Nghiên cứu tiến hành từ tháng 102014 đến tháng 72015 tại Cơ sở điều trị Methadone số 1 thuộc Trung tâm Phòng, chống HIVAIDS tỉnh Long An, mục tiêu mô tả một số kết quả điều trị Methadone và tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng, qua đó đưa ra những bằng chứng khoa học để cải thiện chất lượng phục vụ bệnh nhân (BN), đồng thời vận động chính sách để mở rộng độ bao phủ chương trình.
Trang 1ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ THAY THẾ NGHIỆN CÁC CHẤT DẠNG THUỐC PHIỆN BẰNG THUỐC METHADONE
TẠI THÀNH PHỐ TÂN AN, TỈNH LONG AN NĂM 2015
Nguyễn Thanh Sơn*, Nguyễn Ngọc Linh
TÓM TẮT
Nghiên cứu tiến hành từ tháng 10/2014 đến tháng 7/2015 tại Cơ sở điều trị Methadone số 1 thuộc Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh Long An, mục tiêu mô
tả một số kết quả điều trị Methadone và tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng, qua đó đưa ra những bằng chứng khoa học để cải thiện chất lượng phục vụ bệnh nhân (BN), đồng thời vận động chính sách để mở rộng độ bao phủ chương trình Đây là nghiên cứu cắt ngang, áp dụng phương pháp nghiên cứu định lượng thông qua hồi cứu hồ sơ bệnh án của 100 BN đã điều trị duy trì trên 6 tháng và trong giai đoạn liều duy trì; và phương pháp định tính thực hiện 6 cuộc thảo luận nhóm gồm 36 đối tượng nghiên cứu (18 BN,
6 cán bộ y tế, 12 người hỗ trợ BN) Sau 6 tháng điều trị, tỷ lệ BN sử dụng Heroin giảm còn 32% và sau 12 tháng còn 16,7%, tuy nhiên có 10,4% BN sử dụng ma túy đá sau 6 tháng Nghiên cứu không phát hiện BN dùng chung BKT và BN nhiễm HIV mới sau
12 tháng điều trị Trung bình BN tăng 2 kg sau 6 tháng và tăng thêm 2,3 kg từ 6-12 tháng; sau 6 tháng điều trị 67,9% BN không còn nguy cơ trầm cảm và 23,3% BN đã có việc làm Nhìn chung, sự quan tâm, giám sát của gia đình có tác động tích cực BN tuân thủ điều trị Ngược lại, BN tiếp xúc người nghiện, khoảng cách đi uống thuốc xa và bố trí giờ giấc uống thuốc chưa phù hợp sẽ ảnh hưởng kết quả điều trị Bài học kinh nghiệm là cần tăng cường trách nhiệm gia đình trong việc hỗ trợ BN và điều chỉnh giờ giấc uống thuốc phù hợp sẽ góp phần giúp BN điều trị đạt kết quả tốt
Từ khóa: Điều trị Methadone, sử dụng Heroin, ma túy đá
ĐẶT VẤN ĐỀ
Chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện (CDTP) bằng thuốc thay thế Methadone đã được triển khai ở nhiều quốc gia như Úc, Hoa Kỳ, Hà Lan, Ấn Độ, Thái Lan, Trung Quốc… Đây là một chương trình điều trị lâu dài, có kiểm soát, giá thành rẻ, được sử dụng theo đường uống nên giúp cho người tiêm chích
ma túy (TCMT) phòng lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường máu như HIV, viêm gan B, C, đồng thời giúp BN phục hồi chức năng tâm lý và hoà nhập cộng đồng [2] Tại Việt Nam, Chương trình được triển khai thí điểm vào tháng 4/2008 tại thành phố Hải Phòng và thành phố Hồ Chí Minh Tháng 6/2015, Chương trình tiếp tục triển khai tại 46 tỉnh/thành với 173 cơ sở, điều trị 32.081 BN [1] Tại Long An, cơ sở đầu tiên
Trang 2được triển khai tại Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS vào tháng 10/2013, đến cuối tháng 6/2015 cơ sở điều trị cho 184 BN
Mặc dù trên thế giới và Việt Nam đã có các nghiên cứu đánh giá kết quả điều trị Methadone, tuy nhiên để có những bằng chứng khoa học nhằm cải thiện chất lượng phục BN và qua đó vận động chính sách trong việc mở rộng độ bao phủ Chương trình
Chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Đánh giá kết quả điều trị thay thế nghiện chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone tại thành phố Tân An, tỉnh Long An năm 2015”.
