn hóa dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc Tiếp thu tinh hoa của các dân tộc trên thế giới, làm giàu đẹp thêm nền văn hóa Việt Nam; đấu tranh chống sự nhập của các loại văn hóa độc hại, những khuynh hướng sùng ngoại, lai căng, mất gốc Khắc phục tâm lý sùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lý, coi thường giá trị nhân văn”[4;111]

Để GD và phát huy các giá trị VHDG của dân tộc cho thế hệ con ngườiViệt Nam hiện nay cần phải đi vào những nội dung sau:

Nâng cao nhận thức và tầm quan trọng của việc giữ gìn và nêu cao bảnsắc văn hóa dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa đạo đức, tậpquán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc Trên cơ sở đó tiếp thu tinh hoa của cácdân tộc trên thế giới, làm giàu đẹp thêm nền VH Việt Nam; đấu tranh chống

sự du nhập của các loại văn hóa độc hại, những khuynh hướng sùng ngoại, laicăng, mất gốc Khắc phục tâm lý sùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lý, coithường các giá trị nhân văn Việc bảo tồn và phát huy các giá trị VHDG là cơ

sở để GD nhằm xây dựng con người Việt Nam toàn diện về chính trị, tưtưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòngnhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống VH, quan hệ hài hòa tronggia đình và XH

Đẩy mạnh việc nghiên cứu và GD những giá trị VH, đạo đức truyền thốngtốt đẹp của dân tộc nhằm kế thừa và phát huy những “giá trị tốt đẹp của chaông”, phê phán gạt bỏ những “phản giá trị” trong VH truyền thống Trên cơ sởxây dựng một hệ giá trị VH trong sáng, lành mạnh giàu tính dân tộc và hiện đại,mang đậm tính nhân đạo, nhân văn phù hợp với những đòi hỏi mới của quá trình

tự hoàn thiện nhân cách của con người Việt Nam hiện đại, phù hợp và thích nghivới những biến đổi trong quá trình xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trườngđịnh hướng XH chủ nghĩa, đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước

GD sinh viên sự tôn trọng và giữ gìn các di sản VH của dân tộc: Nghịquyết Trung ương 5 (Khóa VIII) đã định nghĩa di sản văn hóa và từ đó định ranhiệm vụ bảo tồn và phát huy các di sản VH, khẳng định rằng: “ Di sản vănhóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc,

cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa coi trọng bảo tồn, kếthừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống (và dân gian), văn hóa cáchmạng, bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể” Một trong những giải phápmang tính lâu dài và bền vững là thông qua GD Thông qua những hoạt độngngoại khóa, những chương trình lồng ghép trong các môn học, dần dần đưanhững giá trị cốt lõi, hồn dân tộc đến từng sinh viên- từng người chủ quốc gia

Giáo dục lòng thành kính, tôn thờ tổ tiên, lòng hiếu thảo, biết ơn nhữngngười đã sinh thành dưỡng dục mình Thực chất những nét VH, truyền thống

đó, mang trong bản thân nó, ý nghĩa nhân văn hết sức sâu sắc, xuất phát từthiện tâm của mỗi con người và có sức nêu gương trong mỗi gia đình, trongmột cộng đồng XH, thể hiện ra bên ngoài bằng việc thờ cúng tổ tiên Xét trênphương diện quốc gia, từ hàng ngàn đời nay người Việt đã lập đền thờ và thờcúng ông tổ chung của mình: Các vua Hùng ở núi Nghĩa Lĩnh, hoặc ở từngđịa phương nhân dân lập ra các đình, đền, miếu để thờ cúng những người cócông với nước, với làng

GD việc giữ gìn nền VH đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam có một

cộng đồng VH khá rộng lớn được hình thành vào khoảng nửa đầu thập niên

kỷ thứ nhất trước công nguyên và phát triển rực rỡ vào giữa thập niên kỷ này

Đó là cộng động VH Đông Sơn Đây chính là nhà nước mang tính “phôi thai”

ra đời, từ đó các bộ lạc nguyên thủy phát triển thành dân tộc Trách nhiệm củachúng ta ngày nay là phải tiếp tục, giữ gìn, bảo vệ, và giáo dục truyền thốngcho lớp lớp con cháu để dân tộc Việt Nam, mãi mãi là dân tộc Việt Nam.Chúng ta phải lồng ghép VHDG vào chương trình GD, nhằm biến thời gianhọc tập ở trường không chỉ rèn luyện về kỹ năng, kỹ xảo nghề mà còn rènluyện đạo đức, tư duy, lối sống và bản lĩnh cho thế hệ trẻ Để các em vào đờivới đầy đủ hành trang của người công dân tốt, thông minh, cần cù, sáng tạo,

có tính kỷ luật cao mang dáng dấp, tinh hoa của người Việt Nam và sẵn sàng

đi lên phía trước vì sự nghiệp CNH-HĐH đất nước

Giáo dục lòng yêu đồng bào, lòng yêu đất nước, lòng yêu thiên nhiên,

bảo vệ thiên nhiên Lòng yêu đồng bào, đất nước là truyền thống cực kỳ quý

báu của dân tộc Việt Nam Đức tính này đã chảy xuyên suốt trong dòng máucủa từng người Việt

Giáo dục truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, quan niệm tôn trọng

phụ nữ, người lớn tuổi Truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc

Việt Nam được lưu truyền từ ngàn đời

Duy trì và bảo vệ VH bản địa – VH làng xã Suốt mấy nghìn năm dựng

nước và giữ nước, chúng ta có thể tự hào mà nói rằng, VH bản địa, VH làng

xã là tài sản vô giá của dân tộc, cần phải được giữ gìn, phát huy trên cơ sởsàng lọc, loại bỏ những gì phi VH Tất cả đã kết thành những tinh hoa có khảnăng tỏa sáng, hình thành bản sắc VH vốn có của người Việt suốt từ thế hệnày đến thế hệ khác Bên cạnh lũy tre, cây đa, bến nước, thì những làn điệudân ca, câu hò, bài vè, ca dao, tục ngữ, luôn sánh bước cùng những thăngtrầm của lịch sử dân tộc Giáo sư Hoàng Xuân Hãn (trong một bức thư gửiThủ tướng Phạm Văn Đồng và Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã được công bốtrước đây) có đề cập: “ Tôi nghĩ rằng, tôn trọng và ứng dụng văn hóa địaphương và coi đó là văn hóa Việt Nam có ý nghĩa to lớn trong việc bảo tồn

VH dân tộc, góp phần làm nên bản sắc văn hóa dân tộc ” lời nhắn nhủ đó rất

có ý nghĩa khi chúng ta đang tập trung sự quan tâm đến bảo tồn VH dân tộccho thế hệ hôm nay và mai sau

1.3.5 Các hình thức hoạt động giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ thuật

Thông qua việc dạy các môn học làm cho HS tự giác chiếm lĩnh mộtcách có hệ thống những kiến thức, kinh nghiệm giúp cho các em định hướngđược các hiện tượng xã hội để lựa chọn cách thức đúng đắn GDVHDG cho

HS thông qua các hoạt động chủ yếu sau:

* Thông qua các môn học trên lớp:

- Các bài giảng bộ môn cơ sở Văn hóa Việt Nam, Bảo tàng, Tôn giáotín ngưỡng;

- Các buổi thực hành;

* Thông qua các hoạt động ngoại khóa

* Thông qua sinh hoạt câu lạc bộ

* Các hoạt động trào mừng ngày lễ lớn của dân tộc: Các hoạt động

văn hóa,văn nghệ, lễ hội; Các đợt phát động thi đua văn hóa,văn nghệ; Cácphong trào văn hóa quần chúng

* Các hoạt động trải nghiệm thực tế: Thực tế, thực tập chuyên môn

- Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ trong thời đại ngàynay đang phát triển như vũ bão, nhiều tri thức kỹ năng và các lĩnh vực nghiêncứu mới, công nghệ mới, điều này tác động rất lớn đến đội ngũ tri thức nóichung và SV, HS nói riêng trong sự tiếp thu vốn kho tàng VH của nhân loại,trong đó biết tiếp thu, bảo tồn VHDG Việt nam Khoa học công nghệ đượcxem đó là phương tiện để SV, HS có cơ hội tiếp thu các nền VH trên thế giới,Việt Nam đồng thời là công cụ để củng cố, phát triển VHDG Việt nam với bèbạn trên khắp thế giới

- Sự tiến bộ XH, sự giao lưu và hội nhập với thế giới và khu vực: ảnhhưởng đến mọi lĩnh vực của đời sống XH, trong đó có GDVHDG Việt Namcho SV, HS Hội nhập mang lại nhiều điều mới mẻ, tích cực, thuận lợi choviệc quảng bá, giới thiệu VHDG Việt Nam Tuy nhiên, không tránh khỏinhững ảnh hưởng tiêu cực làm mai một nền VHDG hiện nay

