bài tập nhóm chọn giống cây trồng dài ngày

Nhãn là cây thân gỗ sống lâu năm.Thân nhãn có vỏ xù xì, màu xám,cao trung bình 5-10m,thân có nhiều cành lá um tùm,... MỤC TIÊU CHỌN GIỐNG4 Chọn được giống chịu hạn •Chọn từ các cây thự

CÂY ĂN QUẢ

CÂY NHÃN

Thành tựu chọn giống ở Việt Nam

Phương pháp tạo giống

Quỹ gen

Mục tiêu chọn giống

Giới thiệu chung

I GIỚI THIỆU CHUNG

Nhãn (Dimocarpus longan Luor)

• Bộ (ordo) : Sapindales

• Họ (familia) : Sapindaceae

• Chi (genus) : Dimocarpus

• Loài (species): D longan

 Giá trị sử dụng: được dùng để ăn tươi, sấy khô, đóng hộp,làm bánh kẹo

 Giá trị dinh dưỡng: quả nhãn có chứa nhiều carbonhydrate, vitamin C, vitamin K, Ca, Fe, P,

 Có ý nghĩa về kinh tế: là nguồn thu nhập cho các

hộ nông dân, xuất khẩu

 Giá trị nghệ thuật: Giá trị nghệ thuật: bon sai,cây cảnh, cây bóng

mát…

Chè nhãn lồng hạt sen

Nhãn đóng hộp

Nhãn sấy

Nhãn ăn tươi

• Long nhãn nhục dùng làm thuốc

Nhãn nấu trong thuốc

Cây nhãn… lùn nhất Việt Nam trong

thế long.

Cây cảnh này

là cây nhãn cổ nhưng… còi, vì tuổi đời của

loài thân gỗ

này cũng chừng vài chục năm, nhưng nó chỉ cao chừng ngót một mét

Bài thuốc kém trí nhớ mất ngủ

Viễn chí Ích trí nhân Long nhãn nhục

Nhân sâm Cam thảo Bồ hoàng

Nguồn gốc, phân loại

cây nhãn tổ

Nguồn gốc, phân loại

• Theo De Candolle nguồn gốc cây nhãn ở Ấn Độ, vùng có khí hậu lục địa Vùng tây Ghats ở độ cao 1600m còn có rừng nhãn dại Ở các bang Bengai và Asam ở độ cao 1000m trồng nhiều nhãn Trên thế giới

Trung Quốc là nước có diện tích trồng nhãn lớn nhất và có sản lượng cao nhất Nhãn còn được trồng ở Thái Lan, Ấn Độ, Malaixia, Việt

Nam, Philippin Sau thế kỷ 19 nhãn được nhập vào trồng ở các nước

Âu Mỹ, Châu Phi, Ôtxtraylia trong vùng nhiệt đới và á nhiệt đới.

• Cây nhãn thuộc bộ : Sapindales.

• họ Bồ hòn (Vải, Nhãn, Chôm chôm- phân loại thực vật học quả thuộc loại quả mọng)- Sapindaceae.

• Chi : Dimocarpus.

• Loài : D.longan

• Tên khoa học : Dimocarpus longan Luor

Ở Việt Nam, diện tích trồng nhãn cả nước có

122.686 ha, cho thu hoạch 92.915 ha với sản lượng hơn 585.000 tấn (theo tài liệu của Viện Quy hoạch

và Thiết kế Nông nghiệp, năm 2004)

Một số giống nhãn ở Việt Nam

Một số giống nhãn ở miền Nam

»

Nhãn tiêu xuồng •

nhãn xuồng cơm vàng

Nhãn da bò

Nhãn xuồng da bò

Nhãn tiêu da bò

Một số giống nhãn ở Việt Nam

nhãn lồng Hưng Yên

• Nhãn Hương Chi

Nhãn lồng và nhãn lồng Hưng Yên

Nhãn đường phèn

Nhãn Hương Chi

Một số giống nhãn ở Việt Nam

NHÃN NHẬP NỘI TỪ TRUNG QUỐC

o Nhãn Đại Ô Viên

o Nhãn Thạch Hiệp

o Nhãn Trữ Lương

Một số giống nhãn Trung Quốc

Nhãn Đại Ô Viên

THÂN LÁ

CÀNH RỄ

Nhãn là cây thân gỗ sống lâu năm.Thân nhãn có

vỏ xù xì, màu xám,cao trung bình 5-10m,thân

có nhiều cành lá um

tùm,.

Lá kép lông chim, mọc đối xứng hay so le Lá hình mác, mặt lá xanh đậm, lưng lá xanh nhạt, cuống lá ngắn,gân lá nổi

rõ, lá non có màu đỏ hay

đỏ nâu tùy giống.

Cành được phát triển

từ lộc Cây nhãn rất nhiều cành Dựa vào mùa vụ phát sinh, cành được chia thành cành xuân, cành hè, cành thu,cành đông.

Cành nhãn um

tùm

Dạng rễ cọc, khỏe,

ăn sâu, lan rộng Dựa vào chức năng,

rế được chia làm 3 loại: rễ hút, rễ quá

độ, rễ vận chuyển

Hoa màu vàng nhạt, mọc thành chùm ở đầu hay kẽ lá Hoa được chia thành : hoa đực, hoa cái, hoa lưỡng tính, hoa

dị hình.

Hoa lưỡng tính Hoa đực

Quả có dạng hình cầu, đỉnh quả tròn, cuống quả hơi lõm Quả có vị ngọt, mùi thơm.

Hạt nhãn

• Hạt màu đen hay nâu đen

• Hạt nhãn dùng làm phân bón hay thức ăn chăn

nuôi Hạt nhãn sấy khô

có mùi thơm rất đặc trưng

II MỤC TIÊU CHỌN GIỐNG

1) Năng suất cao, ổn định, phẩm chất tốt Cần theo dõi nhiều năm về

sản lượng, phẩm chất trên từng cây của từng giống trong điều kiện khí hậu và chăm bón cụ thể để tuyển chọn được những cây tốt như ý muốn Về tiêu chuẩn năng suất, cây được chọn phải hơn giống cũ 20

- 30%, sản lượng các năm không được chênh nhau quá 30% Về

phẩm chất: quả to, cùi dày, hạt bé Cùi quả mềm, ít xơ, có hương

thơm đậm, hàm lượng chất tan và tỷ lệ đường/axit cao.

2) Kéo dài thời gian cung cấp quả tươi bằng cách chọn tạo được các

giống chín sớm hoặc cực sớm và các giống chín muộn.

II MỤC TIÊU CHỌN GIỐNG

3) Chọn giống cho chế biến đồ hộp.

-Quả hình trứng tròn Vải quả bằng và đều.

- Trọng lượng quả phải từ 20g trở lên, quả đều nhau.

- Cùi dày trên 1 cm, phía đỉnh quả có thể mỏng hơn nhưng phải kín.

- Thịt quả màu trắng, bán trong suốt, chỗ tiếp giáp với hạt không có màu nâu.

- Sau khi chế biến không cho phép thịt quả biến nâu vàng.

- Thịt quả dòn, độ mềm vừa phải, sau khi chế biến vẫn giữa được tính đàn hồi, không bị vỡ lớp màng bọc ngoài.

- Độ chua ngọt vừa phải, giữa được hương vị, không có mùi lạ.

II MỤC TIÊU CHỌN GIỐNG

4) Chọn được giống chịu hạn

•Chọn từ các cây thực sinh:

•Chọn từ các biến dị mầm

•Nhập nội giống

5) Tăng số hoa và số quả trên cành

6) Mục tiêu ăn tươi

7) Các mục tiêu khác

•- Sử dụng hạt nhãn, vỏ nhãn là thuốc đông y

•- Tạo bonsai nghệ thuật chơi cây cảnh

•- Dùng để làm gốc ghép

III.QUỸ GEN

1 Nhãn lồng Hưng Yên

Tên "nhãn lồng" bắt nguồn từ

việc khi nhãn chín phải dùng

lồng bằng tre, nứa giữ cho

chim, dơi khỏi ăn Nhãn Hưng

Yên có quả to, vỏ gai và dày,

III.QUỸ GEN

2.Nhãn xuồng cơm vàng

• là giống có nguồn gốc ở  Vũng Tàu , tỉnh 

Bà Rịa-Vũng Tàu , được trồng bằng hạt, cùi

dày, màu hanh vàng, ráo nước, dòn, rất

ngọt, được thị trường ưa chuộng Đặc điểm

dễ nhận diện là quả có dạng hình xuồng

Quả chưa chín gần cuống có màu đỏ Khi

chín vỏ nhãn có màu vàng da bò Xuồng

cơm vàng thích hợp trên vùng đất cát; nếu

trồng trên đất thịt hoặc sét nhẹ nên ghép

trên gốc ghép là giống tiêu da bò.

III.QUỸ GEN

3.Giống nhãn tím là một nguồn gene

trái cây quý hiếm nhánh mọc ra từ

cây mẹ là giống long nhãn, nên hình

thù trái hoàn toàn giống cây mẹ, cơm

nhãn cũng có màu trắng, hương vị

cũng giống nhãn long, nhưng chỉ

khác ở màu lá, màu trái tím. Hột

nhãn lớn, chẻ ra bên trong ruột đôi

khi cũng có màu tím (thay vì trắng

đục như nhãn bình thường), nhưng

khi đem gieo có lúc lại mọc lên cây

long nhãn như bình thường".

III.QUỸ GEN

4 Nhãn cùi:

• - Trồng phổ biến ở Hưng Yên, Hải Dương

• - Qủa hình cầu hơi dẹt, vỏ dày khoảng 0.5mm, không sáng mà màu vàng nâu Qủa to, trọng lượng trung bình 10-15g.

• - Cùi dày trung bình 4.7mm, khô,màu cùi trong hoặc hơi đục Ăn ngọt

vừa.

• - Trọng lượng hạt khoảng 2g, màu đen.

• - Phần ăn đươc chiếm khoảng 60% trọng lượng quả.

5 Nhãn Bàm bàm:

• - Qủa to gần bằng nhãn lồng, trung bình khoảng 12 – 15g.

• - Trôn quả hơi vẹo, vai quả gồ ghề, cùi dày, khô, ăn có vị ngọt nhạt

III.QUỸ GEN

• 6 Nhãn đường phèn:

• Qủa nhỏ hơn nhãn lồng, trọng lượng trung bình 7 12g

-• - Vỏ màu nâu nhạt, cùi tương đối dày, đậm nước, bóc

vỏ trên mặt cùi quả có các u nhỏ như cục đường

phèn Ăn ngọt sắc, thơm đặc biệt Hạt bé, đen nhánh, nặng khoảng 1.5g

• - Ra hoa muộn hơn nhãn cùi, chín chậm hơn khoảng 10-15 ngày

• - Phần ăn được chiếm 60.24 % trọng lượng quả

III.QUỸ GEN

7 Nhãn nước:

- Cây thường sai quả, quả nhỏ, trọng lượng trung bình 6-9g.

- Cùi mỏng khoảng 2.7mm, nhão, nhiều nước, độ

ngọt vừa phải, cùi khó dóc ra khỏi hạt.

- Chùm thường có nhiều quả, năng suất tương đối ổn định, về chất lượng ăn tươi kém nhãn cùi.

- Phần ăn được chiếm khoảng 38,63% trọng lượng

quả

III.QUỸ GEN

8 Nhãn Vĩnh Châu

- Giống này trồng nhiều ở huyện Vĩnh Châu, Sóc Trăng

- Cây mọc khoẻ, lá to, biên lá gợn sóng Qủa có màu xanh, nhẵn

- Hạt tương đối to, nhiều nước, cùi mỏng, ngọt, khó tách khỏi hạt

- Giống này tuy ăn không ngon bằng Nhãn cùi hay Nhãn

đường phèn song có ưu điểm thích nghi với đất xấu, có ảnh hưởng mặn

III.QUỸ GEN

9 Nhãn Tiêu Da Bò:

- Nhãn tiêu da bò (nhãn quế) được phát triển ở miền Nam từ 20

năm nay, có nguồn gốc ở Huế, được trồng chủ yếu ở các huyện

cù lao như: An Bình Hoà Ninh, Đồng Phú, Bình Hoà Phước

- Từ khi nhãn ra hoa cho đến khi trái chín trung bình khoảng 3-4 tháng (tuỳ giống), giống nhãn tiêu da bò có thời gian chín lâu hơn Chỉ thu hoạch quả khi vỏ chuyển từ màu nâu hơi xanh

sang màu nâu sáng vàng, vỏ trái từ xù xì hơi dày chuyển sang mỏng và nhẵn, trái mềm hơn (do đã có nước nhiều), cùi có vị thơm, hạt chuyển sang màu đen hoàn toàn

III.QUỸ GEN

10 Nhãn long hạt:

- Giống nhập nội từ Thái Lan

- Qủa to gần bằng quả vải thiều Vỏ quả màu vàng, mỏng, mềm, phẩm chất quả gần giống nhãn tiêu

III.QUỸ GEN

11 Nhãn xuồng cơm vàng:

- Giống có nguồn gốc ở thành phố Vũng Tàu, được trồng bằng hạt

- Thịt quả dày, màu hanh vàng, ráo, dòn, rất ngọt, được thị trường

III.QUỸ GEN

12 Nhãn Hương Chi:

- Là một giống nhãn ngon được trồng trong vườn nhà

cụ Hương Chi, thị xã Hưng Yên

- Là giống nhãn thấp cây, cành xoè rộng, tán tròn xum xuê, lá màu xanh đậm nhỏ hơn lá nhãn lồng, gân lá nổi rõ, mép lá quăn vào phía lưng lá

III.PHƯƠNG PHÁP TẠO GIỐNG

1) Phương pháp gieo hạt:

•Đây là phương pháp khá thông dụng trước đây ở các vùng

trồng nhãn truyền thống vì dễ làm, cây có bộ rễ khá phát triển, cây mọc khỏe, có khả năng thích nghi rộng nhất là trồng ở các vùng khô hạn, thiếu nước trong mùa khô

•Cây gieo hạt chậm ra hoa kết quả, thông thường phải 4 - 5

năm, lại biến dị lớn, cây không giữ được các đặc tính tốt của cây mẹ nên hiện nay phương pháp gieo hạt chỉ dùng cho việc trồng làm cây gốc ghép

III.PHƯƠNG PHÁP TẠO GIỐNG

2) Phương pháp chiết cành:

•Có ưu điểm là giữ được nguyên được các đặc tính tốt của cây

mẹ Ví dụ: cây mẹ được chon lọc trong vườn có nằn suất cao, năm nào cũng có quả ổn định và phẩm chất quả rất tốt Cây

trồng bằng cành chiết lại chóng ra quả Nhưng cây chiết không

có rễ cái nên bộ rễ không ăn sâu, do đó kém chịu hạn nhất là những vùng trồng mùa khô hiếm nước Một nhược điểm nữa

là hệ số nhân giống không cao, trên một cây mẹ không thể có thật nhiều cây con giống được

III.PHƯƠNG PHÁP TẠO GIỐNG

• 3) Phương pháp ghép cây:

• Dùng mắt ghép hay cành ghép trên cây mẹ đã được chọn lọc đem ghép lên một gốc ghép

để có một cây nhãn ghép Cây con này tập hợp được các ưu điểm của 2 phương pháp đầu

và khắc phục được các nhược điểm của phương pháp gieo hạt và chiết cành Ví dụ có bộ

rễ khỏe, có khả năng thích nghi rộng với điều kiện khí hậu đất đai ở địa phương, lại sớm

có quả và giữ nguyên được các đặc tính tốt của cây mẹ (cây ghép nếu chăm sóc tốt năm thứ 3 đã bói quả), hệ số nhân giống lại cao mà không ảnh hưởng đến cây mẹ Cây nhãn ghép có thể trồng rất tốt ở vùng gò đồi, vùng đất thấp trũng nước trong mùa mưa, v.v

• Ngoài ra nều biết chọn gốc ghép tốt có thể làm cho cây ghép lùn đi thích hợp cho việc trồng dày để có năng suất cao trên đơn vị diện tích, dễ chăm sóc và thu hái.

• Trong nghề vườn hiện nay, phương pháp ghép nhãn được coi là hình thức nhân giống chủ yếu, không những ở nước ta mà còn phổ biến ở Trung Quốc, Thái Lan

• 4) Thu thập, đánh giá tuyển chọn từ các giống địa phương thu thập nguồn gen của các

vùng sinh thái khác nhau ở trong và ngoài nước, có thể là các loài hoang dại, các dòng mới chọn tạo.

IV.THÀNH TỰU

• ở Hưng Yên có một vài giống nhãn muộn được công nhận là giống nhãn đầu dòng như  PHM99-12,

PHM99-14,PHM99-15,… Những giống nhãn này

được sử dụng để làm mắt ghép cải tạo nhãn

• Ở Bến Tre giống nhãn tên thạch kiệt, có chất lượng cao, kháng được bệnh chổi rồng (đầu lân) (ghép) một giống nhãn Trung Quốc với gốc nhãn xuồng cơm

vàng, sau đó lấy bo ghép lên các gốc nhãn tiêu da bò

và nhãn tiêu lá bầu. 

Nhãn chín muộn HTM-1

IV.THÀNH TỰU

• Công nhận giống sản xuất là Nhãn chín muộn HTM2

Được tuyển chọn từ các địa phương (Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh) năm 2007, khảo nghiệm từ 2008-2010, năng suất cao, chất lượng tốt, thời gian thu hoạch từ 25/8 đến 5/9.

•  Nhãn chín muộn PH-M99-2.1

Được chọn tạo từ xã Hồng Nam, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, tiến hành các bước khảo nghiệm, đánh giá thành công và được Bộ NN-PTNT công nhận là giống sản xuất thử từ năm 2005 Năng suất cao, chất lượng tốt, thời gian thu hoạch từ 15/8 đến 25/8

• Nhãn chín muộn PH-M99-1.1:

Được tuyển chọn từ các vườn nhãn lồng ở xã Hàm Tử, huyện Châu Giang, tỉnh

Hưng Yên năm 1998, tiến hành các bước khảo nghiệm, đánh giá và chọn tạo thành công và được Bộ NN-PTNT công nhận là giống sản xuất thử từ năm 2005 Năng suất cao, chất lượng tốt, thời gian thu hoạch kéo dài từ 20/8 đến 5/9.

Ông Nguyễn Văn Phước, chủ vườn nhãn chín muộn

tại Khoái Châu

Nhãn Lồng muộn Đại Thành

IV.THÀNH TỰU

•  Nhãn chín muộn HTM1:

Được phát hiện năm 1998 ở xã Đại Thành, huyện Quốc Oai, Hà Nội, tiến

hành các bước khảo nghiệm, đánh giá và chọn tạo thành công và được Bộ NN-PTNT công nhận là giống sản xuất thử từ năm 2005 Năng suất cao, chất lượng tốt, thời gian thu hoạch từ 25/8 đến 20/9.

• Đối với cây nhãn, nông dân xử lý ra hoa bằng cách khoanh vỏ.

Tuy nhiên, nhãn tiêu da bò trồng trên đất thấp thường xử lý ra hoa không

thành công, nên năm 2000 huyện Chợ Lách (Bến Tre)  đã nghiên cứu tìm

ra nồng độ xử lý ra hoa bằng Potassium Chlorate với kỹ thuật tưới và

phun Cũng trên cây nhãn long không còn hiệu quả, nhà vườn chuyển sang ghép nhãn xuồng cơm vàng bằng kỹ thuật ghép trên gốc cây nhãn long đang cho trái ổn định.