SKKN một số biện pháp rèn học cho học sinh lớp 3

Kết quả đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kỹ năng đọc, giáo viên chúng tôi còn lúng túng khi dạy Tập đọc: Cần đọc bài này với giọng như thế nào Vì giọng đọc củ

Đề tài:

một số biện pháp rèn đọc cho học

sinh lớp 3

Họ và tờn : Trơng Thị sang Dạy : Lớp 3/5

Năm học : 2010-2011

I TÊN ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 3

II ĐẶT VẤN ĐỀ:

Tập đọc là một phân môn quan trọng, có ý nghĩa to lớn trong chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học Đọc để giúp trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ dùng trong giao tiếp của học tập Nó là công cụ của các em học tập tốt các môn học khác Môn tập đọc rèn cho học sinh kĩ năng đọc ngày càng thành thạo, trau đồi vốn Tiếng Việt, vốn văn học, mở rộng sự hiểu biết trong cuộc sống, giáo dục mỹ cảm, bồi dưỡng tư tưởng tình cảm, tâm hồn cho học sinh, làm cho học sinh yêu Tiếng Việt, yêu cái đẹp Mục tiêu của tiết tập đọc là học sinh hiểu nội dung và đọc diễn cảm bài tập đọc Muốn đọc được diễn cảm trước tiên phải đọc đúng

Đọc đúng là phải đọc đúng chính âm, không đọc theo ngôn ngữ địa phương Ngoài ra đọc đúng còn có ý nghĩa là đúng ngữ điệu, bao gồm lên giọng, xuống giọng, nhấn giọng, ngắt nghỉ hơi đúng dấu câu, đúng chỗ, đúng giọng đọc Đọc đúng còn là đúng về ý nghĩa, nội dung từ, câu, đoạn, bài, giúp cho cách đọc đúng, không khô khan Giọng đọc của mỗi câu, mỗi bài, mỗi đoạn mang một sắc thái riêng Định ra giọng đọc là kết quả của quá trình tìm hiểu và cảm thụ bài Do đó giáo viên không chỉ rèn cho các em đọc đúng, mà còn phải giúp các em tìm hiểu nội dung của bài văn, thấy được giá trị, cái hồn của tác phẩm Một khi hiểu được nội dung của bài thì các em sẽ có giọng đọc, ngữ điệu

sẽ bộc lộ được cảm xúc của các em đối với bài học

Ở phân môn tập đọc lớp 3, kĩ năng đọc của học sinh phải đạt được những yêu cầu sau:

- Đọc đúng, rõ ràng, rành mạch, ngắt, nghỉ hơi hợp lý, cường độ đọc vừa phải, không ê a, ngắt nghỉ hay liếng thoắng, đạt yêu cầu tối thiểu 70 tiếng/1 phút

- Đọc thầm và hiểu nội dung bài, nắm được nội dung đoạn, câu, ý nghĩa của bài Như vậy học sinh lớp 3 phải có kĩ năng đọc đúng, lưu loát và tương đối diễn cảm Nhưng thực tế trong lớp tôi, học sinh có sức học cao thấp khác nhau Đối với học sinh khá, giỏi, thì các em đọc tương đối lưu loát, nhanh Còn đối với các em học sinh trung bình và yếu khi tốc độ đọc còn chậm, đọc còn ê a, ngắc ngứ, chưa trôi chảy, thậm chí có nhiều em đọc ngắt rời từng tiếng do phải đánh vần thầm từng tiếng Nhìn chung các em còn phát âm sai nhịp, ngắt nghỉ hơi chưa đúng, giọng đọc lúc nào cũng đều đều như nhau, không có ngữ điệu Với cách đọc như thế sẽ làm giảm ý nghĩa giá trị của tác phẩm văn học, không gây được sự thu hút đối với người nghe

