b Ca'u tao cua nguyen txxl c Dac diem cua cac hat ca'u tao nen b Nguyen' tit dugc tao bdi hat nhan mang dien tich duong va Idfp vo co m6t hay nhieu electron mang dien tfch am.. b Chu k
Trang 3vu MINH HA
^ ^
THIET KE BAI GIANG
•
NANG CAO - TAP M 6 T
NHA XUAT BAN HA NOI
Trang 4Thiet ke bai giang HOA HOC 10 - TAP MOT, NANG CAO
VU MINH H A
NHA XUAT BAN H A NOI
Chiu trdch nhiem xudi bdn:
PHAM QUOC TUAN
In 1000 cuon, kho 17 x 24 cm, tai Cong ty Co phan in Phuc yen Giay phep xuat ban so: 68 - 2009/CXB/67 i TK - 06/HN
In xong va nop ILAJ chieu nam 2009
Trang 5Jlol not dau
De ho trg cho viec day - hoc mon Hoa hge 10 theo chu'dng trinh sach giao khoa (SGK) m6i ap dung tCr nSm hoc 2006 - 2007, chung toi bien soan cuon
Thiet ke bai giang Hoa hoc 10 nang cao gom hai tap Sach gidi thieu each thiet
ke bai giang theo tinh than ddi mdi phuong phap day hoc nham phat huy ti'nh tich cgc nhan thu'c cua hoc sinh (HS)
Ve noi dung : Sach bam sat ngi dung SGK Hoa hoc 10 nang cao theo
chuong trinh cua Bg Giao due va Oao tao ban hanh 6 moi tiet day deu chi ro muc tieu ve kie'n thCrc, kT nSng, thai do cho HS; cac cong vi§c can chuan bi cua giao vien (GV); cac phuong tien trg giang can thie't nham dam bao chat li/dng tCtng bai, tC/ng tiet len I6p Ngoai ra, sach con mc) rgng, bd sung them mgt so ngi dung lien quan de'n bai giang bang nhieu hoat dgng nham cung cap them tu" lieu de cac.thay, co giao tham khao, van dung tuy theo doi tugng va muc dfch day hoc
Ve phi/ang phap day - hoc : Sach dugc trien khai theo hudng tfch cue hoa
hoat dgng cua HS, lay cd sd cua moi hoat dgng la nhu'ng viec lam cua HS du6i
sg hudng dan, gdi md cua thay, co giao Sach cung dUa ra nhieu hinh thu'c hoat dgng hap dan, phu hdp vdi dac trUng mon hoc nhu: thf nghiem, quan sat vat that hay mo hinh, thao luan, thuc hanh, nham phat huy tfnh dgc lap, tUgiac cua HS OSc biet sach chu trgng tdi khau thUc hanh trong bai hge, dong thdi chi re tC/ng hoat dgng cu the cua GV va HS trong mgt tien trinh day - hoc, coi day la hai hoat dgng cung nhau, trong dd ca HS va GV deu la chu the
Chung toi hi vgng cudn sach nay se la tai lieu tham khao hOfu fch, gdp phan
ho trd cac thay, cd giao dang trUc tiep giang day mdn Hoa hoc 10 trong viec nang cao chat lugng bai giang cua minh Chung tdi rat mong nhan dugc y kien ddng gdp cua quy thay, cd giao va ban dgc gan xa de cudn sach dUdc hoan thien hdn
TAC GIA
Trang 7ON TAP OAU NAM
A IVIUCTIEU
1 Kien thCifc
• He thdng lai cac khai niem, kien thiic co ban ma HS da dugc hge b THCS
• On lai cac dang bai tap co ban HS-da dugc hge, eac e6ng thiie thucmg diing
de tinh toan
2 KT nang
• Ren luyen kl nang lam mdt sd bai tap co liSn quan de'n ca'u tao nguydn i\i
• KT nang lam bai toan tinh theo phuong trinh co sir dung de'n c6ng thurc tinh
ti khdi cua chat khi, cong thiJc tfnh ndng do moi, ndng d6 ph^n tram ciia dung dich
B CHUAN B! C O A GIAO VIEN VA HOC SINH
GV:
• May chie'u, gia'y trong, but da
• He thdng cau hoi, bai tap
HS: On tap lai cac ngi dung kie'n thiic co ban da hge b THCS
C TIEN TRINH BAI GIANG
- Nguyen td hoa hge
HS: Nghe va bie't duge nhirng kie'n thiic
CO ban can dugc on lai trong tie't hge
Trang 8- Hoa tri cua nguyen td
- Phan loai cac cha't v6 co
- Dinh luat bao toan khdi lugng
-Moi
- T i khdi cua cac chat khi
-Dung dich
GV: On tap chi tie't timg ph^n:
GV: Chie'u len man hinh cau hoi va
yeu cau HS cac nhom thao luan vao
gia'y trong:
a) Nguyen tu la gi?