- Sự biến đổi sâu sắc của môi trường kinh tế - xã hội ở nước ta trong cơchế thị trường không chỉ ảnh hưởng đến mọi hoạt động xã hội mà còn tácđộng đến hoạt động giáo dục, bảo tồn VHDG đối với SV, HS rất lớn

- Các chính sách của Đảng và Nhà nước, sự quan tâm của các tổ chức

xã hội, cơ quan văn hóa, truyền thông tới công tác GD VHDG đối với SV, HS

có tác dụng thúc đẩy ý thức và hành vi bảo tồn, phát triển VHDG

- Các chủ trương, biện pháp quản lý của nhà trường, khoa, bộ môn vàcủa các cấp quản lý Sự quan tâm chăm lo của các tổ chức đoàn thể trong nhàtrường (Cấp uỷ Đảng, Công đoàn, Đoàn thanh niên, Hội SV…); Sự quan tâmcủa gia đình, SV… là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp và có hiệu quả đến ýthức, tinh thần, thái độ GD VHDG cho SV, HS

- Sự gương mẫu của lãnh đạo, của các thầy cô giáo, cán bộ quản lý,công nhân viên trong nhà trường là những tấm gương sáng cho SV, HS noitheo trong công tác bảo tồn, phát huy nền VHDG Việt Nam

- Các hoạt động tập thể: Sinh hoạt câu lạc bộ, hội thi chuyên môn,nghiệp vụ, văn hoá, văn nghệ, thể dục, thể thao, vui chơi dã ngoại, giao lưugặp gỡ, nêu gương các tập thể và cá nhân tiên tiến điển hình… sẽ là nguồn cổ

vũ, động viên tinh thần thu hút SV, HS vào những hoạt động bảo tồn, pháttriển VHDG Việt Nam

- Điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện, tài chính đầy đủ, đáp ứng đượcnhu cầu học tập, các hoạt động sinh hoạt ngoại khóa của SV, HS hướng vàoviệc GD bảo tồn, phát triển VHDG Việt Nam

- Các hoạt động ngoài xã hội diễn ra hết sức đa dạng, phức tạp Nhữngyếu tố tích cực và tiêu cực ngoài xã hội có ảnh hưởng không nhỏ đến ý thứccủa SV, HS về bảo tồn, phát triển VHDG Việt Nam

- Môi trường, cảnh quan trường học, lớp học là những yếu tố quan trọnggóp phần tác động đến ý thức tôn trọng gìn giữ, phát triển VHDG Việt Nam choSV: Ví dụ như nghệ thuật sắp đặt, trang trí của lớp học, trường học…

Trên đây là những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến quá trình GD VHDGcho SV, HS Cần phát huy những yếu tố có tác động tích cực đồng thời hạnchế tác động tiêu cực ảnh hưởng tới công tác GD VHDG cho SV, HS nóichung, SV, HS các trường nghệ thuật nói riêng

1.4 Công tác quản lý giáo dục Văn hóa Dân gian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ thuật

1.4.1 Mục tiêu công tác quản lý giáo dục Văn hóa Dân gian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ thuật

Quản lý các hoạt động dạy học và GD là những tác động có mục đích,

có kế hoạch của hiệu trưởng đến tập thể GV và HS và lực lượng giáo dụctrong và ngoài nhà trường nhằm huy động họ tham gia cộng tác phối hợptrong các hoạt động của nhà trường, giúp quá trình dạy học và giáo dục vậnđộng tối ưu tới các mục tiêu dự kiến

Quản lý các hoạt động GDVHDG là hoạt động, kỹ năng có mục đích có

kế hoạch cụ thể của nhà quản lý tác động trực tiếp tới đối tượng quản lý nhằmhuy động, điều khiển họ tổ chức tốt hoạt động GDVHDG Nếu như trong quátrình quản lý hiệu trưởng đóng vai trò chủ thể quản lý thì các lực lượng GV,

HS và những lực lượng khác thanm gia vào quá trình hoạt động hoạt độngGDVHDG là đối tượng, khách thể quản lý Đây là mối quan hệ giữa cấp trên

và cấp dưới có tính bắt buộc và mối quan hệ chiều ngang giữa chủ thể quản lýnhà trường với các lực lượng đoàn thể xã hội

1.4.2 Nội dung quản lý giáo dục Văn hóa Dân gian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ thuật

* Xây dựng kế hoạch

Kế hoạch phải xây dựng một cách toàn diện hệ thống đảm bảo tính liêntục, tính thống nhất của mọi hoạt động GD ngoài giờ lên lớp trong suốt mộtnăm học Để thực hiện tốt kế hoạch đó cần phân định rõ những nhiệm vụ hoạtđộng cụ thể ở từng ngày, từng tuần, từng tháng

Xây dựng kế hoạch nhà trường có mục đích là :

Dự báo mục đích cần đạt tới trong năm học, mô hình hoá nội dungcông việc, chương trình hoá hành động, lựa chọn các biện pháp thực hiện tối

ưu nhất, phân công nhiệm vụ cho người phụ trách, kinh phí, điều kiện và thờigian hoàn thành các hoạt động đó.

