Nh vậy việc tạo hứng thú cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học có một ý nghĩa vô cùng quan trọng, nó sẽ góp phần vào việc phát triển và hình thành nhân cách cho trẻ làm quen với các
Trang 1A Phần mở đầu
Trong nền giáo dục Việt Nam, văn học là một hình thức giáo dục mang tính nghệ thuật cao, nó hấp dẫn và dễ đi vào lòng ngời, có tác dụng mạnh mẽ vào
t tởng, tình cảm của con ngời Đặc biệt văn học không thể thiếu trong các trờng mầm non, vì văn học không những có tác dụng mở rộng tầm nhìn cho trẻ về thế giới xung quanh, mà còn giúp trẻ ghi nhớ và nói lại đợc những hình ảnh đẹp bằng từ, ngữ chính xác, diễn đạt trôi chảy Nh vậy việc tạo hứng thú cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học có một ý nghĩa vô cùng quan trọng, nó sẽ góp phần vào việc phát triển và hình thành nhân cách cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học đối với trẻ tuổi mầm non có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi thông qua hoạt động này sẽ giúp trẻ phát triển tốt về kỹ năng giao tiếp đồng thời hình thành nhân cách trẻ
Với trẻ 5 tuổi, ngôn ngữ nghệ thuật giữ vai trò lớn lao trong công tác giáo dục trẻ trớc tuổi đến trờng Do vậy việc dẫn dắt trẻ bớc vào thế giới văn học là nhiệm vụ hàng đầu ở trờng mầm non, bởi đó chính là sự dẫn dắt và mở cửa cho con ngời ngay từ những bớc đi chập chững đầu tiên để đi vào thế giới của các giá trị phong phú chứa đựng trong văn học Sự tiếp xúc với các tác phẩm văn học đối với trẻ 5 tuổi sẽ kích thích sự nhạy cảm thẩm mỹ ở trẻ, đồng thời còn phát triển thái độ và tạo ngôn ngữ cũng nh hội họa Do vậy việc tạo hứng thú cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và rất cần thiết của cô giáo mầm non
B Nội dung của đề tài
I Tên đề tài:
Một số biện pháp tạo hứng thú cho trẻ 5- 6 tuổi làm quen với các tác
U
phẩm văn học ”
II Lý do chọn đề tài
1 Cơ sở lý luận.
Nh chúng ta đã biết, với trẻ mầm non nói chung đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi nói riêng chúng rất dễ nhạy cảm với nghệ thuật ngôn từ nh: âm điệu của thơ,
Trang 2những hình tợng nhân vật trong các tác phẩm văn học, những bài hát ru, đồng dao, ca dao, dân ca… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ
- Bằng những hình tợng nghệ thuật trong các tác phẩm văn học, sẽ mở ra cho các cháu một cuộc sống với 1 xã hội và thiên nhiên cùng các mối quan hệ qua lại, của con ngời rất đa dạng và phong phú Những hình tợng đó sẽ giúp trẻ nhận thức đợc tính rõ ràng, chính xác của từ ngữ trong các tác phẩm văn học
- Với nhiệm vụ của ngời giáo viên cần khơi dậy ở trẻ tình yêu quê hơng
đất nớc, con ngời thông qua các từ ngữ nghệ thuật, do vậy việc giúp trẻ đọc thơ
kể chuyện diễn cảm và làm quen với các tác phẩm văn học, sẽ giúp trẻ say mê hơn, đồng thời sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận với các môn kho học khác nh làm quen với môi trờng xung quanh, làm quen với toán, âm nhạc, tạo hình… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ thông qua các tác phẩm văn học trẻ sẽ đợc hoạt động nhiều hơn, giúp trẻ khả năng phát triển trí nhớ, t duy và ngôn ngữ, khả năng cảm thụ cái hai cái đẹp, cái tốt, cái xấu của mọi vật xung quanh Bởi vì ở lứa tuổi này trẻ giống nh tờ giấy trắng, trẻ đến lớp nh mở đầu trang sách để cô giáo in lên những hình ảnh, những vốn từ, những nhân vật, những cử chỉ khác nhau… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ qua những bài thơ, câu chuyện sẽ giúp trẻ
mở mang kiến thức về xã hội, thiên nhiên đồng thời sẽ giúp trẻ phát triển về ngôn ngữ đây chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong việc giáo dục toàn diện về nhân cách cho trẻ và tạo tiền đề cho trẻ trớc khi bớc vào học lớp 1
2 Cơ sở thực tiễn.
a Thuận lợi:
Đợc sự quan tâm chỉ đạo, giúp đơc sát sao của ban giám hiệu nhà trờng về chuyên môn nghiệp vụ đã thờng xuyên chỉ đạo và giúp đỡ giáo viên xây dựng phơng pháp tổ chức các hoạt động giáo dục theo chơng trình giáo dục mầm non,
đã trang bị và tạo mọi điều kiện về cơ sở vật chất, đồ dùng trang thiết bị trong công tác giảng dạy nh giáo án, bài giảng, vật dụng để làm đồ dùng dạy học và đồ chơi cho các cháu
Trang 3Năm học 2012-2013 tôi đợc phân công chủ nhiệm nhóm lớp 5-6 tuổi tại khu trung tâm của trờng: 100% trẻ ngoan ngoãn mạnh dạn, hồn nhiên, đạt yêu cầu về các lĩnh vực phát triển, luôn hứng thú hoạt động và tích cực tham gia các hoạt động do cô giáo tổ chức
- Bản thân luôn tích cực học hỏi, tham khảo các tài liệu có liên quan tới chuyên môn, tích cực làm đồ dùng đồ chơi để tạo môi trờng học tập thân thiện tại lớp
- Đa số phụ huynh của lớp đã nhận thức rõ về tầm quan trọng của giáo dục mầm non, đặc biệt là đối với trẻ 5 tuổi, nên đã thờng xuyên quan tâm và chăm lo tới con em họ
b Khó khăn
- Cơ sở vật chất phục vụ cho công tác giảng dạy còn nhiều hạn chế Đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị hiện đại còn thiếu, cha đáp ứng đợc với yêu cầu chất lợng giáo dục hiện nay
- Sự quan tâm của một số phụ huynh không đồng đều, trình độ chuyên môn của giáo viên còn nhiều hạn chế, cha có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy
- Việc sử dụng công nghệ thông tin còn hạn chế
- Khi dạy trẻ còn cha linh hoạt, cha có nhiều sáng tạo, phơng pháp truyền thụ cho trẻ còn cứng nhắc, gò bó trẻ, cha thờng xuyên phát huy đợc tính chủ
động và sáng tạo của trẻ
- Môi trờng học tập của trẻ tại lớp còn sơ sài, cha biết cách tạo môi trờng học thân thiện cho trẻ
- Từ những thuận lợi và khó khăn của lớp tôi nh vậy, tôi đã mạnh dạn đa ra một giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của lớp mình theo hớng đi riêng, nhằm tạo hứng thú cho các cháu làm quen với các tác phẩm văn học phù hợp với yêu cầu đòi hỏi, chất lợng giáo dục trẻ hiện nay
3 Phạm vi thực hiện đề tài.
Trang 4Đề tài đợc thực hiện tại lớp A4 khu Quảng Minh, trờng mầm non Mỹ
H-ng, năm học 2012 – 2013
C- quá trình thực hiện đề tài
I tình trạng, thực tế khi tra thực hiện:
1 Đặc điểm của lớp:
Tổng số trẻ trong lớp: 46 cháu
Trong đó: + Số trẻ nam: … do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ cháu đạt tỉ lệ: %
+ Số trẻ nữ: … do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ cháu đạt tỉ lệ: % + Số trẻ đã học qua lớp 3-4 tuổi: cháu đạt tỉ lệ: % + Số trẻ không học qua lớp 3-4 tuổi: cháu đạt tỉ lệ: %
- Tổng số giáo viên trong lớp: 4 giáo viên + Trình độ chuyên môn: Đại học: 3 đ/c
Trung cấp: 1đ/c
2 Những thuận lợi khó khăn.
a Thuận lợi:
- Số Lợng giáo viên/lớp đợc nhà trờng phân công theo đúng định biên
- Đợc nhà trờng tạo điều kiện đầu t tơng đối đầy đủ cơ sở vật chất, đồ dùng, trang thiết bị phục vụ cho các hoạt động dạy học và xây dựng lớp điểm cho nhà trờng
- Đợc Ban giám hiệu nhà trờng thờng xuyên quan tâm, giúp đỡ về chuyên môn và tổ chức xây dựng các chuyên đề tại lớp cho giáo viên toàn trờng về dự
- Đa số trẻ trong lớp khỏe mạnh, nhanh nhen, thông minh và tiếp thu kiến thức nhanh
- Có nhiều phụ huynh thờng xuyên quan tâm đến con cái, đã ủng hộ cho các cháu để mua sắm thêm đồ dùng trang thiết bị
b Khó khăn.
- Là năm đầu tiên đợc nhà trờng phân công dạy lớp 5 tuổi nên kinh nghiệm cong hạn chế
Trang 5- Môi trờng học tập của trẻ cha đảm bảo yêu cầu, đồ dùng trang thiết bị hiện đại còn hạn chế, chủ yếu là đồ dùng tự làm nên, độ bền cha cao và cha kích thích trẻ Đặc biệt là đồ dùng phục vụ cho hoạt động làm quen với văn học còn sơ sài, cha thu hút trẻ tham gia vào hoạt động
- Nhận thức của trẻ trong lớp còn cha đồng đều, còn nhiều trẻ nhút nhát
- Các hoạt động dạy của giáo viên còn gò bó, khô khan, cha kích thích trẻ tham gia các hoạt động, không khí lớp học trầm, cách thức và phơng pháp dạy của giáo viên còn hạn chế, sử dụng đồ dùng còn lúng túng
- Dân địa phơng còn nói ngọng nhiều, do vậy trẻ trong lớp còn nói ngọng nhiều, ngôn ngữ của trẻ cha phong phú, khi giao tiếp nói còn cha đủ câu, thiếu thành phần, trẻ cha hứng thú tham gia các hoạt động làm quen với văn học, cha biết cảm nhận giai điệu của bài thơ, cha biết thể hiện giọng điệu và tính cách của nhân vật trong các câu chuyện
Từ thực tế của lớp tôi nh vậy ngay từ đầu tháng 9 (Tuần 3-4) tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ về các hoạt động làm quen với văn học kết quả đạt đợc thể hiện nh sau:
Tổng số trẻ đợc khảo sát: 46 cháu
Tổng
số trẻ
số trẻ
Tỉ lệ %
1 Trẻ hứng thú tham gia các hoạt động 15 32,6 31 67,4
4
Biết cảm nhận giai điệu của bài thơ,
biết thể hiện giọng điệu, tính cách các
nhân vật
Từ thực tế đầu năm của lớp tôi nh vậy, để giúp các cháu hứng thú tham gia, vào các hoạt động làm quen với văn học, tôi đã rất băn khoăn suy nghĩ, nên phải làm nh thế nào để tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhất, để tạo hứng thú
Trang 6cho trẻ của lớp tôi tham gia vào các hoạt động làm quen với văn học và tôi đã đề
ra một số biện pháp thực hiện cụ thể nh sau:
* Biện pháp 1: Dạy trẻ làm quen với các tác phẩm nghệ thuật.
* Biện pháp 2: Trao đổi, gợi mở, sử dụng các phơng tiện trực quan để
giúp trẻ làm quen với các tác phẩm văn học
* Biện pháp 3: Thiết kế đồ dùng một cách sáng tạo có tính thẩm mỹ cao
nhằm thu hút trẻ tham gia các hoạt động
* Biện pháp 4: Tạo môi trờng hoạt động cho trẻ làm quen với các tác
phẩm văn học
* Biện pháp 5: Tuyên truyền phối kết hợp với các bậc phụ huynh, đoàn
thể và các nhà hảo tâm trong công tác giáo dục trẻ
II những biện pháp thực hiện
Nh chúng ta đã biết với trẻ mầm non cha biết đọc, cha biết viết, khi trẻ đến lớp với tâm hồn đón đợi và hớng về cô giáo Do vậy cô giáo phải là nhịp cầu nối giữa trẻ với các tác phẩm văn học, phơng pháp này có thể nói đây là một phơng pháp chủ đạo nhất Việc dạy trẻ làm quen với các tác phẩm văn học có nghệ thuật chính là sự sáng tạo của ngời dạy, khi đọc thơ, kể chuyện ngời giáo viên cần làm cho tác phẩm nh sống lại và có ý nghĩa hơn Do vậy khi dạy trẻ làm quen với các tác phẩm thơ, chuyện cô giáo cần sử dụng mọi sắc thái, âm điệu giọng của mình, cùng với các hình thức biểu hiện khác nhau để thể hiện, nhằm giúp trẻ tái tạo lại những giọng điệu, sắc thái… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ.của cô với tác phẩm
VD1: Với tác phẩm chuyện UBa cô gái” (Chủ điểm gia đình) khi cho trẻ làm
quen với tác phẩm, tôi cần phải lu ý cho trẻ biết đến giong điệu của từng nhân vật:
+ Giọng của bà cụ thều thào, ốm yếu, nói nhỏ
+ Giọng điệu của cô chị cả, cô chị hai tỏ thái độ không thơng mẹ, giọng nói không có tình cảm, nói nhanh
+ Giọng của cô út tình cảm, ngọt ngào và rất thơng mẹ
Trang 7+ Giọng của sóc con nhí nhảnh, nhanh nhẹn, giống giọng của trẻ con.
VD2: Với tác phẩm thơ UHoa cúc vàng” (Chủ điểm thế giới thực vật) Khi
dạy trẻ làm quen với tác phẩm này trớc hết cô phải đọc mẫu thật diễn cảm, ngắt nghỉ sao cho đúng câu, thể hiện đúng giọng điệu của bài thơ tơi, vui… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ.và cần phải lu ý cho trẻ tất cả các câu thơ cần phải nhấn mạnh
Kết luận: Muốn dạy trẻ làm quen với các tác phẩm văn học một cách có
nghệ thuật thì điều trớc tiên ngôn ngữ của cô giáo phải là một phơng tiên trực quan sinh động
Ngôn ngữ đọc thơ, kể chuyện của cô phải diễn cảm, mạch lạc, rõ ràng, tình cảm vang vọng, hòa quyện giữa âm thanh và nghĩa của từ, giữa giọng điệu và sự biểu
lộ của tâm hồn, sẽ làm hiện nên trong óc của trẻ những hình ảnh tình ý và mối t
-ơng quan giữa các sự vật, hiện tợng và nhân vật một cách sáng tỏ mà mắt trẻ đã nhìn thấy Có nh vậy mới phát huy đợc sức nghe của trẻ khi đợc cô dạy các tác phẩm văn học Trên cơ sở đó sẽ giúp trẻ hứng thú hơn và cảm thụ các tác phẩm thơ, truyện đã đợc nghe, từ đó trẻ mới có thể đọc, kể và thể hiện các tác phẩm một cách diễn cảm, hay hơn và có nghệ thuật hơn
* Biện pháp II: Trao đổi gợi mở, sử dụng các phơng tiện trực quan để giúp trẻ làm quen với các tác phẩm văn học.
Muốn trẻ đọc thơ, kể chuyện đợc diễn cảm và có nghệ thuật, thì điều trớc tiên cô giáo phải là ngời kích thích trẻ bằng các hoạt động nhận thức dới hình thức trao đổi và gợi mở Muốn vậy cô giáo phải lôi cuốn và thu hút trẻ tham gia trao đổ cùng cô, để bộc lộ những suy nghĩ và cảm nhận riêng của mình với từng tác phẩm Nói cách khác cô phải khêu gợi nhằm giúp trẻ bộc lộ cảm xúc của mình một cách tự do và hồn nhiên điều đó cần yêu cầu cô giáo khi trao đỏi với trẻ cô cần một hệ thống câu hỏi thông minh, khéo léo để kích thích và lôi cuốn trẻ cùng tranh luận Muốn có câu hỏi hay mang tính chất gợi mở, thì trớc tiên cô giáo phải là ngời hiểu sâu về tác phẩm đó và nắm rõ mụcđích yêu cầu của tiết học đó nh Bieelinxki đã nói UNgời đem tác phẩm văn học đến cho ngời khác trớc hết phải là ngời có cảm xúc và tự tin vào nghệ thuật” để chứng minh điều đó là
Trang 8đúng, trong giờ dạy trẻ đọc thơ, kể chuyện, khi trao đổi với trẻ về tác phẩm minh
định dạy trẻ tôi thờng tạo cho trẻ có sự gần gũi, cởi mở, tự nhiên nh một cuộc trò chuyện có định hớng
VD: Với bài thơ UGiữa vòng gió thơm” (Chủ điểm gia đình) tôi đã đa ra
hàng loạt các câu hỏi mở để trao đổi với trẻ:
- Các con đã nhận thấy giai điệu của bài thơ nh thế nào?
- Em bé đã nhắc nhở gà nâu, chị vịt bầu để làm gì?
- Khi bà ốm nằm trên giờng thì em bé đã làm gì?
- Tình cảm của em bé đối với bà mình nh thế nào?