PHƯƠNG PHÁP
1 Đối tượng nghiên cứu: BN điều trị Methadone, người hỗ trợ và cán bộ y tế.
2 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang, áp dụng phương pháp nghiên
cứu định lượng thông qua hồi cứu hồ sơ bệnh án, phiếu đánh giá BN và kết hợp định tính
3 Thời gian và địa điểm nghiên cứu: Từ tháng 10/2014 đến tháng 7/2015 tại
Cơ sở điều trị Methadone số 1 –Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS Long An
4 Cỡ mẫu và cách chọn mẫu
4.1 Nghiên cứu định lượng: Chọn toàn bộ hồ sơ bệnh án của BN đang trong
giai đoạn liều duy trì, được đánh giá toàn diện sau 6 tháng và 12 tháng điều trị (100 mẫu)
4.2 Nghiên cứu định tính: Chọn mẫu có chủ đích gồm 18 BN đang điều trị, 12
người hỗ trợ BN và tất cả cán bộ y tế phục vụ BN tại cơ sở điều trị
5 Phương pháp thu thập số liệu
- Thử nghiệm và chỉnh sửa bộ công cụ trước khi tiến hành thu thập số liệu
- Lập danh sách đối tượng đủ tiêu chuẩn nghiên cứu và tiến hành thu thập số liệu
6 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Nghiên cứu định lượng, nhập liệu
và xử lý bằng phần mềm Epidata 3.1 và spss 19.0; sử dụng các test thống kê phù hợp (kiểm định t ghép cặp, kiểm định McNemar) khi cỡ mẫu cho phép Nghiên cứu định tính, gỡ băng, trích dẫn nội dung thảo luận nhóm theo mục tiêu nghiên cứu
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1 Một số thông tin chung của BN
Độ tuổi trung bình là 29,5 (±6,3), độ tuổi trung bình sử dụng ma túy lần đầu là 19,9 (±4,6), tuổi TCMT lần đầu là 20,1 (±5,0); 100% BN đã sử dụng Heroin trong 1 tháng trước khi điều trị Methadone với tần suất trung bình 3 lần/ngày; 16,7% BN sử
Trang 3dụng chung BKT và 4% BN sử dụng thêm Methamphetamine (ma túy đá); 76% BN đã từng đi cai nghiện ít nhất 1 lần trong đó có 17% đã từng cai nghiện ít nhất 3 lần, tỷ lệ
BN thất nghiệp 43%
2 Kết quả điều trị Methadone
2.1 Tình hình sử dụng chất gây nghiện
Bảng 1: Tình hình sử dụng Heroin trước và sau 6 tháng điều trị
Sử dụng chung bơm kim tiêm (n= 96)
Có
Không
16 80
16,7 83,3
0 26
0 100,0
Kết quả xét nghiệm Heroin trong nước tiểu (n= 100)
Dương tính
Âm tính
100 0
100,0 0
32 68
32,0 68,0 Đối với những BN điều trị từ 12 tháng trở lên, tỷ lệ BN xét nghiệm Heroin dương tính từ 28,3% sau 6 tháng điều trị giảm xuống còn 16,7% sau 12 tháng điều trị
Bảng 2: Tình hình sử dụng Methamphetamine trước và sau 6 tháng điều trị
Sử dụng Methamphetamine
(ma túy đá)
Sau 6 tháng điều trị
Tổng
Có sử dụng Không sử dụng
Trước điều
trị
Có sử dụng 3 (75,0%) 1 (25,0%) 4 (100,0%) Không sử dụng 10 (10,4%) 86 (89,6%) 96 (100,0%)
Kiểm định McNemar với p<0,05
2.2 Tình trạng sức khỏe của BN
- Cân nặng : Sau 6 tháng điều trị, cân nặng trung bình của BN tăng lên gần 2 kg (từ 56,5 kg lên 58,4 kg với p<0,001) Đối với BN điều trị trên 12 tháng, cân nặng trung bình tăng thêm 2,3 kg (từ 58,8 kg sau 6 tháng tăng lên 61,1 kg sau 12 tháng với p<0,001)
- Nhiễm HIV: Trước khi điều trị Methadone có 13/100 BN đã nhiễm HIV chiếm tỷ lệ 13%, sau 6 tháng và 12 tháng điều trị không phát hiện trường hợp nhiễm HIV mới
- Nguy cơ trầm cảm : 67,9% BN có nguy cơ trước điều trị đã không còn nguy
