Lý do chọn đề tài Trong thời gian qua, từ năm học 2008-2009; 2011- 2012; 2013-2014; 2014-2015; cá nhân tôi được phân công bồi dưỡng học sinh giỏi khối 9, có lúc cả khối 12 môn lịch sử tạ
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Trong thời gian qua, từ năm học 2008-2009; 2011- 2012; 2013-2014; 2014-2015;
cá nhân tôi được phân công bồi dưỡng học sinh giỏi khối 9, có lúc cả khối 12 môn lịch
sử tại trường THCS& THPT Hà Trung, trong quá trình dạy gặp rất nhiều khó khăn như: Chưa phát hiện ra đối tượng học sinh yêu thích môn lịch, đa số học sinh xem đây
là môn phụ, theo xu hướng chung của xã hội các em lại suy nghĩ nếu thi đậu Đại học
ra trường khó xin việc hơn các môn tự nhiên, chưa nói tới trường của chúng tôi gồm hai cấp khác nhau, tâm lí các em cũng khác, khi lựa chọn được học sinh các em lại muốn bỏ học nhất là lúc gặp những câu, bài khó, mang tính chất tư duy, sáng tạo, chứ đừng nói gì tới những chuyên đề dài
Nhưng bên cạnh đó vẫn có những học sinh yêu thích, muốn đăng kí học bồi dưỡng, để có cơ hội thi cấp trường, các cấp khác
Chính vì thế tôi luôn trăn trở, tìm hiểu các giải pháp dạy phù hợp với tâm lý học sinh, giúp cho giờ học sống động hơn, kiến thức đọng lại trong học sinh lâu hơn Qua thực tế cho thấy khó nhất là khi dạy một chuyên đề dài, quả thực đây là một công tác khó khăn và lâu dài, đòi hỏi mất nhiều công sức của thầy và trò, nhất là khi dạy phần lịch sử giữa kháng chiến, kiến quốc thời kỳ chống Pháp, phần lịch sử này ở trường trung học cơ sở, phổ thông thường dạy theo từng bài, chia ra các nội dung khác nhau
Như vậy từ các thực trạng trên tôi đã quyết định chọn đề tài: Nâng cao chuyên đề: “ Đảng giải quyết quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc trong chống Pháp” qua công tác BDHSG.
Trên đây là một số chia sẽ, đồng thời cũng là vấn đề cần thiết của môn lịch sử và sau này chính chuyên đề này là hành trang cần thiết để các em vào học Đại học và sau Đại học
2 Mục đích nghiên cứu
Đề tài làm sáng tỏ một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức về chuyên đề trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Từ đó đưa ra một số giải pháp cụ thể, vai trò, mục đích của các giải pháp sau khi tiến hành và các bài học có tính định hướng cho học sinh nhằm nâng cao nhận thức về chuyên đề, có khả năng áp dụng trong thời gian bồi dưỡng tiếp theo
Trang 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
- Học sinh giỏi khối 9
- Nâng cao chuyên đề: “ Đảng giải quyết quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc
trong chống Pháp” qua công tác BDHSG
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Thời gian: Từ năm 1945 – 1954
- Đề tài nghiên cứu thời kỳ chống pháp, về việc “ Đảng giải quyết quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc trong chống Pháp” qua công tác BDHSG Được áp dụng trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
4 Phương pháp nghiên cứu
Quán triệt quan điểm, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh, đề tài chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử nhằm khôi phục lại bức tranh chân thực về quá trình “ Đảng giải quyết quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc trong chống Pháp” qua công tác BDHSG, kết hợp với phương pháp logic để đánh giá, khái quát nội dung vấn đề cần nghiên cứu
Ngoài ra còn kết hợp các phương khác như: Phương pháp đối chiếu, so sánh, khảo sát thực tế…để làm rõ vấn đề
Trang 3II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Những vấn đề lý luận chung
1.1 Khái niệm
Theo quan điểm triết học Mác- Lê Nin; nhận thức được định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào bộ óc con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn[9]
Theo từ điển tiếng Việt: Kháng chiến là sự chiến đấu chống quân xâm lược, đây chính
là cuộc chiến tranh chính nghĩa để bảo vệ chính quyền cách mạng[10]
Theo từ điển tiếng Việt: kiến quốc là dựng nước hiểu theo nghĩa rộng đây chính
là quá trình xây dựng đất nước một cách toàn diện, vững chắc[10]
Vậy kháng chiến và kiến quốc là quá trình thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ quan trọng: vừa chiến đấu vừa bảo vệ tổ quốc chống lại sự xâm lược của kẻ thù, vừa xây dựng và củng cố chính quyền để tạo sức mạnh tổng hợp hoàn thành những mục tiêu đề
ra Kháng chiến và kiến quốc có mối quan hệ biện chứng, có tác động qua lại và phụ thuộc chặt chẽ với nhau
1.2 Cơ sở lý luận
Cơ sở lý luận của kháng chiến, kiến quốc của Đảng ta chính là dựa vào chủ nghĩa Mác- Lênin và quan điểm Hồ Chí Minh về chiến tranh cách mạng và xây dựng
và củng cố Nhà nước trong chiến tranh
Chiến tranh là những hiện tượng lịch sử - chính trị xã hội có nguyên nhân và quy luật chung Chiến tranh được thể hiện bằmg đấu tranh vũ trang giữa các nước hoặc liên minh giữa các nước, giữa các giai cấp đối kháng, các sắc tộc, tôn giáo nhằm đạt được mục đích nhất định
Trong tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước,
Mác- Ăngghen đã khẳng định, trong thời nguyên thuỷ của xã hội loài người đã xuất hiện đấu tranh vũ trang Các thị tộc, bộ lạc đã sử dụng công cụ thô sơ làm vũ khí khi
có xung đột Khi sản xuất phát triển, chế độ tư hữu và giai cấp xuất hiện thì nhà nước
ra đời Để giữ địa vị thống trị của mình, nhà nước đó chia cư dân theo các đơn vị hành chính, đề ra các quy định và sử dụng bạo lực đẻ duy trì quyền lực đó Từ đó, lực lượng
vũ trang được tổ chức, có trang bị vũ khí Chiến tranh xuất hiện
Vận dụng tư tưởng của Mác- Ăngghen, Lênin đã phát triển lý luận mới về quân
sự và khởi nghĩa vũ trang của giai cấp vô sản trong giai đoạn chủ nghĩa đế quốc
Trang 4Người chỉ rõ nguyên nhân, nguồn gốc của chiến tranh đều bắt nguồn từ chủ nghĩa đế quốc Cần dựa vào các mâu thuẫn cơ bản của thời đại đế quốc chủ nghĩa để phân loại tính chất chiến tranh Muốn rõ chiến tranh chính nghĩa hay phi nghĩa cần phải xem cuộc chiến tranh đó do giai cấp nào tiến hành và đem lại mục đích cho ai?
Chiến tranh nhân dân là cuộc chiến tranh cách mạng, chiến tranh chính nghĩa Nhân dân tiến hành chiến tranh cách mạng bằng mọi lực lượng dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, có lực lượng vũ trang làm nòng cốt, dưới mọi hình thức, mọi thứ
vũ khí Chiến tranh cách mạng của nhân dân có mục đích đúng đắn, lực lượng tham gia đông đảo, mạnh mễ nhất định sẽ thắng lợi
Lênin chỉ rõ, trước nguy cơ xâm lược của các nước đế quốc, tổ chức quân sự của đất nước phải dùng hình thức giải thích cho quần chúng thấy rõ tính chất tất yếu của các cuộc đấu tranh có tính chất quần chúng, tuyên truyền cho cuộc đấu tranh đó và xây dựng tổ chức thích hợp Tổ chức thích hợp đó là quân đội thường trực chính quy, quân đội công nông của Nhà nước xã hội chủ nghĩa
2 Thực trạng của vấn đề
Trước đây mới được phân công bồi dưỡng học sinh giỏi tôi còn gặp rất nhiều khó khăn, bỡ ngỡ trong việc dạy vì không biết các em thích học theo cách nào, không biết dạy theo từng bài, hay dạy theo từng chuyên đề cũng như kết quả học sinh giỏi đạt được qua các kì thi chưa cao Ngày tháng tìm hiểu, trăn trở, đã cho câu trả lời, đó chính là có thể dạy theo chuyên đề
Khó khăn lại nối tiếp khó khăn khi bắt đầu dạy chính chuyên đề này lại bao gồm một lượng kiến thức rất lớn, nếu khai thác theo chiều sâu, học sinh có khả năng tư duy, sáng tạo như thế nào? Rất nhiều giải pháp được đặt ra để các em tiếp cận chuyên đề này Kết quả giải học sinh giỏi qua các năm được nâng lên, năm học 2008-2009 đạt giải ba Năm học 2011- 2012 đạt giải ba Năm học 2013-2014 đạt giải nhì Điều đó cho thấy việc thực hiện dạy đang theo chiều hướng tiến triển
Ngoài ra, trong thời gian được nhà trường phân công dạy bồi dưỡng tôi đã đọc rất nhiều tài liệu như: Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh – trực thuộc Bộ Chính trị Tổng kết cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi và bài học - Nxb CTQGHN,
1996 Các giáo trình hiện nay của các trường đại học như: Nguyễn Văn Hoa: Giáo trình lịch sử Việt Nam (1945-1954) - Nxb Huế, 12- 2001 Trương Ngọc Thơi: Bồi dưỡng học sinh giỏi lịch sử 9 - Nxb ĐHQGHN, 2012 Trịnh Đình Tùng: Bồi dưỡng
Trang 5học sinh giỏi lịch sử 12- Nxb GDVN, 2013 Qua các tài liệu đó cho thấy, ở các bậc đại học, sau Đại học các tác giả rất đề cao tới các chuyên đề, nhưng ở phổ thông lại chưa
đề cập tới chuyên đề mà tôi đang làm Chính vì những cấp bách đó tôi thấy đưa chuyên đề này vào áp dụng cho học sinh trường mình đang công tác là cần thiết
Xuất phát từ thực trạng trên, tôi muốn suy nghĩ và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của các em, cũng như phù hợp với đối tượng học sinh tại trường
3 Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Để nâng cao nhận thức khi học chuyên đề này mà đối tượng lại là học sinh giỏi, tôi phải vạch ra cho mình một số giải pháp hay một kịch bản để từ đó làm cơ sở dạy một cách có hiệu quả nhất, đó là các giải pháp như sau:
Một là: Muốn học sinh hiểu được vấn đề chính giáo viên cần giải thích khái
niệm kháng chiến và kiến quốc Phân tích cơ sở lý luận cũng như mối quan hệ giữa kháng chiến và kiến quốc
Với giải pháp này học sinh đã hiểu thế nào là kháng chiến và thế nào là kiến quốc như đã trình bày ở trên Nó có tác dụng định hình cho học sinh khái niệm trước khi học, từ cơ sở đó học sinh sẻ hiểu mối quan hệ giữa chúng Đó là điều kiện không thể tách rời Từ đó học sinh sẽ khám phá ra những kiến thức mới
Hai là: Phân chia các giai đoạn lịch sử chính.
Nếu khi dạy chuyên đề: “ Đảng giải quyết quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc trong chống Pháp” qua công tác BDHSG, nếu không phân chia những giai đoạn thì học sinh sẽ không nắm hết ý và không biết đâu là sự kiện chính Vì vậy tôi đã chia ra các giai đoạn như sau:
+ Lịch sử Việt Nam từ tháng 9- 1945 đến cuối năm 1947
+ Lịch sử Việt Nam từ năm 1948 đến năm 1950
+ Lịch sử Việt Nam từ năm 1951 đến tháng 7- 1954
Đây là vấn đề quan trọng vì thông qua việc phân chia giai đoạn các em định hình được những mốc lịch sử quan trọng, không những đáng nhớ mà phải nhớ lâu dài, khắc mãi trong tâm trí Khi đó mới trở thành học sinh yêu lịch sử và học lịch sử tốt được
Ba là: Từ những nội dung đó giáo viên sẻ triển khai nội dung chính từng phần.
