Để làm tốt công tác chủ nhiệm CTCN trước hết tất cả giáo viên chủ nhiệm GVCN phải nắm rõ nhiệm vụ của mình trong điều lệ trường học, cụ thể: “Ngoài các nhiệm vụ quy định tại khoản 1 của
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THỪA THIÊN HUẾ
TRƯỜNG THCS&THPT HÀ TRUNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP 8 Ở TRƯỜNG THCS&THPT HÀ TRUNG
Lĩnh vực/ Môn: QUẢN LÝ
Tên tác giả: NGUYỄN THỊ KIM CHIỂU
GV môn: TIẾNG ANH
Phú Vang, tháng 03 năm 2015
Trang 2I ĐẶT VẤN ĐỀ:
1 Lý do chọn đề tài:
Đối với học sinh(HS) lớp 8, lứa tuổi mà ở đó đặc điểm tâm sinh lí đang phát triển, trí tuệ biến đổi cả về chất và lượng nhưng lại rất dễ thay đổi tính nết, dễ xa ngã và bị lôi kéo, lứa tuổi đang và muốn tự khẳng định mình trước mọi người Để làm tốt công tác chủ nhiệm (CTCN) trước hết tất cả giáo viên chủ nhiệm (GVCN) phải nắm rõ nhiệm vụ của mình
trong điều lệ trường học, cụ thể: “Ngoài các nhiệm vụ quy định tại khoản 1 của Điều 31
Chương IV, Giáo viên chủ nhiệm còn có những nhiệm vụ sau đây:
a) Xây dựng kế hoạch các hoạt động giáo dục thể hiện rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục bảo đảm tính khả thi, phù hợp với đặc điểm học sinh, với hoàn cảnh và điều kiện thực tế nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của cả lớp và của từng học sinh;
b) Thực hiện các hoạt động giáo dục theo kế hoạch đã xây dựng;
c) Phối hợp chặt chẽ với gia đình học sinh, với các giáo viên bộ môn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, các tổ chức xã hội có liên quan trong việc hỗ trợ, giám sát việc học tập, rèn luyện, hướng nghiệp của học sinh lớp mình chủ nhiệm và góp phần huy động các nguồn lực trong cộng đồng phát triển nhà trường;
(Trích khoản 2 Điều 31 Chương IV của Thông tư 12/2011/TT-BDGĐT ngày 28/03/2011 về ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học)
GVCN có một vị trí quan trọng trong việc giáo dục (GD) ý thức đạo đức HS, tạo điểm nhấn góp một phần trong phong trào xây dựng trường học thân thiện HS tích cực GVCN là một trong những nhân tố thúc đẩy sự hình thành nhân cách của HS, mang lại một phần kết quả rèn luyện đạo đức, học tập của các em HS nói chung và HS lớp 8 nói riêng cần được trau dồi tư tưởng vững vàng, có nghị lực vượt khó trong học tập và đời sống vì vậy việc quản lí GD các em không phải là dễ, hơn nữa hầu hết GVCN là kiêm nhiệm chưa qua lớp bồi dưỡng về nghiệp vụ làm GVCN, làm việc với những kinh nghiệm sau nhiều năm công tác CTCN lớp gặp không ít những khó khăn, thách thức: xu hướng đua đòi chưng diện theo trang phục, mái tóc của các ca sĩ, diễn viên trong phim ảnh không lành mạnh và đặc biệt là game online, hầu hết các điểm truy cập Internet đều trang bị những trò chơi bạo lực thu hút HS,
Trang 3hiện tượng trốn tiết để chơi game là điều không tránh khỏi Chính những vấn đề này ảnh hưởng không ít đến việc học tập, việc hình thành nhân cách, đạo đức của học sinh và gây ra rất nhiều khó khăn cho GVCN đặc biệt là học sinh ở lứa tuổi lớp 8 Hơn nữa ở lứa tuổi này, tâm sinh lí của các em đang phát triển mạnh, các em ngày càng có nhiều nhu cầu hiểu biết, tìm tòi, bắt chước, thích giao lưu, đua đòi, thích sự khẳng định mình , trong khi kiến thức về
