CÁC DẤU HIỆU VÀ HÌNH ẢNH X-QUANG NGỰCTrong ph n trtrong phân tích X-quang ng c thc chúng ta đã đi qua nh ng khái ni m c b n ng quy và CT ng c... D u hi u ph ng rãnh liên thùy Bulging iss
Trang 1CÁC DẤU HIỆU VÀ HÌNH ẢNH X-QUANG NGỰC
Trong ph n trtrong phân tích X-quang ng c thc chúng ta đã đi qua nh ng khái ni m c b n ng quy và CT ng c Khi khám lâm sàng tr c tiên chúng ta c n ph i bi t ghi nh n các d u hi u, tri u
ch ng c a b nh r i t đó m i đi đ n ch n đoán b nh (ch n đoán xác
đ nh và ch n đoán phân bi t) C ng nh v y trong phân tích X-quang, chúng ta c ng c n bi t các d u hi u (sign), các hình nh (pattern) b t
th ng - tri u ch ng h c X-quang, tr c khi quy t đ nh ch n đoán
B c phát hi n tri u ch ng X-quang là b c quan tr ng
X-quang là ngành khoa h c mô t nên đ d nh n bi t và d nh ,
ng i ta th ng gán các d u hi u, hình nh b t th ng ph bi n v i hình nh th ng g p trong cu c s ng hàng ngày (thí d hình t ong, hình ria mép viên c nh binh, hình l c l c ng a, kính m …) Các tri u
ch ng X-quang này c ng luôn c n đ c phân tích d i đôi m t c a
ng i n m v ng c ch sinh b nh h c đ gi i thích s hình thành và
ti n tri n c a các hình nh b t th ng M c dù vi c đ t tên cho các d u
hi u và hình nh X-quang s đ c p sau đây có th làm chúng ta khó
nh nh ng đây là các thu t ng đã đ c ch p nh n và v i các thu t
ng này, chúng ta s d dàng giao ti p, trao đ i thông tin gi a nh ng
ng i làm lâm sàng và chuyên khoa X-quang t t c m i n i
Trong ph n này chúng ta s k t h p phát hi n, phân tích các d u
hi u, hình nh X-quang trên c phim ng c th ng quy và phim CT ng c
1 D u hi u ph qu n h i (Air bronchogram sign)
Chúng ta th ng nói đ n d u hi u này trong các t n th ng l p đ y
ph nang
Trang 2Hình 2.1 D u hi u ph qu n h i trên X-quang th ng quy (A) và CT (B).CT ng c cho th y m nhu mô d i màng ph i hai bên v i hình ph qu n h i (m i tên)
trong m t tr ng h p viêm ph i.
ây là d u hi u có d ng v t sáng, chia nhánh, th hi n hình nh
ph qu n hay ti u ph qu n đi qua m t vùng nhu mô ph i m , không có không khí (hình 2.1) D u hi u ph qu n h i cho th y là hình m quanh
nó có b n ch t là nhu mô ph i ch không ph i là trung th t hay màng
ph i Các t n th ng nhu mô ph i có th th y hình nh này là viêm
ph i nhi m khu n (th ng ch th y giai đo n đ u), ho máu, phù ph i, sarcoidosis… C ng có th th y trong x p ph i không do t c ngh n ph
qu n trung tâm M c dù ung th có khuynh h ng t o các t n th ng
d ng u đ c nh ng hình ph qu n h i c ng có th th y và là đ c tr ng
c a u lymphoma và ung th t bào ph qu n-ph nang
2 D u hi u hình li m h i (Air crescent sign)
M t kh i phát tri n trong m t hang có s n, ho c m t vùng viêm ph i đang ho i t và t o hang, có th t o m t kho ng khí gi a n i dung bên trong và thành hang và cho hình nh li m h i (hình 2.2) Kh i bên trong thông th ng là kh i u n m
Hình 2.2 Hình d u hi u li m h i CT cho th y t n th ng ph i d ng n t u th
d i màng ph i do thuyên t c nhi m khu n M t s t n th ng n t hóa hang và
t o ra hình nh li m h i (m i tên).
Trang 33 D u hi u ph ng rãnh liên thùy (Bulging issure sign)
Kinh đi n đây là hình nh viêm ph i thùy do K.pneumonia S lan r ng toàn b m t thùy c a t n th ng làm cho rãnh liên thùy ph ng
Hình 2.3 Hình d u hi u rãnh liên thùy ph ng Trên phim th ng (A) và nghiêng (B)
là hình nh viêm ph i thùy, th ng do K.pneumonia Trên phim nghiêng th y ranh
gi i d i là k t h p c a hai đo n rãnh liên thùy (rãnh liên thùy nh phía tr c –
m i tên ng n và đo n trên c a rãnh liên thùy l n phía sau - m i tên dài).
4 D u hi u ranh gi i c hoành liên t c (Continuous diaphragm sign)
Bình th ng theo nguyên lý d u hi u bóng, ph n c hoành d i bóng tim không nhìn th y vì tim, c hoành và gan cùng n m trên m t
m t ph ng và cùng c n tia d ng n c Trong tr ng h p gi a tim và
c hoành có m t kho ng khí chúng ta s th y b c a gan liên t c d i bóng tim hay là d u hi u ranh gi i c hoành liên t c D u hi u này cho phép chúng ta ch n đoán có tràn khí trung th t
Hình 2.4 D u hi u c hoành liên
t c Trên phim ng c th ng có hình
nh tràn khí trung th t, c hoành nhìn th y liên t c (m i tên) Khí trung
th t c ng đ c nhìn th y vùng c hai bên (m i tên không li n nét).
5 D u hi u m ch đ trên CT (CT angiogram sign)
D u hi u m ch đ trên CT dùng đ ch hình nh m ch máu có thu c
c n quang trong m t vùng ph i kém thông khí Các m ch máu đ c
Trang 4nhìn th y u th t ng ph n v i n n ph i m kém c n tia h n (hình 2.5) Hình nh này g p trong ung th t bào ph qu n-ph nang, lymphoma
và c ng có th th y trong trong các b nh lý khác, trong đó có viêm ph i nhi m khu n
Hình 2.5 Hình d u hi u m ch máu
đ Trên phim CT có c n quang chúng
ta th y hình nh ung th t bào ph
qu n-ph nang thùy d i trái Các
m ch máu ph i (m i tên) th y rõ trên
n n nhu mô ph i c n tia kém h n.
6 D u hi u rãnh sâu (Deep sulcus sign)
D u hi u này ch hi n t ng tràn khí màng ph i trên phim ch p t
th n m t th này khoang khí màng ph i s không gi ng nh trên phim th ng đ ng (kho ng khí n m d c thành bên l ng ng c) Chúng ta
s th y vùng tràn khí l n sâu vào phía trong l ng ng c, không mang hình
d ng tràn khí thông th ng, th ng làm cho góc s n và tâm hoành nhìn rõ trên phim
Hình 2.6 Hình d u hi u rãnh sâu (A) Trên phim ng c th ng t th n m có hình
nh tràn khí màng ph i hai bên Khoang khí hai bên r ng, l n sâu vào trong thành
ng c (m i tên) (B) C ng trên phim ng c th ng t th n m c a m t b nh nhân
th máy b tràn khí màng ph i do khí áp Trên phim chúng ta th y m r ng góc
s n hoành ph i, tràn khí trung th t, d i da ng c và c
7 D u hi u ph i r i (Fallen lung sign)
D u hi u này ch m t tr ng h p ph i x p (th ng do ch n th ng
Trang 5ng c gây x p ph i) kèm theo gãy ph qu n làm cho ph i không còn
đ c treo v trí bình th ng t ng x ng v i r n ph i mà nh b r i
xu ng th p và ra ngoài (t th đ ng) hay ra sau (t th n m th y trên CT) Hình nh này c n phân bi t v i x p ph i do tràn khí màng ph i Trong tr ng h p tràn khí màng ph i, ph i x p và co l i theo h ng v
r n ph i
Hình 2.7 D u hi u ph i r i Trên phim th ng
t th n m m t b nh nhân ch n th ng do tai
n n Có tràn khí màng ph i bên ph i t n t i dai d ng m c dù đã đ c m màng ph i đ t
ng d n l u i u này cho th y kho ng tr ng màng ph i bên ng c ph i không ph i là do tràn khí màng ph i mà do x p ph i h u qu
c a gãy m t ph qu n l n Ph i b x p l i, r i
xu ng d i và ra ngoài thay vì co l i v phía trong, r n ph i.
8 D u hi u ph ng đo n eo th t (Flat waist sign)
D u hi u này ch hi n t ng tr nên ph ng b ngoài c a hình l i quai đ ng m ch ch và c a đ ng m ch ph i k c n trên hình trung th t phim ng c th ng Hình nh này g p trong tr ng h p x p n ng thùy
d i bên trái và t o ra s d ch chuy n v phía bên trái và xoay tròn c a tim
Hình 2.8 D u hi u ph ng đo n eo Trên phim
th ng cho th y vùng thùy d i bên trái tr nên
m do x p Chúng ta không còn th y đ ng cong c hoành trái kho ng gi a (k t qu
c a hi n t ng d u hi u bóng) Ph qu n thùy
d i trái tr nên đ ng h n bình th ng (m i tên ng n) S d ch v phía trái và xoay c a tim vùng x p ph i t o ra hi n t ng ph ng c a
đ ng cong hình l i quai đ ng m ch ch và
đo n đ ng m ch ph i ti p n i bên d i (m i tên dài).
9 D u hi u ngón tay trong g ng (Finger- in- glove sign)
Trong b nh n m ph i - ph qu n do Aspergillus Bi u hi n b ng d
ng th phát do quá m n, ph qu n ch a d ch nh y ph qu n, xác t bào, b ch c u ái toan, s i n m Ph qu n t n th ng bi u hi n trên X-quang b ng nh ng hình m hình d ng d nh n bi t
Trang 6Hình 2.9 D u hi u ngón tay trong g ng (A) Trên phim th ng b nh nhân b x hóa nang và n m d ng ph i - ph qu n Ph qu n ti p c n vùng t n th ng b giãn c ng ch a d ch nh y, nhi u b ch c u ái toan, t bào thoái hóa và s i n m
t o nên hình nh ng và h i gi ng kh i u (m i tên) Hình nh này có th khu trú,
th ng đáy Có th lan t a d ng giãn ph qu n (B) Trên phim CT có hình giãn
ph qu n thùy d i trái trong lòng ch a đ y d ch.
10 D u hi u ch S (Golden S sign)
Khi m t thùy b x p quanh m t kh i u trung tâm s làm cho nhu mô
ph i vùng x p t ng đ m đ , co l i h ng v phía kh i u trung tâm t o thành m t hình nh có chu vi lõm vùng trung tâm, kh i u là hình nh
có chu vi l i Liên k t hai b t th ng t ng đ m đ c n tia này s cho hình
nh m có chu vi hình ch S xuôi ho c ng c D u hi u này khá quan
tr ng vì nó có ý ngh a là có t c ngh n trung tâm và ng i l n thì nhi u
kh n ng là ung th ph qu n
Hình 2.10 D u hi u ch S (A) Phim th ng c a m t b nh nhân ung th ph qu n thùy trên ph i (B) CT cho th y: kh i u n i lòng ph qu n làm x p thùy trên ph i
ph i và làm d ch chuy n rãnh liên thùy nh (m i tên không li n nét) v phía r n
ph i Kh i u t o ra hình nh ranh gi i l i v phía nhu mô ph i (m i tên li n nét)
B ngoài c a các b t th ng trên phim t o thành hình ch S ng c.
