Để giúp cho học sinh có năng lực cảm thụ thơ văn, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Đổi mới biện pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn góp phần nâng cao hiệu quả dạy học một số tiết đọc hiểu thơ tr
Trang 1UBND HUYÖN C¸T H¶I TRƯỜNG TH & THCS HOÀNG CHÂU
ĐỔI MỚI BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG CẢM THỤ THƠ VĂN GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC MỘT SỐ TIẾT ĐỌC – HIỂU THƠ TRỮ TÌNH HIỆN ĐẠI CHO HỌC SINH LỚP 9 TRƯỜNG
TH & THCS HOÀNG CHÂU HUYỆN CÁT HẢI.
Họ tên: Trần Thị Thu HằngChức vụ: giáo viênĐơn vị: Trường TH & THCS Hoàng Châu
Năm học 2014 - 2015
ĐẶT VẤN ĐỀ
BỐI CẢNH CỦA SÁNG KIẾN
Trang 2Trong xu thế hội nhập và phát triển toàn cầu, đất nước ta rất cần nguồn nhân lựckhông chỉ có chuyên môn cao, kỹ thuật giỏi mà cũng rất cần có ở họ những phẩm chất, tâmhồn cao đẹp vốn có của người Việt Nam Để có được nguồn nhân lực chất lượng ấy trongtương lai thì ngay từ các nhà trường phổ thông việc “dạy chữ” gắn với “dạy người”, bêncạnh việc khám phá tri thức thì việc bồi dưỡng cảm xúc, tâm hồn cho học sinh rất cần đượcquan tâm chú ý Trong giai đoạn hiện nay, đất nước ta đang tiếp cận với nền kinh tế thịtrường thì dường như một số giá trị đạo đức, cảm xúc, tâm hồn của con người Viêt Nam đâu
đó bị sao nhãng, bị chai cứng, việc khơi gợi, hun đúc, bồi dưỡng cho thế hệ trẻ những cảmxúc tâm hồn cao đẹp đã và đang là vấn đề cấp thiết trong mỗi nhà trường, mỗi người giáoviên
Song trên thực tế hiện nay, số học sinh nói chung và học sinh lớp 9 Trường TH& THCSHoàng Châu chưa có nhiều em yêu thích môn văn, phần lớn khả năng cảm thụ của học sinhtrong học văn còn nhiều hạn chế Để thay đổi thực trạng đó, những năm học qua, bản thântôi đã tích cực vận dụng đổi mới phương pháp để tạo hứng thú cho học sinh trong dạy học
Để giúp cho học sinh có năng lực cảm thụ thơ văn, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Đổi mới biện
pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn góp phần nâng cao hiệu quả dạy học một số tiết đọc hiểu thơ trữ tình hiện đại cho học sinh lớp 9”
Với việc rèn cho học sinh năng lực để cảm thụ thơ văn sẽ giúp cho các em có kĩ năng
tiếp xúc, khám phá văn bản, biết tìm ra cái hay, cái đẹp, biết trải nghiệm qua các cung bậccủa cảm xúc trong từng tác phẩm Từ đó giúp các em biết cách tạo lập văn bản, làm phongphú thêm những cảm xúc suy nghĩ trong tâm hồn học sinh khơi gợi trong các em sự say mê,hứng thú góp phần nâng cao hiệu quả môn học
Đề tài trên đã được nghiên cứu tại Trường TH& THCS Hoàng Châu trong hainăm học: 2012 - 2013 và 2013 -2014
Trong công cuộc hội nhập phát triển đất nước hiện nay, đòi hỏi sự đổi mới trên nhiều
lĩnh vực, trong đó có Giáo dục và Đào tạo Nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn cho
học sinh năng lực để cảm thụ thơ văn qua các tiết đọc hiểu văn bản Ngữ văn, thời
gian qua, tôi đã tích cực rèn luyện cho học sinh trong quá trình giảng dạy thơ trữ tình hiện
Trang 3đại môn Ngữ văn 9 tại Trường TH&THCS Hoàng Châu và nhận thấy kĩ năng, cảm xúc, kếtquả học tập của học sinh qua hai năm thực hiện đã được cải thiện đáng kể Điều đó đã khẳngđịnh các biện pháp vận dụng của bản thân trong quá trình giảng dạy với thực tế của học sinhnhà trường là phù hợp có hiệu quả.