Hiện nay phương pháp dạy tập đọc (chương trình thay sách) chủ yếu là dạy theo phương pháp bổ dọc, luyện đọc xong mới tìm hiểu bài, rồi tiếp tục rèn đọc lại Trong quá trình rèn đọc cho học sinh theo phương pháp mới, bản thân tôi

đã áp dụng một số biện pháp nhỏ nhằm giúp các em đọc đúng, đọc lưu loát, rõ ràng, mà còn diễn cảm Các biện pháp mà tôi trình bày dưới đây đã đem lại hiệu quả tích cực giúp cho kĩ năng đọc của học sinh lớp tôi ngày càng tiến bộ, nâng cao chất lượng môn tập đọc (Tiếng Việt) nói chung Đó là lý do mà tôi chọn đề tài này

III CƠ SỞ LÝ LUẬN:

Đọc là kĩ năng quan trọng hàng đầu của con người Không biết đọc con người không tiếp thu được nền văn minh của nhân loại Nhờ biết đọc con người mới tự học, tự rèn, mới thực hiện được: “Học, học nữa, học mãi” Vì vậy dạy học

ở phổ thông, nhất là các em học sinh tiểu học là cần thiết và quan trọng

Đọc thông thì viết thạo Đọc thạo thì viết mới đúng Đó là vấn đề quan trọng cần suy nghĩ và cần tìm cách để dạy Tập đọc cho học sinh Tiểu học

IV CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Việc dạy đọc của học sinh lớp 1, 2, 3 hiện nay bên cạnh những thành công vẫn còn nhiều hạn chế Học sinh chưa được như ta mong muốn Kết quả đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kỹ năng đọc, giáo viên chúng tôi còn lúng túng khi dạy Tập đọc: Cần đọc bài này với giọng như thế nào (Vì giọng đọc của giáo viên không được chuẩn lắm do phương ngữ mỗi nơi) Làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho học sinh, làm thế nào để các em đọc nhanh hơn, hay hơn Đó là cái băn khoăn của chúng tôi

Học sinh của khối ba hiện nay đa số còn đọc chậm, nhỏ, phát âm theo tiếng địa phương Một số em còn đọc ê, a Do đó chúng tôi thống nhất đưa ra chuyên đề rèn đọc cho học sinh lớp ba

V NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

A NGUYÊN NHÂN ĐỌC SAI, CHƯA DIỄN CẢM CỦA HỌC SINH LỚP 3/5 TRƯỜNG TIỂU HỌC NGUYỄN VĂN CỪ:

Để rèn học sinh đọc đúng và diễn cảm thì việc tìm hiểu nguyên nhân các

em đọc sai, chưa diễn cảm là rất quan trọng Khi nắm bắt được những nguyên nhân đó, giáo viên sẽ đề ra biện pháp thích hợp để sửa sai, uốn nắn kịp thời cho học sinh Quá trình dạy, tôi phát hiện thấy các em đọc sai, chưa diễn cảm là do mắc phải những lỗi sau đây:

1 Phát âm theo tiếng địa phương:

Trong môn Tập đọc, học sinh phải phát âm đúng hệ thống ngữ âm chuẩn Nói cách khác là phải đọc đúng chính âm Trong thực tế thì mỗi địa phương lại

có phương ngữ riêng, hằng ngày các em phải giao tiếp với mọi người xung quanh, ở làng xóm mình nên các em phát âm theo tiếng địa phương, bị ảnh hưởng bởi phương ngữ rất nhiều Chỉ mới ở trường các em mới được giáo viên dạy phát âm theo chính âm Tất cả học sinh lớp tôi đều ở tại địa phương xã Bình Minh nên các em phát âm theo tiếng Quảng Mà nói tiếng Quảng thì sai rất nhiều

so với chính âm, các em đọc sai dẫn đến viết chính tả sai hoặc khiến người nghe hiểu sai ý nghĩa của từ

