ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẦU GIẤY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI KHOA QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI M

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN

ĐỊA BÀN QUẬN CẦU GIẤY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Nhi

Giáo viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Khuy

Hà Nội, năm 2014

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình hoàn thành đồ án tốt nghiệp với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô giáo trong khoa Quản lý đất đai - Trường Đại Học Tài Nguyên Môi Trường Hà Nội đã truyền đạt cho em những kiến thức cơ bản về nghề nghiệp, tạo điều kiện cho em hoàn thành báo cáo, sử dụng phát huy trong cuộc sống cũng như sự nghiệp sau này

Em xin bày tỏ lòng biết sơn sâu sắc tới cô giáo ThS Nguyễn Thị Khuy người

đã trực tiếp tận tình chỉ bảo, giúp đỡ em thực hiện đề tài này

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban bồi thường giải phóng mặt bằng quận Cầu Giấy đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập

Với điều kiện thời gian có hạn cũng như kinh nghiệm hạn chế của một sinh viên nên đồ án tốt nghiệp của em không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong sự đóng góp và chỉ bảo của các thầy cô giáo để đồ án tốt nghiệp của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 29 tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Nguyễn Thị Nhi

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1

DANH MỤC BẢNG BIỂU 2

DANH MỤC HÌNH VẼ 3

ĐẶT VẤN ĐỀ 4

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Mục đích nghiên cứu 6

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

4 Nội dung nghiên cứu 6

5 Yêu cầu của đề tài 6

6 Phương pháp nghiên cứu 7

7 Cấu trúc của chuyên đề 7

CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 9

1.1 Một số khái niệm cơ bản 9

1.1.1.Khái niệm 9

1.1.2 Các yếu tố tác động trong thực tiễn thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 10

1.2.Căn cứ pháp lý của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 15

1.3.Một số những quy định về công tác bồi thường, hỗ trợ 16

1.3.1 Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ 16

1.3.2 Bồi thường về đất 17

1.3.3 Bồi thường về tài sản gắn liền với đất 20

1.3.4 Chính sách hỗ trợ 21

1.4 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số nước trong khu vực và tại Việt Nam 24

1.4.1 Chính sách thực hiện tại một số nước trong khu vực 24

1.4.2 Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Việt Nam 28

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẦU GIẤY, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 32

2.1 Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội 32

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 32

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 37

2.1.3 Đánh giá chung điều kiện kinh tế - xã hội 43

2.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn Quận 44

2.2.1 Tình hình quản lý đất đai 44

2.2.2 Hiện trạng sử dụng đất trên địa bàn Quận Cầu Giấy năm 2013 47

2.3 Công tác bồi thường, hỗ trợ tại một số dự án trên địa bàn Quận 50

2.3.1 Căn cứ pháp lý và quy mô của dự án 50

2.3.2 Thực trạng việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện 02 dự án 55

2.3.3 Bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất tại dự án nghiên cứu 60

2.3.4 Thực hiện chính sách hỗ trợ 66

2.3.5 Đời sống của nhân dân khi GPMB thực hiện dự án và tái định cư 75

CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM THÚC ĐẨY CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẦU GIẤY 79

3.1 Những thuận lợi và khó khăn 79

3.1.1 Thuận lợi 79

3.1.2 Khó khăn 80

3.1.3 Nguyên nhân 81

3.2 Đề xuất giải pháp 81

3.2.1 Nhóm giải pháp chung 81

3.2.2 Một số giải pháp cụ thể 82

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 84

1 KẾT LUẬN 84

2 KIẾN NGHỊ 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ, cụm từ viết

Dự án 1 Xây dựng tuyến đường vành đai 2,5 giai đoạn I trên địa bàn phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy

Dự án 2

Đầu tư xây dựng tòa nhà văn phòng kết hợp dịch vụ công cộng tại tổ 32(nay là tổ 28), phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

sản khác gắn liền với đất

2

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Cầu Giấy giai đoạn 2008 - 2013