Nằm trong chương trình môn Ngữ Văn lớp 9 phần thơ hiện đại trữ tình gồm các bài thơhay, dễ nhớ dễ thuộc, nội dung nói về những chủ đề gần gũi với cuộc sống thực tế, nghệthuật diễn tả phong phú sinh động dễ cảm thụ, dễ khơi gợi các cung bậc cảm xúc cho ngườitiếp nhận Việc cảm thụ tốt các bài đọc hiểu thơ trữ tình sẽ làm nền tảng giúp các em biếtcách cảm thụ các văn bản nghệ thuật khác vận dụng để làm các bài nghị luận về thơ văn, bày
tỏ những tư tưởng tình cảm suy nghĩ của mình về một đoạn thơ, áng văn hay một hện tượngcủa đời sống xã hội
Song trên thực tế khi giảng dạy phần thơ hiện đại trữ tình trong môn Ngữ Văn lớp 9 ởtrường TH&THCS Hoàng Châu nhiều năm, tôi nhận thấy phần lớn học sinh ngại học mônNgữ văn, khả năng diễn đạt nói hay viết về một vấn đề còn lúng túng, đặc biệt kĩ năng cảm
Trang 4thụ thơ văn của các em còn nhiều hạn chế nên chất lượng bộ môn chưa cao Để nâng caochất lượng bộ môn, giúp cho học sinh hứng thú hơn với môn học bên cạnh việc tích cực đổimới phương pháp trong giảng dạy, giáo viên phải chú ý giúp học sinh biết cách cảm thụ mônNgữ văn trong giảng dạy Song bản thân tôi cũng như giáo viên dạy Ngữ văn 9 khác trongnhững năm qua, khi dạy các tiết đọc hiểu văn bản thơ trữ tình Ngữ văn 9 cũng mới chỉ dừnglại ở chỗ thông qua hệ thống câu hỏi, hướng dẫn học sinh phát hiện ra các yếu tố cần chú ýtrong văn bản để khái quát nên nội dung, nghệ thuật cơ bản đặc sắc của tác phẩm mà chưa
quan tâm nhiều đến việc rèn cho học sinh năng lực cảm thụ thơ văn do vậy việc nắm
kiến thức của học sinh chưa sâu: khả năng vận dụng để cảm thụ, nhận xét phân tích, bình giá
về cái hay cái đẹp của học sinh còn hạn chế
Xuất phát từ thực tế giảng dạy; trước yêu cầu đổi mới phát huy tính tích cực chủ động củahọc sinh trong học tập theo định hướng phát huy năng lực học sinh tôi thấy rất cần phải thayđổi cách dạy, đặc biệt là cách giúp cho học sinh lớp 9 có những kĩ năng để các em biết cáchchủ động khai thác các tác phẩm thơ hiên đại cần tìm hiểu trong học tập môn Ngữ Văn 9 Trên cơ sở biện pháp đã vận dụng tại trường có hiệu quả, tôi xin mạnh dạn trao đổi
chuyên đề “ Đổi mới biện pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn góp phần nâng cao hiệu quả
dạy học một số tiết đọc - hiểu thơ trữ tình hiện đại cho học sinh lớp 9 Trường TH&THCS Hoàng Châu ” với mong muốn cùng chia sẻ trao đổi với đồng nghiệp, đồng thời muốn lĩnh
hội thêm những giải pháp để tiếp tục phát huy tính tích cực của học sinh
II Phạm vi, đối tượng của sáng kiến: “ Đổi mới biện pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ
văn góp phần nâng cao hiệu quả dạy học một số tiết đọc - hiểu thơ trữ tình hiện đại cho học
sinh lớp 9 trường TH&THCS Hoàng Châu” trong hai năm học từ 2012 – 2013 đến 2013
-2014 Sáng kiến thuộc lĩnh vực giảng dạy Ngữ văn THCS
III Mục đích, nhiệm vụ của sáng kiến: Nghiên cứu vận dụng sáng kiến giúp người giáo
viên giải quyết khó khăn, vướng mắc về năng lực cảm thụ văn học của học sinh (đây là một
trong những nội dung quan trọng trong dạy học văn; giải quyết khó khăn này sẽ thúc đẩyviệc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên giúp học sinh biết cách cảm nhận, vận dụngkiến thức thực tiễn góp phần nâng cao chất lượng dạy học) Đồng thời, rút ra bài học kinh
Trang 5nghiệm qua thực tế vận dụng, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, đóng góp thêm về mặt lýluận qua thực tiễn công tác giảng dạy.
Qua việc nghiên cứu và vận dụng sáng kiến, giúp giáo viên (GV), học sinh (HS) có ýthức và hứng thú hơn hơn trong việc dạy và học môn Ngữ văn
2 Biện pháp đã làm: Để nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Ngữ văn 9 nói chung, phần
thơ trữ tình nói riêng, bản thân là một giáo viên dạy văn tôi cũng đã thực hiện một số biệnpháp:
