Tiểu luận phân tích chính sách thuế tác động của hiệp định đối tác xuyên thái bình dương

Đây là một thỏa thuận toàn diện bao quát tất cả các khía cạnh chính của một hiệp định thương mại tự do, bao gồm trao đổi hàng hóa, các quy định về xuất xứ, can thiệp, rào cản kỹ thuật, t

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC

-

TIỂU LUẬN PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH THUẾ

ĐỀ TÀI:

TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN

THÁI BÌNH DƯƠNG

Giảng viên: TS Nguyễn Ngọc Hùng Học viên thực hiện: Phạm Thị Quỳnh Như

MSHV: 7701240422A

Niên khóa: 2015

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT 2

1.1 Khái niệm 2

1.2 Lịch sử hình thành TPP 2

1.3 Mục tiêu của TPP 2

CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG 4

2.1 Những tác động chung 4

2.2 Những tác động đến Việt Nam 6

2.3 Cơ hội và thách thức cho Việt Nam khi gia nhập vào TPP 8

CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ 12

PHẦN KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

PHẦN MỞ ĐẦU

Sau 5 năm tích cực đàm phán, sáng ngày 05/10/2015 đã trở thành thời khắc lịch sử đối với 12 quốc gia thuộc vành đai Thái Bình Dương (gồm Ốt-xtrây-lia, Bru-nây, Ca-na-đa, Chi-lê, Nhật Bản, Ma-lai-xi-a, Mê-hi-cô, Niu Di-lân, Pê-ru, Xinh-ga-po, Hoa

Kỳ và Việt Nam) với tuyên bố chính thức hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)

Với tư duy mở cửa chưa từng có, TPP vừa được 12 nước thống nhất sẽ mở ra cơ hội tiếp cận thị trường, hỗ trợ phát triển sản xuất trong toàn khu vực và xác lập tiêu chuẩn mới cho thương mại toàn cầu Bộ trưởng Thương mại của 12 nước tham gia đàm phán TPP đã thống nhất đạt một hiệp định với tiêu chuẩn cao, tham vọng, toàn diện và cân bằng, qua đó giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ việc làm, thúc đẩy sáng tạo, hiệu quả và tính cạnh tranh của các nền kinh tế Các nước cũng kỳ vọng thỏa thuận này sẽ giúp nâng cao mức sống của người dân, giảm nghèo, khuyên khích sự minh bạch, hiệu quả điều hành cũng như cải thiện việc bảo vệ người lao động, môi trường TPP cũng được xem là bước quan trọng trong việc tiến gần tới mục tiêu thúc đẩy thương mại tự do trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương

Vậy việc gia nhập TPP có ảnh hưởng như thế nào đến Việt Nam, những ảnh hưởng

đó tác động tiêu cực hay tích cực? Do đó, tôi đã chọn đề tài : “Tác động của Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương ” để làm rõ vấn đề này

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT

1.1 Khái niệm

Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (tiếng Anh: Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement - viết tắt TPP) là một hiệp đinh thỏa thuận thương mại tự do được ký kết giữa 12 nước với mục đích hội nhập các nền kinh tế thuộc khu vực châu Á-Thái Bình Dương 12 thành viên của TPP bao gồm: Úc, Brunei, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Canada, Peru, Singapore, Vietnam, Mỹ và Nhật Bản

1.2 Lịch sử hình thành TPP

Thỏa thuận ban đầu được các nước Brunei, Chile, New Zealand và Singapore ký vào ngày 03/06/2005 và có hiệu lực ngày 28/05/2006

Sau đó, thêm 5 nước đàm phán để gia nhập, đó là các nước Australia, Malaysia, Peru, Hoa Kỳ, và Vietnam Ngày 14/11/2010, ngày cuối cùng của Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Nhật Bản, lãnh đạo của 9 nước (8 nước trên và Nhật Bản) đã tán thành lời đề nghị của tổng thống Obama về việc thiết lập mục tiêu của các cuộc đàm phán thuộc Hội nghị thượng đỉnh APEC năm 2011 diễn ra tại Hoa Kỳ