cơ sau 6 tháng điều trị Tỷ lệ BN có nguy cơ sau 6 tháng điều trị thấp hơn trước điều trị (p<0,001) 60% BN có nguy cơ sau 6 tháng điều trị đã không còn nguy cơ sau 12 tháng điều trị Tỷ lệ BN có nguy cơ sau 12 tháng thấp hơn sau 6 tháng điều trị (p<0,05)
Trang 42.3 Tình trạng việc làm của BN
B ng 3: Tình tr ng vi c l m c a BN tr ảng 3: Tình trạng việc làm của BN trước và sau 6 tháng điều trị ạng việc làm của BN trước và sau 6 tháng điều trị ệc làm của BN trước và sau 6 tháng điều trị àm của BN trước và sau 6 tháng điều trị ủa BN trước và sau 6 tháng điều trị ước và sau 6 tháng điều trị c v sau 6 tháng i u tr àm của BN trước và sau 6 tháng điều trị điều trị ều trị ị
Có việc làm Thất nghiệp
Trước điều
trị
Có việc làm 56 (98,2%) 1 (1,8%) 57 (100%) Thất nghiệp 10 (23,3%) 33 (76,7%) 43 (100%)
Kiểm định McNemar với p<0,05
3 Các yếu tố ảnh hưởng tới kết quả điều trị Methadone
3.1 Các yếu tố từ BN
Mối quan hệ của BN với người TCMT
Hầu hết người hỗ trợ đều có chung nhận xét BN sẽ không tuân thủ điều trị tốt nếu để BN thường xuyên tiếp xúc với người TCMT đang hoặc chưa điều trị Methadone
“Hồi mới uống thuốc ngày nào tôi cũng đi theo nên nó ngoan dữ lắm, sau này
để tự mình nó đi, uống xong ngồi quán cà phê nên bị tụi nó khích bác, lôi kéo rồi rủ đi
chỗ khác chơi tiếp bỏ uống thuốc luôn.” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 1, nữ 47
tuổi)
Khoảng cách từ nhà đến cơ sở điều trị Methadone
Các ý kiến của hầu hết BN và gia đình đều cho rằng khoảng cách từ nhà đến cơ
sở điều trị là một yếu tố quan trọng có tác động đến kết quả điều trị của BN
“Tôi thấy ở huyện thì uống ở huyện cho gần, lên đây xa quá nên ngày nào
không tiền đổ xăng thì tụi nó nghỉ uống” (Thảo luận nhóm BN 1, BN 27 tuổi)
3.2 Các yếu tố từ gia đình và bạn bè
Yếu tố tâm lý của gia đình có người TCMT
Kết quả thảo luận nhóm cho thấy một số người hỗ trợ BN có tâm lý che giấu về người thân đang điều trị hoặc chuẩn bị đăng ký điều trị Methadone, vì vậy có thể ảnh ảnh hưởng tiêu cực đến sự quyết định đăng ký điều trị và sự tuân thủ uống thuốc của BN
“Nó bị nghiện ở thành phố (Thành phố Hồ Chí Minh) không ai biết, giờ về đây lên xã chứng giấy này nọ thì họ sẽ biết nhà mình có người nghiện thì căng quá nên
phải tính mãi mới đi đăng ký” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 1, nam 61 tuổi)
Sự quan tâm hỗ trợ của gia đình đối với BN
Kết quả thảo luận trên 3 nhóm BN, người hỗ trợ và cán bộ y tế đều nhận xét sự quan tâm hỗ trợ của gia đình sẽ tác động tích cực đến sự tuân thủ điều trị của BN
Trang 5“Điều trị được 3 tháng, tưởng nó đã ổn định nên tôi mới đi mần, ai ngờ là nó
bỏ điều trị liền Giờ phải theo dõi hàng ngày nó mới uống thuốc đầy đủ” (Thảo luận
nhóm người hỗ trợ BN 2, nữ 55 tuổi)
3.3 Các yếu tố từ phía cung cấp dịch vụ điều trị Methadone
Thủ tục đăng ký điều trị Methadone
Nhận xét về thủ tục xác nhận đơn đăng ký điều trị Methadone, đa số BN và người hỗ trợ đều nhận xét chính quyền địa phương rất tích cực giúp đỡ, thủ tục được thực hiện nhanh chóng và thuận lợi tạo điều kiện để BN dễ dàng tiếp cận điều trị
“Tôi tới công an xã là được xác nhận đơn của mình liền, thủ tục nhanh gọn.