xã hội, gia đình, sự hiểu biết về pháp luật còn hạn chế, nên chiều hướng học sinh lười học, hiện tượng bỏ giờ, trốn tiết, vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức ngày càng nhiều
Thực tế hiện nay ở trường THCS&THPT Hà Trung – Phú Vang – Thừa Thiên Huế, công tác chủ nhiệm được Ban giám hiệu chú trọng và quan tâm, hàng năm đều tổ chức “Hội nghị GVCN” vào tháng 10; tổ chức họp đột xuất nếu cần thiết trong từng tháng, mục đích là cùng nhau tháo gỡ khó khăn, chia sẻ kinh nghiệm và tìm ra các giải pháp hay trong CTCN lớp
Xuất phát từ những lí do trên bản thân tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp góp phần
nâng cao hiệu quả trong CTCN lớp 8 ở trường THCS&THPT Hà Trung” Trên cơ sở
nghiên cứu lý luận và thực trạng vai trò, nhiệm vụ của GVCN để đề ra những biện pháp hợp
lý nhằm nâng cao hiệu quả trong CTCN lớp 8 ở trường THCS&THPT Hà Trung qua đó góp phần cùng với nhà trường và toàn ngành nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho các em HS đáp ứng yêu cầu chung của xã hội
2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
2.1 Đối tượng nghiên cứu:
HS lớp 8 trường THCS&THPT Hà Trung – Phú Vang – Thừa Thiên Huế
2.2 Phạm vi nghiên cứu:
HS lớp 8; gia đình HS; đồng nghiệp giảng dạy lớp 8 trường THCS&THPT Hà Trung – Phú Vang – Thừa Thiên Huế
3 Phương pháp nghiên cứu
3.1 Phương pháp điều tra:
Điều tra hồ sơ lớp 7; Trò chuyện, trao đổi với HS, với giáo viên bộ môn (GVBM), với phụ huynh học sinh (PHHS), bạn của các em; Lập mẫu sơ yếu lý lịch để HS tự điền theo mẫu
Thông qua phương pháp này GVCN nắm rõ hơn tâm lý, tính cách của từng HS, rõ về học tập của từng em để tham mưu cho các GVBM, phối hợp với PHHS được tốt hơn
3.2 Phương pháp phân tích số liệu:
Trang 4Kết quả cụ thể qua 2 năm sẽ có sự thay đổi GVCN sẽ tìm ra mặt tích cực và hạn chế
để có giải pháp phù hợp hơn
3.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
Tham khảo những báo cáo tổng kết hàng năm của nhà trường; kinh nghiệm GV trường mình; kinh nghiệm của chính bản thân qua các năm làm CTCN
3.4 Phương pháp thử nghiệm:
Đã áp dụng các giải pháp vào công tác giáo dục HS lớp 8/4 trong năm học: 2014 – 2015
Trang 5II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1 Những vấn đề lý luận chung:
Để làm tốt CTCN lớp, theo tôi việc đầu tiên của mỗi GVCN là phải nhận thức rõ về vai trò chủ nhiệm của chính mình:
- Trước hết, người GVCN phải là một người quản lý tốt, quản lý chặt chẽ, cụ thể, chi
tiết và toàn diện GVCN phải có tri thức về mọi mặt kể cả tri thức về tâm lý GD GVCN phải
có kỹ năng sư phạm, biết tiếp cận, phán đoán HS khéo léo và đúng đắn với HS trong hoạt động dạy học và GD
- Người GVCN phải là người cố vấn cho các hoạt động tự quản của tập thể HS Để
phát huy tốt vai trò cố vấn GVCN cần có năng lực đánh giá và dự báo chính xác khả năng dự