Trước đây, TPP được biết đến với tên tiếng Anh là Pacific Three Closer Economic Partnership (P3-CEP) và được tổng thống Chile Ricardo Lagos, thủ tướng Singapore Goh Chok Tong và thủ tướng New Zealand Helen Clark đưa ra thảo luận tại một cuộc họp các nhà lãnh đạo của APEC diễn ra tại Los Cabos, Mexico Brunei nhanh chóng tham gia đàm phán ở vòng 5 vào tháng 04/2005 Sau vòng đàm phán này, hiệp định lấy tên là Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương (TPSEP hoặc P4)

1.3 Mục tiêu của TPP

Mục tiêu ban đầu của Hiệp định là giảm 90% các loại thuế xuất nhập khẩu giữa các nước thành viên trước ngày 01/01/2006 và cắt giảm bằng không tới năm 2015 Đây là một thỏa thuận toàn diện bao quát tất cả các khía cạnh chính của một hiệp định thương mại tự

do, bao gồm trao đổi hàng hóa, các quy định về xuất xứ, can thiệp, rào cản kỹ thuật, trao đổi dịch vụ, vấn đề sở hữu trí tuệ, các chính sách của chính quyền

Tiến trình đàm phán cho hiệp định bị đình hoãn nhiều lần do thiếu tiếng nói chung xoay quanh nhiều vấn đề như: giảm thuế xuất-nhập khẩu, bảo trợ hàng hóa nội địa, quyền

sở hữu trí tuệ v.v Ngày 05/10/2015 tại Atlanta, Hoa Kỳ, tiến trình đàm phán hiệp định

đã kết thúc thành công

Các quốc gia thành viên hiện tại của TPP chiếm 40% GDP của cả thế giới và 26% lượng giao dịch hàng hóa toàn cầu

WTO hiện có tới 161 thành viên, vì vậy một trong những nhược điểm của mô hình này là sự khó khăn và dài lâu để tiến đến một thỏa thuận chung liên quan đến bất kỳ vấn

đề gì

Hơn thế nữa, TPP sẽ đặt ra được các luật lệ quốc tế mà vượt qua phạm vi WTO như: chính sách đầu tư, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát các công ty nhà nước, chất lượng sản phẩm và lao động…

Hầu hết các thỏa thuận quốc tế là về xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ, ví dụ như: Ta

có thể nhập khẩu số lượng X hàng hóa với giá Y khi các mặt hàng này đã đủ tiêu chuẩn về chất lượng hoặc lao động TPP khác vậy Chính bản thân TPP sẽ tạo ra các điều luật quốc

tế có khả năng điểu chỉnh chính sách và hướng đi của luật pháp trong từng quốc gia thành viên Nói một cách khác, các điều luật của các quốc gia thành viên sẽ phải tuân theo định hướng của TPP

Nhiều điều luật trong TPP còn có ảnh hưởng thay đổi chế độ pháp lý của các quốc gia

Ví dụ như điều luật khuyến khích các thành viên của TPP mở một cơ quan chính phủ, có

cơ chế và cách thức hoạt động giống tại Mỹ, thực hiện phân tích ưu-nhược điểm trước khi ban hành các điều luật mới trong nước

Thỏa thuận TPP bao gồm 29 chương, trong đó chỉ có 5 chương là trực tiếp liên quan đến vấn đề trao đổi hàng hóa, dịch vụ, các chương còn lại đề cập nhiều vấn đề liên quan đến các chuẩn mực, tiêu chuẩn khác nhau về môi trường, chất lượng lao động, luật lệ tài chính, thực phẩm và thuốc men…

CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG

2.1 Những tác động chung

Hầu hết chúng ta chỉ biết TPP - Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương như là một hiệp định thương mại sẽ thúc đẩy và mở rộng thị trường quốc tế của các nước thành viên Tuy vậy, còn hơn thế nữa, TPP sẽ đặt ra các quy tắc thương mại tiêu chuẩn cao và xử lý các vấn đề kinh tế toàn cầu của thế kỷ 21