Mấy anh công an còn nói sao điều trị trễ vậy?” (Thảo luận nhóm BN 1, BN 33 tuổi).
“Cô đem đơn lên Ủy ban phường xác nhận rất là dễ, họ không nắm con của cô như thế nào nên họ gọi cho công an xác minh Một lát là công an điện nói chứng nhận
cái hồ sơ đó đi, họ giúp mình nhiệt tình không có tiền bạc gì hết ráo” (Thảo luận
nhóm người hỗ trợ BN 1, nữ 47 tuổi)
Thời gian uống thuốc trong ngày
Hầu hết BN và người hỗ trợ đều có ý kiến khá nhất quán về giờ giấc cho BN uống thuốc theo giờ quy định là không phù hợp với BN đã có việc làm, điều này sẽ ảnh hưởng đến sự tuân thủ điều trị của họ
“Tôi đi làm từ sáng tới chiều, chỉ có cách uống trước 7 giờ rồi chạy vô xí nghiệp thay ca, vô trễ hoài thì không được nên đành bỏ uống” (Thảo luận nhóm BN 1,
BN 26 tuổi)
Thái độ của cán bộ y tế cơ sở điều trị Methadone
Hầu hết BN và gia đình BN đều đánh giá rất cao về thái độ phục vụ của cán bộ
y tế, điều này tác động đến niềm tin của BN và gia đình để an tâm điều trị
“Trời ơi, ở đây tốt hơn ở bệnh viện nhiều, ai cũng vui và hòa đồng như trong nhà vậy đó, ai cũng phục vụ BN tích cực thấy thương luôn, thành thử con tôi nó uống đều dữ lắm (cười)” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 1, nữ 47 tuổi)
“Ở đây cán bộ không có xem thường và cộc cằn như ở trên kia nên bận đi đám cưới nó mới xin nghỉ uống mấy bữa, chứ nếu mà la nó là nó tự ái nghỉ uống luôn”
(Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 2, BN 55 tuổi)
Tác dụng phụ của Methadone
Kết quả thảo luận nhóm đã thu được thông tin khá bất ngờ về tác dụng phụ gây ngủ của Methadone có thể dẫn đến nguy hiểm cho BN đang là người lái xe
“Lúc nó uống thuốc được khoảng một hai tháng gì đó, nó kêu tui chở đi uống hằng ngày vì nó nói uống thuốc vô buồn ngủ dữ lắm nên không dám chạy xe một
mình” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 1, nam 55 tuổi)
Trang 6“Sao cô thấy nó uống thuốc này vô nó ngủ tối ngày hà, ngủ dậy rồi ăn xong lại ngủ, không biết có sao không nữa Nó chạy xe tải mà như vầy thì sao mà chạy được,
nếu ngủ gục là chết luôn” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 2, nữ 48 tuổi)
3.4 Các yếu tố về môi trường chính sách và xã hội
Sự kỳ thị của cộng đồng
Một số ý kiến của BN và người hỗ trợ cho biết họ bị phân biệt, kỳ thị khi đến chính quyền địa phương xác nhận thủ tục đăng ký điều trị Methadone Đây là rào cản tâm lý sẽ ảnh hưởng đến quyết định đăng ký điều trị Methadone của BN
“Biết con tui nghiện thì nhà tôi bị cắt gia đình văn hóa nhưng khu phố lại còn bàn tới bàn lui, lên trển chứng đơn sợ bị nói nữa, nên lúc đó tôi phân vân không biết
có cần điều trị cho nó không?” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 1, nam 61 tuổi)
“Tui là thành phần bị chiếu cố nên họ nói thẳng là ở trên trường mầy cai không được thì về đây làm đơn đi cai chi nữa (ý nói điều trị Methadone) cũng vậy