Trong quản lý hoạt động GDVHDG cần lập kế hoạch cụ thể:

- Kế hoạch hàng ngày: thời gian tiến hành, nội quy, nền nếp học tập,sinh hoạt, chú ý nhất tới nền nếp học tập, đó là những quy định chung có tínhbắt buộc được duy trì đều đặn, thường xuyên theo kỷ luật nhất định

- Kế hoạch hàng tuần: chào cờ là hình thức sinh hoạt nghi lễ nghe phổbiến kết quả đánh giá tuần học trước và nội dung hoạt động tuần học mới, cáchoạt động thể dục thể thao, vui chơi, sinh hoạt cán bộ lớp

- Kế hoạch hàng tháng theo chủ điểm cụ thể

Ví dụ: chủ điểm chào mừng ngày nhà giáo việt nam (20/11 ), chàomừng ngày thành lập Đảng (3/2), chào mừng ngày quốc tế phụ nữ, ngày giảiphóng miềm nam, … phong trào thanh niên với sự nghiệp CNH-HĐH

- Kế hoạch cả năm: Được tiến hành với các nội dung, mỗi nội dungthực chất cũng là một loại hình hoạt động Hoạt động GDVHDG có các nộidung là :- Hoạt động chính trị - XH - Hoạt động VH, nghệ thuật - Hoạt độngtìm hiểu khoa học phục vụ học tập - Hoạt động tham quan du lịch - Hoạtđộng công ích xã hội

Việc phân định rõ ràng nội dung sẽ được tiến hành trong một thời gian

cụ thể từ tháng 9 năm học này đến hết tháng 8 năm sau mỗi tháng là một hoạtđộng Người hiệu trưởng phải đặt mục đích của từng hoạt động, phân côngcác lực lượng chỉ đạo, phụ trách cũng như các điều kiện vật chất phục vụ choquá trình đó

Muốn cho việc lập kế hoạch được tốt có nghĩa là việc đề ra nội dung,mục tiêu, kết quả được chính xác và có hiệu quả cao thì người hiệu trưởngphải nắm vững một số vấn đề đặt ra như phải xác định, trả lời được các câuhỏi: chúng ta phải làm gì? Muốn đạt được mục đích nào? Làm sao cho mụcđích đó có hiệu quả cao nhất? Trên cơ sở đó xác định được các lực lượng sẽ

tham gia vào hoạt động GD, trước hết là ở việc tham gia lập kế hoạch và họ phảichịu trách nhiệm với việc mà họ được phân công, từ đó xem xét những mặtthuận lợi, khó khăn trong điều kiện của trường mình và điều kiện địa phươngcho phép Đồng thời biết phân tích những điểm mạnh, điểm yếu của tất cả cácyếu tố trong tổ chức GD, từng bước giải quyết mọi vấn đề của tổ chức GD.

Từ việc nắm bắt các vấn đề trên, hiệu trưởng sẽ xây dựng chiến lược và

kế hoạch hành động cho cả năm học, cuối cùng là kiểm tra xem xét mặt nào tíchcực, mặt nào còn hạn chế, đánh giá việc đã đạt được, việc chưa đạt được, khâunào còn yếu kém, khâu nào tiếp tục phát huy hiệu quả, các vấn đề nảy sinh trongquá trình thực hiện, những biến động và tác động của môi trường để có biệnpháp thay đổi kế hoạch cho phù hợp Tình kết quả bằng tỷ lệ % và chú ý tới vấn

đề hiệu quả đạt được ra sao khi tính hết yếu tố chi phí cho hoạt động ấy

* Tổ chức chỉ đạo hoạt động

Đây là nội dụng cơ bản của quản lý hoạt động GDVHDG nó phát huyđược trí tuệ, khả năng của tập thể ngay từ khi xây dựng kế hoạch và trong cảquá trình thực hiện kế hoạch Để chỉ đạo hoạt động tất yếu phải :