b) Ca'u tao cua nguyen txxl
c) Dac diem cua cac hat ca'u tao nen
b) Nguyen' tit dugc tao bdi hat nhan
mang dien tich duong va Idfp vo co m6t hay nhieu electron mang dien tfch am + Electron:
-Kfhieu:e -Dien tfch 1-
- Khdi lucmg rat nhd
+ Hat nhan: gdm co hat proton va notron
+ Hat proton:
- Kf hieu p -Dien tfch: 1 +
- Khdi lugng ~ 1 u (hay 1 dvC)
-Trong nguyen tur sd hat proton = sd hat electron
+ Hat ncftron:
-Kfhieu:n -Khdng mang dien
Khdi lugng: « 1 u (h^y 1 dvC)
Trang 9GV: Chie'u len man hinh y kie'n da
thdng nhat ciia cac nhom
2 NGUYEN GV: Ggi mgt HS nhdc lai khai niem ve
nguyen td hoa hge, GV chie'u len man
hinh
TO HOA HOC HS: Neu khai niem:
- Nguyen td hoa hge la tap hgp nhiing nguyen tii co ciing sd hat proton trong hat nhan
- Nhiing nguyen tii cua cung mgt nguyen td hoa hge co tfnh chat hoa hge gidng nhau
3 HO A TRI CUA MOT NGUYEN TLT GV: Neu cau hdi va chieu len man
hinh:
- Hoa tri la gi?
- Q u y tac hoa tri?
^ GV ggi HS tra ldi
GV: Yeu cau HS lam bai tap (GV
chie'u de bai len man hinh)
Bdi tap 1: Tfnh hoa tri ciia cac nguyen
td trong cac hgp chat: MnOj, PbO,
Pb02, NH3, H2S, SO2, SO3 (bie't hoa tri
cua oxi la 2, cua hidro la 1)
GV: Ggi mgt HS xac dinh hoa tri cua
cac nguyen td trong cac hgp chat tren
HS: Tra ldi Hoa tri: La con sd hien thi kha nang lien ke't ciia nguyen tir nguyen td nay vdi nguyen tir cua nguyen td khac
- Q u y tac hoa tri:
a b
VD: Trong cong thurc: A^ B ta ed:
ax = by
HS: Lam bai tap vao vd
4 DINH LUAT B A O T O A N KHOI LUONG GV: Neu cau hdi (GV chie'u ngi dung
cau hdi len man hinh):
Trang 10- Ngi dung ciia dinh luat bao toan khdi
lugng?