thôi Nói như vậy thì thằng nghiện nào mà đi đăng ký uống thuốc” (Thảo luận nhóm
BN 3, BN 32 tuổi)
Kinh phí vận hành cơ sở điều trị Methadone
Đa số các ý kiến của BN và gia đình đều đồng thuận về chính sách thu phí điều trị Methadone
“Cô không biết ở đây tính bao nhiêu để mình nhắm có đóng được không? Trời
ơi cô nói con nghe mình đóng có bao nhiêu đâu còn hơn để nó chích tốn quá cha hơn nữa đó” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 1, nữ 58 tuổi)
“Đóng tiền thì cũng được chứ có sao đâu, còn hơn để nó đi làm tầm bậy tầm
bạ bị công an bắt” (Thảo luận nhóm người hỗ trợ BN 2, nam 48 tuổi)
Về mức phí điều trị, đa số các ý kiến khá nhất quán thu 1 ngày dưới 10 ngàn là phù hợp với số đông gia đình BN
“Đóng khoảng 10 ngàn thôi vì nếu mà đóng 20 ngàn cộng với tiền xăng, xe cộ tính ra gần cả trăm thì chơi ma túy với uống Methadone giá cũng ngang nhau, mà đi
uống thuốc thì xa quá nên chích luôn cho rồi, đúng không?” (Thảo luận nhóm BN 3,
BN 29 tuổi)
BÀN LUẬN
1 Kết quả điều trị Methadone
1.1 Tình hình sử dụng chất gây nghiện
Trang 7Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ BN xét nghiệm Heroin dương tính giảm còn 32% sau 6 tháng điều trị và 16,7% sau 12 tháng, thấp hơn 6% so với nghiên cứu của Nguyễn Văn Hải ở Hải Dương (2014) với tỷ lệ là 38% sau 6 tháng điều trị [5] Theo số liệu thống kê năm 2014 của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, có 90% BN cai nghiện tập trung bị tái nghiện, điều này cho thấy điều trị Methadone có ưu điểm hơn Trong quá trình điều trị Methadone, nghiên cứu không phát hiện BN còn dùng chung BKT, tương tự kết quả nghiên cứu của Hoàng Bình Yên và cộng sự tại Thanh Hóa (2013) [8] Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm nguy cơ lây nhiễm các bệnh qua đường máu, nhất là HIV
Kết quả nghiên cứu có 10,4% BN sử dụng ma túy đá sau 6 tháng điều trị (p<0,05), cao hơn 2,8% so với số liệu thống kê năm 2014 tại 8 cơ sở điều trị Methadone của Ủy ban Phòng, chống AIDS thành phố Hồ Chí Minh (7,6%) Nguyên nhân có thể do trong quá trình điều trị Methadone, việc sử dụng Heroin không còn gây cảm giác hưng phấn nên BN sử dụng ma túy đá để đạt được khoái cảm Điều này phù hợp với nghiên cứu của Schwann Shariatirad và cộng sự trên BN điều trị Methadone tại Iran (2012) [10] Đây là hạn chế của điều trị Methadone, cần tiếp tục nghiên cứu những giải pháp để cải thiện tác động tiêu cực này
1.2 Tình trạng sức khỏe của BN
Cân nặng trung bình của BN tăng 4,3 kg sau 12 tháng điều trị (p<0,001) cao hơn 0,6 kg so với nghiên cứu của Phạm Thị Đào ở Đà Nẵng (2013), (tăng 3,7 kg) [4]
và 0,3 kg so với nghiên cứu Nguyễn Văn Hải ở Hải Dương (2014) (tăng 4 kg) [5] Hầu hết, các nghiên cứu cho thấy điều trị Methadone giúp cho BN cải thiện về ăn uống và giấc ngủ nên dẫn đến sự cải thiện về cân nặng, điều này góp phần nâng cao sức khỏe
BN trong quá trình điều trị
Sau 12 tháng điều trị, nghiên cứu không phát hiện trường hợp nhiễm HIV mới, tương tự nghiên cứu của Phạm Thị Đào ở Đà Nẵng và Hoàng Bình Yên ở Thanh Hóa cùng tiến hành vào năm 2013 [4, 8] Kết quả này đã đáp ứng mục tiêu của chương trình điều trị Methadone là giảm tỷ lệ nhiễm HIV
Về sức khỏe tâm thần, kết quả nghiên cứu cho thấy có 67,9% BN có nguy cơ trầm cảm trước khi điều trị đã không còn nguy cơ sau 6 tháng điều trị (p<0,001) Nghiên cứu của Nghiêm Lê Phương Hoa (2010) cũng cho kết quả gần tương tự khi có đến 78,9% BN có nguy cơ trước điều trị đã không còn nguy cơ sau 3 tháng điều trị [6]
1.3 Tình trạng việc làm của BN
Nghiên cứu cho thấy có 23,3% BN thất nghiệp trước điều trị đã tìm được việc làm sau 6 tháng điều trị (p<0,05), kết quả này thấp hơn nghiên cứu của Nghiêm Lê Phương Hoa tại Hà Nội năm 2010 là 52,2% và của Phạm Thị Đào tiến hành tại Đà
Trang 8Nẵng năm 2010 là 45,8% [4, 6] Nguyên nhân là do đa phần BN có trình độ học vấn thấp, dưới trung học phổ thông 60% Ngoài ra, thời gian nghiện quá dài dẫn đến tình trạng sức khỏe kém hoặc có thể BN đã có tiền án nên gặp khó khăn khi tìm việc làm Đây là hạn chế của BN nghiện ma túy, vì vậy cần nghiên cứu về nhu cầu xã hội và khả năng đáp ứng của BN, trên cơ sở đó thiết kế một chương trình hỗ trợ việc làm phù hợp mới có thể cải thiện được thực trạng này
2 Các yếu tố ảnh hưởng quá trình triển khai và kết quả điều trị
Methadone
2.1 Các yếu tố từ BN
Nghiên cứu cho thấy, khoảng cách đến cơ sở điều trị quá xa sẽ ảnh hưởng đến kết quả điều trị của BN Nghiên cứu của Vũ Việt Hưng tiến hành năm 2010 ở Hà Nội cũng đưa ra kết quả tương tự [7] Đây là hạn chế trong sự đáp ứng nhu cầu của BN trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực hiện nay Vì vậy, Bộ Y tế cần sớm ban hành hướng dẫn triển khai điểm cấp phát thuốc tại y tế tuyến cơ sở, có như thế BN sẽ dễ dàng tiếp cận điều trị Methadone
2.2 Các yếu tố từ gia đình và bạn bè
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rào cản tâm lý của gia đình BN khi có mối liên quan đến người nghiện ma túy và sự lo ngại khi làm thủ tục xác nhận đơn điều trị Methadone BN sẽ bị chính quyền địa phương đưa đi cai nghiện tập trung Nghiên cứu của tác giả Vũ Việt Hưng ở Hà Nội vào năm 2010 cũng đưa ra những nhận định tương
tự [7] Như vậy, những rào cản về tâm lý sẽ làm hạn chế sự tiếp cận điều trị Methadone của BN
Kết quả nghiên cứu cho thấy sự quan tâm của gia đình có tác động tích cực đối với sự tuân thủ điều trị của BN và sự tiếp xúc của BN với người TCMT ngoài cộng đồng sẽ thúc đẩy BN tiếp tục sử dụng Heroin Nghiên cứu Nguyễn Văn Hải ở Hải Dương năm 2014 cũng đưa ra những nhận định tương tự [5] Như vậy, để BN tuân thủ điều trị tốt, ngay từ khi đăng ký điều trị cần giải thích rõ chính gia đình đóng vai trò quyết định đồng
2.3 Các yếu tố từ phía cung cấp dịch vụ điều trị Methadone
Đa số BN và gia đình đều nhận xét giờ giấc uống thuốc bắt đầu lúc 7 giờ là chưa phù hợp đối với BN đã có việc làm tại các nhà máy, xí nghiệp, họ sẽ không tuân thủ điều trị vì bị áp lực nơi làm việc Nghiên cứu của James A Peterson tại Hoa Kỳ năm 2010 cũng cho thấy một số BN không muốn điều trị vì giờ giấc là trở ngại đối với
họ [9] Vì vậy, điều chỉnh giờ giấc uống thuốc sớm hơn quy định là cần thiết giúp BN đạt kết quả điều trị tốt
Trang 9Kết quả nghiên cứu cho thấy BN và gia đình BN đánh giá cao về thái độ phục
vụ của cán bộ tại cơ sở điều trị Methadone Kết quả này tương ứng với kết quả đánh giá của Huỳnh Tiến Vũ tiến hành năm 2014 tại 3 cơ sở điều trị của tỉnh Long An với
tỷ lệ trên 80% Có thể nói thái độ phục vụ của cán bộ y tế có ảnh hưởng rất lớn đến tình cảm và niềm tin của những BN vốn thường xuyên không ổn định tâm lý Điều này
sẽ có tác động tích cực đến sự hợp tác tuân thủ điều trị của BN, và ngoài ra đó cũng được xem là yếu tố quan trọng góp phần tăng uy tín của cơ sở để thu hút BN và gia đình tìm hiểu và đăng ký điều trị
Nghiên cứu đã thu thập được cảnh báo khá nguy hiểm do gia đình và BN phát hiện về tác dụng phụ gây ngủ của Methadone, điều này có thể dẫn đến nguy hiểm cho
BN trong sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt đối với BN đang lái xe Phát hiện này phù hợp với nghiên cứu của tác giả James A Peterson tiến hành năm 2010 tại Hoa Kỳ cho thấy một số BN không muốn điều trị Methadone vì một số tác dụng phụ của Methadone làm ảnh hưởng đến sức khoẻ của họ, trong khi đó nghiên cứu của Vũ Việt Hưng ở Hà Nội năm 2010 cũng cho thấy hầu hết BN ngủ rất nhiều trong thời gian đầu điều trị Methadone [7, 9] Do đó, để giảm nguy cơ bị tai nạn do tác dụng phụ của thuốc, khi chuẩn bị điều trị cho BN, cán bộ y tế cần lưu ý giải thích rõ cho BN và gia đình để họ chủ động có những biện pháp phòng ngừa phù hợp
2.4 Các yếu tố về môi trường chính sách và xã hội
Đối với xã hội, chủ yếu là các cấp chính quyền và đoàn thể địa phương, mặc dù qua nghiên cứu cho thấy đa số BN và gia đình đã có những nhận xét khá tích cực về sự quan tâm, giúp đỡ xác nhận đơn cho BN đăng ký điều trị, bên cạnh đó cũng ghi nhận một số ý kiến phản ánh thái độ đối xử không đúng mực, thậm chí là phân biệt kỳ thị đối với BN
Thực hiện Chỉ thị số 32/CT-TTg ngày 31/10/2014 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh điều trị Methadone, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 12/2015/TT-BYT Theo Chương V, Điều 18 của Thông tư này đơn đăng ký điều trị Methadone không cần UBND địa phương xác nhận Đây là chính sách rất phù hợp có tác động lớn đến việc đăng ký điều trị Methadone của BN
Như vậy, những thông tin thu thập được qua nghiên cứu về vấn đề này có thể không còn phù hợp Nghiên cứu của Nguyễn Văn Hải tiến hành năm 2014 ở Hải Dương cho thấy mối liên kết giữa chính quyền địa phương, cơ sở điều trị và gia đình