2.1 Hướng dẫn học sinh cảm thụ thơ văn qua việc đọc kĩ văn bản.
Để giúp học sinh năm được những nội dung kiến thức cơ bản của bài học tôi chú ýkhâu thiết kế bài giảng bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng, đặc biệt chú ý xây dựng hệ thốngcâu hỏi tìm hiểu cho phù hợp với đối tượng Để tạo hứng thú cho học sinh trong học tập,trong mỗi giờ dạy tôi đều chuẩn bị chu đáo đồ dùng dạy học phù hợp: qua tranh ảnh, tưliệu giúp các em đẽ hình dung hơn về tác giả tác phẩm
2.2 Vận dụng đổi mới phương pháp trong giảng dạy Để phát huy tính tích cực học tập
học sinh trong quá trình giảng dạy tôi đã vận dụng các phương pháp dạy học: đàm thoại, nêu
Trang 6vấn đề, dùng bản đồ tư duy để khắc sâu kiến thức cho học sinh Trong quá trình khai thác nôidung kiến thức bài học tôi cũng bám sát vào đặc trưng bộ môn để vận dụng các phươngpháp: sử dụng lời bình, từ ngữ liệu văn bản hướng dẫn học sinh phát hiện ra tri thức mới
2.3 Vận dụng các kỹ thuật dạy học, tổ chức hình thức dạy học linh hoạt Trong giờ học
tôi đã linh hoạt vận dụng các kĩ thuật “Khăn phủ bàn”, “các mảnh ghép”, “động não” vàcác cách tổ chức dạy học mới: tổ chức cho học sinh đàm thoại thảo luận, tìm hiểu qua phiếuhọc tập, tổ chức trò chơi trong quá trình khởi động, củng cố bài học giúp các em tìm hiểukiến thức một cách nhẹ nhàng, hứng thú, tích cực
Ưu điểm: Với việc vận dụng những biện pháp đó phần lớn học sinh đã biết cách đọc
để tiếp nhận văn bản, cơ bản học sinh nắm được nội dung bài học về phương diện nội dung,nghệ thuật và đã diễn được theo ý hiểu của mình.Các em tích cực hứng thú hơn trong họctập Tình trạng ngại học văn, viết văn đã được giảm đáng kể
Hạn chế, khó khăn: Tuy nhiên số học sinh thật sự say mê yêu thích môn học chưa
nhiều; chất lượng bộ môn Ngữ văn chưa cao Khả năng đọc diễn cảm để phát hiện ra cái hay,cái đẹp, các tầng ý nghĩa chứa trong văn bản các em chưa cảm nhận hết Thời gian của tiếthọc ngắn, giờ học không đủ để giáo viên rèn được nhiều kĩ năng cảm thụ thơ văn Một sốhọc sinh vô cảm trong cách đọc Phần lớn học sinh khi tiếp xúc văn bản chưa biết dựa vàonhững dấu hiệu nào để tìm ra kiến thức và kiến thức ấy nó thể hiện ý nghĩa gì Giờ học mấtnhiều thời gian dẫn đến đôi khi giáo viên phải nói thay, nói hộ ví học sinh không biết cáchphát hiện ra kiến thức Ngôn ngữ diễn đạt của học sinh khi nói và khi viết còn lủng củng,lúng túng, các em chưa biết cách để biểu đạt rõ cảm nhận, suy nghĩ của mình Ý diễn đạt còn
sơ sài, phần lớn chỉ nêu lên được ý cơ bản, khả năng tạo lập văn bản, cảm nhận vấn đề sâurộng, biết liên tưởng so sánh với những vấn đề khác của tác phẩm khác còn hạn chế
Nguyên nhân:
- Về phía học sinh : Các em chưa chăm đọc, chưa biết cách đọc để tiếp nhận văn bản.Phần lớn các em học sinh chỉ đọc bằng cách lia mắt lướt qua để Việc chuẩn bị bài qua loachiếu lệ, thậm chí một số em còn chép sách mẫu không cần suy nghĩ, miễn sao có đủ bài
Trang 7+ Học sinh nhầm lẫn biện pháp nghệ thuật và biện pháp tu từ, không biết tìm ranhững tín hiệu nghệ thuật để phân tích; việc tìm ra giá trị của biện pháp nghệ thuật trong bàithơ còn hạn chế.
+ Học sinh chưa có kỹ năng để bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc, thái độ trên cơ sở kiến thức
đã phát hiện
- Về phía giáo viên: Chưa dành nhiều thời gian để hướng dẫn một cách cụ thể cho các
em kỹ năng như : đọc diễn cảm, việc dựa vào những tín hiệu để khai thác, cách sắp xếp ýdiễn đạt để bày tỏ rõ ràng suy nghĩ của mình
3 Đề xuất biện pháp mới
Xuất phát từ thực tiễn và yêu cầu giảng dạy tôi thấy, bên cạnh tiếp tục thực hiện các
phương pháp cũ rất cần thiết phải: “Đổi mới biện pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn góp
phần nâng cao hiệu quả dạy qua một số tiết đọc - hiểu thơ trữ tình hiện đại học cho học sinh
lớp 9 Trường TH & THCS Hoàng Châu” với việc vận dụng các biện pháp sau:
3.1: Khơi gợi hứng thú và hướng dẫn cho học sinh kĩ năng đọc diễn cảm tác phẩm thơtrữ tình
3.2: Giúp học sinh có kĩ năng phát hiện dấu hiệu nghệ thuật làm cơ sở cho sự cảm thụ
và bình giá tác phẩm thơ
3.3: Rèn kĩ năng trình bày, thể hiện cảm nhận của mình về văn bản thơ trữ tình
II BIỆN PHÁP RÈN NĂNG LỰC CẢM THỤ THƠ VĂN GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY PHẦN THƠ TRỮ TÌNH HIỆN ĐẠI CHO HỌC SINH LỚP 9 TẠI TRƯỜNG TH&THCS HOÀNG CHÂU
1 Khơi gợi hứng thú và hướng dẫn cho học sinh kĩ năng đọc diễn cảm tác phẩm thơ trữ tình.
1.1 Vai trò ý nghĩa: Đây là một trong những giải pháp quan trọng Bởi lẽ để cảm thụ
tốt tác phẩm thì khâu đầu tiên học sinh có hứng thú khi đọc và phải phải biết cách đọc diễn
cảm để tiếp cận sâu tác phẩm Khơi gợi hứng thú đọc sẽ góp phần cho người đọc có tâm thế
cảm xúc tốt đồng điệu với tác giả để cảm nhận tác phẩm Biết cách đọc sẽ giúp cho học sinh
Trang 8cảm nhận được giọng điệu, cách ngắt nhịp, nhấn giọng, vần điệu tạo nên chất nhạc của tácphẩm Những yếu tố rất cơ bản để cảm thụ được nội dung ý nghĩa của tác phẩm thơ.
1.2 Nội dung, phương pháp thực hiện:
Để khơi gợi hứng thú đọc tác phẩm cho các em, trong khi nhắc các em chuẩn bị bài
cũ hay hoặc khi tìm hiểu chú thích (dạy bài mới), tôi thường giới thiệu cho các em đôi điều
sơ lược về hoàn cảnh ra đời hoặc là những giá trị cơ bản của bài ( được phổ nhạc hay đượcgiải thưởng) hoặc một nội dung nào đó đặc biệt về chủ đề, hay yếu tố nghệ thuật khác đểkích thích sự khám phá tò mò ở các em Bên cạnh đó, tôi có những biện pháp khuyến khíchđộng viên kịp thời: tuyên dương, thưởng điểm đối với những học sinh đọc đúng, đọc có tiến
bộ, đọc hay, diễn cảm…, thi đua giữa các cá nhân, các tổ để khơi gợi sự hứng thú mongmuốn được thể hiện giọng đọc của các em học sinh
Để rèn cho học sinh đọc sinh biết cách đọc diễn cảm tiếp nhận chiều sâu văn bản:
Ngay từ khi tìm hiểu tác phẩm thơ đầu tiên, tôi hướng dẫn cho các em cách đọc để tìm hiểu
văn bản ngay từ bước chuẩn bị bài: Trước tiên phải đọc thầm để hiểu một lượt nội dung văn
bản Sau đó các em phải phát hiện xem cách ngắt nhịp, gieo vần, và nhấn giọng ở bài thơ
Tiếp đến các em đọc to thành tiếng một cách chậm rãi, vừa đọc vừa ngẫm nghĩ phát hiện ra những tín hiệu nghệ thuật mà tác giả gửi gắm trong các dòng thơ Tiếp đến là đọc nhanh,
trôi chảy để cảm nhận giọng đọc chủ đạo, âm điệu toàn bài Với cách đọc đó, tôi hướng dẫn
các em rèn luyện ở nhà vì có nhiều thời gian Trên lớp học, khi dạy tác phẩm thơ không baogiờ giáo viên bỏ qua bước: tổ chức cho học sinh đọc Tôi chú ý đến các đối tượng học sinh
để tổ chức khi đọc: có thể là giao cho các em đọc một vài câu, một đoạn thơ hoặc cả bài.Qua việc nghe học sinh đọc, giáo viên sẽ đánh giá được học sinh nào tích cực thực hiện cáchđọc mà giáo viên đã hướng dẫn về nhà Để phát huy năng lực học sinh, trên lớp học, tôi yêucầu học sinh đề xuất cách đọc mà theo các em tự cảm nhận Giáo viên cho học sinh trong lớpnhận xét về cách đọc của bạn và không quên động viên các em kịp thời nếu đọc hay, đọcđúng, đồng thời uốn nắn kịp thời khi học sinh đọc chưa tiến bộ Ngoài ra tôi tham khảo thêm
Trang 9băng đĩa ghi âm giọng đọc, giọng ngâm, bài hát được phổ nhạc trên nền bài thơ các em tìmhiểu để khơi gợi hứng thú , cảm xúc trong các em.
Điểm mới và sáng tạo trong thực hiện biện pháp: thay vì hướng dẫn một cách qua
loa, chiếu lệ không khơi gợi cảm xúc thì giáo viên hướng dẫn cụ thể, động viên khuyến khích kịp thời giúp cho học sinh biết cách tiếp cận tác phẩm một cách chủ động, tự tin và hứng thú đọc để tìm hiểu, cảm nhận, phát hiện ra những nét riêng từ tác phẩm
1.3 Kết quả:
Trên cơ sở quan tâm gợi hứng thú và rèn cho học sinh kỹ năng đọc tiếp nhận tác
phẩm thơ trữ tình, qua một học kì khả năng đọc văn của các em đã có nhiều tiến bộ Các em
đã biết ngắt nhịp, đọc rõ ràng, có giọng điệu, số học sinh đọc diễn cảm tốt bài thơ được nânglên Các em hứng thú hơn với môn học, xung phong thể hiện giọng đọc của mình trên lớp.Chính vì đọc tốt tác phẩm thơ nên các em đã cảm nhận được một phần nội dung ý nghĩa củavăn bản Do vậy, khi tìm hiểu tác phẩm các em dễ dàng hơn trong cảm nhận nội dung, nghệthuật, ý nghĩa của bài
2.Giúp học sinh có kỹ năng phát hiện dấu hiệu nghệ thuật làm cơ sở cho sự cảm
thụ và bình giá tác phẩm thơ.