Đây là những vấn đề điển hình mà TPP sẽ đề cập và thay đổi trong nền kinh tế, xã hội

và chính sách luật pháp của toàn bộ 12 nước thành viên:

 Thương mại hàng hóa

TPP sẽ xoá bỏ thuế quan và giúp cho các sản phẩm của một nước thành viên có thể dễ dàng xuất khẩu sang các nước TPP khác

Các hàng rào hạn chế khác (như: yêu cầu về giấy phép nhập khẩu) cũng sẽ được xóa bỏ

 Dệt may

Dệt may đang là một trong những vấn đề nổi bật nhất tại các vòng gặp mặt giữa các thành viên TPP

Có khả năng cao TPP sẽ áp dụng quy tắc xuất xứ “từ sợi”, đòi hỏi các sản phẩm dệt may phải được sản xuất từ các loại sợi và vải của các quốc gia TPP để đảm bảo lợi ích của hiệp định TPP, và đảm bảo rằng hàng dệt may không đủ tiêu chuẩn từ các nước ngoài TPP không được hưởng những ưu đãi dành riêng cho các nước thành viên TPP;

 Dịch vụ

TPP sẽ mang lại quyền tiếp cận tự do hơn cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vưc dịch vụ (kể cả dịch vụ tài chính) để họ được đối xử tốt hơn hoặc bình đẳng tại sân chơi chung giữa các nước thành viên

TPP có thể sẽ có các điều khoản cho phép các nhà cung cấp dịch vụ được cung cấp dịch vụ mà không cần thành lập văn phòng ở mỗi nước TPP;

 Đầu tư

TPP sẽ tự do hoá thị trường đầu tư các nước TPP, áp dụng các quy định không phân biệt đối xử và giảm hoặc xoá bỏ các rào cản đối với việc thành lập và thực hiện các khoản đầu tư ở các nước TPP

Ngoài ra, TPP sẽ giới hạn những quyền lợi của các công ty nhà nước trong lĩnh vực đầu tư Các nhà đầu tư nước ngoài còn có thể kiện chính phủ các nước thành viên ra tòa

án đặc biệt của TPP

 Lao động

Yêu cầu tuân thủ đối với các quyền lao động cơ bản được công nhận bởi Tổ chức lao động quốc tế cũng như các điều kiện lao động có thể chấp nhận được

 Môi trường

TPP sẽ đưa ra các quy định mới điều chỉnh buôn bán động vật hoang dã; khai thác gỗ bất hợp pháp và đánh bắt trái phép

 Thương mại điện tử và viễn thông

Các nước thành viên sẽ cam kết không áp thuế hải quan, và phân biệt đối xử đối với các sản phẩm số (ví dụ: phần mềm, âm nhạc, video, sách điện tử)

TPP sẽ hỗ trợ một mạng Internet toàn cầu, duy nhất bao gồm đảm bảo thông suốt dữ liệu qua biên giới, phù hợp với lợi ích chính đáng của các chính phủ trong việc bảo vệ quyền riêng tư

Ngoài ra, TPP sẽ có các điều khoản khuyến khích sự lựa chọn công nghệ và giải pháp thay thế mang tính cạnh tranh nhằm giải quyết vấn đề chi phí cao của việc chuyển vùng điện thoại quốc tế

 Chính sách cạnh tranh và doanh nghiệp nhà nước

TPP sẽ đảm bảo các doanh nghiệp nhà nước hoạt động theo những tính toán thương mại và cạnh tranh một cách bình đẳng mà không có sự ưu đãi quá mức nào từ chính phủ, trong khi vẫn cho phép chính phủ được hỗ trợ và cho những doanh nghiệp nhà nước cung cấp dịch vụ công ở trong nước

 Quyền sở hữu trí tuệ

TPP sẽ bảo vệ mạnh mẽ các bằng sáng chế,nhãn hiệu,vản quyền và bí mật thương mại, bao gồm cả các biện pháp tự vệ chống lấy trộm qua mạng các bí mật thương mại