GV: Chie'u len man hinh:
VD: Ta cd phuong trinh phan iing
A + B ^ C + D + E
Theo dinh luat bao toan khdi lugng, ta
cd: m^ + mg = m,- + m^ + m^
GV: Yeu cau HS lam bai tap ap dung
(GV chie'u de bai len man hinh)
Bdi tap 2: Cho 1,21 gam hdn hgp A
gdm Mg, Zn, Cu, tac dung hoan toan
vdi oxi du, thu dugc hdn hgp cha't ran
B cd khdi lugng 1,61 gam Tfnh the
tfch dung dich HCl IM tdi thieu can
dung de hoa tan B
GV: Ggi HS neu hudng din giai, GV
chie'u phin ggi y (cac budc lam) len
man hinh:
-Vie't cac phuong trinh phan iimg
- A p dung dinh luat bao toan khdi
lugng de tfnh khdi lugng oxi da phan
ling
-Tim mdi lien quan giiia sd moi oxi
phan ling va sd moi cua axit HCl
-Tfnh the tfch dd HCl IM can diing
HS: Neu ngi dung ciia dinh luat bao toan khdi lugng
HS: Phat bieu cac y kie'n de tim ra hudng lam bai
HS: Lam bai tap theo y kien da thdng nha't ma GV chieu tren man hinh:
Trang 11GV: Cd the ggi HS de xuat cac each
giai khac
2Cu + O2 - ^ - ^ CuO (3)
z 0,5z z MgO + 2HC1 -> MgCl2 + H2O (4)
X 2x ZnO + 2HC1 ^ ZnCl2 + H2O (5)
y 2y
CuO + 2HC1 -> CuCU +2H2O (6)
z 2z Theo dinh luat bao toan khdi lugng:
-^ GV yeu cau cac nhom thao luan:
- Moi la gl?
- Khdi lugng moi la gi?
HS: Thao luan nhom de tra ldi cac cau hdi ma GV dua ra:
- M o i la lugng chat cd chiia d.lO^"* nguyen tir hoac phan tir ciia chat dd
- K h d i lugng moi la khdi lugng tfnh bang gam ciia 6.10 " nguyen tir hoac phan tir ciia cha't dd
Trang 12- Khai niem ve the' tich moi cua chat
khf?
- Cac bieu thiic the hien su chuyen doi
giira khdi lugng, lugng cha't, the tfch
moi cua chat khf?
GV: Chie'u len man hinh y kie'n ciia cac
nhdm va nhan xet
GV: Yeu cau HS lam bai tap 3 (GV
chie'u de bai tap len man hinh)
Bdi tap 3: Hay tfnh the tfch (d dktc)
cua hdn hgp cd chiia l , l g CO2 va
- n la sd moi (lugng cha't);
- m la khdi lugng;
- M i a khdi lugng moi;
- A la sd phan tir cha't;
= 1,68 lit
Trang 13GV: Chie'u bai lam ciia mgt sd HS len
man hinh va ggi cac em HS khac nhan
xet sira sai (neu cd)
Hoat dgng 2
GV: Tdm tat lai cac ngi dung chfnh da
on tap va nhae nhd HS ve nha on tap
cac ngi dung se luyen tap d tie't sau:
- T i khdi ciia cha't khf
- Sir phan loai ciia cac cha't vo co
Bai tap 1: Tinh hoa tri cua cac nguyen td trong cac hgp chat sau:
MnOj, PbO, PbOj, NH3, H^S, SO^, SO3
(biet hoa tri cua oxi la 2, cua hidro la 1)
Bai tap 2: Cho 1,21 gam hdn hgp A gom Mg, Zn, Cu, tac dung hoan toan vdi dxi du, thu