Trong từng phần sẻ làm rõ thời gian, cuộc khởi nghĩa mà Đảng giải quyết mối quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc
Trang 6Trong giai đoạn lịch sử Việt Nam từ tháng 9- 1945 đến cuối năm 1947, gồm có những nội dung chính, thời gian, cuộc khởi nghĩa mà Đảng giải quyết mối quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc như sau:
+ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm đầu tiên sau cách mạng tháng tám + Kháng chiến toàn quốc bùng nổ
+ Bước đầu kết hợp kháng chiến và kiến quốc, tiến lên giành thắng lợi trong chiến dịch Việt Bắc
Giai đoạn lịch sử Việt Nam từ năm 1948 đến năm 1950:
+ Nhân dân Việt Nam kháng chiến và kiến quốc trong năm 1948 và năm 1949 + Nhân dân việt Nam giành thắng lợi lớn trong năm 1950
Cuối cùng trong phần chống Pháp là lịch sử Việt Nam từ năm 1951 đến tháng 7-1954:
+ Nhân dân Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh kháng chiến và kiến quốc (từ đầu năm
1951 đến giữa năm 1953)
+ Nhân dân Việt Nam tiến lên giành thắng lợi cuối cùng (từ giữa năm 1953 đến tháng 7- 1954)
Khi nắm được các giai đoạn, phải nắm được nội dung chính từng giai đoạn lịch
sử, nhưng không chỉ dừng lại ở đó học sinh phải biết được phần quan trọng đang muốn nói ở đây là: Trong mỗi giai đoạn Đảng ta đã giải quyết mối quan hệ giữa kháng chiến
và Kiến quốc như thế nào? Đây là vấn đề cốt lõi nên giáo viên phải nhấn mạnh thông qua các nội dung như đã nói ở trên
Bốn là: Thông qua học chuyên đề này học sinh sẽ trả lời được tất cả các câu hỏi,
đồng thời nắm được trong tâm toàn bộ kiến thức có liên quan
Ví dụ: Lịch sử Việt Nam từ tháng 9- 1945 đến cuối năm 1947
1 Thuận lợi và khó khăn của nước ta trong năm đầu tiên sau Cách mạng tháng Tám 1945? Khó khăn nào là nghiêm trọng nhất vì sao?
2 Trong Hiệp định sơ bộ 6-3-1946 và Tạm ước 14-9-1946 Pháp không công nhận Việt Nam là một nước độc lập, nhưng vì sao ta vẫn kí kết?
3 Chứng minh Hiến pháp năm 1946 của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa là Hiến pháp dân chủ và tiến bộ?
4 Vì sao Đảng và chính phủ phát động cuộc kháng chiến toàn quốc vào đêm 19-12-1946?
Trang 75 Cơ sở của đường lối kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ và tự lực cánh sinh của Đảng?
6 Đường lối kháng chiến của Đảng được thể hiện như thế nào trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ Tịch Hồ Chí Minh?
7 Những thành tựu trong kháng chiến, kiến quốc của quân và dân ta từ ngày đầu kháng chiến toàn quốc đến chiến thắng Việt Bắc Thu – Đông 1947? Ý nghĩa của những thành tựu đó?
8 Ta đã làm gì để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài?
Chính giải pháp này, đánh giá kết quả học tập của học sinh, rèn luyện kĩ năng làm bài ở dạng nhận biết, thông hiểu, vận dụng
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Trước khi đi vào khảo sát, giáo viên đưa ra ví dụ minh họa thực tế khi dạy phần:
Bước đầu kết hợp kháng chiến và kiến quốc, tiến lên giành thắng lợi trong chiến dịch Việt Bắc, trong chuyên đề như đã nói ở trên Để thấy được tính thực tế tôi đã tiến
hành theo thứ tự như sau:
Bước 1: Giải thích khái niệm và mối quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc.
Bước 2: Chia các giai đoạn lịch sử chính gồm những vấn đề sau:
1 Chủ trương của Đảng và những thành tựu đầu tiên trong cuộc kháng chiến, kiến quốc
2 Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông năm 1947
Bước 3 Từ những nội dung đó giáo viên sẽ triển khai nội dung chính từng phần.