 Hàng rào kỹ thuật trong thương mại và các biện pháp kiểm dịch động thực vật Các nước thành viên sẽ có các cam kết tăng cường tính minh bạch,giảm chi phí thử nghiệm và chứng nhận không cần thiết,mở rộng hơn nữa việc xây dựng các tiêu chuẩn

 Minh bạch hóa ,chống tham nhũng và gắn kết môi trường chích sách

TPP sẽ lập ra các cam kết về những thông lệ tốt trong xây dựng chính sách, và các cam kết ngăn cản tham nhũng và thiết lập những quy tắc ứng xử đê nâng cao các tiêu chuẩn đạo đức của công thức

 Hải quan,thuận lợi hóa thương mại và các quy tắc xuất xứ

TPP sẽ đảm bảo việc giải phóng hàng nhanh,thủ tục giải quyết nhanh cho các lô hàng chuyển phát nhanh,xác nhận trước,và các quy định hải quan minh bạch,dễ dự đoán;

Ngoài ra, TPP sẽ đưa ra được một quy tắc xuất xứ chặt và thông dụng để đảm bảo chỉ dành những lợi ích của TPP cho các nước TPP

 Mua sắm chính phủ

TPP sẽ đưa ra được các cam kết tự do hóa các thị trường mua sắm chính phủ của các nước TPP

 Giải quyết tranh chấp

TPP sẽ thiết lập một cơ chế, tòa án đặc biệt giải quyết tranh chấp công bằng và minh bạch để áp dụng xuyên suốt hiệp định

Ngoài những vấn đề trên, TPP sẽ còn ảnh hưởng đến rất nhiều vấn đề, yếu tố khác để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trên diện rộng của toàn bộ thành viên TPP Khi TPP chính thức có hiệu lực, các doanh nghiệp của tất cả các nước thành viên, bao gồm cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ có những cơ hội to lớn hơn bao giờ hết để tham gia vào nền thương mại toàn cầu

2.2 Những tác động đến Việt Nam

6 tác động lớn nhất của TPP vào nền kinh tế Việt Nam

 Thứ nhất, nhập khẩu gia tăng, trong khi xuất khẩu có xu hướng giảm

 Thứ hai, khi TPP được thực thi, các dòng thuế quan sẽ giảm dần về 0% khiến doanh thu về thuế giảm

 Thứ ba, việc tham gia TPP không chỉ đòi hỏi các nước tham gia cắt giảm các hàng rào thuế quan mà còn đòi hỏi cắt giảm hàng rào phi thuế quan như chi phí vận chuyển, thủ tục chờ đợi nhập khẩu

 Thứ tư, Việt Nam sẽ không còn khả năng duy trì lợi thế về lao động giá rẻ, trong khi nhu cầu về lao động có kỹ năng tăng lên Sự dịch chuyển tự do của lao động không chỉ trong nước, mà cả giữa các nước

 Thứ năm, các nước sẽ có xu hướng áp dụng các hàng rào kỹ thuật thay thế, để bảo

vệ các ngành sản xuất nội địa của mình Trong bối cảnh chất lượng các sản phẩm của Việt Nam chưa cao, điều này sẽ hạn chế xuất khẩu

 Thứ sáu, với những ưu đãi khi gia nhập TPP, các nước trong khối sẽ tăng cường đầu tư trực tiếp vào Việt Nam

Trước đây, Việt Nam gia nhập WTO đã từng nhận được rất nhiều kỳ vọng xuất khẩu

và đầu tư nước ngoài tăng trưởng mạnh mẽ, nhưng nguồn vốn lớn ồ ạt đổ vào Việt Nam

đi kèm với chính sách tiền tệ thiếu kinh nghiệm đã góp phần thổi phồng bong bóng bất động sản, và khiến lạm phát hai chữ số trở lại những năm 2008-2011

Sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào nhập khẩu và đầu tư nước ngoài và những yếu kém nội tại kéo dài giai đoạn hậu WTO đã gióng lên hồi chuông rằng, Việt Nam không nên quá tự mãn với việc ký kết những FTA đầy hứa hẹn như TPP, hay ở mức độ thấp hơn như AEC

