Môn học sẽ cung cấp những tư liệu cơ bản về các lò nung, kỹ thuật nung và các loại sản phẩm gốm sứ trong 2000 năm qua. Đồng thời môn học cũng sẽ giúp cho NCS biết cách thông qua tư liệu của các lò nung gốm để tìm hiểu về kinh tế, văn hóa, tôn giáo tin ngưỡng và các mối giao lưu ở trong và ngoài Việt Nam. Trên cở sở đó, NCS thấy được lò nung gốm là một khâu kỹ thuật không thể thiếu được trong sản xuất gốm sứ. Lò nung quyết định việc mở rộng quy mô sản xuất, sự phát triển kỹ thuật, chất lượng sản phẩm và hạ giá thành sản phẩm. Môn học còn cung cấp tư cơ sở tư liệu về các dòng gốm men ngọc, men trắng ngà hoa nâu và men trắng hoa lam không chỉ nổi tiếng ở trong nước mà còn nổi tiếng ở ngoài nước được sản xuất tại các lò nụng gốm nào. Và cuối cùng, gốm sứ đã góp phần quan trọng trong việc tạo nên bản sắc độc đáo của văn hóa Việt Nam như thế nào cũng được thể hiện trong nội dung chi tiết của môn học.
Trang 1Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Lịch sử
ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC Các lò nung gốm cổ ở miền Bắc Việt Nam
Ancient ceramic Kilns in Northern Vietnam
1 Thông tin về giảng viên
Giảng viên 1:
- Họ và tên: Hán Văn Khẩn
Chức danh, học hàm, học vị: PGS, TS
Thời gian, địa điểm làm việc: Từ 8-16 giờ, Khoa Lịch sử, Nhà B, tầng 3, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Địa chỉ liên hệ: Khoa Lịch sử, Nhà B, tầng 3, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
Điện thoại: (04) 8548053
E-mail:
Các hướng nghiên cứu chính:
- Gốm sứ học và lịch sử gốm sứ
- Thời đại đá mới
- Nông nghiệp cổ
- Các nghề thủ công truyền thống
Giảng viên 2:
- Họ và tên: Trần Anh Dũng
Chức danh, học hàm, học vị: TS
Thời gian, địa điểm liên hệ: Từ 9-11 giờ, thứ 3-5 hàng tuần, Viện Khảo cổ học, 61 Phan Chu Trinh, Hà Nội
Địa chỉ liên hệ: Viện Khảo cổ học, 61 Phan Chu Trinh, Hà Nội
Điện thoại: (04) 9436717
E-mail:
Các hướng nghiên cứu chính:
- Gốm sứ cổ
- Kỹ thuật lò nung cổ
- Các kiến trúc cổ
Trang 22 Thông tin chung về môn học
- Tên môn học: Các lò nung gốm cổ ở miền Bắc Việt Nam
- Mã số môn học: HIS 8054
- Số tín chỉ: 2
- Môn học: Tự chọn
- Yêu cầu đối với môn học:
- Địa chỉ khoa/bộ môn phụ trách môn học: Khoa Lịch sử, Nhà B, tầng 3, số 336 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
3 Mục tiêu của môn học
- Mục tiêu kiến thức: Cung cấp những kiến thức cơ bàn về các loại lò nung gốm cổ, - một trong những khâu quan trọng nhất của quy trình công nghệ sản xuất gốm ở trình
độ cao và chuyên sâu Môn học còn bổ sung một số kiến thức về lịch sử gốm sứ, lịch
sử văn hóa và xã hội có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến khảo cổ học Các kiến thức này sẽ giúp cho NCS đi sâu vào chuyên môn hẹp, nắm vững hướng nghiên cứu
và các vấn đề khoa học thuộc về khảo cổ học
- Mục tiêu kỹ năng: Cung cấp các phương pháp xử lý nghiên cứu các khu lò gốm cổ, các kỹ năng thực hành trên cơ sở hệ thống lý luận cơ bản và hiện đại, giúp cho NCS nắm vững thao tác nghiệp vụ và có khả năng thích ứng với các công việc khai quật, nghiên cứu các khu lò gốm cổ
4 Tóm tắt nội dung môn học: Môn học sẽ cung cấp những tư liệu cơ bản về các lò
nung, kỹ thuật nung và các loại sản phẩm gốm sứ trong 2000 năm qua Đồng thời môn học cũng sẽ giúp cho NCS biết cách thông qua tư liệu của các lò nung gốm để tìm hiểu về kinh tế, văn hóa, tôn giáo tin ngưỡng và các mối giao lưu ở trong và
ngoài Việt Nam Trên cở sở đó, NCS thấy được lò nung gốm là một khâu kỹ thuật