2.1 Vai trò ý nghĩa: Để giúp cho học sinh có kỹ năng cảm thụ thơ văn, sau phần gợi
hứng thú đọc để tiếp nhận chiều sâu văn bản thì việc giúp cho học sinh có kĩ năng phát hiện
ra dấu hiệu nghệ thuật từ văn bản để làm nền tảng cho sự cảm thụ bình giá thơ không kémphần quan trọng Vì đặc trưng của thơ văn là “ ý tại ngôn ngoaị”, ý thơ thể hiện qua các câu,chữ, hình ảnh, qua các biện pháp nghệ thuật Nếu không biết cách khai thác từ những tínhiệu nghệ thuật đó thì học sinh sẽ không phát hiện được nội dung, ý nghĩa vấn đề mà tác giảtruyền tải để từ đó có những cảm nhận, liên tưởng, cảm xúc thái độ phù hợp
Hơn thế nữa, khi học sinh có kĩ năng phát hiện ra các dấu hiệu nghệ thuật thì sẽ làm tiền
đề cho việc bình giá tác phẩm thơ Vì lời bình có vai trò quan trọng trong việc giúp học sinhkhám phá những đặc sắc nghệ thuật về nội dung của tác phẩm văn chương Trong vănchương thường có những “ nhãn tự”, “mắt thơ” những yếu tố, những chi tiết soi sáng chủ đềtác phẩm, thể hiện tập trung sáng tạo của tác giả cho nên cảm thụ tác phẩm văn chương
Trang 10không thể không khám phá những yếu tố đó Những yếu tố đó thường là khó đối với các emhọc sinh, nhưng những nhận xét, lời bình mà các em cảm thụ được từ việc phát hiện ra cácdấu hiệu nghệ thuật sẽ định hướng “tiếp sức” cho các em.
2.2 Nội dung, phương pháp thực hiện:
Sau khi yêu cầu học sinh đọc kĩ những câu thơ, đoạn thơ cần tìm hiểu, cần phân tích.trong quá trình dạy – học, tôi thiết kế các câu hỏi để gợi dẫn cho các em phát hiện những tínhiệu nghệ thuật đặc biệt mà tác giả sử dụng trong bài thơ, từ đó để phát hiện ra nội dung, ýnghĩa của câu thơ mà tác giả gửi gắm Trên cơ sở đó, các em sẽ bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc,thái độ của mình về : giọng thơ, cách ngắt nhịp, mắt thơ, các biện pháp tu từ so sánh, nhânhóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp từ
Để giúp các em có kĩ năng phát hiện ra các dấu hiệu nghệ thuật làm cơ sở cho sự cảmthụ và bình giá tác phẩm thơ, trước hết tôi yêu cầu học sinh phải nắm vững thể thơ, từ đóbiết cách ngắt nhịp ( Ví dụ: Thơ hiện đại: 5 tiếng, 7 tiếng, 8 tiếng thường ngắt nhịp linhhoạt) Sau đó, tôi hướng dẫn học sinh nắm chắc cách gieo vần ( vần chân, vần lưng, vần liền,vần cách) để phát hiện ra giọng điệu bài thơ Một yếu tố nghệ thuật cũng hàm chứa nội dung,
ý nghĩa trong bài thơ đó là những từ ngữ gợi tả, gợi cảm, các biện pháp tu từ ( so sánh, nhânhóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, chơi chữ, nói giảm nói tránh, nói quá) được tác giả sử dụngtrong thơ Để giúp học sinh phát hiện tốt điều này, khi dạy phần Tiếng Việt, tôi hướng dẫnhọc sinh nắm chắc kiến thức cơ bản, để khi tìm hiểu vào bài thơ các em dễ xác định Trên cơ
sở nắm vững các tác dụng nghệ thuật của các biện pháp tu từ ( ví dụ: biện pháp điệp từ nhấnmạnh điều gì? So sánh là đối chiếu sự vật nào? Để làm nổi bật hình ảnh nào? Nhân hóa sựvật nhằm mục đích gì? ), học sinh sẽ dần phát hiện ra nội dung, ý nghĩa mà tác giả muốnthể hiện và gửi gắm trong dòng thơ, khổ thơ
Tôi luôn yêu cầu các em phải lưu ý: để tìm hiểu câu thơ, đoạn thơ thì ta phải đặt nội dung
đó trong mối tương quan với cả bài thơ, với hoàn cảnh ra đời của văn bản đó xem tác giảmuốn gửi gắm ý nghĩa, thông điệp gì? Trên cơ sở đó, các em bày tỏ cảm xúc, thái độ với vấn
Trang 11đề, nội dung mà tác giả trữ tình muốn thể hiện và nghệ thuật mà tác giả gửi gắm để thể hiệnnội dung, ý nghĩa của vấn đề đó trong bài thơ
Điểm mới và sáng tạo trong thực hiện biện pháp: Thiết kế hệ thống câu hỏi để hướng
dẫn các em một cách cụ thể các kĩ năng phát hiện những tín hiệu nghệ thuật để làm cơ sở cho sự cảm thụ và bình giá các tác phẩm thơ.