dugc hdn hgp chat ran B co khdi li/gng 1,61 gam Tinh the tich dung djch HCl 1M tdi thieu can dung de hoa tan B
Bai tap 3: Hay tinh the tich (d dktc) ciia hdn hgp co chiia 1,1g COj va 1,6g O2
A MUCTIEU
1 Kien thQc
• He thdng lai cac khai niem, kie'n thii'c co ban ma HS da dugc hge d THCS
• On lai cac dang bai tap co ban HS da dugc hge, cac cong thiic thudng diing
de tfnh toan
Trang 142 KT nang
• Ren luyen kT nang lam mgt sd bai tap cd lien quan de'n ca'u tao nguyen tir
• KT nang lam bai toan tfnh theo phuong trinh cd sir dung de'n c6ng thiic tfnh
tl khdi eiia chat khf, cong thiic tfnh ndng do moi, ndng d6 phSn tram cua dung dich
B CHUAN B! CUA GIAO VIEN VA HOC SINH
GV:
• May chie'u, gia'y trong, but da
• He thdng cau hdi, bai tap
HS: On tap lai cac ndi dung kien thiic co ban da hge d THCS
C TIEN TRINH BAI GIANG
Hoat dgng 1
6 TI KHOI CUA CAC CHAT KHI
GV: Nhae Jai ngi dung, kie'n thiic da on
tap d tie't 1 va chie'u len man hinh ndi
dung can on tap d tiet nay
GV: Chie'u cau hdi len man hinh:
- E m hay viet cong thiic tfnh ti khdi
eua khf A so vdi khf B, cong thiic tfnh
ti khdi ciia khf A so vdi khdng khf
Giai thfch cac kf hieu cd trong bieu
thiie
-^ GV ggi HS vie't len bang va giai
thfch (hoac GV chie'u bai lam eua HS
len man hinh)
HS: Cdng thiic tfnh ti khdi eua khf A so vdi khf B la:
M
" ^ A / B
-M
Trong dd:
M^ la khdi lugng moi eua khf A;
Mg la khdi lugng moi ciia khf B
+ Cdng thiic tfnh ti khdi cua khf A so vdi khong khf:
Trang 15GV: Chie'u de bai tap 1 len man hinh,
yeu e^u HS lam bai tap vao vd
HS: Lam bai tap vao vd:
a) Ti khdi ciia cac khi CH4, CO2 so vdi hidro la:
vdi cac ndi dung sau (GV chie'u cau
hdi len man hinh):
a) Do tan ciia mgt cha't trong nude la
gl? Nhung yeu td anh hudng den do
tan cua mdt chat trong nudc?
HS: Thao luan nhdm:
a) Do tan ciia mgt chat trong nudc:
- L a sd gam chat dd cd the hoa tan dugc trong lOOg nudc de tao thanh dung dich bao hoa tai mdt nhiet do xac dinh
Trang 16b) Cac cong thiic tfnh ndng do dung
dich (ma cac em da bie't)? Giai thi'ch
cac kf hieu co trong cong thiic
GV: Chie'u de bai tap 2 len man hinh,
yeu cau HS lam bai tap vao vd
Bdi tap 2: Hoa tan 16 gam NaOH vao
nudc de dugc 200 ml dung dich
a) Tfnh ndng do moi ciia dung dich
NaOH
b) Can dung bao nhieu gam dung dich
axit H2SO4 19,6% de' trung hoa he't
50ml dung dich NaOH ndi tren?