Trong từng phần sẽ làm rõ thời gian, cuộc khởi nghĩa mà Đảng giải quyết mối quan hệ giữa kháng chiến, kiến quốc
1 Chủ trương của Đảng và những thành tựu đầu tiên trong cuộc kháng chiến, kiến quốc
a Chủ trương của Đảng
Từ ngày 3 đến ngày 6-4-1947 tại Việt Bắc, Hồ Chủ Tịch chủ trì Hội nghị cán bộ Trung ương lần thứ 2, ra nghị quyết đề cập đến những vấn đề cơ bản cuộc kháng chiến, kiến quốc Trên cơ sở đó đưa ra những chủ trương, biện pháp thực hiện đường lối kháng chiến, kiến quốc đã định, với những nội dung về:
+ Về chính trị
+ Về quân sự
Trang 8+ Về căn cứ địa
+ Về kinh tế
+ Về văn hóa
b Những thành tựu đầu tiên trong kháng chiến, kiến quốc Ý nghĩa của những thành tựu đó
( Gv lưu ý cho học sinh gặt hái được những thành tựu quan trọng trên nhiều mặt)
2 Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947
* ) Giáo viên làm rỏ trọng tâm chủ yếu sau:
- Nội dung giặc pháp tiến hành nhiều biện pháp để đẩy nhanh cuộc chiến tranh xâm lược
- Trước âm mưu đó từ ngày 12 đến ngày 15-6-1947, Hội nghị Quân sự toàn quốc lần thứ ba họp và ra nghị quyết xác định tình hình và nhiệm vụ mới
- Tất cả những chuyển biến trên được Đảng ta dự đoán trước: Giặc Pháp mở cuộc tiến công lớn lên Việt Bắc vào sang ngày 7- 10- 1947
- Đánh lên Việt Bắc với lực lượng 12.000 quân vào các trọng tâm chính ( về quân
sự, chính tri, kinh tế)
- Kế hoạch tiến lên Việt Bắc gồm 2 cuộc hành quân lớn cũng như các hướng tiến công
- Ngày 15-10, Thường vụ Trung ương ra chỉ thị “ Phải phá tan cuộc tiến công mùa đông của giặc Pháp[7]
Cuộc chiến đấu 75 ngày đêm kết thúc bằng cuộc rút chạy của đại bộ phận quân pháp rút khỏi Việt Bắc
* ) Ý nghĩa của chiến dịch Việt Bắc
Sau khi nêu ý nghĩa, giáo viên cần khẳng định, chiến dịch Việt Bắc xứng đáng
là cột mốc lịch sử, mở ra một giai đoạn mới trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc của quân và dân ta
Bước 4 Thông qua học kiến thức này học sinh sẽ trả lời được tất cả các câu hỏi.
- Giáo viên nêu 2 câu hỏi:
1 Những thành tựu trong kháng chiến, kiến quốc của quân và dân ta từ ngày đầu kháng chiến toàn quốc đến chiến thắng Việt Bắc Thu – Đông 1947? Ý nghĩa của những thành tựu đó?
Trang 92.Vì sao Đảng và chính phủ phát động cuộc kháng chiến toàn quốc vào đêm 19-12-1946?
Sau đó giáo viên cho học sinh làm bài vào dấy, chấm điểm.
*) Kết quả.
- Kết quả cho thấy theo khảo sát học sinh làm bài tốt câu hỏi này.
HỌ TÊN HỌC SINH LỚP ĐIỂM ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH
- So với những năm trước đây cho thấy có những tiến bộ vượt bậc vì lúc mới bồi dưỡng học sinh đạt điểm trong các bài kiểm tra ở trường chưa cao hoặc mới đạt giải ba, trong các kì thi cấp tỉnh nhưng những năm sau đó học sinh đạt giải nhì hay giải ba nhiều hơn Số điểm làm các bài kiểm tra cũng tăng lên trông thấy
Trang 10III KẾT LUẬN
Qua các giải pháp trên đã đưa lại kết quả khá thành công Với những cố gắng đó tôi hy vọng góp phần gây hứng thú học môn lịch sử trong học sinh, khơi dậy tinh thần ham học, phát huy tính sáng tạo, tư duy, nắm vững trọng tâm, biết vận dụng kiến thức vừa học Khi gặp các chuyên đề không còn bỡ ngỡ như trước
Những kinh nghiệm trên đây đã được tôi áp dụng trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại trường trong năm học 2013-2014 và 2014-2015
Như vậy khi dạy chuyên đề này tôi đã đúc rút ra một số kinh nghiệm như khi dạy phải có các giải pháp cụ thể, sau mỗi giải pháp giáo viên phải rút ra ý nghĩa, vai trò… của các giải pháp, nó không khác gì một giáo án có các hoạt động cụ thể, thể hiện rõ nhiệm vụ của thầy và trò, nhưng phải định hướng được năng lực của học sinh Khi đó mới truyền tải một khối lượng kiến thức lớn và có chiều sâu
Với bài viết này không tránh khỏi hạn chế và tích lũy các giải pháp chưa nhiều, không tránh khỏi thiếu sót Rất mong sự đóng góp của Ban giám hiệu và Quý đồng nghiệp