2.3 Kết quả: Nhờ dành nhiều thời gian cho việc rèn kĩ năng phát hiện các dấu hiệu
nghệ thuật như: nhịp điệu, hình ảnh, ngôn ngữ, các biện pháp nghệ thuật tu từ Và nhờ việcthiết kế hệ thống câu hỏi vấn đáp, gợi tìm, suy luận kết hợp với quá trình truyền cảm thụcủa thầy và với tính tích cực, tự giác được phát huy của các em mà năng lực cảm thụ thơ trữtình hiện đại ngày càng tốt hơn Các em biết rung cảm trước cái đẹp, biết viết và cảm nhận,cảm thụ sâu sắc trước yêu cầu của thầy cô đưa ra Các em tự nhận thức được việc học và rènluyện kĩ năng cảm thụ cho mình để nói hay, viết đúng, viết tốt nên trong các buổi học trênlớp cũng như ở nhà đều nghiêm túc, tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo
3 Rèn kĩ năng trình bày, thể hiện cảm nhận của mình về văn bản thơ trữ tình.
3.1 Vai trò ý nghĩa: Để có được một sự cảm nhận tinh tế sâu sắc thì việc rèn kĩ năng
trình bày, thể hiện cảm nhận của mình về văn bản thơ trữ tình cũng không kém phần quantrọng Bởi vì, sau khi dựa vào các tín hiệu nghệ thuật, phát hiện ra vấn đề mà việc sắp xếpngôn từ không mạch lạc và không thể hiện hết được cảm nhận về văn bản đó thì việc diễnđạt, cảm thụ văn bản thơ để trình bày bài nói, bài viết sẽ không đạt hiệu quả cao Vì thế kĩnăng trình bày, thể hiện cảm nhận của mình về văn bản thơ trữ tình cũng không kém phầnquan trọng Bởi nó đánh giá điểm số, hiệu quả, năng lực cảm thụ và kĩ năng nói, kĩ năng viếtbài, viết đoạn của các em
3.2 Nội dung, phương pháp thực hiện:
Trang 12Thường thì học sinh không biết dựa vào đâu để thể hiện cảm nhận của mình Tôi đãhướng dẫn học sinh một cách cụ thể sau mỗi bài học, tôi đưa ra những bài tập củng cố trênlớp và ở nhà để rèn luyện kĩ năng cảm thụ nói và viết cho học sinh, để các em tự trình bàynhững điều mà các em đã cảm nhận được Tôi hướng dẫn học sinh cách sắp xếp khi nói, khiviết một cách cụ thể Trước hết phải bám vào lô gíc của trình tự cảm nhận mà các em đã suynghĩ, cảm thụ được trong quá trình tiếp nhận tác phẩm thơ Sau đó các em xem đoạn thơ, bàithơ đó đã dùng những tín hiệu nghệ thuật nào để thể hiện nội dung, ý nghĩa Trên cơ sở nộidung, ý nghĩa thể hiện, các em sẽ bày tỏ, tình cảm, thái độ , suy nghĩ của mình về đoạn thơ.Tiếp đến các em có thể lựa chọn cách viết, cách nói theo các cách mà học sinh đã được họckhi viết đoạn văn theo lối diễn dịch, quy nạp, song hành hay tổng phân hợp.
Tôi luôn quan tâm tới mọi đối tượng học sinh khi nói và viết, không giao quá sức chocác em Tôi luôn yêu cầu học sinh nâng dần kĩ năng nói và viết qua từng bài, từng tiết ( nóiviết từ 1 – 2 câu, cho đến nói viết cả đoạn, cả bài) Trong quá trình nói, viết tôi thường chú ýnghe, xem kĩ các em thể hiện Tôi động viên khuyến khích và sửa chữa kịp thời cho các em Thông thường, tôi cho các em làm bài tập củng cố ngay tại lớp viết và nói đoạn vănnhưng cũng có lúc tôi cho về nhà làm viết đoạn văn để thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của mình
Vì giao bài về nhà làm để các em có thời gian suy ngẫm, thưởng thức để “ thấm ”bài học.
Các em sẽ nộp bài cho tôi ở tiết học sau Sau khi chấm chữa xong, tôi cho các em viết tốtđọc đoạn văn trước lớp Các bạn khác nhận xét Tôi không quên tuyên dương kịp thời các
em có kĩ năng viết tốt, viết hay với mục đích động viên kích lệ tinh thần học tập và lấy đó đểlàm gương sáng cho các bạn khác học hỏi, trau dồi kinh nghiệm viết văn
Ví dụ: Khi dạy xong bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu, tôi yêu cầu các em làm bài tậpcảm thụ
Bài tập 1: ( Cho học sinh đối tượng trung bình)
Em có suy nghĩ gì về tình đồng chí, đồng đội qua bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu ?Bài tập 2: ( Cho học sinh đối tượng khá, giỏi)
Suy nghĩ của em về hình ảnh người lính qua hai bài thơ “ Đồng chí” của Chính Hữu và
“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật ?
Trang 13Với cả hai bài tập, ba đối tượng sau khi đã đọc – hiểu bài thơ đều đã viết được nhữngđoạn văn thể hiện cảm nhận của mình về người lính trong hai bài thơ thời chống Pháp vàchống Mĩ (Đó là những người lính mang trong mình tinh thần dũng cảm, lạc quan, yêu đời,tinh thần đồng đội gắn bó, vượt lên gian khổ hi sinh.)