có tác động tích cực đến kết quả điều trị của BN [5] Vì vậy, theo chúng tôi UBND và các ngành, đoàn thể địa phương cần tạo điều kiện cho BN tham gia các hoạt động chia
sẻ kinh nghiệm điều trị và khuyến khích, động viên họ…Có như thế họ sẽ giảm bớt sự
Trang 10mặc cảm, cởi mở với mọi người, niềm tin vào cuộc sống sẽ được khôi phục để hòa nhập cộng đồng và an tâm điều trị đạt kết quả tốt
Kết quả nghiên cứu đã thu thập được thông tin rất lạc quan về sự đồng thuận của BN và gia đình BN với chính sách thu phí điều trị Methadone Nghiên cứu của Nguyễn Văn Hải tiến hành năm 2014 tại tỉnh Hải Dương cũng cho thấy có đến 98,6%
BN đồng ý chi trả [5] Mặc dù đa số các nghiên cứu đều cho thấy mức độ đồng thuận của BN về chính sách thu phí rất cao, tuy nhiên đa số BN trong nghiên cứu này đều chưa có việc làm hoặc là thành phần lao động phổ thông Vì vậy, khi xây dựng đề án thì mức thu phí phải phù hợp với khả năng đáp ứng của BN mới có thể duy trì điều trị lâu dài
Kết quả thảo luận nhóm cho thấy các ý kiến của BN và gia đình khá thống nhất
về mức thu mỗi ngày cao nhất là 10 ngàn đồng sẽ phù hợp với khả năng đáp ứng của
đa số gia đình BN, mức này cũng tương tự nghiên cứu của Nguyễn Văn Hải (2014) với 65,4% BN chịu đóng phí điều trị từ 300 đến 600 ngàn/tháng [5], đồng thời cũng phù hợp với mức thu tối đa trong hướng dẫn của Thông tư liên tịch 38/2014/TTLT-BYT-BTC ngày 14/11/2014 của Bộ Y tế - Bộ Tài chính về việc ban hành mức tối đa khung giá một số dịch vụ điều trị Methadone
Sau nhiều năm điều trị miễn phí có thể đã hình thành trong suy nghĩ của một số
BN và gia đình đó là trách nhiệm của Nhà nước, vì vậy để có thể triển khai thu phí đạt được kết quả thành công trong thời gian tới, ngay từ bây giờ cơ sở điều trị Methadone cần tổ chức tư vấn và giải thích cho BN và gia đình hiểu rõ về ý nghĩa và lý do tại sao phải thực hiện chính sách này, cần có khoảng thời gian cho họ suy nghĩ làm cách nào
để cân đối nguồn tài chính gia đình và có trách nhiệm với việc điều trị lâu dài của con
em mình Có như thể, khi tiến hành thu phí BN và gia đình sẽ sẵn sàng đóng góp và như vậy chương trình điều trị Methadone sẽ đạt được sự bền vững trong tương lai
KẾT LUẬN
Tỷ lệ BN dương tính Heroin giảm còn 32% sau 6 tháng và 16,7% sau 12 tháng điều trị, tuy nhiên có 10,4% BN sử dụng ma túy đá sau 6 tháng điều trị Nghiên cứu không phát hiện BN nhiễm HIV mới Cân nặng trung bình của BN tăng 2 kg sau 6 tháng và tăng thêm 2,3 kg từ 6-12 tháng điều trị Có 67,9% BN đã không còn nguy cơ trầm cảm sau 6 tháng điều trị, 23,3% BN thất nghiệp trước điều trị đã có việc làm sau
6 tháng điều trị (p<0,05)
Sự quan tâm, hỗ trợ của gia đình có tác động lớn đối với sự tuân thủ điều trị của
BN Ngược lại sự kỳ thị và phân biệt đối xử làm hạn chế BN đăng ký điều trị BN tiếp