Hiện nay, TPP đang được đàm phán rất nhanh, nếu không chuẩn bị kỹ, những lợi thế và bất lợi của TPP sẽ đan xen vào nhau, dẫn đến những mất kiểm soát

Khi TPP được ký kết và thực thi, những ngành kém lợi thế, sức cạnh tranh yếu sẽ

bị thiệt hại ở nhiều mức độ khác nhau, đặc biệt với các ngành chăn nuôi, lâm nghiệp, sản phẩm gỗ, khai khoáng, công nghiệp

Khi TPP được thực thi, các dòng thuế quan sẽ giảm dần về 0% khiến doanh thu về thuế giảm Điều này ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách, khiến cho Chính phủ có thể tìm cách bù đắp nguồn thâm hụt nhằm giữ ổn định ngân sách

Tuy nhiên, một số chính sách có thể cản trở nỗ lực hồi phục nền kinh tế, tăng khả năng xảy ra bất ổn định kinh tế vĩ mô

Việc thực hiện theo các cam kết trong TPP đòi hỏi những thay đổi về chính sách và pháp luật trong nước Việt Nam cần có những chính sách hỗ trợ pháp lý để thúc đẩy phát triển những ngành có lợi thế so sánh

Với những ngành sẽ được lợi sau khi TPP có hiệu lực như: dệt may, thủy sản, nông sản cần chủ động các nhân tố lao động, vốn, đất đai và các tài nguyên khác Với các ngành kém được lợi thế như chăn nuôi, lâm nghiệp, công nghiệp cần tái cơ cấu để tăng năng suất, hiệu quả hơn

Nhà nước cần có những chính sách hợp lý khuyến khích sản xuất và tiêu dùng Các chính sách nên tập trung vào chi tiêu thường xuyên

Đặc biệt, sau khi tham gia TPP, Việt Nam cần phải điều chỉnh cả những yếu tố thương mại như những nội dung liên quan tới lao động, quyền sở hữu trí tuệ khẳng định sự cấp thiết phải tiến hành cải cách thể chế, tự do hóa thị trường các yếu tố đầu vào như lao động, vốn, đất đai

2.3 Cơ hội và thách thức cho Việt Nam khi gia nhập vào TPP

2.3.1 Cơ hội

Cho đến nay, hầu hết các phân tích đều có xu hướng đồng tình rằng Việt Nam sẽ được hưởng lợi đáng kể từ TPP Một số thậm chí còn cho rằng Việt Nam có thể nổi lên thành

“người hưởng lợi lớn nhất” trong số các nước thành viên TPP

Việt Nam có vai trò quan trọng đối với các nước trong đàm phán TPP, bởi Việt Nam

là quốc gia có thị trường đáng kể, có thể đem lại giá trị gia tăng tương đối lớn cho các nước tham gia đàm phán Kể cả với Australia, Nhật Bản, Chile, New Zealand và Singapore – những nước đã có FTA với nước ta – việc Việt Nam vào TPP vẫn mang lại nhiều lợi ích, đặc biệt là trong những lĩnh vực mà Việt Nam chưa có nhiều cam kết với

họ, ví dụ như dịch vụ và đầu tư Đối với Việt Nam, việc tham gia vào TPP có thể đem lại một số tác động tích cực như sau:

Đầu tiên, TPP sẽ giúp Việt Nam cân bằng được quan hệ thương mại với các khu vực thị trường trọng điểm, tránh phụ thuộc quá mức vào một khu vực thị trường nhất định Số liệu thống kê cho thấy, khu vực Đông Á, bao gồm ASEAN, Trung Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Nhật Bản và Hàn Quốc luôn chiếm tỷ trọng rất lớn trong kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam, thường xuyên ở mức trên 60%, nếu tính riêng nhập khẩu thì lên tới trên 75% Với sự gần gũi về vị trí địa lý, việc Đông Á chiếm tỷ trọng lớn trong quan hệ thương mại với Việt Nam là việc khó tránh Tuy nhiên, tỷ trọng trên là quá lớn, có thể tiềm ẩn rủi ro khi kinh tế Đông Á có biến động bất lợi Đàm phán và ký kết FTA với một