Điểm mới và sáng tạo trong thực hiện biện pháp: Rèn cho học sinh nắm vững từng bước trong quá trình thực hiện để học sinh nắm vững cách vận dụng vào bài tập viết đoạn văn, bài văn
4.3 Kết quả: Nhờ rèn kĩ năng trình bày, thể hiện cảm nhận của mình về văn bản thơ trữ
tình và nhờ sự nỗ lực trong học tập của các em mà năng lực cảm thụ thơ trữ tình hiện đạingày một nâng cao Các em rất tự tin khi viết những bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bàithơ hoặc những đoạn văn theo cách diễn dich, quy nạp hay tổng phân hợp một cách chắcchắn Có bài văn, đoạn văn các em viết rất tốt, hành văn lưu loát, trôi chảy, mạch lạc Câuvăn có hình ảnh, ngôn ngữ trong sáng và đặc biệt thể hiện cá tính sâu sắc, cái tôi riêng biệttrong bài viết của bản thân
III Hiệu quả của sáng kiến
Với biện pháp, cách làm trên tôi đã áp dụng tại trường TH&THCS Hoàng Châu,trong hai năm học 2012 -2013; 2013-2014 Đối tượng cụ thể tham gia thực hiện là học sinh
lớp 9 của trường Qua thời gian thực hiện“Đổi mới biện pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn
góp phần nâng cao hiệu quả dạy học một số tiết đọc hiểu thơ trữ tình hiện đại cho học sinh lớp 9”, tôi đã thu được những kết quả như sau
1 Kĩ năng đọc diễn cảm:
Cho đến nay học sinh hai lớp 9 của hai năm học 2012 – 2013; 2013 – 2014, tôi phụ trách
đã đạt được những kết quả về kĩ năng đọc là:
Trang 14Nội dung đọc Lớp/Năm
)
14/15(93%)13/15(87%)
2 K n ng phát hi n, phân tích d u hi u ngh thu t: ĩ năng phát hiện, phân tích dấu hiệu nghệ thuật: ăng phát hiện, phân tích dấu hiệu nghệ thuật: ện, phân tích dấu hiệu nghệ thuật: ấu hiệu nghệ thuật: ện, phân tích dấu hiệu nghệ thuật: ện, phân tích dấu hiệu nghệ thuật: ật:
Nội dung Lớp/ Năm
14/15(93%)13/15(87%)13/15(87%)
Bài TLV số 7: Nghị luận về đoạn thơ, bài thơ
- Kết quả bài kiểm tra: Lớp 9(2012 – 2013)
Trang 15chương, các em được bày tỏ bản thân và suy ngẫm của riêng mình Một số em khác đã có sựtiến bộ hơn khi thấy được sự hào hứng của các bạn, bước đầu hòa mình với không khí họctập của lớp.
Người giáo viên cũng có sự chuẩn bị tích cực hơn trước mỗi giờ dạy, yêu cầu luônsáng tạo, tránh nhàm chán, biết “ ẩn mình” cũng như xuất hiện đúng lúc để định hướng phùhợp Nhờ thế giờ dạy tạo tâm thế thân thiện – gần gũi và khả năng hợp tác tăng lên giữa thầy
và trò một cách rõ rệt
Từ việc “Rèn kỹ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 9 của nhà trường qua
một số tiết đọc - hiểu thơ trữ tình hiện đại” tôi đã mạnh dạn áp dụng trong các tiết học khác
ở khối lớp 8 và đã nhận được phản hồi tốt từ đồng nghiệp cũng như học sinh Đây là kết quảrất tự hào với cá nhân đã tiếp thêm quyết tâm rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh vàoquá trình dạy – học
Qua quá trình dạy – học các tiết bài về tác phẩm thơ trữ tình, với những nội dung vàbiện pháp tổ chức thực hiện như trên, tôi đã đạt được kết quả cụ thể là:
KẾT LUẬN
1 NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Việc rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh thông qua những bài thơ trữ tình, đặcbiệt là những bài thơ hiện đại ở lớp 9 là rất cần thiết Nhưng việc tổ chức biện pháp rèn luyện
và nội dung rèn luyện là cả một quá trình đầy những khó khăn, nhất là với những bài chỉ dạymột tiết Để việc rèn luyện có hiệu quả, khâu chuẩn bị bài học phải thật chu đáo Khâu tiếptiếp xúc với tác phẩm phải bằng nhiều con đường và tác động nhiều phía Về nội dung côngviệc trong tiết dạy – học rèn luyện kĩ năng phải dựa trên cơ sở những nguyên tắc, phươngpháp bộ môn Người giáo viên cần khéo léo khơi gợi hứng thú, có hệ thống câu hỏi xoáy vàonhững yếu tố trọng tâm và đặt ra những yêu cầu vừa sức để học sinh từng bước cảm thụ tácphẩm Điều quan trọng là mỗi cá nhân học sinh phải thật sự có ý thức, có tình yêu đối với tácphẩm và chủ động tìm hiểu thì việc rèn kĩ năng sẽ đạt được kết quả trọn vẹn hơn
Trang 16Việc “Đổi mới biện pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn qua một số tiết đọc - hiểu thơ
trữ tình hiện đại cho học sinh lớp 9 của nhà trường ” đã góp phần nâng cao hiệu quả giờ
dạy Bản thân tôi tự rút ra một số kinh nghiệm từ quá trình rèn luyện kĩ năng cảm thụ thơvăn cho các em học sinh như sau:
1 Người giáo viên dạy thơ phải khơi gợi hứng thú và hướng dẫn cho học sinh kĩ năng đọcdiễn cảm tác phẩm thơ trữ tình
2 Giúp học sinh có kĩ năng phát hiện dấu hiệu nghệ thuật để làm cơ sở cho sự cảm thụ vàbình giá tác phẩm thơ
3 Rèn kĩ năng trình bày, thể hiện cảm nhận của mình về văn bản thơ trữ tình
4 Thời lượng quy định trên lớp là bắt buộc song rất ít, cần giành thời gian ngoại khóa hoặclịch học các tiết bồi dưỡng vào buổi chiều để rèn kĩ năng cho các em
Rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn cho học sinh là việc làm không thể thiếu trong quá trìnhdạy học văn chương, nhất là dạy tác phẩm trữ tình
Bám sát đặc trưng bộ môn, quán triệt các nguyên tắc dạy học, vận dụng phương phápđổi mới, tăng cường tính tích hợp, tích cực trong quá trình dạy học là những giải pháp thiếtthực để thực hiện rèn kĩ năng
2.Ý nghĩa của sáng kiến trong thực tiễn
Thực hiện“Đổi mới biện pháp rèn kĩ năng cảm thụ thơ văn góp phần nâng cao hiệu
quả dạy học một số tiết đọc - hiểu thơ trữ tình hiện đại cho học sinh lớp 9 của nhà trường ”
sẽ giúp giáo viên giải quyết được những khó khăn trong giảng dạy, tiết kiệm được thời gian,công sức và có điều kiện thuận lợi hơn trong việc thúc đẩy nâng cao chất lượng dạy và họcmang lại giá trị về mặt kinh tế
Về mặt xã hội đề tài này đã mang lại cho các em học sinh những nhận thức, kĩ năng mớigiúp các em tích cực, chủ động, mạnh dạn, tự tin khi bày tỏ những cảm xúc suy nghĩ củamình trước những áng thơ văn đồng thời nâng cao năng lực của học sinh trong giao tiếp cuộcsống Đây là phẩm chất rất cần thiết của học sinh nhà trường nói riêng và của con người ViệtNam nói chung – nguồn nhân lực quan trọng trong công cuộc đổi mới đất nước, hội nhập
Trang 17quốc tế Đồng thời qua việc thực hiện chuyên đề này đã giúp bản thân tôi thấy được những
ưu khuyết điểm, thấy được uy tín, năng lực của mình trước học sinh, phụ huynh và tập thểnhà trường Chuyên đề đã góp phần giúp bản thân hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao trongnăm học Thành công của chuyên đề tạo động cơ để giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văntiếp tục phát huy vai trò, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, khẳng định với phụ huynh,đồng nghiệp về chất lượng giảng dạy, tạo uy tín về sự phát triển của sự nghiệp giáo dục củanhà trường, địa phương nói riêng và của ngành Giáo dục nói chung, đóng góp vào sự pháttriển kinh tế văn hóa xã hội của huyện đảo và thành phố
3 Khả năng áp dụng và triển khai sáng kiến
Có được kết quả dạy và học tốt, chất lượng, chắc chắn mỗi người giáo viên đứng lớp phải
có những biện pháp để nâng cao chất lượng giáo dục của lớp mình phụ trách giảng dạy.Bản thân tôi đã nghiên cứu vận dụng cách làm này tại lớp 9 tại Trường TH & THCSHoàng Châu và đã có kết quả nhất định Tôi đã cùng trao đổi chia sẻ với đồng nghiệp trongquá trình công tác và qua các buổi sinh hoạt chuyên môn Tôi thiết nghĩ những giải pháp đókhông chỉ phù hợp với riêng lớp tôi mà sẽ phù hợp với các lớp khác
Việc đổi mới giáo dục là việc làm thường xuyên Việc rèn luyện cho học sinh kĩ năngcảm thụ thơ văn có hiệu quả nhất định trong thời điểm hiện tại là rất cần thiết Cần tiếp tụcnghiên cứu, đề xuất các biện pháp trong thời gian tới để nâng cao hiệu quả sáng kiến trên cáclĩnh vực Trên cơ sở học sinh cảm thụ thơ văn, tiếp tục phát huy để cảm thụ các tác phẩm tự
sự để rèn kĩ năng cảm thụ các tác phẩm truyện cho học sinh lớp 9 Để đạt được mục đíchgiáo dục, ta cần phải biết chọn những giải pháp thích hợp với đặc điểm riêng của từng lớp,từng trường, từng học sinh Kết quả của sáng kiến cũng dừng ở mức độ nhất định, chắcchắn không tránh khỏi những hạn chế và đó cũng là khởi nguồn để bản thân tôi cùng đồngnghiệp tiếp tục suy nghĩ để tìm ra những giải pháp vận dụng hiệu quả hơn trong thời gian tới
4.ĐỀ XUẤT , KHUYẾN NGHỊ:
1 Đối với BGH, tổ chuyên môn