báo của HS, có khả năng kích thích khả năng sáng tạo của các em, lôi cuốn tất cả HS tham gia vào các hoạt động của lớp, hướng dẫn HS xây dựng kế hoạch GD toàn diện, đồng thời theo dõi, giúp đỡ HS thực hiện kế hoạch đó; kịp thời động viên khích lệ giúp HS tháo gỡ những khó khăn, tranh thủ các lực lượng giáo dục (LLGD) trong và ngoài nhà trường nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS và tập thể HS tiến hành thành công các hoạt động, tạo động lực cho HS trong những hoạt động tiếp theo
- GVCN là cầu nối giữa tập thể HS với các LLGD trong nhà trường: GVCN chẳng
những phải có trách nhiệm cao, say sưa với nghề, yêu thương HS mà còn phải có năng lực thuyết phục, có khả năng thiết lập quan hệ tốt đẹp với các lực lượng giáo dục, biết xây dựng
và giữ gìn uy tín, có ý chí vượt khó, không ngại thử thách, đặc biệt trong những trường hợp cần đấu tranh bảo vệ quyền lợi chính đáng của học sinh, kiên định thực hiện lý tưởng giáo dục thế hệ trẻ
- GVCN là người tổ chức phối hợp các LLGD ngoài nhà trường Hiệu quả GD HS
phụ thuộc không nhỏ vào khả năng phối hợp và phát huy tiềm năng của các LLGD ngoài nhà trường (gia đình, các đoàn thể xã hội, cộng đồng, dân cư …) về mọi mặt nhằm thực hiện nội dung GD đối với lớp CN Dựa vào đặc điểm, điều kiện của nhà trường, gia đình HS mà GVCN tổ chức phối hợp các LLGD trên
GVCN không chỉ biết cách phối hợp tốt với gia đình HS mà còn là người tổ chức bồi dưỡng nhận thức lý luận GD cho các bậc cha mẹ khi cần thiết
Trang 62 Thực trạng của vấn đề:
Năm học: 2014 - 2015 trường THCS&THPT Hà Trung – Vinh Hà – Phú Vang hiện nay vẫn đang là trường có 2 cấp học với 36 lớp/1.192 HS trong đó bậc THCS có 19 lớp/ 657
HS (Riêng khối lớp 8 có: 05 lớp/164 HS)
2.1 Thuận lợi:
Trong những năm gần đây, sự phát triển kinh tế - xã hội đã mang lại không ít những thuận lợi cho CTCN trong nhà trường Cơ sở vật chất, trang thiết bị GD của nhà trường ngày một khang trang, đầy đủ, đảm bảo cho việc dạy và học, sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ đặc biệt là công nghệ thông tin đã hỗ trợ cho GV và phụ huynh trong việc liên lạc, trao đổi, nắm bắt nhanh những thông tin cần thiết trong việc phối kết hợp GD; đồng thời hỗ trợ tích cực cho hoạt động dạy của GV trong những giờ lên lớp, trong những hoạt động tập thể khiến HS thấy hứng thú hơn
Đa số GVCN bậc THCS là GV công tác lâu năm nên có nhiều kinh nghiệm CN lớp Phần lớn HS ngoan ngoãn, biết vâng lời thầy cô giáo nên đây cũng chính là một phần động lực thúc đẩy những GV được phân công làm CTCN
2.2 Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi kể trên, CTCN lớp còn gặp không ít những khó khăn, thách thức: CTCN chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của bản thân, cộng với trao đổi học hỏi đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường Bên cạnh đó, số tiết dành cho GVCN còn quá ít (chỉ 4 tiết/tuần) chưa tương xứng yêu cầu công việc, dẫn đến nhiều GV không có đủ thời gian để đầu tư vào CTCN Nội dung chương trình giảng dạy còn nặng về kiến thức thuần tuý, số tiết giành cho giáo dục công dân, giáo dục đạo đức HS còn quá ít, trong khi xã hội ngày càng phát triển Thực tế ở trường THCS&THPT Hà Trung cũng gặp phải những khó khăn nhất định:
Trường đóng trên địa bàn 3 xã bãi ngang nên điều kiện kinh tế của địa phương cũng như các hộ gia đình gặp nhiều khó khăn; Tình trạng HS bỏ học giữa chừng còn diễn ra với số lượng tương đối cao so với mặt bằng chung trên địa bàn toàn tỉnh
Số liệu HS
năm học 2013-2014
Số HS giảm
so với đầu năm
Trang 7Trường có 03 điểm trường, nhiều học sinh ở cách xa trường và hầu hết HS thuộc khu vực đầm phá của huyện Phú Vang nên vấn đề đi lại của các em gặp nhiều trở ngại, nhất là về mùa mưa
Kinh tế địa phương còn nhiều khó khăn, thuộc diện “Xã bãi ngang” nên vấn đề huy động nguồn đóng góp từ phía phụ huynh là rất khó; phòng thực hành bộ môn không có nên ảnh hưởng đến vấn đề học tập của HS
Nhiều gia đình do quá bận rộn với công việc nên thời gian dành cho việc GD con cái không nhiều, gần như phó mặc cho nhà trường và xã hội Nhiều phụ huynh chỉ gặp gỡ trao đổi với GVCN trong buổi họp phụ huynh trong một năm học (Thậm chí một số PHHS không
đi họp để nắm tình hình học tập của con em trong cả năm học) Còn chủ yếu là trao đổi qua điện thoại trong những trường hợp cần thiết HS thiếu thốn tình cảm, thiếu sự quan tâm của gia đình, dễ bị kẻ xấu lôi cuốn sa ngã Một số em do được chiều chuộng và chăm sóc quá chu đáo nên nảy sinh tính ích kỉ, ương bướng, khó bảo…
2.3 Nguyên nhân:
2.3.1 Nguyên nhân khách quan:
Do điều kiện kinh tế của địa phương còn gặp nhiều khó khăn nên ảnh hưởng đến nhiều mặt xã hội trong đó ảnh hưởng lớn đến vấn đề học tập của HS, nhiều học sinh phải bỏ học giữa chừng theo anh chị, bạn bè đi làm ăn xa (chủ yếu vào thành phố Hồ Chí Minh hoặc đi Vinh làm nghề …)
CSVC nhà trường còn thiếu sân chơi, bãi tập chưa được đầu tư; phòng thực hành bộ môn không có nên ảnh hưởng đến công tác tổ chức hoạt động lớp của GVCN cũng như nâng cao chất lượng học tập của HS
2.3.2 Nguyên nhân chủ quan:
Phần lớn gia đình HS làm nông nghiệp nên ngoài giờ học ở trường, thời gian còn lại các em đều tập trung phụ giúp gia đình, thời gia tham gia hoạt động nhà trường, lớp còn hạn chế, chưa dành thời gian tập trung học tập nên ảnh hưởng đến kết quả về mặt học tập khá cao
Ý thức PHHS về GD HS còn thấp, nhiều PHHS chưa quan tâm đến việc học của HS (chủ yếu giao phó cho GV) chỉ lo làm ăn không quản lý các em trong học tập cũng như thời gian học dẫn đến HS có điều kiện tự do về thời gian, thiếu sự dìu dắt của cha mẹ, thiếu tình thương của cha mẹ dễ tổn thương về tâm hồn, nên cá tính phát triển tự nhiên, quen lối sống
Trang 8tự do không có kỹ luật, không có nề nếp (Lứa tuổi này thường hay bắt chước khuôn mẫu nguời lớn, theo bạn bè rủ rê, lôi cuốn xa vào các trò chơi online…)
Để khắc phục những khó khăn trên trong CTCN đặc biệt là HS lớp 8 không phải là điều
dễ dàng và đơn giản Tuy nhiên, tôi xin được đưa ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong CTCN để cùng chia sẻ với các đồng nghiệp:
3 Một số biện pháp đã áp dụng góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác chủ nhiệm lớp 8 ở trường THCS&THPT Hà Trung:
3.1.Tìm hiểu và nắm bắt đối tượng:
GVCN phải nắm vững tâm sinh lí, nhu cầu, nguyện vọng, ước muốn, khả năng trình độ của HS, nắm vững hoàn cảnh sống, những tác động của gia đình, mối quan hệ xã hội, bạn bè của HS Tôi đã cố gắng tìm hiểu HS thông qua nhiều biện pháp:
- Tìm hiểu HS qua các tài liệu liên quan: Xem học bạ, sơ yếu lí lịch, bản tự nhận xét của HS, nhận xét của GVCN cũ Đây là tài liệu đáng tin cậy ban đầu giúp tôi nhận biết và phân loại HS
- Tiến hành tìm hiểu HS thông qua quan sát: Quan sát HS hằng ngày trong các hoạt động trên lớp, thường xuyên trao đối với giáo viên bộ môn để biết hành vi thái độ HS Đây là tài liệu sống, qua đó tôi cố gắng tìm ra những nét cá tính nhất của từng em Tôi quan sát lớp
CN cả trong giờ ra chơi xem em nào nghịch thái quá, em nào từ tốn, hiền lành, có khi trên đường vào dạy lớp khác tôi cũng ngang qua lớp CN Nếu thấy những sai phạm của HS thì phải nhắc nhở ngay
- Có thể tiến hành những thử nghiệm tìm hiểu HS Đây là cách làm giúp cho người GVCN có thể thu thập thông tin về một hay nhiều vấn đề cần làm sáng tỏ Những thử nghiệm này là những bài tập tình huống đã được xây dựng về một vấn đề nào đó để HS có dịp bộc lộ
mình Chẳng hạn có thể đưa ra tình huống: Cô đang rất cần một số em chiều nay tham gia
trang trí lại lớp học cho đẹp mắt hơn; hoặc cho học sinh trả lời nhanh vào phiếu in sẵn một số
câu hỏi về vấn đề định tìm hiểu (ví dụ: tìm hiểu về thái độ của học sinh đối với cha mẹ và anh chị em trong gia đình bằng những câu hỏi đơn giản), Những thử nghiệm nhỏ này có thể áp dụng linh hoạt sao cho phù hợp với HS Kết quả thử nghiệm sẽ giúp GVCN lớp có thể nắm bắt được thêm những thông tin mới, bổ sung cho những nhận định của mình về HS
3.2 Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm lớp:
Trang 9Trên cơ sở nắm được mục tiêu, nhiệm vụ của nhà trường trong năm học, đặc điểm tình hình lớp, địa phương, cơ sở vật chất của nhà trường, GVCN tiến hành xây dựng kế hoạch GD đạt kết quả cao cần phải có kế hoạch khoa học, phù hợp với tình hình của lớp
Trong kế hoạch GD phải xác định rõ ràng mục đích, chỉ tiêu phấn đấu và các biện pháp chính Đặc biệt chú trọng chiến lược phối hợp giữa các LLGD khác để đạt mục đích đề
ra, cần có phương hướng phát triển lớp, sự thực hiện tuần tự, hợp lí nhằm đi đến mục đích Kế hoạch phải phát huy được mặt mạnh, khắc phục được hạn chế của lớp Biện pháp thực hiện cần thể hiện tính phong phú, đa dạng Tuy nhiên các biện pháp đề ra trong kế hoạch chỉ là
“phần cứng” Trong quá trình thực hiện cần phải vận dụng, điều chỉnh một cách linh hoạt các biện pháp GD sao cho phù hợp với tình hình thực tế để công việc đạt hiệu quả cao
Xây dựng kế hoạch CN lớp đòi hỏi phải khoa học Tránh tình trạng tùy hứng tùy tiện, qua loa Vì thế xây dựng kế hoạch CN là một yêu cầu cần thiết để bảo đảm hiệu quả GD HS:
+ Nắm được kế hoạch, chương trình GD của nhà trường
+ Nắm bắt tình hình cụ thể của lớp CN từ các thông tin nói trên GVCN dự kiến kế hoạch, đặt ra các yêu cầu trọng điểm cho từng giai đoạn Sau đó, phác thảo kế hoạch CN thông qua các hoạt động cụ thể theo trình tự thời gian
+ Sau khi phác thảo kế hoạch, GVCN cần tham khảo ý kiến đồng nghiệp và đội tự quản lớp để thống nhất một số nội dung cần thiết
Chỉ đạo tập thể HS thực hiện kế hoạch: GVCN luôn có sự chỉ đạo tốt để đạt hiệu quả như mong muốn
+ Phổ biến rõ công tác cho tập thể lớp, thống nhất quyết tâm thực hiện tốt kế hoạch, biến kế hoạch thành chương trình hành động cụ thể
- Chuẩn bị các điều kiện vật chất và kỹ thuật để thực hiện các hoạt động
- Phối hợp với Ban cán sự lớp thực hiện và điều hành công việc quản lý lớp
- Theo dõi kiểm tra và điều chỉnh hoạt động để các hoạt động đi đúng hướng
- Kết thúc một công việc cần tổng kết đánh giá phân tích ưu điểm và hạn chế rút kinh nghiệm
- Có sự khuyến khích tập thể hay cá nhân tốt, phê bình các cá nhân thiếu tích cực, thiếu
cố gắng
- Triển khai các hoạt động tiếp theo
Trang 10Trong kế hoạch CN cần đặt ra các yêu cầu ngày càng cao nhưng vừa sức với học sinh
để kích thích sự tiến bộ không ngừng GVCN khi lập kế hoạch phải đưa ra được chỉ tiêu cụ thể trong năm học
Ví dụ: Đối với lớp tôi CN, tôi đã đưa ra chỉ tiêu như sau:
+ Đạo đức loại khá trở lên đạt 100% (trong đó tốt 60%)
+ Học lực đạt trung bình trở lên: 90% (trong đó: khá, giỏi: 25%)
+ Đạt lớp tiên tiến xuất sắc, Chi đội vững mạnh
+ Hoàn thành và tham gia đầy đủ, đạt kết quả xuất sắc trong tất cả các hoạt động được giao
Với việc lập kế hoạch cho CTCN như trong năm học qua, lớp tôi CN đã hoàn thành tốt, đúng thời gian quy định và đạt được nhiều thành tích cao (Tham gia đầy đủ các phong trào, hoạt động do nhà trường và Liên đội triển khai; luôn xếp vào nhóm đầu trong phong trào thi đua về nề nếp và học tập hàng tháng, học kỳ và năm học)
3.3 Phát huy tính tự giác, khả năng tự quản của HS
Công việc này yêu cầu GVCN phải thường xuyên đến lớp vào đầu buổi học, giữa các tiết và cuối buổi học Để rèn cho HS tính tổ chức kỷ luật, phải giúp các em nhận thức đúng vấn đề, trên cơ sở đó các em sẽ thực hiện một cách tự giác Xây dựng dựng đội ngũ tự quản là nền tảng cho CTCN và cũng là một việc làm quan trọng và khó khăn đối với GVCN Đầu tiên GVCN cần xác định được tiêu chuẩn của cán bộ lớp:
+ Có ý thức tổ chức kỷ luật tốt, có khả năng gương mẫu
+ Tính tình thẳng thắn, giám đấu tranh, giám phê bình
+ Năng nổ hoạt động và sẵn sàng hoạt động
+ Có khả năng học tập tốt: Từ khá trở lên
+ Được tập thể lớp tín nhiệm
+ Có hoàn cảnh gia đình thuận lợi
Để xây dựng đội ngũ cán bộ lớp tốt cần tìm hiểu thông qua GVCN cũ, bạn bè trong lớp, quan sát sự hoạt động của các em khi ra chơi hoặc giao một số công việc Khi đã tìm được đội ngũ cán bộ lớp, GVCN cần bồi dưỡng cho các em có ý thức trách nhiệm cao đối với lớp, phục vụ tập thể lớp, biết phê bình và tự phê bình Bồi dưỡng cho các em có phương pháp quản lý lớp Khi xây dựng đội ngũ tự quản cần xuất phát từ đặc điểm, nhiệm vụ từng năm học
và tính chất phát triển của tập thể HS Nhiều GVCN chỉ căn cứ vào một số tiêu chuẩn cán bộ