- Thành lập ban chỉ đạo bao gồm Hiệu trưởng làm trưởng ban, các phóhiệu trưởng (phó ban), các thành viên bao gồm GV, tổ trưởng chuyên môn, bíthư đoàn trường, hội cha mẹ học sinh v.v Ban chỉ đạo có nhiệm vụ giúphiệu trưởng xây dựng nội dung kế hoạch cụ thể hoá kế hoạch, phân rõ nhiệm

vụ, trách nhiệm của mỗi thành viên chỉ đạo thực hiện kế hoạch

Ngoài ra còn phối hợp với các lực lượng xã hội, tổ chức, cơ quan, đơnvị…Ví dụ: tổ chức nói chuyện thời sự chuyên đề (mời thuyết trình), giao lưuvăn hoá văn nghệ với đoàn thanh niên địa phương vv

Trong các hoạt động trên có sự kết hợp với các lực lượng giáo dụcngoài nhà trường

* Đánh giá kiểm tra việc thực hiện kế hoạch và chất lượng của hoạt động

Kiểm tra đánh giá hàng ngày, hàng tuần Để thu thập và phân tíchnhững kết quả thu được để rút ra các mặt được và còn hạn chế, từ đó hiệutrưởng có phương án điều chỉnh kịp thời Việc lập ra các hình thức thi đua là

cần thiết và quan trọng, có thi đua mới tạo sự phân đấu, bên cạnh thi đua làtổng kết đánh giá khen thưởng và kỷ luật rõ ràng.

Mỗi đợt thi đua có tiêu chuẩn, xếp loại kết quả thi đua, hiệu trưởng cóthể kiểm tra và đánh giá hiệu quả hoạt động như thế nào và rút ra được kinhnghiệm bài học cho các lần tiếp sau

HS là đối tượng được GD Hoạt động GDVHDG là nhằm giáo dụchoàn thiện nhân cách, phát triển con người toàn diện Do vậy việc kiểm trađánh giá của hiệu trưởng đối với hoạt động GDVHDG chính là căn cứ vào kếtquả thi đua của mỗi chi đoàn HS, kết quả thi đua cũng là hiệu quả GD Đây làthông tin ngược giúp cho nhà quản lý xác định các yếu tố các khâu trong tổchức hoạt động GD ra sao để có phương án phù hợp hơn

1.4.3 Biện pháp quản lý giáo dục Văn hóa Dân gian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ thuật

Căn cứ vào mục tiêu, nội dung, hình thức, nguyên tắc GDVHDG cho

HS, căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, sự phát triển nhân cách và hoạtđộng của HS, có thể đưa ra một số biện pháp quản lý hoạt động GDVHDGcho học sinh trường trung cấp văn hóa nghệ thuật

Nâng cao nhận thức cho CBQL, GV về tầm quan trọng và vai tròGDVHDG cho HS, tạo ra sự thống nhất hành động trong toàn XH Chính vìvậy không thể coi tổ chức GDVHDG là việc làm riêng của nhà trường, củangành giáo dục

Xây dựng một cơ chế tổ chức và chỉ đạo thống nhất các lực lượng trong

xã hội về tổ chức quản lý hoạt động GDVHDG cho học sinh, coi đây là nhiệm

vụ quan trọng, là sứ mạng cao cả

Thực hiện tốt các quá trình tổ chức phối hợp với các lực lượng, đóchính là quá trình xây dựng kế hoạch, lập ra cơ cấu bộ máy đủ năng lực đểhoạt động, tổ chức hiệu quả công tác chỉ đạo, chức năng thông tin, tăng cườngkiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm

Kết luận chương 1

Qua việc nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý giáo dục văn hóa dângian cho học sinh Từ tổng quan vấn đề nghiên cứu, chúng tôi thấy có một sốtác giả đã chú ý vào đề tài này

Ở chương I, chúng tôi đã cố gắng làm rõ các khái niệm cơ bản về Vănhóa, Văn hóa dân gian, Giáo dục, Quản lý giáo dục, Quản lý giáo dục văn hóadân gian, các chức năng của văn hóa dân gian, vai trò của văn hóa dân giantrong giáo dục Với mục đích: nhằm làm tốt công tác giáo dục văn hóa dângian cho học sinh trường trung cấp văn hóa nhệ thuật tỉnh Phú Thọ Cùngchung tay góp phần vào gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa dân giancủa tỉnh Phú Thọ nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung

Từ đó làm cơ sở để nghiên cứu thực trạng, đề xuất một số biện phápphù hợp cho việc giáo dục văn hóa dân gian cho học sinh trường trung cấpnghệ thuật Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay