Vi phạm và chế tài áp dụng xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán

Tùy theo mức độ, tính chất của từng hành vi vi phạm mà có thể phải chịu các loại chế tài pháp luật khác nhau. Hệ thống luật Việt Nam công nhận các hình thức xử lý-chế tài áp dụng : dân sự, hình sự, hành chính đối với các loại vi phạm trong lĩnh vực này nhằm đảm bảo cho các chủ thể an toàn, yên tâm khi tham gia quan hệ chứng khoán. Bài tiểu luận dưới đây tìm hiểu về các chế tài, các quy định pháp lý về xử phạt vi phạm trong hoạt động kinh doanh chứng khoán. Bài làm gồm có các nội dung lớn sau: Chương I : Lý luận chung về vai trò của luật đối với thị trường chứng khoán Chương II: Vi phạm và chế tài áp dụng xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán Chương III: Đề xuất giải pháp

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức ra đời vào năm 2000, đánh dấu bằng sự ra

đời của Trung tâm giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, nay là Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh Sự ra đời chính thức của thị trường chứng khoán Việt Nam là nhờ có một sự nỗ lực từ phía Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, vừa là cơ quan quản lý, vừa điều hành và giám sát cấp Nhà nước Mặc dù mới ra đời, nhưng thị trường chứng khoán Việt Nam đã thật sự sôi động Đặc biệt là vào cuối năm 2006, đầu năm 2007 chơi chứng khoán trở thành "mốt", "hiện tượng", "nhà nhà chơi chứng khoán, người người chơi chứng khoán" Hàng loạt cổ phiếu lên sàn giao dịch, hàng loạt nhà đầu tư vào cuộc, chỉ

số chứng khoán VN – Index đã có thời gian vượt trên 1000 điểm

Thị trường chứng khoán là kênh huy động vốn đầu tư và lưu thông giữa các nguồn vốn đầu tư, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh kích thích các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, là công cụ hữu hiệu giúp Nhà nước thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội Bên cạnh những ưu điểm, những yếu tố tiêu cực luôn tiềm ẩn ở thị trường này và kìm hãm sự phát triển của thị trường Các chủ thể tham gia thị trường đa dạng, có cơ hội tiếp cận thông tin, phân tích thông tin và phân tích đầu tư không giống nhau Khi thực hiện các hành vi nhằm đạt được lợi ích của mình không tuân thử các quy tắc thị trường, quy định pháp luật chứng khoán áp dụng cho mỗi loại hành vi có thể làm tổn hại đến lợi ích của các chủ thể khác mà những lợi ích này lại cần được bảo vệ Những hành vi đó được gọi là vi phạm pháp luật về chứng khoán

Tùy theo mức độ, tính chất của từng hành vi vi phạm mà có thể phải chịu các loại chế tài pháp luật khác nhau Hệ thống luật Việt Nam công nhận các hình thức xử lý-chế tài áp dụng : dân sự, hình sự, hành chính đối với các loại vi phạm trong lĩnh vực này nhằm đảm bảo cho các chủ thể an toàn, yên tâm khi tham gia quan hệ chứng khoán

Bài tiểu luận dưới đây tìm hiểu về các chế tài, các quy định pháp lý về xử phạt vi phạm trong hoạt động kinh doanh chứng khoán Bài làm gồm có các nội dung lớn sau:

Chương I : Lý luận chung về vai trò của luật đối với thị trường chứng khoán

Chương II: Vi phạm và chế tài áp dụng xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán

Chương III: Đề xuất giải pháp

Do chưa có nhiều kinh nghiệm chuyên môn và sự hạn hẹp về kiến thức luật nên bài làm

không thể tránh khỏi có sự sai xót Kính mong nhận được sựu góp ý, nhận xét từ phía cô giáo để kiến thức của em ngày càng hoàn thiện hơn và bài làm của nhóm sẽ tốt hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG I:

LÝ LUẬN CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA LUẬT ĐỐI VỚI THỊ

TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 SỰ RA ĐỜI CỦA LUẬT CHỨNG KHOÁN

1.1.1 Nguyên nhân

Báo cáo của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay đã có hơn 28.000 tài khoản chứng khoán, tăng hơn 8 lần so với năm đầu mở cửa thị trường, trong đó có 246 nhà đầu tư có tổ chức và 251 nhà đầu tư nước ngoài Bên cạnh những yếu tố tích cực, hoạt động thị trường chứng khoán cũng chứa đựng nhiều rủi ro Nguyên nhân chính là do các văn bản pháp luật hiện hành mới chỉ dừng lại ở Nghị định, chưa điều chỉnh được toàn diện hoạt động của thị trường chứng khoán Vì vậy, nhất thiết phải có một văn bản pháp lý cao hơn để tạo cơ sở pháp lý cho thị trường chứng khoán phát triển

1.1.2 Sự ra đời

Theo Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội Nguyễn Đức Kiên, mục đích ban hành Luật Chứng khoán để tạo kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế, cùng với việc tạo khung pháp lý đầy đủ về chứng khoán và thị trường chứng khoán Tuy nhiên, cũng phải bảo đảm sự đồng bộ, phù hợp với các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan, đặc biệt là Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Kinh doanh bảo hiểm Mặt khác, xây dựng Luật Chứng khoán sẽ tạo cơ sở cho thị trường chứng khoán phát triển nhanh và ổn định, tạo tâm lý yên tâm cho các tổ chức, cá nhân khi tham gia kinh doanh, đầu tư vào thị trường chứng khoán và bảo đảm lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư; giúp công chúng dễ dàng hiểu biết về chứng khoán, thị trường chứng khoán và có cơ sở pháp lý để công chúng tham gia thị trường khi có điều kiện Đồng thời, giúp việc phân định rõ vai trò của từng thị trường vốn trung hạn, dài hạn và ngắn hạn trong

cơ cấu thị trường tài chính; bảo đảm và phát huy quyền tự chủ của doanh nghiệp huy động vốn trên thị trường chứng khoán, giảm gánh nặng trong việc dùng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn của hệ thống ngân hàng hiện nay và góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong cộng đồng các doanh nghiệp và cả nền kinh tế Đáp ứng yêu cầu của các cam kết quốc

tế trong quá trình hội nhập, đặc biệt là các cam kết về hệ thống pháp luật phục vụ quá trình đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)

Uỷ ban Kinh tế và ngân sách cho rằng, hoạt động chứng khoán là hoạt động kinh doanh

có điều kiện; do vậy trên cơ sở Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán phải quy định cụ thể các điều kiện để được cấp phép hoạt động Các điều kiện cơ bản phải có gồm: cơ sở vật chất,

kỹ thuật bảo đảm nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán; có vốn pháp định; người hoạt động kinh doanh chứng khoán phải có chứng chỉ hành nghề Về thủ tục thành lập mới, nội dung giấy phép, nội dung điều lệ cần dẫn chiếu Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán chỉ nên quy định những đặc thù riêng của hoạt động chứng khoán Các cụm từ sử dụng trong dự thảo Luật Chứng khoán như: đăng ký, chấp thuận, xin phép thành lập cần thể hiện rõ ràng dưới hình thức là văn bản và đều phải có thời hạn, quy định rõ thời hạn tối đa phải trả lời Trường hợp kéo dài thì cần quy định không quá một thời gian nhất định Cần rà soát lại các quy định này theo nguyên tắc; phải cải cách hành chính mạnh mẽ nhưng đối với lĩnh vực mới, hoạt động kinh doanh có điều kiện như lĩnh vực chứng khoán thì phải bảo đảm các yêu cầu kiểm soát của Nhà nước

Để thị trường chứng khoán hoạt động nề nếp, quy cũ nhất thiết phải xác định cụ thể địa

vị pháp lý của Uỷ ban Chứng khoán ngay trong Luật Việc xác định rõ mô hình tổ chức của

Uỷ ban Chứng khoán là rất quan trọng, chi phối nhiều quy định trong Luật Có thể tóm gọn

3 loại mô hình cơ quan quản lý về chứng khoán Thứ nhất, Uỷ ban Chứng khoán là cơ quan của Chính phủ hay tổ chức dưới dạng Hội đồng trực tiếp báo cáo lên Thủ tướng, hoàn toàn độc lập trong chỉ đạo, điều hành hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán, có quyền thanh tra, giám sát thị trường, điều tra và xử lý các vi phạm Thứ hai, Uỷ ban Chứng khoán được tổ chức như một Hội đồng, có một số thành viên gồm Bộ trưởng Bộ Tài chính, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Thương mại và một số chuyên gia kinh tế, tài chính Giúp việc cho Hội đồng này là một Văn phòng Uỷ ban Chứng khoán Thứ ba, Uỷ ban Chứng khoán trực thuộc Bộ Tài chính hoặc một Bộ nào đó Nhìn từ thực tiễn, mô hình tổ chức, hoạt động của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước ở Việt Nam chia làm 2 giai đoạn: từ 1997 đến tháng 3/2004, Uỷ ban chứng khoán nhà nước là cơ quan thuộc Chính phủ; từ tháng 3/2004 đến nay, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước vào Bộ Tài chính Được sự hỗ trợ trực tiếp, thường xuyên của Bộ Tài chính, cùng với việc kết hợp thực hiện chính sách cổ phần hoá, kế toán, kiểm toán, chính sách thuế nên từ năm 2005 trở lại đây, thị trường chứng khoán có xu hướng phát triển mạnh hơn, tạo sự tin tưởng cho các nhà đầu tư Mặc dù trực thuộc Bộ Tài chính, những chức năng, nhiệm vụ của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước đã được quy định tương đối rõ ràng, nhằm bảo đảm tính độc lập cần thiết trong việc thực thi công tác quản lý Theo Uỷ ban Kinh tế và Ngân sách, trước mắt, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước vẫn là cơ quan trong Bộ Tài chính, nhưng trong Luật cần giao cho Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước một số chức năng và thẩm quyền, bảo đảm tính độc lập cần thiết và thực quyền của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước trong việc xử lý các vấn đề nghiệp vụ chứng

khoán Về lâu dài, khi thị trường chứng khoán đã phát triển ổn định sẽ sắp xếp lại cho phù hợp với yêu cầu của kinh tế thị trường.

Tuy nhiên, trong hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán cũng cần loại bỏ các thủ tục hành chính, các loại giấy phép không cần thiết, nhưng cũng phải bảo đảm yêu cầu quản lý của nhà nước để thị trường này phát triển an toàn, ổn định Các nội dung liên quan đến việc cấp các loại Giấy phép cần phải được quy định rõ ràng, chi tiết, đặc biệt là quy định

cụ thể về điều kiện, thủ tục, thời hạn cấp giấy phép Nói tóm lại, hoạt động chứng khoán là lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, còn mới, nhiều rủi ro Vì vậy, áp dụng Luật Chứng khoán

ở Việt Nam làm sao phải phù hợp với điều kiện cũng như đặc thù thể chế của Việt Nam, cần chọn bước đi cởi mở, nhưng thận trọng

1.2 VAI TRÒ CỦA LUẬT ĐỐI VỚI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

1 Luật Chứng khoán ra đời góp phần hoàn chỉnh thể chế về kinh tế thị trường ở nước

ta, quán triệt tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước thể hiện trong Nghị quyết Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX và lần thứ X

2 Luật Chứng khoán ra đời khắc phục những khiếm khuyết, bất cập trong khuôn khổ pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán (Nghị định 144), đồng bộ hoá với Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư mà Quốc hội đã thông qua Điều này hết sức quan trọng vì tạo ra môi trường pháp luật ổn định cho các nhà đầu tư

3 Luật Chứng khoán ra đời tạo điều kiện hình thành khuôn khổ pháp luật trong việc quản lý, giám sát thị trường, đảm bảo nguyên tắc hoạt động thị trường: công khai, công bằng, minh bạch và bảo vệ lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư

4 Luật Chứng khoán ra đời tạo điều kiện cho thị trường chứng khoán phát triển nhanh

và bền vững; tăng cường khả năng huy động vốn của Chính phủ, các doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán cho đầu tư phát triển; tạo cơ hội đầu tư cho công chúng nhằm tăng nhanh luồng luân chuẩn vốn đầu tư Thị trường chứng khoán phát triển

sẽ làm cho các doanh nghiệp minh bạch Điều này góp phần làm cho nền kinh tế của chúng ta minh bạch

5 Luật Chứng khoán tạo điều kiện thị trường chứng khoán Việt Nam hội nhập với thị trường chứng khoán khu vực và quốc tế Thông qua hoạt động đầu tư gián tiếp có khả năng khơi thông nguồn vốn nước ngoài vào Việt Nam, đồng thời tạo cơ hội để các nhà đầu tư Việt Nam đầu tư ra nước ngoài

Vi phạm pháp luật chứng khoán và thị trường chứng khoán là hành vi trái pháp luật của

tổ chức, cá nhân, xân hại tới xã hội được pháp luật chứng khoán xác lập và bảo vệ, theo đó, phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định của pháp luật chứng khoán

 Vi phạm pháp luật chứng khoán có những đặc điểm sau:

- Thứ nhất, chủ thể thực hiện hành vi vi phạm là các tổ chức, cá nhân trực tiếp liên quan đến hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán, phát sinh trên tất cả các

bộ phận thị trường

- Thứ hai, hành vi vi phạm thường xuất phát từ động cơ vụ lợi vật chất

- Thứ ba, phần lớn các vi phạm về hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán được thực hiện do lỗi cố ý

- Thứ tư, phần xác định chính xác về hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán thường rất phức tạp

- Thứ năm, hành vi vi phạm thường đặc thù, phát sinh nhanh

 Các chủ thể tham gia TTCK.

a Nhà phát hành.

- Chính phủ và chính quyền địa phương là nhà phát hành các trái phiếu Chính phủ và trái phiếu địa phương

- Công ty là nhà phát hành các cổ phiếu và trái phiếu công ty

- Các tổ chức tài chính là nhà phát hành các công cụ tài chính như các trái phiếu, chứng chỉ thụ hưởng phục vụ cho hoạt động của họ

- Quỹ đầu tư chứng khoán

- Các trung gian tài chính

d Các tổ chức có liên quan đến thị trường chứng khoán

- Cơ quan quản lý Nhà nước

- Sở giao dịch chứng khoán

- Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán

- Tổ chức lưu ký và thanh toán bù trừ chứng khoán

- Công ty dịch vụ máy tính chứng khoán

- Các tổ chức tài trợ chứng khoán

- Công ty đánh giá hệ số tín nhiệm

 Các văn bản pháp luât.

- Căn cứ Luật chứng khoán ngày 29 tháng 6 năm 2006

- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật chứng khoán ngày 24 tháng 11 năm 2010

- Luật xử lý vi phạm hành chính ngày 20 tháng 6 năm 2012

- Nghị định số 36/2007/NĐ-CP ngày 08/3/2007 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán

- Nghị định 01/2010/NĐ-CP ngày 04/01/2010 của Chính phủ về chào bán cổ phần riêng lẻ

- Nghị định 85/2010 NĐ-CP

- Nghị định 108/2013 NĐ-CP ngày 23/9/2013 của Chính phủ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán

2.1.2 Chế tài áp dụng xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán

a) Chế tài là gì?

Một trong ba bộ phận cấu thành của quy phạm pháp luật (giả định, quy định và chế tài), trong đó chế tài là bộ phận xác định các hình thức trách nhiệm pháp lý khi có hành vi trái ngược với những quy tắc xử sự đã được ghi trong phần quy định và giả định

Căn cứ vào tính chất của các nhóm quan hệ xã hội được pháp luật điều chỉnh, chế tài được phân làm nhiều loại: Chế tài hành chính; Chế tài dân sự; Chế tài dân sự;… Việc áp dụng chế tài cũng phụ thuộc vào những đặc điểm của lợi ích mà pháp luật cần bảo vệ, vào tính chất của hành vi phạm pháp, mức độ thiệt hại do các hành vi phạm pháp gây ra

Chế tài gồm có các hình thức: Chế tài trừng trị, Chế tài khôi phục trạng thái pháp lý ban đầu, Chế tài bảo vệ và Chế tài bảo đảm, Chế tài vô hiệu hóa Chế tài pháp luật đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, bảo đảm trật tự pháp luật và trật tự xã hội Chế tài thể hiện thái

độ của nhà nước đối với những hành vi phạm pháp và có tác dụng phòng ngừa, giáo dục để bảo đảm việc tuân thủ pháp luật, góp phần thực hiện pháp chế và dân chủ

b) Chế tài áp dụng khi xử lý vi phạm pháp luật chứng khoán

Hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán có thể được nhìn nhận ở những khía cạnh, mục tiêu khác nhau Nếu căn cứ vào mức độ vi phạm, lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán thường tồn tại phổ biến các loại vi phạm: vi phạm hành chính, vi phạm dân sự và vi phạm pháp luật hình sự Cách phân loại này có ý nghĩa pháp lý trong việc xác định chế tài áp dụng co chủ thể thực hiện hành vi vi phạm

Chính vì vậy, pháp luật chứng khoán nói riêng và các văn bản pháp luật điều chỉnh liên quan cũng có các quy định cụ thể về hình thức hay chế tài xử lý vi phạm luật chứng khoán bao gồm: chế tài hành chính, chế tài dân sự và chế tài hình sự

2.2 CÁC CHẾ TÀI ÁP DỤNG KHI XỬ PHẠT VI PHẠM PHÁP LUẬT

CHỨNG KHOÁN

2.2.1 Chế tài hành chính

Những chủ thể phải chịu chế tài hành chính theo quy định của pháp luật là các cá nhân,

tổ chức cố ý hoặc vô ý vi phạm các quy định quản lý nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Cũng như bất cứ lĩnh vực hoạt động nào đó của xã hội, quy định của pháp luật xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán phải dựa trên cơ sở pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính

Ngày 2/8/2010 chính phủ ban hành nghị định số 85/2010/ NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán Đây cũng là văn bản pháp lý chuyên ngành xử lý vi phạm trên thị trường chứng khoán và đã cơ bản đáp ứng được yêu cầu trong hoạt động của thị trường và đảm bảo những thuộc tính của văn bản pháp quy Chế tài hành chính của đa số các nước đều quy định phạt tiền và cảnh cáo là một trong hai hình phạt chính áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính trên thị trường chứng khoán Phù hợp với thông lệ quốc tế, tại Việt Nam khoản 1 điều 6 nghị định số 85/2010/NĐ-

CP quy định phạt cảnh cáo và phạt tiền là hai hình thức xử phạt chính mà cá nhân, tổ chức vi phạm phải gánh chịu

Cảnh cáo là hình thức xử phạt chính được áp dụng chủ yếu với những hành vi vi phạm lần đầu, nhỏ, ít nghiêm trọng, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và gây ra thiệt hại không lớn cho các chủ thể khác Nhằm xử lý triệt để các vi phạm, nhằm mục đích phòng ngừa, răn đe và loại trừ các nguyên nhân, điều kiện tiếp tục vi phạm đến mức thấp nhất các hậu quả xảy ra bởi hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán có thể ảnh hưởng đến các chủ thể khác và gây

mất ổn định của thị trường chứng khoán, pháp luật các nước đều quy định hình phạt bổ sung

và một số biện pháp khác cùng với việc quy định hình phạt chính

Theo quy định của pháp luật, ngoài hình phạt chính thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm các chủ thể có hành vi vi phạm còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều hình thức xử phạt bổ sung kèm theo hình phạt chính Điều đặc biệt lưu ý ở đây là hình phạt chính là hình phạt có tính độc lập nghĩa là một người có thể chỉ phải chịu một hình phạt chính là đầy đủ, thế nhưng hình phạt bổ sung chỉ xuất hiện với tính chất kèm theo hình phạt chính tức là sẽ không có hình phạt bổ sung nếu chủ thể không bị hình phạt chính Các hình thức xử phạt bổ sung thường được áp dụng là: tước có thời hạn hoặc không có thời hạn quyền sử dụng các loại giấy phép liên quan đến chứng khoán và thị trường chứng khoán như: giấy phép phát hành chứng khoán, giấy phép niêm yết chứng khoán, giấy phép đăng kí hoạt động kinh doanh chứng khoán, giấy phép quản lý quỹ, chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng khoán

và chứng chỉ hành nghề quản lý quỹ…Biện pháp này áp dụng với chủ thể vi phạm nghiệm trọng quy định về sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề kinh doanh chứng khoán Việc tước giấy phép có thể tạm thời hoặc không thời hạn Trong thời gian bị tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, các chủ thể không được phép tiến hành các hoạt động được ghi trong các giấy tờ đang bị tước, tịch thu toàn bộ các khoản thu từ việc thực hiện các hành

vi vi phạm mà có và số chứng khoán được sử dụng để vi phạm hành chính

Ngoài áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung, các chủ thể vi phạm còn có thể bị áp dụng một trong các biện pháp khắc phục hậu quả nhất định Các biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm: buộc hủy bỏ, cải chính những thông tin sai lệch không đúng sự thật, buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hành chính gây ra, buộc tổ chức phát hành phải thu hồi chứng khoán đã phát hành, hoàn trả tiền đặt cọc hoặc tiền mua chứng khoán cho người đầu tư

Chủ thể có thẩm quyền thực hiện chế tài hành chính tại Việt Nam khoản 1, khoản 2 điều

37 Nghị định của chính phủ số 85/2010/NĐ-CP quy định thẩm quyền xử phạt hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán thuộc thẩm quyền của chánh thanh tra UBCKNN, chủ tịch UBCKNN Việc quy định cơ quan xử phạt một mặt phải tính đến tính đặc thù của lĩnh vực chứng khoán đồng thời đảm bảo hiệu quả áp dụng chế tài xử phạt thực sự phát huy hiệu quả trên thực tế

Về mức độ xử phạt Theo quy định hiện hành, mức xử phạt hành chính tối đa với vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán là 500 triệu đồng Ngoài ra, quy định về hình thức xử phạt bổ sung và việc áp dụng biện pháp khác cũng đã được đặt ra trong hoạt động chứng khoán như: tước quyền sử dụng giấy phép, tịch thu các khoản thu từ việc thực hiện hành vi vi phạm hành chính, buộc khôi phục lại trạng thái ban đầu, buộc bồi thường thiệt hại

Theo báo cáo của năm 2011 đã xử phạt vi phạm chứng khoán hơn 10 tỷ đồng Đây là con số kỷ lục về giá trị xử phạt mà Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK) đã ký kể từ khi TTCK đi vào hoạt động Đã có 9 cá nhân bị xử phạt vì có hành vi thao túng giá với các mã

cổ phiếu MKV, HTV, V15, VIC, AAA Theo Vụ trưởng Vụ Thanh tra, UBCK thì số lượt vi

phạm trong lĩnh vực thao túng giá chứng khoán năm nay sụt giảm, nhưng mức xử phạt đã tăng lên đáng kể, làm tăng tính răn đe pháp luật Cụ thể, với trường hợp vi phạm thao túng giá, theo Nghị định 36/2007/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK, chỉ bị xử phạt từ 30 - 50 triệu đồng, nhưng từ khi Nghị định 85/2010/NĐ-

CP thay thế Nghị định 36 có hiệu lực (20/9/2010), mức xử phạt đã tăng lên đến 300 triệu đồng, tức gấp đến 10 lần so với quy định cũ

Năm 2011 là năm trọng điểm hướng sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý vào nhóm tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ chứng khoán Trong năm 2011, có 11 trường hợp CTCK, công ty quản lý quỹ bị xử phạt do vi phạm quy định của phát luật về chứng khoán Đối với các tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ chứng khoán, nhất là các CTCK, 11 trường hợp bị xử phạt hành chính chỉ là bề nổi Thời gian gần đây, liên tiếp các vụ khiếu kiện liên quan đến nhóm này, trong đó không ít trường hợp CTCK là bị đơn, mà nguyên nhân xuất phát từ tình trạng cạnh tranh bất chấp khuôn khổ pháp lý

Cũng trong năm qua, UBCK đã thực hiện xử phạt 47 trường hợp vi phạm về công bố thông tin (CBTT) giao dịch của cổ đông nội bộ các công ty niêm yết, 63 trường hợp vi phạm quy định về công ty đại chúng, chào bán chứng khoán ra công chúng và công bố thông tin của công ty đại chúng, công ty niêm yết.Năm 2011 cũng là năm đầu tiên có 3 trường hợp công ty bị hủy niêm yết do liên tiếp vi phạm quy định về công bố thông tin, 4 công ty bị cảnh báo do vi phạm về CBTT và 575 công ty niêm yết bị nhắc nhở bằng văn bản cũng như công bố vi phạm trên website của UBCK do vi phạm quy định về CBTT

Qua đây ta thấy được những ưu điểm của hình thức xử phạt hành chính đó là:

- Đã hạn chế được các hành vi vi phạm hành chính pháp luật chứng khoán thông qua việc xử lý kịp thời và nghiêm khắc mọi hành vi vi phạm

- Đã phần nào xử phạt (quy định khung phạt và mức phạt tiền, các hình thức phạt bổ sung) minh bạch, công bằng, hợp lý căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm cũng như hậu quả của hành vi vi phạm

- Đã quy định rõ ràng, minh bạch để cơ quan có thẩm quyền xử phạt đúng người đúng tội, đúng hành vi vi phạm, các tổ chức cá nhân có cơ sở rõ ràng để thực hiện

Hình thức xử phạt hành chính đã góp phần đáng kể trong việc xử lý nghiêm minh và kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật chứng khoán, qua đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức cá nhân tham gia thị trường.Tuy nhiên vẫn còn một số những khuyết điểm sau:

- Việc xử phạt vi phạm hành chính đối với vi phạm về công bố thông tin của DN hiện nay chưa mang tính răn đe, do số tiền xử phạt không nhiều

- Chế tài xử phạt cụ thể đối với các cá nhân vi phạm còn ít

2.2.2 Chế tài hình sự

Hiện nay, trong tình hình nền kinh tế đất nước đang phát triển, xã hội càng có nhiều đổi thay, đặc biệt là từ khi gia nhập WTO thì tội phạm kinh tế ngày càng nhiều và phức tạp Chứng khoán là một lĩnh vực đầu tư mới, thực tế phát sinh nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh

vực này Những chủ thể chịu chế tài về hình sự là những chủ thể đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong bộ luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình

sự gây ra một cách cố ý hoặc vô ý, xâm hại đến hoạt động của thị trường chứng khoán, các quyền, lợi ích của chủ thể khác

Nếu như ở các nước vi phạm hình sự trong lĩnh vực chuyên ngành có thể được quy định trong văn bản pháp luật của chính lĩnh vực đó thì ở Việt Nam Bộ luật hình sự có thể coi là văn bản pháp luật duy nhất quy định về xử lý hình sự và được áp dụng để xử lý bất cứ vi phạm nào nếu gây nguy hiểm cho xã hội Việc quy định chế tài hình sự các tội phạm về chứng khoán không nằm ngoài thông lệ này

Luật hình sự nước ta vẩn chưa quy định một cách đầy đủ các tội danh của loại tội phạm chứng khoán Hơn nữa những tội danh mà Luật hình sự đã quy định thì chưa xác định được những cấu thành tội phạm cụ thể Do vậy việc nghiên cứu và làm rõ những hành vi cấu thành loại tội phạm này để tìm ra những biện pháp nhằm hạn chế các hành vi phạm tội cũng như bổ sung thêm một số tội danh của loại tội phạm này vào bộ luật hình sự là rất cần thiết

và cấp bách

Các tội phạm về chứng khoán có thể bị xử lý về hình sự khi những tội đó được quy định trong Bộ luật hình sự Bộ luật hình sự Việt Nam chưa quy định các tội danh trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán Tuy nhiên, để đảm bảo nguyên tắc mọi hành vi vi phạm có đủ yếu tố cấu thành tội phạm đều bị áp dụng các hình phạt hình sự được pháp luật quy định, việc xử lý hình sự đối với chủ thể thực hiện hành vi vi phạm nghiêm trọng các quy định pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán được căn cứ trên cơ sở một số tội danh có các yếu tố cấu thành mang tính tương đồng Năm 2009, Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung đã quy định ba tội danh từ Điều 181a – 181c liên quan về hoạt động chứng khoán: Tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu sự thật trong hoạt động chứng khoán; Tội sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán; Tội thao túng giá chứng khoán đã góp phần làm rõ hơn về chế tài xử lý hình sự trong lĩnh vực này

Việc áp dụng các tội danh này để xử lý các vi phạm hình sự trong lĩnh vực phát hành, kinh doanh, giao dịch chứng khoán, công bố thông tin… cũng có nhiều vấn đề mới nảy sinh Thực tế xét xử trong thời gian qua rất hiếm vụ án liên quan trực tiếp đến chứng khoán và thị trường chứng khoán

Giải pháp hoàn thiện:

Ở nước ta hiện nay, hệ thống pháp luật và cơ quan thực thi pháp luật chưa đủ mạnh để đấu tranh có hiệu quả với các vi phạm trong lĩnh vựa chứng khoán Vì vậy, theo chúng tôi giải pháp trước mắt cần phải thực hiện là

Một là: Trước hết, cần nhanh chóng làm rõ những dấu hiệu cấu thành tội phạm của các

tội danh trong lĩnh vực chứng khoán mà BLHS sửa đổi, bổ sung vừa mới đưa vào Đồng thời cũng nên bổ sung thêm một số hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khóan là tội phạm để

có cơ chế xử lý khi những hành vi này được thực hiện

Hai là, xây dựng và ban hành các nghị định về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực

chứng khoán nhằm cụ thể hóa các hành vi vi phạm chưa đến mức phải truy cứu TNHS trong lĩnh vực này một cách đầy đủ hơn, trong đó cần tăng nặng chế tài xử lý, nhất là phạt tiền, để nâng cao mức độ răn đe và ngăn chặn loại tội phạm này

Ba là, nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan bảo vệ pháp luật, đặc biệt là đội ngũ

cán bộ trong cơ quan bảo vệ pháp luật, cụ thể:

- Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ trong cơ quan bảo vệ pháp luật

- Nâng cao hiệu quả các biện pháp xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán

Bốn là, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức pháp luật

Năm là, tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan chuyên ngành với cơ quan thực thi pháp luật và hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực chứng khoán

2.2.3 Chế tài dân sự

Hoạt động của thị trường chứng khoán còn có nhiều vấn đề liên quan đến pháp luật dân

sự, nó được áp dụng thường xuyên và nhất là các chế định về hợp đồng dân sự như việc kí kết các hợp đồng bảo lãnh phát hành, tư vấn phát hành, hợp đồng mở tài khoản kí kết giữa công ty chứng khoán với khách hàng, hợp đồng mở tài khoản giữa thành viên lưu kí là ngân hàng và khách hàng…

Vậy chế tài dân sự trong lĩnh vực chứng khoán là việc các cá nhân, tổ chức tham gia hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán phải gánh chịu trách nhiệm pháp luật dân sự do có những hành vi trái pháp luật, có lỗi, xâm hại tới quan hệ về tài sản giữa các chủ thể

Để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, pháp luật dân sự đã quy định rất nhiều biện pháp như cầm cố tài sản, thế chấp tài sản, bảo lãnh, đặt cọc, kí cược, kí quỹ, phạt vi phạm….Hiện nay, một số biện pháp đã được áp dụng trong hoạt động chứng khoán như: cầm cố chứng khoán để cho vay tiền của các ngân hàng thương mại, kí quỹ trong giao dịch chứng khoán

Theo đó, Bộ Tài chính giao cho ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Công an giao cho

cơ quan Cảnh sát điều tra (Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ) phối hợp thực hiện Bộ Tài chính và Bộ Công an có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với nhau trong công tác phòng ngừa, phát hiện, làm rõ và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK Khi xem xét vụ việc vi phạm pháp luật trong lĩnh vực trên cơ quan

có thẩm quyền phải xác định rõ tính chất vụ việc là dân sự, kinh tế, hành chính hay hình sự

để xác định đúng thẩm quyền, áp dụng đúng quy định pháp luật, tránh gây phiền hà, thiệt hại cho tổ chức, cá nhân tham gia TTCK

Trong trường hợp trước khi hành vi phạm tội bị phát giác, người phạm tội tự nguyện, kịp thời bồi thường thiệt hại, khắc phục hậu quả do thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, kịp thời

khai báo sự việc, góp phần vào việc thanh tra, điều tra vụ việc, cố gắng hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả của hành vi phạm tội, thì cũng có thể được miễn trách nhiệm hình sự Các cơ quan thực hiện phải đánh giá khách quan, toàn diện, đầy đủ về nguyên nhân, tính chất, mức độ và hậu quả của các hành vi vi phạm pháp luật, trường hợp cần thiết thì phải tiến hành trưng cầu giám định của cơ quan chuyên môn theo quy định của pháp luật Những

vi phạm sau đây của tổ chức, cá nhân gây hậu quả nghiêm trọng (gây thiệt hại lớn về tài sản

và các hậu quả phi vật chất như gây ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước; gây ảnh hưởng xấu đến sự công bằng, công khai, minh bạch và an toàn của thị trường chứng khoán) sẽ bị xử lý:

- Lập hồ sơ đăng ký giả mạo để chào bán chứng khoán ra thị trường

- Lập hồ sơ giả mạo để niêm yết chứng khoán trên thị trường

- Tổ chức thị trường chứng khoán trái pháp luật gây mất ổn định cho TTCK

- Hoạt động kinh doanh chứng khoán lợi dụng chức trách, nhiệm vụ sử dụng tiền, chứng khoán trên tài khoản của khách hàng khi chưa được khách hàng ủy thác

- Lập quỹ đầu tư chứng khoán mà không đăng ký hoặc báo cáo với ủy ban Chứng khoán Nhà nước và sử dụng quỹ đó

- Vi phạm quy định về giao dịch chứng khoán:

+ Cung cấp, tiết lộ, sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán hoặc đề nghị người khác mua, bán chứng khoán

+ Thực hiện hành vi gian lận, lừa đảo, cung cấp tài liệu giả, làm giả, làm sai lệch hoặc tiêu hủy tài liệu giao dịch để lừa đảo, dụ dỗ khách hàng mua, bán chứng khoán gây hậu quả nghiêm trọng; làm giả chứng khoán, lưu hành chứng khoán giả

+ Thực hiện các hành vi bị cấm để thao túng giỏ chứng khoán, tạo ra giỏ chứng khoán giả tạo, giao dịch giả tạo Tổ chức, cá nhân cố ý công bố thông tin sai lệchhoặc tạo dựng, tuyên truyền thông tin sai sự thật để trục lợi gây ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán, gây lũng đoạn TTCK

- Các vi phạm pháp luật khác trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK

Vì cho vay đầu tư chứng khoán khá rủi ro, nên các ngân hàng cũng tham gia một cách thận trọng Theo đó, các ngân hàng liên kết với công ty chứng khoán lập danh mục các mã được chấp nhận cầm cố và chỉ những cổ phiếu có thanh khoản cao như DPM, FPT, STB, SSI, HPG, KDC và có hoạt động kinh doanh tốt mới được chấp nhận

Mức cho vay đối với tài sản cầm cố là chứng khoán không cao, chỉ khoảng từ 30% - 40% thị giá của chứng khoán đó, tùy loại Nếu vi phạm sẽ bị xử phạt theo pháp luật dân sự

2.3 CỤ THỂ

2.3.2 Các quy định đối với nhà đầu tư về vi phạm khi kinh doanh chứng khoán.

Căn cứ Điều 28 Nghị định 108/2013/NĐ-CP sẽ có những mức phạt cụ thể cho những hành vi sau:

1 Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 70.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau: