Giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học hồng đức tỉnh thanh hóa theo tư tưởng hồ chí minh

Trong xu thế chung của sinh viên cả nước, một bộ phận không nhỏ sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay cũng đang có những biểu hiện suy thoái về đạo đức như: thờ ơ với

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRỊNH TỐ ANH

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC TỈNH THANH HÓA

THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRỊNH TỐ ANH

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC TỈNH THANH HÓA

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trần Minh Trưởng Các số liệu trong luận văn là trung thực Các kết quả trong luận văn đều có nguồn gốc rõ ràng, tin cậy

Tác giả luận văn

Trịnh Tố Anh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng gửi đến các quý thầy cô giáo Trường Đại học khoa học xã hội

và nhân văn, khoa khoa học chính trị lời cảm ơn, lòng biết ơn sâu sắc về quá trình đào tạo trong suốt 2 năm học cao học vừa qua

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn về sự chỉ bảo tận tình và chu đáo của thầy giáo hướng dẫn - PGS.TS Trần Minh Trưởng; sự hỗ trợ, động viên của gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp thạc sĩ này

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các cơ quan: Thư viện quốc gia, phòng công tác học sinh sinh viên trường Đại học Hồng Đức, Đoàn thanh niên, Hội sinh viên trường Đại học Hồng Đức… đã cung cấp những tài liệu quan trọng, quý báu cho tôi hoàn thành đề tài

Thanh Hóa, tháng năm 2015

Học viên

Trịnh Tố Anh

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 9

7 Kết cấu của luận văn 9

Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN - SINH VIÊN 10

1.1 Một số khái niệm 10

1.1.1 Đạo đức 10

1.1.2 Đạo đức Hồ Chí Minh 12

1.1.3 Giáo dục đạo đức 14

1.1.4 Thanh niên - sinh viên 16

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 18

1.2.1 Tầm quan trọng của giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 18

1.2.2 Nội dung giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 18

1.2.3 Phương pháp giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 27

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2 THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC HIỆN NAY 33

2.1 Vài nét về tình hình sinh viên của Trường Đại học Hồng Đức 33

2.2 Thực trạng đạo đức sinh viên và công tác giáo dục đạo đức của trường Đại

học Hồng Đức hiện nay 37

2.2.1 Thực trạng đạo đức của sinh viên trường Đại học Hồng Đức 37

2.2.1.1 Mặt tích cực trong đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức 37

2.2.1.2 Mặt hạn chế trong đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức 45

2.2.2 Thực trạng công tác giáo dục đạo đức của trường Đại học Hồng Đức 50

2.2.2.1 Mặt tích cực trong công tác giáo dục đạo đức của trường đại học Hồng Đức 50 2.2.2.2 Mặt hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức của trường đại học Hồng Đức 53

2.3 Nguyên nhân của thực trạng đạo đức và giáo dục đạo đức trong trường Đại học Hồng Đức hiện nay 55

2.4 Những yêu cầu đòi hỏi đối với công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên trường Đại học Hồng Đức 69

Tiểu kết chương 2 72

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 73

3.1 Giải pháp về mặt nhận thức 73

3.1.1 Tăng cường tuyên truyền giáo dục về đạo đức công dân cho sinh viên 73

3.1.2 Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên 75

3.1.3 Phát huy tinh thần tự học tập, tự tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của sinh viên 82

3.2 Giải pháp về mặt tổ chức thực hiện 83

3.2.1 Giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua các phong trào mang ý nghĩa chính trị - xã hội 83

3.2.2 Xây dựng những tấm gương sáng về đạo đức; đẩy mạnh công tác thi đua, khen thưởng trong các hoạt động của nhà trường 86

3.2.3 Đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy đạo đức cho sinh viên 92

3.2.4 Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và các đoàn thể xã hội trong việc

giáo dục, rèn luyện đạo đức cho sinh viên 94

3.2.5 Tổ chức, phát động sinh viên đấu tranh chống lại các biểu hiện suy thoái về đạo đức trong nhà trường và ngoài xã hội 103

Tiểu kết chương 3 107

KẾT LUẬN 109

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

PHỤ LỤC 119

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN

Trang Bảng 2.1: Kết quả khảo sát về lòng yêu nước, tự hào dân tộc của sinh viên trường Đại

học Hồng Đức 37

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hệ thống di sản tư tưởng quý báu mà Hồ Chí Minh để lại cho dân tộc ta rất to lớn, đồ sộ, bao gồm nhiều lĩnh vực của đời sống như: kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, giáo dục, tôn giáo, tín ngưỡng , song lĩnh vực mà Người đề cập nhiều nhất chính

là tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh đã khởi xướng, tiến hành xây dựng nền đạo đức mới - đạo đức cách mạng Đặc biệt, Hồ Chí Minh rất quan tâm tới vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên Đánh giá về vai trò của thanh niên - sinh viên Người

đã nhấn mạnh: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [11, tr.216] Bởi vậy, giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên được Hồ Chí Minh coi là một vấn

đề có ý nghĩa chiến lược đối với cách mạng Việt Nam Trong Di chúc, Người căn dặn rõ: “Thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng phải có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng họ thành những người kế tục sự nghiệp cách mạng vừa hồng vừa chuyên Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rất cần thiết” [20, tr.612]

Hiện nay, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của đất nước ta đang diễn ra trong bối cảnh toàn cầu hóa,

mở cửa hội nhập quốc tế Sinh viên là lớp người đang trong quá trình hoàn thiện, khẳng định nhân cách và tài năng của mình nên họ chịu nhiều ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực của cơ chế thị trường và việc hội nhập kinh tế thế giới Việc mở cửa, giao lưu quốc tế đã tạo điều kiện thuận lợi để sinh viên tiếp thu các giá trị đạo đức tốt đẹp của các dân tộc khác nhằm bổ sung và không ngừng hoàn thiện nhân cách, lối sống của mình; tiếp thu và làm chủ các tiến bộ khoa học - kỹ thuật hiện đại, tri thức mới Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ IX(28/12/3013) đã khẳng định: hầu hết sinh viên kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, có lối

sống lành mạnh, trung thực, đoàn kết, nhân ái và có tinh thần cộng đồng; có động cơ học tập nghiêm túc và tích cực, chủ động trong học tập, nghiên cứu khoa học, tích lũy kiến thức, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động

Tuy nhiên, bên cạnh đó, hiện nay vấn đề đạo đức của sinh viên cũng nảy sinh nhiều yếu tố tiêu cực Nhiều sinh viên chạy theo lối sống theo kiểu Tây hoá, Mỹ hoá, lối sống thực dụng, xa rời các giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc; có thái độ thờ

ơ, bàng quan trước các sự kiện kinh tế, chính trị của đất nước; sa vào các tệ nạn xã hội: rượu chè, cờ bạc, trộm cướp, ma túy, mại dâm Đánh giá nh ững hạn chế về vấn

đề đạo đức của sinh viên, Nghị quyết Trung ương lần thứ Hai của Đảng khóa VIII nhấn mạnh: “Đă ̣c biê ̣t đáng lo nga ̣i là mô ̣t bô ̣ phâ ̣n ho ̣c sinh , sinh viên có tình tra ̣ng suy thoái về đạo đức, mờ nha ̣t về lý tưởng, theo lối sống thực du ̣ng, thiếu hoài bão lâ ̣p thân,

lâ ̣p nghiê ̣p vì tương lai của bản thân và đất nước” [6, tr.24] Trước thực trạng đó, vấn

đề giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam đang có tính cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn, đòi hỏi sự quan tâm, chú ý của các nhà nghiên cứu, các nhà lãnh đạo quản lý, các tổ chức, cơ quan giáo dục - đào tạo và toàn xã hội

Trong xu thế chung của sinh viên cả nước, một bộ phận không nhỏ sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay cũng đang có những biểu hiện suy thoái về đạo đức như: thờ ơ với các vấn đề chính trị, các hoạt động xã hội, mơ hồ về lý tưởng cách mạng, chưa có ý chí phấn đấu, xác định động cơ học tập không đúng, vi phạm kỷ luật học tập Vì vậy, vấn đề nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức hiện nay là yêu cầu khách quan, tất yếu và cấp bách nhằm hoàn thiện nhân cách, phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp, lành mạnh cho sinh viên, góp phần trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức của sinh viên cả nước

Giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một

đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nước Nhìn chung những tài liệu tham khảo là những công trình nghiên cứu sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên; tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên; các giải pháp nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, nghiên cứu, đánh giá về thực trạng đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức; từ đó đưa ra các phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh thì chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào

Vậy đạo đức là gì? Hồ Chí Minh đã đưa ra những quan điểm như thế nào về đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên? hiện nay vấn đề đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức có những mặt tích cực nào cần tiếp tục phát huy và các hạn chế nào cần khắc phục? để tiếp tục nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh thì phải làm gì? Đó là những câu hỏi cần đặt ra trong quá trình nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức

Với những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Giáo dục đạo đức cho sinh viên

trường đại học Hồng Đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ của

chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức; giáo dục đạo đức cho thanh niên

- sinh viên và vấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu khoa học thuộc các lĩnh vực khác

nhau, với những khía cạnh, những cách tiếp cận khác nhau Căn cứ vào nội dung có thể chia thành các nhóm như sau:

2.1 Nhóm các công trình, bài viết tạp chí nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

về đạo đức, về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên

Bùi Đình Phong (chủ biên), Tư tưởng Hồ Chí Minh (Hỏi- Đáp), Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia, 2011

Đinh Xuân Lâm - Bùi Đình Phong, “Giá trị trường tồn của tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh trong lòng nhân loại tiến bộ”, Tạp chí Thông tin lý luận, số 12, 1995

Đoàn Nam Đàn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Thanh niên, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2002

Hoàng Chí Bảo, Văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Hà Nội, 2013 Lâm Quốc Tuấn - Trần Văn Toàn, “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức vừa “hồng” vừa “chuyên” cho thanh niên trí thức”, Tạp chí Lý luận chính trị, số

Trần Quy Nhơn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Nxb Giáo dục, 2004

Văn Tùng, Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Thanh niên, Nxb Thanh

niên, Hà Nội, 1999

Văn Tùng, Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác thanh niên,

Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2006

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã trình bày có hệ thống những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức: nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh

về đạo đức, vai trò của đạo đức, các chuẩn mực đạo đức cách mạng, các nguyên tắc xây dựng đạo đức mới Đồng thời, các công trình nghiên cứu trên cũng đã nghiên cứu một cách khá toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò, trách nhiệm lớn lao của tầng lớp thanh niên đối với đất nước; phân tích cụ thể tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên, những nội dung, phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh

2.2 Nhóm các công trình, đề tài khoa học nghiên cứu vấn đề giáo dục dạo

đức cho sinh viên hiện nay

Đặng Quang Thành, “Xây dựng lối sống có văn hóa của Thanh niên Thành phố

Hồ Chí Minh”, Luận án tiến sĩ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2005

Hoàng Anh, “Vấn đề xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị

quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2001

Lương Thị Bích Ngọc, “Giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học kỹ thuật công nghiệp Thái Nguyên hiện nay theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh”, luận văn thạc

sĩ Hồ Chí Minh học, trường đại học khoa học xã hội và nhân văn, Hà Nội, 2013

Phạm Đình Nghiệp, Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong tình hình mới, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2000

Trần Hậu Kiêm - Đoàn Đức Hiếu, Hệ thống phạm trù đạo đức học và giáo dục đạo đức cho sinh viên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004

Trần Sỹ Phán, “Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”, Luận án tiến sĩ Triết học, Học

viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 1999

Võ Minh Tuấn, Giáo dục ý thức đạo đức cho sinh viên Việt Nam hiện nay, Nxb

Thanh niên, Hà Nội, 2005

Trong các công trình, đề tài khoa học trên, hầu hết các tác giả đã đề cập tới các vấn đề như: vai trò, trách nhiệm của sinh viên trong giai đoạn hiện nay; sự cần thiết phải giáo dục đạo đức cho sinh viên; đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên hiện nay…

Tóm lại, tất cả các công trình, bài viết tạp chí, đề tài khoa học nói trên đều đã đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên, tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên và các giải pháp nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và vận dụng vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay là một vấn đề đang cần được đi sâu nghiên cứu hơn nữa

3 Mục đích và nhiệm vụ

- Mục đích nghiên cứu của luận văn:

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên

để đề ra một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức nhằm hình thành ở họ những phẩm chất đạo đức cần thiết

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ sau:

+ Phân tích rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên

+ Đánh giá những mặt tích cực cũng như những hạn chế về đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức; nguyên nhân của các thành tựu và hạn chế, yếu kém đó; nêu những yêu cầu đặt ra trong vấn đề giáo dục đạo đức

+ Đề xuất các giải pháp chủ yếu để tiếp tục nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn tác giả chỉ tập trung nghiên cứu nghiên cứu một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức; giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên; vấn đề đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức

trong giai đoạn hiện nay; đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho sinh viên đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn chủ yếu dựa trên quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đạo đức, giáo dục và giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam Ngoài ra, tác giả còn sử dụng các công trình khoa học khác có liên quan đến đề tài nhằm làm sáng tỏ tầm quan trọng, nội dung, ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam hiện nay (qua thực tế ở trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa)

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận : luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Triết học Mác - Lênin và những phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê, hệ thống hóa các tài liệu, văn bản liên quan đến đề tài

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Phương pháp phỏng vấn: trò chuyện trao đổi với sinh viên để đánh giá nhận thức, hành vi, thái độ, của sinh viên về vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức tại trường Đại học Hồng Đức

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: tìm hiểu thực trạng, nhận thức của sinh viên trường Đại học Hồng Đức thông qua các câu hỏi trắc nghiệm trên phiếu điều tra

Phương pháp xử lý thông tin: thống kê, xử lý số liệu thu thập được

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn góp phần nghiên cứu, phân tích, khái quát hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên

- Kết quả nghiên cứu của luận văn cung cấp thêm những luận cứ khoa học trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện các chương trình hành động của Hội sinh viên, Đoàn thanh niên, phòng công tác học sinh - sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa

- Ngoài ra, luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo để lồng ghép vấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên trong giảng dạy tư tưởng môn học Hồ Chí Minh ở trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Kết cấu luận văn gồm: Phần mở đầu; nội dung; kết luận; danh mục tài liệu tham khảo Phần nội dung của luận văn gồm 3 chương, 8 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH

NIÊN - SINH VIÊN 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Đạo đức

Đạo đức là một trong những hình thái sớm nhất của ý thức xã hội bao gồm những nguyên lý, quy tắc chuẩn mực điều tiết hành vi của con người trong quan hệ với người khác và với cộng đồng

Theo Từ điển Tiếng Việt, đạo đức là những tiêu chuẩn, nguyên tắc được dư luận

xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của con người đối với nhau và đối với xã hội

Ở phương Tây, danh từ đạo đức bắt nguồn từ tiếng Latinh là “mos”, “moris”, nghĩa là phong tục, tập quán Đạo đức còn có gốc từ tiếng Hy Lạp là “ethicos”, cũng

có nghĩa là thói quen, tập quán Như vậy, khi nói đến đạo đức là nói đến những thói quen, tập quán sinh hoạt và ứng xử của con người trong quan hệ cộng đồng, xã hội Thời phong kiến ở phương Tây, tư tưởng đạo đức thường xuất phát từ những tín điều trong Kinh thánh (Thiên chúa giáo) và có tác dụng nhất định trong việc điều chỉnh hành vi con người

Ở phương Đông, tư tưởng Đức trị được đề cao từ thời Xuân thu, thể hiện trong

Tứ thư, Ngũ kinh mà người đề xướng đầu tiên là Khổng tử Theo các học thuyết về đạo đức của người Trung Quốc cổ đại, đạo có nghĩa là con đường, đường đi, là đường sống của con người trong xã hội Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính và nhìn chung đức là biểu hiện của đạo, là đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý Theo đó, đạo đức chính

là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà con người phải tuân theo

Từ tầng lớp thị dân thời phong kiến, một giai cấp mới hình thành, đó là giai cấp

tư sản Với các cuộc phát kiến địa lý, các phát minh mới về công nghệ, với cuộc cải cách tôn giáo, với sự xuất hiện những thành tựu huy hoàng trong văn học - nghệ thuật, giai cấp tư sản dần dần chiếm lĩnh vũ đài chính trị, tạo ra các cuộc cách mạng tư sản, đưa nhân loại vào thời đại của văn minh Tư bản chủ nghĩa Đạo đức tư sản ra đời là một nấc thang, một sự tiến bộ vượt xa đạo đức phong kiến Nó đã kiên quyết chống lại đạo đức phong kiến - tôn giáo, đồng thời nhiệt thành đề cao tự do cá nhân trong lĩnh vực đạo đức Nhưng khi giai cấp tư sản đã củng cố được địa vị của mình thì với quan

hệ tư hữu tư bản chủ nghĩa và quan hệ thị trường theo cơ chế bóc lột giá trị thặng dư, đạo đức tư sản và hệ tư tưởng luân lý của nó đã nhanh chóng bỏ rơi những lý tưởng đạo đức đích thực được nêu ra lúc ban đầu Lịch sử và hiện trạng đạo đức tư sản đã và đang xác nhận: giữa lý luận luân lý tư sản và hiện thực đạo đức tư sản càng ngày càng cách xa nhau, trái ngược nhau Nguyên tắc đạo đức lúc này là chủ nghĩa cá nhân tư sản Cơ sở kinh tế của nguyên tắc đạo đức đó là quyền sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất được nhà nước tư sản bảo vệ

Sự ra đời và phát triển của đạo đức học mác - xít thực sự đã tạo nên một cuộc cách mạng trong lĩnh vực đời sống đạo đức xã hội Theo Mác và Ăngghen, đạo đức là hình thái ý thức xã hội phản ánh một lĩnh vực riêng biệt trong tồn tại xã hội của con người Đạo đức học mác - xít phủ nhận ất cả những quan điểm cho rằng đạo đức đứng trên và đứng ngoài lịch sử xã hội loài người Đạo đức chỉ có thể bắt nguồn từ hiện thực cuộc sống của chính con người và phục vụ trở lại cuộc sống đó Đi tìm lời giải về nguồn gốc, bản chất của đạo đức từ chính đời sống lao động của con người là cách tiếp cận khoa học nhất của đạo đức học mác - xít mà các quan điểm trước đây không có được Ph.Ănghen cho rằng: “Chung qui lại thì mọi thuyết đạo đức đã có từ trước tới nay đều là sản phẩm của tình hình kinh tế - xã hội lúc bấy giờ”[32, tr.137] Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, đạo đức xét đến cùng là sự phản ánh của các

quan hệ xã hội Giá trị đạo đức được xác định ở chỗ nó phục vụ cho tiến bộ xã hội vì hạnh phúc của con người “Đạo đức giúp cho xã hội loài người tiến lên trình độ cao hơn, thoát khỏi ách bóc lột lao động”[59, tr.371] Các Mác, Ph.Ăngghen là những người đầu tiên nêu ra khái niệm đạo đức vô sản V.I.Lênin là người đầu tiên nêu ra khái niệm đạo đức cộng sản Bàn về đạo đức cộng sản chủ nghĩa, Lênin cho rằng: “Đó

là những gì góp phần phá hủy xã hội cũ của bọn bóc lột và góp phần đoàn kết tất cả những người lao động chung quanh giai cấp vô sản đang sáng tạo ra xã hội mới của những người cộng sản”[58, tr 214] Đây là một quan niệm mang tính cách mạng và khoa học về đạo đức mà quan niệm của các tôn giáo và các nền đạo đức khác không thể đạt tới

1.1.2 Đạo đức Hồ Chí Minh

Trên cơ sở kế thừa và phát triển các giá trị đạo đức truyền thống, tinh hoa nhân loại, đứng vững trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam, Hồ Chí Minh đã tiến hành một cuộc cách mạng về đạo đức ở Việt Nam, khởi xướng xây dựng nền đạo đức mới - đạo đức cách mạng Đó là các chuẩn mực, giá trị đạo đức hướng tới giải phóng nhân dân lao động khỏi áp bức, bóc lột, đưa lại cuộc sống tự do, hạnh phúc cho tất cả mọi người Về đạo đức cách mạng, Hồ Chí Minh nói: "Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người"[12, tr.292]

Vai trò của đạo đức cách mạng: Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là cái gốc của người cách mạng: “Sức có mạng mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [17, tr.601]

Đạo đức còn là thước đo lòng cao thượng của con người: “Tuy năng lực và công việc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ; nhưng ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng” [15, tr.508] Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại cũng không lùi bước, chán nản Khi gặp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ tinh thần khiêm tốn, không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hóa

Về nội dung của đạo đức cách mạng, Người chỉ rõ:

“Quyết tâm giúp đỡ loài người ngày càng tiến bộ và thoát khỏi ách áp bức, bóc lột, luôn giữ vững tinh thần chí công vô tư - đó là đạo đức cách mạng” [tập 15, tr.508]

“Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân” [17, tr.604]

Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó là điều chủ chốt nhất

Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỷ luật của Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng

Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc

“Ra sức học tập chủ nghĩa Mác- Lênin, luôn luôn dùng tự phê bình và phê bình

để nâng cao tư tưởng và cải tiến công tác của mình và cùng đồng chí mình tiến bộ” [17, tr.603]

“Đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàn cảnh nào, cũng phải quyết tâm đấu tranh, chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu” [17, tr.606]

Nhận thức được vai trò to lớn của đạo đức, trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân Theo quan điểm Hồ Chí Minh, trong thời đại mới con người Việt Nam phải có những chuẩn mực đạo đức cách mạng: trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; luôn yêu thương, quý trọng con người, sống có tình, có nghĩa và tinh thần quốc tế trong sáng… Đây là vấn đề được

Hồ Chí Minh đề cập một cách thường xuyên, nhiều nhất Từ nội dung hẹp của các phạm trù đạo đức cũ, Hồ Chí Minh đã mở rộng, đưa vào đây những nội dung rất mới, tiến bộ, cách mạng Hồ Chí Minh là người nêu một tấm gương mẫu mực về thực hành đạo đức cách mạng để toàn Đảng, toàn dân noi theo Ở Hồ Chí Minh, đạo đức đã đạt tới sự thống nhất chặt chẽ giữa nói với làm, giữa lý luận với thực tiễn, suy nghĩ với hành động, việc công với đời tư, giữa đạo đức cách mạng với đạo đức đời thường Vì thế, Người đã trở thành biểu tượng, là tấm gương sáng ngời về đạo đức

1.1.3 Giáo dục đạo đức

Khái niệm giáo dục: cho đến nay, có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm

“giáo dục”:

Các giáo trình về giáo dục học ở Việt Nam đều cho rằng giáo dục là hiện tượng

xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người

Giáo dục còn được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách dưới ảnh hưởng của tất cả các hoạt động từ bên ngoài, được thực hiện một cách có ý thức của con người trong nhà trường, gia đình và ngoài xã hội

Giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động có mục đích xác định được tổ chức một cách khoa học (có kế hoạch, có phương pháp, có hệ thống) của các cơ quan giáo dục chuyên biệt (nhà trường) nhằm phát triển toàn diện nhân cách

Ngoài ra, giáo dục được hiểu là quá trình hình thành và phát triển nhân cách người giáo dục dưới quan hệ của những tác động sư phạm của nhà trường, chỉ liên quan đến các mặt giáo dục như: trí học, đức học, mĩ dục, thể dục, giáo dục lao động

Từ những cách hiểu đó, có thể nói “giáo dục” là lĩnh vực hoạt động của xã hội nhằm truyền đạt những kinh nghiệm xã hội - lịch sử, chuẩn bị cho thế hệ trẻ trở thành lực lượng tiếp nối sự phát triển xã hội, kế thừa và phát triển nền văn hóa của loài người

và dân tộc

Giáo dục đạo đức: là một mặt của hoạt động giáo dục nhằm hình thành cho con

người những quan điểm cơ bản nhất, những nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức cơ bản của

xã hội Nhờ đó, con người có khả năng lựa chọn, đánh giá đúng đắn các hiện tượng đạo đức xã hội, cũng như tự đánh giá suy nghĩ về hành vi của bản thân mình

Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là làm cho nhân cách của họ phát triển đúng về mặt đạo đức, tạo cơ sở để họ ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ của cá nhân với bản thân, với người khác (gia đình, bạn bè, thầy cô giáo…) với xã hội, với tổ quốc, với môi trường tự nhiên, với cộng đồng quốc tế Vì thế, công tác giáo dục đạo đức góp phần vào việc hình thành, phát triển nhân cách con người mới, phù hợp với từng giai đoạn phát triển

1.1.4 Thanh niên - sinh viên

Thanh niên, tiếp cận từ góc độ xã hội học - dân cư có thể định nghĩa là một bộ phận phức hợp của dân cư của một quốc gia - dân tộc bao gồm tất cả các cá thể ở trong

độ tuổi thông thường từ 15 đến 30 Tuy nhiên ở mỗi quốc gia, dân tộc và các thời kỳ khác nhau độ tuổi của thanh niên cũng được xác định khác nhau Ở Việt Nam hiện nay, theo luật Thanh niên quy định, độ tuổi thanh niên là từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi

Trong tầng lớp thanh niên, có thể nói sinh viên chính là lực lượng tinh túy nhất Sinh viên là những người đang theo học ở các trường đại học, cao đẳng thuộc lớp thanh niên có độ tuổi từ 18 đến 25, hoạt động chính của họ là học tập để tiếp thu kiến thức, kỹ năng chuyên môn nhằm chuẩn bị cho hoạt động nghề nghiệp sau khi ra trường Đó là những người có sức khỏe thể chất đạt đến đỉnh cao; năng động, nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm, thích giao lưu, học hỏi để nâng cao trình độ về mọi mặt, mong muốn được đóng góp cho xã hội để khẳng định bản thân

Thanh niên - sinh viên là một lực lượng xã hội đặc biệt, có vai trò rất quan trọng trong lịch sử Vì vậy, lúc sinh thời, Hồ Chí Minh dành sự quan tâm đặc biệt đến thanh niên - sinh viên Người luôn khẳng định tiềm năng, vai trò, vị trí to lớn của thanh niên - sinh viên trong sự nghiệp cách mạng Tháng 01/1946, trong thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc, Hồ Chí Minh đã viết: "Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [11, tr.194] Theo Người:

Thanh niên - sinh viên là lực lượng quyết định vận mệnh của dân tộc, sự phát triển của đất nước: "Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [12, tr.216]

Thanh niên - sinh viên là lực lượng to lớn, là đội quân xung kích trên mọi mặt trận của cách mạng, “Việc gì khó có thanh niên, ở đâu khó có thanh niên” [18, tr.18]

Thanh niên - sinh viên là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ cách mạng đi trước đồng thời là người phụ trách, dìu dắt thiếu niên nhi đồng - thế hệ thanh niên tương lai Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Đoàn thanh niên là cánh tay và đội hậu bị của Đảng, là người phụ trách dìu dắt nhi đồng"[20, tr.77]

Thanh niên - sinh viên là người xung phong vươn lên phía trước trong công cuộc phát triển kinh tế, văn hóa trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

Thanh niên - sinh viên là lực lượng cơ bản trong bộ đội, công an và quân dân tự

vệ, đang hăng hái giữ gìn trật tự, trị an, bảo vệ Tổ quốc

Tiềm năng của thanh niên - sinh viên là vô cùng to lớn Để khơi dậy và phát huy mạnh mẽ tiềm năng đó, trước hết cần phải tập hợp thanh niên - sinh viên trong một tổ chức cách mạng Người khẳng định: "Thanh niên ta rất hăng hái Ta biết tập hợp lòng hăng hái đó lại và dìu dắt đúng đắn thì thanh niên sẽ thành một lực lượng rất mạnh mẽ” [14, tr.331]

Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, thanh niên - sinh viên có một vị trí, vai trò vô cùng to lớn trong tiến trình lịch sử dân tộc và sự nghiệp cách mạng Thanh niên -

sinh viên là một trong những lực lượng luôn luôn hăng hái, xung phong đi đầu, sẵn

sàng vượt qua mọi khó khăn gian khổ, nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao phó Trong cách mạng dân tộc dân chủ, họ luôn là lực lượng xung kích cống hiến tuổi thanh xuân cho sự nghiệp đấu tranh, giành độc lập, tự do cho Tổ quốc Người chỉ ra rằng, chỉ có thể giành độc lập dân tộc khi giác ngộ được quần chúng nhân dân, mà trước hết là thức tỉnh, giác ngộ thanh niên - sinh viên hướng cuộc đấu tranh của họ đi đúng quỹ đạo của cách mạng vô sản, từ đó thức tỉnh dân tộc Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, thanh niên - sinh viên là người đi đầu trong nắm bắt khoa học, công nghệ, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, góp phần phát triển kinh tế và văn hóa

Họ là nguồn xung lực mạnh mẽ của đất nước, là một trong những lực lượng quan trọng

của cách mạng Vận mệnh của dân tộc, tương lai của đất nước tùy thuộc vào phẩm chất và bản lĩnh của thanh niên - sinh viên

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 1.2.1 Tầm quan trọng của giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên

Nhận thức rõ vai trò to lớn của thanh niên - sinh viên: là lực lượng có ý nghĩa chiến lược, quyết định sự phát triển của đất nước, trong quá trình lãnh đạo cách mạng,

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm vấn đề giáo dục cho thanh niên - sinh viên

Trong công tác giáo dục, Hồ Chí Minh coi trọng cả “đức” lẫn “tài”, đào tạo thanh niên - sinh viên thành những con người toàn diện, vừa "hồng" vừa "chuyên", đáp

ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng Theo Người, đạo đức là gốc, là nền tảng của

người cách mạng Hồ Chí Minh nói: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không

có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [12, tr 292]; “Có đạo đức cách mạng thì mới hy sinh tận tụy với cách mạng, mới lãnh đạo được quần chúng đưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn” [13, tr 360]

Đạo đức trở thành vũ khí sắc bén, mạnh mẽ trong cuộc đấu tranh cho các giá trị phổ quát: độc lập, tự do, của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân Thông qua các tiêu chí đạo đức, mỗi con người phấn đấu xây dựng đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội Sự nghiệp xây dựng đất nước là một quá trình khó khăn, gian khổ, phức tạp và lâu dài Vì vậy, mỗi thanh niên sinh viên trước hết cần phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng thì mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang

1.2.2 Nội dung giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên

Giáo dục phẩm chất đạo đức trung với nước, hiếu với dân

Trong mối quan hệ đạo đức thì mối quan hệ giữa mỗi con người, mỗi công dân với đất nước, với nhân dân, với dân tộc là mối quan hệ lớn nhất Bởi vậy, trong giáo dục đạo đức cách mạng, phẩm chất đạo đức quan trọng hàng đầu mà Hồ Chí Minh quan tâm giáo dục là làm cho thanh niên - sinh viên “nhận rõ phải, trái Giữ vững lập trường.Tận trung với nước Tận hiếu với dân” [15, tr 354]

Trung, hiếu là những khái niệm đã có trong tư tưởng đạo đức truyền thống Việt Nam

và phương Đông Theo quan niệm truyền thống, trung là trung quân, là trung thành với vua, mà vua là biểu tượng của chế độ phong kiến, nên trung cũng đồng thời là trung thành với chế độ phong kiến Còn chữ hiếu trong xã hội phong kiến là lòng kính yêu và biết ơn, là bổn phận làm con, cháu phải phụng dưỡng và hiếu thảo với bố mẹ, ông bà, với những quan niệm hà khắc: “phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu”, “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” Phẩm chất “trung”, “hiếu” có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó hiếu là gốc của trung, trung lại là đầu mối, rường cột của cả hệ thống phẩm chất đạo đức phong kiến Như vậy, trong đạo đức phong kiến, Chữ “trung”, “hiếu” chỉ phản ánh mối quan hệ hạn hẹp giữa cá nhân với cá nhân, bó hẹp trong khuôn khổ, phạm vi gia đình; mang tính thụ động, một chiều,chỉ đòi hỏi bầy tôi, kẻ dưới phục vụ lợi ích bề trên

Hồ Chí Minh đã kế thừa những giá trị truyền thống “trung”, “hiếu” của dân tộc

và đưa vào đó một nội dung mới mang bản chất cách mạng, khoa học

Trung với nước, Hồ Chí Minh gạt bỏ cái hạn chế cốt lõi trong đạo đức cũ là lòng trung thành tuyệt đối với chế độ phong kiến mà vua là đại diện Theo Người, phẩm chất đạo đức mới - đạo đức cách mạng không phải là sự trung thành với một cá

nhân, hay thiểu số những kẻ thống trị mà phải là “trung với nước” Đó là: Thanh niên -

sinh viên phải luôn đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng lên trên hết, trước hết: “cái gì trái với quyền lợi của tổ quốc, chúng ta kiên quyết chống lại” [15, tr.178]; là quyết tâm suốt đời phấn đấu cho mục tiêu lý tưởng của Đảng, của cách

mạng, sẵn sàng hy sinh cả tính mạng mình cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; là phấn đấu thực hiện tốt mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Người chỉ rõ: "Đạo đức cách mạng là ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng; hết sức trung thành phục vụ giai cấp công nhân và nông dân lao động” [17, tr.605]

Hiếu với dân, Hồ Chí Minh đưa vào đạo “hiếu” một nội dung mới, rộng lớn hơn: từ hiếu với cha mẹ đến hiếu với nhân dân Theo Người, nước là nước của dân và dân là chủ nhân của nước Vì vậy, trung với nước trước hết là trung thành với nhân dân, với lợi ích của nhân dân Hiếu với dân là thanh niên - sinh viên phải kính trọng, thương yêu nhân dân; chăm lo, bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, “việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh” [11, tr.65] Thanh niên - sinh viên phải có thái độ đúng đắn, đấu tranh chống lại mọi biểu hiện sách nhiễu, gây phiền hà cho nhân dân: “việc gì hay người nào phạm đến lợi ích chung của nhân dân, chúng ta kiên quyết chống lại” [15, tr.178], làm cho dân phấn khởi tin tưởng vào chế độ xã hội chủ nghĩa

Để phấn đấu đạt tới chuẩn mực đạo đức “trung với nước, hiếu với dân”; Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: Trước hết, thanh niên - sinh viên cần phải có chí khí cách mạng Khái niệm "chí khí" được Hồ Chí Minh đề cập nhiều lần trong các tác phẩm của mình, có thể tách ra làm hai phần đó là "chí" và "khí"

"chí khí cách mạng" Con đường đem lại sự ấm no, hạnh phúc cho nhân dân còn nghìn điều muôn loại phức tạp khó khǎn Vì vậy, thế hệ trẻ chúng ta phải luôn nâng cao chí khí cách mạng để trong bất kì tình huống nào cũng quyết tâm vượt qua khó khǎn, hoàn thành nhiệm vụ: "Trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khǎn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng"[19, tr.619]

Cùng với quá trình nâng cao chí khí cách mạng, điều kiện không thể thiếu nhằm thể hiện chuẩn mực đạo đức “trung với nước, hiếu với dân” là “phải luôn xác định ý thức tự tu dưỡng, rèn luyện nâng cao giác ngộ lý tưởng cách mạng” [50, tr.122]

Con người không thể sống mà không có lí tưởng Lí tưởng thôi thúc con người hành động để thỏa mãn các nhu cầu, lợi ích Thanh niên - sinh viên có giác ngộ lí tưởng mới giúp họ hiểu lí tưởng đó cao đẹp như thế nào, mới xây dựng cho họ niềm tin vào chủ nghĩa xã hội và lí tưởng cách mạng Lý tưởng cao đẹp mà chúng ta đang phấn đấu thực hiện đã được Hồ Chí Minh xác định: kết hợp chặt chẽ độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội Bác khuyên nhủ thanh niên - sinh viên: “Chúng ta không một phút nào được quên lý tưởng cao cả của mình là phấn đấu cho tổ quốc hoàn toàn độc lập, làm cho chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản hoàn toàn thắng lợi trên Tổ quốc ta và trên toàn thế giới"[19, tr.467] Giác ngộ lí tưởng cách mạng cho thanh niên - sinh viên còn

là làm cho họ thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc thực hiện lí tưởng , đồng thời có quan điểm và hành động đúng đắn để biến lí tưởng thành hiện thực Giác ngộ lí tưởng cách mạng và thực hiện bằng được lí tưởng cao đẹp đó bằng tất cả nhiệt tình, ý chí, tài nǎng, trí tuệ của tuổi trẻ, lấy phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân làm lẽ sống cao quý của mình - đó là mục tiêu phấn đấu của thanh niên sinh viên hiện nay

Trong giáo dục lí tưởng cách mạng cho thanh niên - sinh viên, giáo dục tình cảm cách mạng là một trong những nội dung đặc biệt quan trọng Đó là giáo dục lòng tin yêu đối với Đảng, với giai cấp công nhân, với nhân dân lao động, với chế độ xã hội chủ nghĩa

Giáo dục các phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là những phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hàng ngày của mọi người, là đại cương đạo đức của Hồ Chí Minh Giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên - sinh viên, Hồ Chí Minh rất chú trọng đến việc giáo dục những phẩm chất đạo đức: cần, kiệm, liêm chính, chí công, vô tư

Hồ Chí Minh cũng kế thừa những khái niệm cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô

tư từ đạo đức phương Đông và đạo đức truyền thống Việt Nam Tuy nhiên Người chỉ

ra rằng giai cấp phong kiến nêu ra cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư nhưng không bao giờ làm mà bắt nhân dân tuân theo, phụng sự quyền lợi cho chúng Còn ngày nay chúng ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư thì cán bộ phải gương mẫu thực hiện cho nhân dân noi theo để làm cho ích nước lợi dân

Cần: là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao; lao động có tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm

Với thanh niên - sinh viên, cần là siêng học, siêng nghĩ đến siêng làm, siêng hoạt động, siêng học hỏi đồng chí, đồng nghiệp, học hỏi nhân dân; hăng hái thi đua trong lao động sản xuất; ra sức học tập nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, khoa học

kỹ thuật và quân sự để cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhân dân

Cần không phải chỉ thuần tuý là cần cù làm việc mà quan trọng hơn là phải có chất lượng, có hiệu quả, có năng suất cao Vì vậy, thanh niên - sinh viên phải hiểu rằng chữ cần bao giờ cũng phải gắn với trí sáng tạo, với phương pháp, lề lối làm việc khoa học: “Muốn cho chữ cần có nhiều kết quả hơn, thì phải có kế hoạch cho mọi công việc Nghĩa là phải tính toán cẩn thận, sắp đặt gọn gàng” [13, tr.118]

Rèn luyện đức “cần”, thanh niên - sinh viên phải chống tâm lý ham sung sướng

và tránh khó nhọc; chống lười biếng, chống thói xem khinh lao động, nhất là lao động chân tay Vì đó là những thói xấu kìm hãm chí tiến thủ của thanh niên - sinh viên

Kiệm: là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi

Hồ Chí Minh nhấn mạnh và đề cao 4 loại tiết kiệm: đó là tiết kiệm tiền, tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm nguyên, nhiên, vật liệu, tiết kiệm thời giờ Thanh niên - sinh viên học trong trường học phải biết tiết kiệm giấy, mực; không lãng phí thời gian cho những hoạt động vô ích; phải tích cực học tập và học cho thật tốt Trong sản xuất thanh niên sinh viên phải tiết kiệm nguyên, vật liệu; tự nguyện, tự giác giữ kỷ luật lao động, không đi muộn về sớm; biết phát huy sáng kiến kinh nghiệm, cải tiến kỹ thuật để tăng năng suất lao động… Tiết kiệm là phải kiên quyết không xa xỉ, đồng thời, phải biết cách tổ chức thì tiết kiệm mới có hiệu quả

Liêm: là trong sạch, không tham lam Thực hiện chữ liêm, Người chỉ rõ: “Thanh niên cần phải chống tâm lý tự tư tự lợi, chỉ lo lợi ích riêng và sinh hoạt riêng của mình” [15, tr.265] Thanh niên sinh viên phải luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân, không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước và của nhân dân: “Không tham địa vị Không tham tiền tài Không tham sung sướng Không ham người tâng bốc mình

Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hoá Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ” [12, tr.292]

Chính, là không tà, ngay thẳng, đứng đắn Thanh niên - sinh viên thực hiện phẩm chất đạo đức này thì cần phải:

Đối với mình: không tự cao, tự đại, luôn chịu khó học tập, cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát huy điều hay, sửa đổi điều dở

Đối với người: không nịnh hót người trên, không xem khinh người dưới,luôn giữ thái độ chân thành khiêm tốn, đoàn kết thật thà không dối trá, lừa lọc

Đối với việc: phải đặt việc công lên trên, lên trước việc riêng, việc thiện dù nhỏ mấy cũng làm, việc ác dù nhỏ mấy cũng tránh Mỗi ngày cố làm một việc lợi cho nước, cho dân

Chí công vô tư: Về Chí công vô tư, Hồ Chí Minh chỉ rõ cho thanh niên - sinh

viên: đem lòng chí công vô tư mà đối với người, với việc; "Có khó nhọc thì mình nên

đi trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau"[17, tr.400]; phải “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ” [17, tr.603] Như vậy, chí công vô tư là thanh niên - sinh viên phải ham làm những việc ích quốc lợi dân, không màng địa vị, không màng công danh vinh hoa phú quý

Theo Hồ Chí Minh đối lập với chí công vô tư là chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa

cá nhân là lối sống ích kỷ chỉ thấy lợi ích riêng của mình, không thấy lợi chung của tập thể Về vật chất thì chỉ muốn hưởng thụ, công việc làm thì không dám xung phong Và thực hành chí công vô tư là nêu cao chủ nghĩa tập thể, nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân

Đối với thanh niên - sinh viên, khi có được học thức thường có biểu hiện tư tưởng tiểu tư sản Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tư tưởng tiểu tư sản là cái gì? Nó là cá nhân chủ nghĩa Cá nhân chủ nghĩa nó đẻ ra tư tưởng danh lợi, chỉ muốn làm ông này ông khác, bà này bà khác Rồi tư tưởng danh lợi lại đẻ ra con nó, rồi con nó lại đẻ ra cháu nó… tức là hai cái khinh: khinh lao động chân tay và khinh người lao động chân tay và hai cái sợ là: sợ khó nhọc và sợ khổ” [17, tr.399] Chủ nghĩa cá nhân là lực cản đối với năng lực sáng tạo của thế hệ trẻ Vì vậy, thanh niên sinh viên phải tự học tập rèn luyện nâng cao nhận thức hiểu biết, hoàn thiện thế giới quan, nhân sinh quan cộng sản; kiên quyết chống những biểu hiện tư tưởng tiểu tư sản trong bản thân mình, để không ngừng tiến bộ

Hồ Chí Minh cũng lưu ý rằng: “Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là giày xéo lên lợi ích cá nhân” [17, tr.610] Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống riêng của bản thân và của gia đình mình Nếu như lợi ích cá nhân đó không trái với lợi ích tập thể thì không phải là xấu Chế độ xã hội chủ nghĩa là chế độ đảm bảo cho con người được tự do phát triển về mọi mặt Vì vậy bên cạnh việc thừa nhận lợi ích xã hội, chúng ta không bao giờ vứt bỏ lợi ích cá nhân mà phải bảo đảm cho lợi ích cá nhân mang nội dung đúng đắn, chính đáng của con người Điều này đòi hỏi thanh niên sinh viên phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích của mình với lợi ích tập thể xã hội, phải biết làm cho lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể, xã hội phát triển hài hoà

Hồ Chí Minh chỉ rõ mối quan hệ biện chứng giữa các phẩm chất trên: Cần,

kiệm, liêm, chính là “tứ đức” của một con người, thiếu một đức thì không thành người

Thực hành cần, kiệm, liêm, chính, sẽ đi đến chí công vô tư và ngược lại, chí công vô tư một lòng một dạ vì nước vì dân thì nhất định thực hiện cần, kiệm, liêm, chính Người yêu cầu thanh niên - sinh viên phải luôn trau dồi đạo đức cách mạng, thực hiện cần kiệm trong lao động, học tập, công tác; chống lãng phí xa hoa; chống kiêu căng, tự mãn, có đời tư trong sáng “vị công vong tư"

Giáo dục lòng yêu thương con người

Giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên - sinh viên, Hồ Chí Minh quan tâm giáo dục lòng yêu thương con người, bởi vì đó là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất của con người yêu thương con người, yêu thương nhân dân, thanh niên - sinh viên mới chấp nhận mọi gian khổ hy sinh để đem lại độc lập, tự do, cơm no áo ấm

và hạnh phúc cho con người Nếu không có tình yêu thương thì không thể nói đến cách mạng, càng không thể nói đến chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Người viết:

"Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao

nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được"[19, tr.668]

Tình yêu thương con người là tình cảm rộng lớn, được thể hiện trong các mối quan hệ bạn bè, thầy trò, đồng chí, đồng bào trong quan hệ hàng ngày Nó đòi hỏi mỗi thanh niên sinh viên: luôn chặt chẽ, nghiêm khắc với mình, độ lượng đối với người

khác; có thái độ tôn trọng con người, biết cách nâng con người lên chứ không phải hạ thấp, vùi dập con người; có thái độ khoan dung, độ lượng với những người có sai lầm

khuyết điểm, "phải biết làm cho phần tốt ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi” [20, tr.672] Yêu thương con người đồng thời luôn gắn liền với hành động cụ thể: mang lại cơm ăn, áo mặc, trả lại nhân phẩm cho con

người; phấn đấu vì độc lập của tổ quốc, tự do, hạnh phúc của nhân dân

Giáo dục tinh thần quốc tế trong sáng, thuỷ chung

Đạo đức cách mạng của thanh niên - sinh viên còn được thể hiện ở tinh thần quốc tế trong sáng, thuỷ chung Theo Hồ Chí Minh, tinh thần quốc tế trong sáng là phẩm chất, là yêu cầu đạo đức của mỗi người Việt Nam trong mối quan hệ rộng lớn, vượt qua phạm vi quốc gia, dân tộc Đó là tinh thần đoàn kết quốc tế vô sản mà Hồ Chí Minh đã nêu lên: Bốn phương vô sản đều là anh em Sự đoàn kết ấy là nhằm những mục tiêu lớn của thời đại là hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; dựa trên cơ sở bình đẳng và kết hợp giữa lợi ích quốc gia với lợi ích quốc tế

Người đòi hỏi thanh niên - sinh viên phải luôn luôn quan tâm đến tình hình thế giới: “Phải chú ý đến tình hình thế giới, vì nước ta là một bộ phận của thế giới, mọi việc trên thế giới đều có quan hệ với nước ta, việc gì trong nước ta cũng quan hệ với thế giới” [15, tr.265] Thanh niên - sinh viên cần quan tâm đến cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản các nước, của các dân tộc; góp phần mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tăng cường đoàn kết, hữu nghị và hợp tác với thanh niên - sinh viên các nước, thực hiện

nhiệm vụ đối ngoại của Đảng; đóng góp tích cực vào phong trào thanh niên - sinh viên thế giới Đồng thời phải chống lại mọi sự chia rẽ, hằn thù, bất bình đẳng và phân biệt

chủng tộc; chống chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, sô vanh, chủ nghĩa bành trướng, bá quyền

1.2.3 Phương pháp giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên

Học phải đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tiễn

Hồ Chí Minh chỉ ra rằng: Lý luận mà không liên hệ với thực tế là lý luận suông,

đó là lý luận xa rời không giúp ích gì cho thực tế cuộc sống Vì thế, Theo Người, để công tác giáo dục thanh niên - sinh viên đạt hiệu quả cao thì phải biết kết hợp chặt chẽ

giữa học và hành, lý luận và thực tiễn Người nói: "Lý luận cốt để áp dụng vào công

việc thực tế Lý luận mà không áp dụng vào công việc thực tế là lý luận suông Dù xem được hàng ngàn, hàng vạn quyển lý luận, nếu không biết đem ra thực hành, thì khác nào một cái hòm đựng sách"[12, tr.274]

Đạo đức nảy sinh từ hoạt động thực tiễn, mà chủ yếu là lao động sản xuất và đấu tranh cách mạng Trong hoạt động thực tiễn, thanh niên - sinh viên sẽ được rèn luyện, trưởng thành, tự khắc phục dần những nhược điểm về sự thiếu từng trải, thiếu kinh nghiệm sống, làm nảy nở sự hiểu biết lẫn nhau, thông cảm lẫn nhau; vừa bồi dưỡng lý tưởng, tình cảm cách mạng, vừa trang bị cho họ những kinh nghiệm quý báu rút ra từ cuộc sống, dần dần hình thành được những phẩm chất đạo đức cần thiết Do

đó, Hồ Chí Minh cho rằng quá trình giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên là quá trình tổ chức hướng dẫn họ hoạt động trong thực tiễn và xem đây là một phương pháp giáo dục có hiệu quả nhất Người khẳng định: không phải chỉ ở tại nhà trường, có lên lớp, mới học tập, tu dưỡng, rèn luyện và tự cải tạo được Trong mọi hoạt động cách mạng, chúng ta đều có thể và đều phải học tập, tự cải tạo Thời kỳ hoạt động bí mật, thời kỳ khởi nghĩa, thời kỳ kháng chiến và ngày nay công việc xây dựng miền Bắc tiến dần lên chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất nước nhà đều là những trường học

rất tốt cho chúng ta rèn luyện đạo đức cách mạng

Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức

Nói đi đôi với làm là phương pháp quan trọng, được Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo từ nguyên tắc lý luận gắn liền với thực tiễn của Chủ nghĩa Mác - Lênin Đối với con người, trong đó có thanh niên - sinh viên, lời nói phải đi đôi với việc làm thì mới đem lại hiệu quả thiết thực cho chính bản thân và có tác dụng đối với người khác Nếu nói nhiều, làm ít, nói mà không làm, hơn nữa, nói một đằng, làm một nẻo thì chỉ đem lại hiệu quả phản tác dụng mà thôi Nói mà không làm gọi là đạo đức giả Có thể khẳng định rằng, nội dung “Nói đi đôi với làm” là một trong những biện pháp căn bản nhất, thực tiễn nhất nhằm ngăn ngừa, khắc phục bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều, chỉ

có nói mà không làm

Nói đi đôi với làm phải gắn với nêu gương về đạo đức Hồ Chí Minh cho rằng, giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên không chỉ đóng khung trong những bài diễn văn tuyên truyền khô khan, kém hiệu quả mà cần phải biết sáng tạo các hình thức giáo dục phong phú, đa dạng Thanh niên - sinh viên luôn có tinh thần vươn tới cái đẹp, luôn ngưỡng mộ các thần tượng Vì vậy, nêu gương người tốt việc tốt trong quần chúng, trong thanh niên, sinh viên để giáo dục lẫn nhau là một phương pháp vừa sinh động vừa có sức thuyết phục cao: “Lấy gương người tốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng,

xây dựng con người mới, cuộc sống mới” [20, tr.672]

Nêu gương về đạo đức phải diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi Trong gia đình, đó là tấm gương của bố mẹ đối với con cái, của anh chị đối với các em, của ông bà đối với con cháu; trong nhà trường, đó là tấm gương của thầy cô giáo đối với học sinh; trong tổ chức, tập thể là tấm gương của người lãnh đạo, của cấp trên đối với cấp dưới; trong xã hội là tấm gương của người này đối với người kia, của thế hệ trước đối với thế hệ sau…

Thực hiện giáo dục bằng việc nêu gương, Người chủ trương tổ chức các Đại hội liên hoan tuyên dương, trao tặng huy hiệu cho các tập thể và cá nhân anh hùng, chiến sĩ thi đua có nhiều thành tích xuất sắc trong chiến đấu, lao động sản xuất để động viên, cổ vũ sự phấn đấu, rèn luyện của thanh niên - sinh viên Mặt khác, Người còn nhắc nhở các cơ quan truyền thông đại chúng phải chú ý phát hiện và kịp thời đưa các tin, bài về người tốt việc tốt để tuyên truyền, giáo dục thanh niên - sinh viên

Xây đi đôi với chống, phải tạo thành phong trào quần chúng rộng rãi

Với Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên - sinh viên còn phải kết hợp chặt chẽ giữa xây với chống Xây là xây dựng, đề ra những chuẩn mực, giá trị mới, tiến bộ, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội để định hướng cho mọi người Bên cạnh đó, phải không ngừng chống lại những cái xấu, cái sai, cái vô đạo đức,

là biểu hiện của tàn dư đạo đức, lối sống cũ còn rơi rớt và những tiêu cực mới phát sinh Người dạy: “Thanh niên cần phải chống tâm lý tự tư tự lợi, chỉ lo cho lợi ích riêng và sinh hoạt riêng của mình Chống tâm lý ham sung sướng và tránh khó nhọc Chống thói xem khinh lao động, nhất là lao động chân tay Chống lười biếng, xa xỉ Chống cách sinh hoạt ủy mị Chống kiêu ngạo, giả dối, khoe khoang” [15, tr.265] Xây

đi đôi với chống, muốn chống phải xây, chống nhằm mục đích xây

Để xây và chống có kết quả phải tạo thành phong trào quần chúng rộng rãi đấu tranh cho sự trong sạch, lành mạnh về đạo đức Phải tổ chức cho thanh niên - sinh viên tham gia vào các cuộc vận động lớn, các cuộc đấu tranh chống các tệ nạn xã hội của Đảng, của Nhà nước ta trong công nghiệp, nông nghiệp, trong việc thực hành tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí… Vì vậy, Bác Hồ đã theo dõi và cho những chỉ thị quý báu để uốn nắn phong trào thanh niên - sinh viên ta trước đây như phong trào Lao động kiến thiết Tổ quốc, Xung phong tình nguyện vượt mức kế hoạch 5 năm lần thứ nhất,

Ba sẵn sàng…

Kết hợp các hình thức giáo dục gia đình, nhà trường và xã hội

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và toàn xã hội Sự cần thiết của việc phối hợp này được

Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn Giáo dục trong nhà trường dù tốt đến mấy, nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn ” [16, tr.591] Phát biểu tại buổi lễ khai mạc Trường Đại học nhân dân Việt Nam, Người yêu cầu: “Trường đại học, gia đình

và đoàn thể thanh niên phải liên hệ chặt chẽ trong việc giáo dục thanh niên” [15, tr.266]

Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò của giáo dục gia đình, vì gia đình là nơi thanh niên sinh viên được sinh ra, lớn lên và hình thành nhân cách của mình Ảnh hưởng giáo dục của gia đình đối với thanh niên - sinh viên là sớm nhất Chính tình yêu thương, tấm gương cùng với những lời khuyên bảo của ông bà, cha mẹ, anh chị… đã ảnh hưởng rất lớn đến việc định hướng nhân cách cho thanh niên - sinh viên Thông qua giáo dục gia đình, thế hệ trẻ được tiếp nhận các giá trị đạo lý, lối sống, kỷ cương, các giá trị xã hội

Ngoài mối quan hệ với những người thân trong gia đình, thanh niên - sinh viên còn có những mối quan hệ với xã hội như: với thầy cô, bạn bè… Thông qua các mối quan hệ đó, thanh niên - sinh viên tiếp tục nhận được sự giáo dục từ nhà trường, từ xã hội Do đó, kết quả giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên cũng tùy thuộc rất nhiều vào sự tham gia tích cực, sự giúp đỡ thiết thực và sự giác ngộ về trách nhiệm đối với giáo dục của các ngành, các cấp ủy Đảng, chính quyền, nhà trường và của các lực lượng xã hội Cùng với gia đình, nhà trường, xã hội phải thật sự quan tâm và tạo mọi điều kiện tốt nhất để thanh niên - sinh viên hoàn thiện nhân cách; phát hiện và kịp thời uốn nắn những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức và hành vi của thanh niên - sinh viên

Phát huy ý thức tự giáo dục, tự rèn luyện, tu dưỡng đạo đức suốt đời của thanh niên sinh viên

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục là sự thống nhất biện chứng giữa hai quá trình: giáo dục và tự giáo dục Theo Người, khi mặt tự giáo dục thực sự được đặt ra ở mỗi người thì việc giáo dục mới có hiệu quả và chắc chắn Đối với vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên, nếu chỉ chú ý đến mặt giáo dục mà không biết khéo léo kết hợp với hướng dẫn, khuyến khích để thanh niên - sinh viên tự học tập, tự tu dưỡng rèn luyện thì hiệu quả giáo dục sẽ không cao Vì vậy, người khuyên nhủ thanh niên - sinh viên phải luôn luôn “tự cải tạo để tiến bộ mãi” [17, tr.672] Để có được đạo đức trong sáng, lối sống lành mạnh thanh niên - sinh viên phải có dũng khí dám thừa nhận

và kiên quyết đấu tranh với những thói hư, tật xấu của bản thân, đồng thời không ngừng học tập, trau dồi đạo đức cách mạng

Tu dưỡng, rèn luyện đạo đức không phải là việc ngày một ngày hai mà là việc làm suốt đời Bởi vì cái ác, cái xấu luôn tiềm ẩn trong mỗi người, nếu sao nhãng việc

tu dưỡng thì nó có dịp sinh sôi, nảy nở lấn át và che mất cái thiện, cái tốt của con người Do đó, muốn tự học thành công thì phải kiên trì, bền bỉ; phải có kế hoạch sắp xếp thời gian khoa học và quan trọng là phải có phương pháp học tập phù hợp đúng đắn Người hướng dẫn thanh niên - sinh viên phải học ở trường, ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân; phải có thái độ nghiêm túc, khiêm tốn, thật thà trong học tập, không giấu dốt, điều chưa biết thì hỏi; phải đào sâu suy nghĩ; phải học suốt đời…

Tiểu kết chương 1

Có thể nói, giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên - sinh viên là một trong những nội dung quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh Từ sự nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của đạo đức và vai trò to lớn của thanh niên - sinh viên, Hồ Chí Minh chỉ ra rằng: để hoàn thành tốt vai trò là người chủ nước nhà, thanh niên - sinh viên phải được giáo dục một cách toàn diện, nhưng trước hết, họ phải là những con người gương mẫu về đạo đức, có lý tưởng, tình cảm cách mạng cao đẹp Do đó, Người yêu cầu Ðảng, Nhà nước và xã hội phải chăm lo bồi dưỡng, giáo dục những phẩm chất đạo đức cách mạng cho thanh niên - sinh viên, đào tạo họ trở thành những con người vừa hồng, vừa chuyên

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên bao gồm các quan điểm sâu sắc về tầm quan trọng của giáo dục đạo đức thanh niên - sinh viên; về nội dung giáo dục đạo đức: giáo dục các phẩm chất đạo đức cách mạng trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; lòng yêu thương đối với con người; tinh thần quốc tế trong sáng; về phương pháp giáo dục đạo đức, giúp thanh niên sinh viên xây dựng những phẩm chất đạo đức mới, đáp ứng được các yêu cầu của sự nghiệp cách mạng Những tư tưởng đó chứa giá trị nhân văn cao cả, ý nghĩa

xã hội rộng lớn và nội dung chính trị - đạo đức sâu sắc Đây chính là kim chỉ nam về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên ở Việt Nam, là cơ sở lý luận để chúng ta tiếp tục thực hiện sự nghiệp giáo dục đạo đức thanh niên - sinh viên nhằm tạo ra nguồn sức mạnh to lớn để thực hiện thắng lợi công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn hiện nay