Ví dụ: - Con người đọc là con ngừ

- Ăn cơm đọc là eng cơm

- Con chuột đọc là con chụt

- Củ khoai đọc là chủ khua

- Khuôn mặt đọc là khun mẹt

- Quả cam đọc là quả côm

- Khuy áo đọc là khy ố Tóm lại, phần lớn học sinh lớp tôi đọc sai rất nhiều, đặc biệt là sai các tiếng có vần: ao, uyên, uôt, oai, ăn, ăt…

2 Chưa biết cách ngắt hơi, nghỉ hơi, ngắt nhịp thơ:

Ngắt nghỉ hơi, ngắt nhịp đúng khi đọc sẽ biểu hiện rõ ý nghĩa của câu văn, câu thơ, đoạn văn, đoạn thơ Đồng thời cũng bộc lộ được nhịp điệu của đoạn văn, đoạn thơ đó là đọc chậm rãi, thong thả hay dồn dập, nhanh, sôi nổi…

Đối với những bài văn xuôi, khi đọc phải ngắt nghỉ hơi theo dấu câu, nhưng có em lại đọc luôn một mạch không ngắt nghỉ hơi khi gặp dấu phẩy, chấm, chấm cảm… Các em cứ đọc mãi đến khi nào hết hơi của mình rồi mới chịu nghỉ để lấy hơi đọc tiếp, hết hơi đúng chỗ nào thì nghỉ hơi ngay chỗ đó Vì thế làm cho người nghe thấy khó hiểu ý nghĩa của câu văn

Thành phố sắp vào thu // Những cơn gió nóng mùa hè đã nhường chỗ / cho luồng khí mát dịu buổi sáng // Trời xanh ngắt trên cao / xanh như dòng sông trong / trôi lặng lẽ / giữa những ngọn cây hè phố //

Theo Nguyễn Việt Bắc

Với những câu văn dài, ít có dấu phẩy thì hầu như học sinh không biết ngắt hơi chỗ nào Các em không biết dựa theo ý nghĩa của cụm từ để ngắt hơi cho đúng

Do đó các em ngắt hơi theo tự do ý của mình, dẫn đến tình trạng người nghe hiểu sai ý của từ, của câu văn

Ví dụ:

Nhưng từ lúc chú ngồi vào bàn, cả nhà cứ chứng kiến hết bất ngờ này đến bất ngờ khác // Xô-phi lấy một cái sách, đến / lúc đặt vào đĩa lại thành hai cái // Lúc mẹ mở nắp lọ đường, / có hàng mét dải băng / đỏ / xanh, / vàng bắn ra.//

(Theo BLai-Tơn)

Lương Hùng Dịch

Các em đọc yếu, do tốc độ đọc của các em rất chậm, vừa đọc vừa đánh vần nên khi đọc các em thường ngắt hơi từng tiếng một hay đọc được hai ba tiếng là ngắt hơi

Ví dụ:

Ê-đi-xơn / là một nhà / bác học nổi tiếng / người Mỹ //

(Theo: Truyện đọc 3, 1995)

Đặc biệt, đối với thể loại thơ, các em rất lúng túng trong cách ngắt nhịp thơ Có em ngắt nhịp đúng, có em ngắt nhịp sai Một khi ngắt nhịp sai câu thơ sẽ làm giảm giá trị biểu cảm của bài thơ

Ví dụ:

Một tờ giấy trắng

Cô gấp cong / cong Thoắt cái đã / xong Chiếc thuyền xinh quá //

3 Đọc không đúng ngữ điệu:

Ngữ điệu có giá trị lớn để bộc lộ cảm xúc Sử dụng ngữ điệu rất quan trọng trong đọc diễn cảm Người nghe cảm nhận được cái hay, cái đẹp, giá trị của bài Chính là nhờ một phần lớn ở giọng điệu của người đọc, khi cần lên giọng, xuống giọng, đọc kéo dài, đọc nhanh, chậm… sao cho phù hợp với ý nghĩa, cảm xúc của đoạn, bài, tùy theo nội dung mà đọc với giọng điệu vui, buồn, mạnh mẽ, dồn dập…