Trang 711 D u hi u qu ng sáng (Halo sign)
D u hi u này đ ch m t qu ng m nh t trên phim CT Qu ng m này bao quanh ho c có d ng nh v ng m đ u quanh m t t n th ng n t hay vùng đông đ c m đ m h n M c dù h u h t các n t ph i gây ch y máu đ u có th t o ra d u hi u này nh ng trên b nh nhân leukemia,
n u th y d u hi u trên thì c n ngh đ n hi n t ng xâm nhi m s m c a
n m Aspergillus
Hình 2.11 D u hi u qu ng sáng Trên CT c t ngang vùng đ nh ph i cho th y có
n t m và vùng đông đ c hai bên v i qu ng sáng m nh t h n (d ng kính m ) bao quanh (m i tên) B nh nhân leukemia và hình nh này g i ý nhi m n m
Aspergillus.
12 D u hi u l i Hampton (Hampton hump sign)
Nh i máu ph i sau thuyên t c ph i t o ra m t vùng m b t th ng trên X-quang ng c Hình m này luôn ti p xúc v i màng ph i và có nhi u d ng khác nhau Khi đ ng ranh gi i trong có d ng tròn, nó đ c
g i là d u hi u l i mà Hampton và Castleman mô t
Hình 2.12 D u hi u l i Hampton Trên CT c a s ph i (A) chúng ta th y m t hình
m ngay d i màng ph i thùy d i ph i trái (m i tên) Hình m d ng l i này là
nh i máu ph i sau thuyên t c đ ng m ch ph i Chúng ta c ng th y có tràn d ch màng ph i hai bên, hình nh hay g p trong thuyên t c đ ng m ch ph i c p Trên
Trang 8CT c a s trung th t (B) chúng ta th y hình nh m nh t trong đ ng m ch ph i trái d ng khuy t yên ng a n i t phân thùy l i xu ng thùy d i (m i tên) gi i
thích nguyên nhân t n th ng d ng l i c a s ph i.
13 D u hi u móc b c hoành (Juxtaphrenic peak sign)
D u hi u này ch m t hình nh b t th ng nh d ng tam giác làm
m t đi hình d ng bình th ng c a b hoành ây là hình nh th phát sau t n th ng gây x p ph i phía trên Hình nh này đ c t o nên b i
hi n t ng kéo màng ph i ho c rãnh liên thùy l n và dây ch ng d i màng ph i
Hình 2.13 D u hi u móc b c hoành: Trên phim th ng m t b nh nhân đã đ c
đi u tr x tr cho th y bên c nh trung
th t có hi n t ng x hóa trung th t hai bên và kéo rút v trí r n ph i cao h n bình th ng (m i tên không li n nét) C hoành trái cao h n bình th ng và có
d u hi u móc nguyên nhân do m t th tích ph i phía trên (m i tên li n nét).
14 D u hi u li m khí (Luftsichel sign)
Khi x p thùy trên trái, phân thùy đ nh c a thùy d i là n i n m
gi a quai đ ng m ch ch và thùy trên b x p, có hi n t ng t ng khí (hyperinlated) Khu v c này tr nên sáng h n bình th ng và có d ng hình li m do b ngoài c a quai đ ng m ch ch n m phía tr c che đi
m t ph n phía trong c a khu v c t ng khí này D u hi u này th ng
th y bên trái do tính ch t gi i ph u hai bên khác nhau và bên ph i có rãnh liên thùy nh Khi th y d u hi u này c n ngh đ n x p thùy trên và nhi u kh n ng là ung th ph qu n ng i l n
Hình 2.14 D u hi u li m khí: Trên phim th ng (A) th y m t qu ng sáng hình li m
Trang 9ti p giáp v i quai đ ng m ch ch (m i tên) Chúng ta c ng th y ph i trái m h n,
m t ranh gi i bên trái c a tim và c hoành trái cao h n bình th ng do x p thùy trên trái và d u hi u bóng Trên phim nghiêng (B) chúng ta th y rõ có d ch chuy n
v trí rãnh liên thùy l n ra phía tr c và m toàn b thùy trên trái (m i tên).
15 D u hi u b m t kh i b ng tan ch y (Melting ice cube sign)
D u hi u này đ ch s xu t hi n c a hi n t ng đang h i ph c (resolving) c a nh i máu ph i trên phim th ng và CT, nhìn gi ng nh hình nh tan ch y b m t kh i b ng t ngoài d n vào trong Hình nh này c n phân bi t v i hình m do viêm ph i đang h i ph c Trong tr ng viêm ph i hình m h i ph c có d ng l m đ m
Hình 2.15 D u hi u b m t kh i b ng tan ch y: (A) Hình ng c th ng m t b nh nhân nam 69 tu i có b nh s 6 tu n ho, đau ng c, ho máu cho th y m kho ng
d i màng ph i hai bên, g n góc s n hoành (m i tên) do nh i máu ph i (B) Phim CT ng c 2 tu n sau đó cho th y có hình m ngo i vi hai bên (m i tên), hình
nh đi n hình c a nh i máu ph i đang h i ph c Hình nh này không có d ng hình nêm ho c tròn c a nh i máu c p S h i ph c c a nh i máu t ngo i vi vào
trung tâm t o ra hình nh gi ng nh b m t b ng đang tan ch y.
16 D u hi u hình nh n quanh đ ng m ch (Ring around the artery sign)
D u hi u này đ ch m t hình tròn sáng rõ bao quanh đ ng m ch
ph i ph i đ c nhìn th y t th ch ch tr c trong m t tr ng h p tràn khí màng ph i
Trang 10Hình 2.16 D u hi u hình nh n quanh đ ng m ch: (A) Hình ng c ch ch tr c
đ ng c a m t b nh nhân có suy hô h p c p cho th y có hình vành tròn sáng quanh đ ng m ch ph i ph i (m i tên) nguyên nhân do tràn khí màng ph i trung
th t (B) Trên CT hình nh này th y rõ h n.
17 D u hi u d y màng ph i (Split pleural sign)
Bình th ng màng ph i t ng và màng ph i thành m ng và sát nhau không nhìn th y đ c trên CT ng c Khi tràn d ch màng ph i d ch ti t, khoang màng ph i có d ch, màng ph i b d y lên t o ra hình nh màng
ph i rõ trên phim
Hình 2.17 D u hi u d y màng ph i trên CT ng c: Phim CT ng c có c n quang cho
th y màng ph i có d ch và hình nh lá thành, lá t ng màng ph i d y và tách nhau.
18 D u hi u Westermark (Westermark sign)
D u hi u này dùng đ ch hi n t ng thi u máu c a ph i phía sau
m t đ ng m ch ph i b t c do thuyên t c đ ng m ch ph i
Trang 11Hình 2.18 D u hi u Westermark: (A) Trên phim ng c th ng cho th y hi n t ng thi u máu c a ph i ph i, g i là d u hi u Westermark Ph i ph i m ch máu gi m nhi u so v i ph i trái và làm cho ph i ph i tr nên sáng h n (B) CT c a s ph i cho th y rõ h n hi n t ng gi m m ch máu ph i bên ph i Chúng ta c ng th y
có tràn d ch màng ph i bên ph i (C) CT c a s trung th t cho th y có huy t kh i
phát tri n đ ng m ch ph i lan sang c nhánh ph i (m i tên).
19 D u hi u c t s ng (spine sign)
T n th ng thùy d i ph i có th s không nhìn rõ trên phim
th ng Trong tr ng h p này phim nghiêng th ng giúp nhìn rõ h n khi
có d u hi u c t s ng Bình th ng các thân đ t s ng trên phim nghiêng
tr nên sáng d n t trên xu ng d i Khi có t n th ng ph i, s sáng
d n này tr nên b gián đo n
Hình 2.19 D u hi u c t s ng: (A) Phim th ng c a m t b nh nhân viêm ph i thùy
d i ph i trái Chúng ta th y đáy ph i trái m h n bình th ng (B) Nhìn nghiêng cho th y hình m này che l p c t s ng làm m t đi hi n t ng t ng sáng d n c a
c t s ng t trên xu ng d i ây là d u hi u đi n hình c a b t th ng c a thùy
d i, th ng là viêm ph i, g i là d u hi u c t s ng.