không thể thiếu được trong sản xuất gốm sứ Lò nung quyết định việc mở rộng quy
mô sản xuất, sự phát triển kỹ thuật, chất lượng sản phẩm và hạ giá thành sản phẩm
Môn học còn cung cấp tư cơ sở tư liệu về các dòng gốm men ngọc, men trắng ngà hoa nâu và men trắng hoa lam không chỉ nổi tiếng ở trong nước mà còn nổi tiếng
ở ngoài nước được sản xuất tại các lò nụng gốm nào Và cuối cùng, gốm sứ đã góp phần quan trọng trong việc tạo nên bản sắc độc đáo của văn hóa Việt Nam như thế
Trang 35 Nội dung môn học, hình thức tổ chức dạy và học
Nội dung
Hình thức
tổ chức dạy và học
Tổng
30 Thảo luận
5
Tự học,
tự nghiên cứu
25 Chương 1 Tình hình phát hiện và nghiên
cứu
1.1 Giai đoạn 1: (1937-1954)
1.2 Giai đoạn 2: (1954-2008)
1.3 Nhận xét
Chương 2 Các loại lò nung
2.1 Lò cóc
2.2 Lò rồng
2.3 Lò ống
2.4 Đặc trưng của các loại lò nung
Chương 3 Các loại sản phẩm gốm sứ
3.1 Gốm đất nung
3.2 Gốm sành
3.3 Gốm men
3.4 Gốm kiến trúc
Chương 4 Nguồn gốc phát sinh và vị trí
của các lò nung gốm cổ ở miền Bắc Việt
Nam
4.1 Vấn đề lò gốm tiền sơ sử Việt Nam
4.2 Nguồn gốc và sự ảnh hưởng lò Trung
Quốc đến lò Việt Nam
4.3 Vị trí của các lò nung gốm cổ ở miền
Bắc Việt Nam với lịch sử phát triển gốm sứ
Việt Nam
6 Học liệu
Trang 46.1 Giáo trình môn học
6.2 Danh mục tài liệu tham khảo
6.2.1 Danh mục tài liệu tham khảo bắt buộc
1 Lê Đỗ Chương, Bùi Sỹ Thanh, Phan Xuân Hoàng: Giáo trình vật liệu xây dựng, Nxb ĐHTHCN, Hà Nội, 1977
2 Trần Anh Dũng: Các khu lò gốm 10 thế kỷ Công nguyên ở Việt Nam, trong
Một thế kỷ KCH ở Việt Nam, Nxb KHXH, Hà Nội, 2005, tr.336-348
3 Trần Anh Dũng: Các khu lò gốm 10 thế kỷ Công nguyên ở miền Bắc Việt Nam, Luận án Tiến sỹ lịch sử, 2007, Tư liệu Viện Khảo cổ học
4 Đỗ Quang Trong: Khu sản xuất gốm Tam Thọ, Thanh Hóa, Luận án tiến sỹ
khoa học lịch sử, Tư liệu Viện Khảo cổ học
5 Hà Văn Tấn: Gốm cổ Việt Nam, Đề tài cấp Bộ, Hà Nội, 1993, Tư liệu Viện
Khảo cổ học
6.2.2 Danh mục tài liệu tham khảo thêm
6 Trần Anh Dũng và Nguyễn Mạnh Cường: Khu lò sành sứ Thanh Lãng (Vĩnh Phú), Khảo cổ học số 2 năm 1987, tr.48-50
7 Trần Anh Dũng và Ngô Sĩ Hồng: Từ lò gạch Đồng Đậu suy nghĩ về lò nung gạch ở Việt Nam 10 thế kỷ sau Côn gnguyên, TBKH VBTLSVN, Hà Nội
1986, tr.78-83
8 Trần Anh Dũng - Trần Đình Luyện: Di chỉ lò gốm Phả Lại (Quế Võ) và một vài suy nghĩ về các địa điểm sản xuất gốm Lê - Nguyễn ở Hà Bắc, Khảo cổ học số 4-1989, tr.125-136
9 Trần Anh Dũng, Đặng Kim Ngọc: Khu lò nung gốm gổ ở Đại Lai (Hà Bắc), Khảo cổ học số 4-1985, tr.71-80
10 Sở nghiên cứu Khảo cổ văn vật tỉnh Giang Tây, Bảo tàng thành phố Tân Dư
tỉnh Giang Tây: Báo cáo sơ bộ khai quật lò gốm Đông hán đến Tùy Đường ở Tân Dư, Giang Tây, Nam Phương Văn vật số 2/2003, tr.48-49 (chữ Trung
Quốc), Tư liệu Viện Khảo cổ học
11 Lý Gia Trị: Phả hệ các lò gốm Trung Quốc, những câu truyện về đồ sứ, Nxb
KHXH, Thượng Hải, 1982 (chữ Trung Quốc), Tư liệu Viện Khảo cổ học
12 Pujio Koyâm: Đồ gốm cổ châu Á (Trung Quốc - Nhật Bản - Triều Tiên - Đông Nam Á- Cận Đông), Tokyo 1961, Bản dịch tiếng Việt của Viện Khảo
cổ học
Trang 513 Tạp chí Khảo cổ học và Những phát hiện mới về khảo cổ học hàng năm từ
1990-2007
7 Phương pháp, hình thức kiểm tra - đánh giá kết quả học tập môn học
Thi hết môn:
- Hình thức: Viết chuyên đề và bảo vệ trước hội đồng chuyên môn
- Điểm và tỉ trọng: 100%
Phê duyệt của Trường Chủ nhiệm khoa
PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế
Người biên soạn
PGS.TS Hán Văn Khẩn