Có rất nhiều học sinh trong lớp tôi đọc bài không có ngữ điệu, đọc từ đầu đến cuối giọng đều đều như nhau, không lên giọng, xuống giọng, không bộc lộ được cảm xúc, vui mừng, buồn bã, tự hào… không hát lên ý nghĩa sâu sắc của đoạn văn

Ví dụ: Nghe bà cụ nói vậy, bỗng một ý nghĩ lóe lên trong đầu Ê-đi-xơn,

ông reo lên:

- Cụ ơi, Tôi là Ê-đi-xơn đây Nhờ cụ mà tôi nảy ra ý định làm một chiếc

xe chạy bằng dòng điện đấy

Đoạn văn trên đọc giọng reo vui khi sáng kiến lóe lên, cần đọc với nhịp điệu nhanh, dồn dập, nhấn giọng ở các từ: lóe lên, reo lên, nảy ra

Thế nhưng nhiều em đọc với nhịp điệu chậm rãi, giọng đọc đều đều không toát lên được ý nghĩa vui mừng reo vui khi sáng kiến lóe lên của Ê-đi-xơn

B MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN CHO HỌC SINH ĐỌC ĐÚNG VÀ DIỄN CẢM:

1 Giáo viên đọc mẫu:

Trong quá trình rèn đọc cho học sinh, việc đọc mẫu của giáo viên có tác dụng rất lớn Giáo viên có thể đọc mẫu từ, cụm từ, câu, đoạn hoặc cả bài Mỗi lần đọc mẫu có một mục đích nhất định

Đọc mẫu toàn bài nhằm để giới thiệu, gây cảm xúc, tạo hứng thú gây cho học sinh chú ý vào bài học Vì vậy giáo viên cần đọc mẫu thì bài sau khi gợi dẫn vào bài mới Ngoài ra trước khi cho học sinh luyện đọc củng cố đoạn, bài, giáo viên cần đọc mẫu để học sinh nắm lại cách đọc toàn bài Đọc mẫu câu – đoạn, thường nhằm để minh họa, hướng dẫn, gợi ý, tạo tình huống giúp học sinh nhận xét, tự tìm ra cách đọc, tạo tình huống giúp học sinh nhận xét, tự tìm ra cách đọc, phát hiện cô đã ngừng, nghỉ, ngắt nhịp chỗ nào, lên giọng, xuống giọng, nhấn giọng, kéo dài những từ nào, đoạn nào… Đọc mẫu cụm từ thường nhằm sửa phát

âm sai cho học sinh Do vậy, giáo viên thường đọc mẫu từ - cụm từ để đưa ra cách phát âm chuẩn để hướng dẫn học sinh đọc đúng

2 Rèn đọc từ - cụm từ:

Ở mỗi địa phương, do đặc điểm phương ngữ nên có nhiều em phát âm theo tiếng địa phương, phát âm sai dẫn đến viết sai chính tả hoặc khiếu người nghe hiểu sai ý nghĩa của từ, hay nội dung văn bản khi đọc Mục đích của rèn đọc từ, cụm từ là nhằm luyện sửa phát âm sai Rèn cho học sinh đọc đúng chính

âm, phân biệt với cách đọc dễ lẫn (do đặc điểm phương ngữ) Vì thế ở mỗi tiết tập đọc, giáo viên phải chọn ra những từ ngữ mà nhiều em trong lớp mình hay phát âm sai để rèn đọc, không nhất thiết phải chọn những từ ngữ theo như hướng dẫn SGK Trước tiên giáo viên cần đọc mẫu những từ đó để đưa ra cách phát âm đúng rồi cho học sinh luyện đọc

Chẳng hạn, ở lớp tôi, học sinh nói giọng Quảng nên các em phát âm tương đối đúng phụ âm đầu nhưng lại phát âm vần sai rất nhiều Do đó, tùy theo bài tập đọc mà tôi chọn ra những từ có vần học sinh hay phát âm sai để luyện đọc cho các em, đặc biệt là các bần uyên, oai, uy, ươu, oác…

3 Rèn đọc câu:

Mục đích của rèn đọc câu là hướng dẫn học sinh ngừng nghỉ, ngắt hơi, ngắt nhịp đúng chỗ, biết lên giọng, nhấn giọng, hạ thấp giọng, … ở những từ ngữ thích hợp trong tiết tập đọc, giáo viên cần chọn ra những câu văn dài, những câu thơ khó ngắt nhịp ghi ra bảng phụ, sau đó giáo viên đọc mẫu cho học sinh phát hiện ra những chỗ ngắt hơi, ngắt nhịp trong câu đó; Sau đó dùng bút lông (phấn màu) sổ (đánh dấu) chỗ ngắt hơi, ngắt nhịp, nhấn giọng… học sinh có thể dùng chì để làm kí hiệu vào SGK Sau đó cho các em luyện đọc cá nhân, hoặc đồng thanh tổ có nhiều học sinh đọc yếu

4 Rèn đọc đoạn:

Phương pháp mới ở phân môn Tập đọc hiện nay là giáo viên hướng dẫn học sinh luyện đọc xong rồi mới tìm hiểu bài, sau đó tiếp theo phần luyện đọc lại Thực tế học sinh lớp lúc đầu chưa hiểu hết nội dung bài nên đọc bài lúc đầu chưa thể đọc đúng, đọc diễn cảm được Giáo viên lúc đó phải đọc mẫu (làm bà mối) cho học sinh tiếp xúc với tác phẩm, sau khi luyện đọc từ, câu khó có trong đoạn xong giáo viên mới hướng dẫn luyện đọc đoạn, giáo viên cần nêu cách cụ thể về đọc như: Nhấn giọng, kéo dài giọng ở từ ngữ nào, đọc cao hạ thấp từ nào…, nhanh, chậm, vui, buồn

Tóm lại giáo viên cần phải rèn cho học sinh đóc có ngữ điệu, giọng điệu phải phù hợp với từng loại câu (kể, hỏi, cảm, cầu khiến) Giáo viên hướng dẫn đọc một cách cụ thể, rõ ràng, tránh hướng dẫn chung chung như phần hướng dẫn đọc ở SGK Đối với các bài thơ để rèn học sinh đọc diễn cảm, giáo viên phải biết khai thác những nét đặc trưng của thơ: Dòng thơ, nhịp thơ, vần thơ, thể thơ Cần hướng dẫn kỹ về cách ngắt nhịp, cách ngắt nghỉ hơi ở cuối mỗi dòng thơ, cách đọc những tiếng cùng vần với nhau… sao cho phù hợp với thể thơ, nội dung của từng khổ thơ, đoạn thơ

5 Rèn đọc lại:

Rèn đọc lại nghĩa là tùy theo bài mà yêu cầu đọc lại đoạn hoặc bài văn, bài thơ Sau khi tìm hiểu nội dung bài Giáo viên nêu lại cách đọc toàn bài và đọc mẫu một đoạn nữa, rồi mới gọi học sinh luyện đọc diễn cảm từng đoạn và cả bài, đồng thanh Tuy nhiên để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, trong khi học sinh luyện đọc (diễn cảm) xong gọi học sinh khác nhận xét chỗ nào được, chỗ nào chưa được cần khắc phục, để từ đó rút kinh nghiệm chung cho cả lớp Các em có thể đọc diễn cảm theo cách sáng tạo của riêng mình Mỗi em có một cách đọc khác nhau, không nhất thiết phải đọc đúng theo sự hướng dẫn của giáo viên nhưng cách đọc phải phù hợp với nội dung bài

6 Tổ chức trò chơi:

Mục đích của việc tổ chức trò chơi trong tiết tập đọc là tạo không khí học tập sôi nổi, vui vẻ, nhưng phải rèn đọc có hiệu quả Các trò chơi phổ biến là “đọc tiếp sức”, giáo viên yêu cầu mỗi em đọc 1, 2 câu và có thể tổ chức chơi trò chơi Tìm từ ngữ, câu có chứa tiếng hay bị mắc lỗi (ô/ ao) Nghe để phân biệt cách phát âm sai (tổ chức 2 nhóm)

VI KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:

Sau khi lựa chọn các biện pháp rèn đọc cho học sinh Tôi thấy đạt kết quả

rõ rệt

* Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm:

SL TL SL TL SL TL SL TL

* Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm:

* Kết quả cuối học kỳ I

VII KẾT LUẬN:

Khi áp dụng các cách rèn đọc ở sách tài liệu, sách giáo viên Tiếng Việt 3, sách thiết kế bài soạn… Qua tham khảo các loại sách hướng dẫn đó, bản thân tôi đọc đúng và diễn cảm như đã nêu trên Khio áp dụng vào thực tế giảng dạy tôi thấy các biện pháp có tính hiệu quả cao, giúp cho kĩ năng đọc của học sinh lớp tôi tiến bộ rõ rệt Đồng thời phát huy được tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập Một khi các em đọc tốt thì không những góp phần nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt mà còn giúp các em học tốt hơn những môn học khác

Như vậy, để giúp các em đọc có kĩ năng đọc đúng, đọc diễn cảm, càng ngày càng đọc lưu loát thì giáo viên cần phối hợp các biện pháp trên một cách thường xuyên Có làm như thế mới theo sát được từng học sinh kịp thời uốn nắn, sửa chữa những chỗ sai của từng em, giúp các em ngày một tiến bộ hơn trong học tập

Khi đưa ra biện pháp rèn đọc cho học sinh Tôi phải chuẩn bị và sắp xếp thời gian cho từng tiết học trong một buổi để có thời gian nhiều hơn cho phân môn tập đọc

VIII ĐỀ NGHỊ:

Muốn có kết quả cao trong việc sử dụng các biện pháp rèn đọc cho học sinh Tôi cần chú ý đến những vấn đề sau:

- Nắm đặc điểm, tâm sinh lí của học sinh Tiểu học

- Gặp gỡ phụ huynh học sinh trao đổi kết quả học tập của con em và yêu cầu phụ huynh cần quan tâm nhắc nhở các em rèn đọc trong thời gian ở nhà Hướng cho các em nói đúng chính âm khi giao tiếp với mọi người, hạn chế phát

âm theo địa phương

- Nhà trường hằng năm tổ chức hội thi “đọc thơ, văn diễn cảm để các em học sinh của trường Tiểu học trong huyện có dịp cọ sát học hỏi lẫn nhau Đồng thời cũng tạo ra không khí thi đua rèn đọc tốt, khích lệ các em phấn đấu, luyện

đọc để có giọng đọc ngày càng hay Bên cạnh đó, tài năng, óc sáng tạo của các

em cũng được bộc lộ qua hội thi

IX PHẦN PHỤ LỤC:

X TÀI LIỆU THAM KHẢO:

- Yêu cầu cơ bản về kiến thức kỹ năng các môn học lớp 3

- Luyện tập về cảm thụ văn học ở Tiểu học

- Các tạp chí “Thế giới trong ta” – Giáo dục Tiểu học

XI MỤC LỤC:

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Tên đề tài

Đặt vấn đề

Cơ sở lí luận

Cơ sở thực tiễn

Nội dung nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu

Kết luận

Đề nghị

Phần phụ lục

Tài liệu tham khảo

Mục lục

Phiếu đánh giá xếp loại SKKN

1 1 2 2 2 6 7 7 7 7 8