- Và để làm rõ nghĩa của các câu thơ trừu tợng UPhe phẩy quạt nan” URung rinh goc màn” để cho các cháu hiểu tôi dùng chiếc quạt nan phe phẩy nhẹ nhàng trớc một miếng vải mỏng để giúp trẻ hiểu rõ hơn từ UPhe phẩy” và URung rinh”
- Ngoài những đồ dùng trực quan ra tôi còn dùng các hình ảnh minh họa bằng các Slides trên màn chiếu nhằm giúp trẻ khắc sâu hơn về hình ảnh của em
bé ngồi quạt cho bà khi bà bị ốm Với bài thơ này tôi đã xây dựng thành các Slides nh sau:
- Đối với trẻ mẫu giáo ngoài những phơng tiện trực quan, khi tiếp xúc với các tác phẩm văn học là tranh ảnh, màn chiếu, các con rối… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ.thì ngôn ngữ, hình thể của cô giáo cũng đợc coi là một phơng tiện trực quan nhằm hỗ trợ, bổ sung
để làm sâu sắc hơn và làm sống dậy các hình tợng trong các tác phẩm văn học Khả năng xúc cảm và hiểu biết của cô giáo phải đợc bộc lộ qua ngôn ngữ, ánh
Trang 9mắt, cử chỉ, điệu bộ khi thể hiện tác phẩm, nhằm khiến trẻ cảm nhận tác phẩm và thể hiện tác phẩm đó là một cách diễn cảm và có nghệ thuật Nếu cô giáo đọc thơ, kể chuyện mà nét mặt thờ ơ, lạnh nhạt, không có sự giao cảm và không có cảm xúc với ngời nghe thì câu chuyện, bài thơ dù có hay đến đâu cũng không thể lôi cuốn và thu hút trẻ đợc
Kết luận: Để giúp trẻ đọc thơ, kể chuyện diễn cảm có nghệ thuật thì vấn
đề môi trờng xung quanh gắn với tác phẩm văn học vẫn là một thực tế sinh động
Do vậy tất cả các loại đồ dùng nh tranh ảnh, rối, hình ảnh trên màn chiếu, ngôn ngữ, hình thể của cô giáo, đều đợc coi là đồ dùng trực quan Nhng khi sử dụng các loại đồ dùng đó để minh họa cho từng tác phẩm bắt buộc cô giáo phải biết cách sử dụng sao cho linh hoạt, khéo léo và phải đạt trình độ cao mới thu hút trẻ tham gia vào hoạt động
* Biện pháp III: Thiết kế đồ dùng sáng tạo, có tính thẩm mỹ cao nhằm thu hút trẻ tham gia hoạt động.
Đối với trẻ mẫu giáo, t duy trực quan là chủ yếu, trẻ thích đợc làm quen với các đồ dùng lạ mắt, đẹp, những hình ảnh sống động Vì vậy đối với từng chủ
điểm, ngoài những đồ dùng nh tranh ảnh mà nhà trờng cấp cho, tôi chủ yếu tận dụng các nguyên phế liệu sẵn có su tầm đợc để tạo ra những mẫu đồ dùng biết
cử động, có tâm hồn, màu sắc tơi đẹp, ngộ nghĩnh, để thu hút trẻ tham gia vào các hoạt động một cách tích cực hơn
VD: Từ những mảnh bìa cứng, tôi đã làm ra các chú rối dẹt, điều khiển
bằng hệ thống dây, que… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ.những con rối biết cử động kết hợp cùng ngôn ngữ của cô đã lôi cuốn và thu hút trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động một cách tích cực
Ngoài ra tôi còn dùng những mảnh vải vụn, bông, len… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ.để tạo ra những nhân vật rối tay rất ngộ nghĩnh… do vậy nó rất dễ đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ
Dới đây là hình ảnh các nhân vật rối mà tôi đã cùng các cháu dùng các nguyên phế liệu để tạo ra:
Trang 10- Ngoài những loại rối mà tôi đã thiết kế từ nguyên phế liệu ra, để giúp trẻ làm quen với các tác phẩm văn học, thì những nhân vật, hình ảnh mà tôi tự vẽ, chụp hoặc đao trên mạng, tôi đều đa vào máy vi tính làm hiệu ửng thiết kế cho chúng cử động từng phần, sau đó đa vào từng Slides để trình chiếu theo kết cấu của từng nội dung của từng tác phẩm và đã giúp cho trẻ rất thích thú và say sa tham gia vào các hoạt động