38

theo ngành kinh tế

39

trợ dự án 1

51

trợ dự án 2

54

không được bồi thường của 2 dự án

59

đất của 2 dự án

61

trợ tài sản gắn liền với đất tại dự án 1

63

cư mua nhà trả tiền 1 lần

73

3

DANH MỤC HÌNH VẼ

4

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Về vị trí, vai trò của đất thì đất đai đã được khẳng định là một tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn vốn vô cùng to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống,

là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng

Ngay từ thuở sơ khai của xã hội loài người, con người đã biết sử dụng đất theo các mục đích khác nhau để phục vụ cho sự sinh tồn và phát triển của mình Theo thời gian và sự lao động đã làm cho nhận thức của con người càng được hoàn thiện, nâng cao cùng với nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng để phục vụ cho đời sống, cho sản xuất, cho sự phát triển kinh tế-xã hội và công tác quản lý việc sử dụng đất

đã được xây dựng một cách có khoa học, theo hệ thống thống nhất từ tổng thể đến chi tiết và theo quy định chung của pháp luật Nhà nước

Sử dụng đất đai vào mục đích Quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, để thực hiện mục tiêu phát triển đất nước, đặc biệt là các dự án phát triển đô thị, dự án sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế là một tất yếu khách quan trong quá trình phát triển công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước Để có mặt bằng xây dựng các dự án, Nhà nước phải thu hồi đất của nhân dân và thực hiện việc bồi thường hỗ trợ tái định cư cho các hộ dân có đất bị thu hồi

Trong thời gian gần đây, vấn đề thực hiện cơ chế Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng đất để giao đất cho các nhà đầu tư vẫn đang gây nhiều bức xúc trong thực tế triển khai, nhất là những bức xúc của người bị thu hồi đất về thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Mặc dù các quy định của pháp luật về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư đã từng bước được hoàn thiện, ngày càng rõ ràng, cụ thể về nguyên tắc, điều kiện, đơn giá thực hiện bồi thường, hỗ trợ về đất đai và tài sản khi Nhà nước thu hồi đất Tuy nhiên, về lý thuyết kinh tế đất đai, việc bồi thường một giá trị lớn hơn giá trị mà họ nhận được từ đất có thể được coi là đã phù hợp, nhưng đất đai có những đặc trưng riêng, ngày càng khan hiếm, điều này tương

5

ứng với giá đất luôn luôn có xu hướng tăng ngay cả khi nó không được sử dụng, vì vậy người sử dụng đất luôn có xu hướng yêu cầu giá bồi thường về đất cao hơn nhiều lần so với thực tế Chính điều này đã làm nảy sinh nhiều vướng mắc trong việc thực hiện các thủ tục khi thu hồi đất

Gần đây, Đảng và nhà nước ta đã có nhiều cố gắng trong việc xây dựng và thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư Tuy nhiên đất đai và công tác bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đang

là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp do đó thực tế công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng tái định cư vẫn còn nhiều vướng mắc và tồn tại gây nhiều bức xúc trong nhân dân Tình trạng tiến độ giải phóng mặt bằng chậm là rất phổ biến làm chậm tiến độ thực hiện dự án

Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội là một quận trung tâm với nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế, hiện đang có những chính sách để thu hút đầu tư trong

và ngoài nước Cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì nền kinh tế-xã hội đang từng ngày phát triển Trên địa bàn toàn quận có rất nhiều dự án

đã và đang được đầu tư, nhưng công tác bồi thường hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư đang gặp rất nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân và một trong các nguyên nhân chủ yếu đó là đất ở và nhà cửa cũng như vật kiến trúc, hoa màu trên đất là tài sản rất lớn đối với người dân nơi đây làm ảnh hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của nhân dân

Việt Nam cũng như nhiều nước khác trên thế giới, việc bồi thường đất đai, giải phóng mặt bằng, tái định cư và hiện tượng mà Nhà nước phải đối mặt như là một quy luật tất yếu và phổ biến, không thể tránh khỏi Đây là một vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội Xuất phát từ thực

tế trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài : “ Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội”

6

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu và đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Rút ra những ưu điểm và những vấn đề còn tồn tại trong việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số dự án trên địa bàn Quận Cầu Giấy

- Đề xuất ý kiến, góp phần hoàn thiện và đẩy mạnh công tác bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho mục đích Quốc phòng an ninh , lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Việc thực hiện các chính sách bồi thường, hỗ trợ và

tái định cư tại một số dự án trên địa bàn quận Cầu Giấy- Thành phố Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu: Điều tra tại 2 dự án trên địa bàn quận Cầu Giấy

+ Xây dựng tuyến đường vành đai 2,5 giai đoạn I trên địa bàn phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy

+ Đầu tư xây dựng tòa nhà văn phòng kết hợp dịch vụ công cộng tại tổ 32(nay

là tổ 28), phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

4 Nội dung nghiên cứu

- Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại địa bàn quận Cầu Giấy

- Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất trên địa bàn quận Cầu Giấy

- Điều tra, thu thập số liệu về việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số dự án trên địa bàn quận Cầu Giấy

- Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư trên địa bàn quận Cầu Giấy

- Tìm ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp

5 Yêu cầu của đề tài

- Tìm hiểu đúng thực trạng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn quận Cầu Giấy

- Các số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo độ chính xác, tin cậy

- Đưa ra kết luận kiến nghị phù hợp với thực tế địa phương

7

6 Phương pháp nghiên cứu

a Phương pháp điều tra thu thập số liệu

- Điều tra nội nghiệp:Thu thập các tài liệu, số liệu tại các phòng, ban trong quận như: Phòng tài nguyên và môi trường, ban quản lý dự án, ban giải phóng mặt bằng…

- Điều tra ngoại nghiệp:Phỏng vấn các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi ở các dự án, trên cơ sở đó tổng hợp các ý kiến nhằm phản ánh được những tồn tại ở các dự án nghiên cứu

b Phương pháp xử lý số liệu điều tra:

- Thống kê, tổng hợp, so sánh những số liệu đã thu thập được: thông qua điều tra nội nghiệp, ngoại nghiệp ta thu thập được những số liệu về đề tài nghiên cứu, sau đó ta sử dụng phương pháp thống kê, so sánh để có cái nhìn tổng quát nhất về tình hình và thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ tại địa phương

c Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong các lĩnh vực có liên quan đến các vấn đề của các dự án

- Tham khảo ý kiến của cán bộ trong Ban bồi thường giải phóng mặt bằng quận Cầu Giấy

- Tham khảo ý kiến cán bộ Phòng TNMT, cán bộ trung tâm phát triển quỹ đất của Quận Cầu Giấy

d Phương pháp kế thừa, tham khảo các tài liệu có sẵn

- Tìm hiểu, thu thập tài liệu, các văn bản chính sách trong và ngoài nước có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

- Điều tra, thu thập số liệu, tài liệu có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi về đất tại các cơ quan

7 Cấu trúc của chuyên đề

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Thực trạng về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại một số

dự án trên địa bàn quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội

8

Chương 3: Đánh giá và đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy công tác bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn quận Cầu Giấy

9

CHƯƠNG I : TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1.Khái niệm

a Thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai 2003

b Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất Trong đó, giá trị quyền sử dụng đất có thể là: giá trị bằng tiền, bằng vật chất khác do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thỏa thuận giữa các chủ thể đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định

c Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất

Trên thực tế, ngoài các khoản bồi thường thiệt hại nói trên thì còn một hình thức bồi thường khác gọi là hỗ trợ, hỗ trợ tương xứng với với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác Hỗ trợ là giúp

đỡ nhau, giúp thêm vào

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới

d Tái định cư

TĐC là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn TĐC bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển

TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản gắn liền với đất; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại sản xuất

và ổn định cuộc sống tại đó

10

Như vậy, TĐC là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế, xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau:

- Bồi thường bằng nhà ở

- Bồi thường bằng giao đất ở mới

- Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở

1.1.2 Các yếu tố tác động trong thực tiễn thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

a Công tác quản lý nhà nước về đất đai

*Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đất đai

Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế

Ở nước ta, do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nước trong mấy thập

kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai cũng theo đó không ngừng được sửa đổi, bổ sung Từ năm 1993 đến năm đến nay, Nhà nước đã ban hành hơn 300 văn bản quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất Sau khi quốc hội thông qua Luật Đất đai 2003 sửa đổi bổ sung 2009 cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành đã nhanh chóng đi vào cuộc sống

Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạt những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường GPMB Hệ thống văn bản pháp luật đất đai còn có những nhược điểm như là số lượng nhiều, mức độ phức tạp cao, không thuận lợi trong sử