- D o tan cua cac chat ran trong nudc phu thugc vao nhiet do Do tan ciia cac cha't khf phu thugc vao nhiet do, ap sua't
b) Cac cong thiic tinh ndng do ciia dung dich:
+ Cong thiic^tinh ndng do ph^n tram:
n la sd mo! chat tan;
V la the tfch ciia dung dich (lit)
HS: Lam bai tap vao vd:
a) Sd moi NaOH cd trong 200 ml dung dich la:
"NnnH = — = — = 0,4 moi N^OH M 40
-> Ndng do moi ciia dung dich la:
n 0,4 ^
CM = — = - ^ = 2M b) Phuong trinh phan iing trung hoa:
2NaOH + H2SO4 -^ Na2S04 + 2H^O
Trang 17Sd moi NaOH can dung la:
nNoOH = C M x V = 2 x 0,05 = 0,1 moi Theo phuong trinh:
GV: Chieu bai lam ciia mgt sd HS len
man hinh, nhan xet va cham diem
m - r,r.r» 4 , 9
X 100% = C%
7
GV: O ldp 8, 9 cac em da dugc biet
nhirng loai hgp chat vo co nao? Cho vf
du minh hoa
GV: Ggi HS tra ldi, GV chieu len man
hinh
HS; Tra ldi cau hdi:
Cac hgp chat v6 co dugc phan thanh 4 loai:
a) Oxit:
- O x i t bazo: la nhirng oxit tac dung dugc vdi dung dich axit tao ra mudi va nudc
VD: CaO, MgO, Fe203
- O x i t axit: la nhiing oxit tac dung vdi dung dich bazo tao ra mudi va nudc VD: SO3, SO2, CO2
Trang 18GV: Ggi cac em HS khac nhan xet, sira
sai (neu cd)
-Oxit luong tfnh: la nhirng oxit tac dung duge vdi dung dich axit va dung djch bazo tao ra mudi va nudc
VD: AI2O3, ZnO
-Oxit trung tfnh: la nhu'ng oxit khong tac dung dugc vdi dung dich axit va dung dich bazo (cdn ggi la oxit khong tao mudi)
VD: CO, NO
b) Axit: tac dtmg vdi bazo tao ra mudi
va nudc
VD: H2SO4, HCl
c) Bazo: Baza tac dung vdi dung dich
axit tao ra mudi va nudc
VD: NaOH, Fe(0H)3, Mg(OH)2
d) Mudi:
VD: K2SO4, NaN03, ZnCl2
Hoat dgng 4
9 B A N G TUAN H O A N CAC NGUYEN TO HOA HOC
GV: Yeu cau HS neu ca'u tao ciia bang
tuan hoan cac nguyen td hoa hge va y
nghTa ciia nd
(GV chie'u tren man hinh cac ngi dung
tren, sau khi HS phat bieu)
HS: Ca'u tao bang tuan hoan:
a) O nguyin td: cho bie't sd hieu
nguyen tir, kf hieu hoa hge, ten nguyen
td, nguyen tir khdi cua nguyen td dd
b) Chu ki: Gdm cac nguyen td ma
nguyen tir ciia chiing ed cung sd ldp electron va dugc sap xep theo chieu tang dan cua dien tfch hat nhan Trong mgt chu ki, khi di tir trai qua phai: tfnh kim loai ciia nguyen td giam dan, tfnh phi kim tang dan
Trang 19GV: Chie'u de bai tap 3 len man hinh
Bdi tap 3: Nguyen td A trong bang
tuan hoan cd sd hieu nguyen tir la 12
Hay cho biet:
a) Ca'u tao nguyen tir eua nguyen td A,
vi trf ciia A trong bang tuSn hoan
b) Tfnh chat hoa hge dac trung ciia
nguyen td A
e) So sanh tfnh chat hoa hge eiia
nguyen td A vdi cac nguyen td diing
canh A trong bang tuan hoan
GV: Chie'u bai lam cua HS len man
hinh
e) Nhdm: Gdm cac nguyen td ma
nguyen tir ciia chiing cd sd electron ldp ngoai ciing bang nhau va dugc sap xe'p theo chieu tang cua dien tfch hat nhan Trong mdt nhdm: di tii tren xud'ng, tfnh kim loai cua cac nguyen td tang dSn, tfnh phi kim cua cac nguyen td giam dan
HS: Lkm bai tap vao vd
a) Ca'u tao nguyen tir ciia nguyen td A: -Hat nhan: cd dien tfch 12+
- Trong nhan cd 12 hat proton va 12 hat electron
c) So sanh vdi cac nguyen td nam canh
A trong bang tuan hoan: A la Mg
Trang 20Hoat dgng 5
CUNG CO - B A I TAP VE N H A GV: Nhae lai cac ngi dung da on tap
Ra bai tap ve nha
Phu luc
P H I ^ U H Q C T A P
Bai tap 1: Natri c6 nguyen tif khdi la 23, trong hat nhan nguyen ttr co 11 proton; sat
CO nguyen tir khdi la 56, trong hat nhan nguyen ttr co 30 natron Hay cho biet tdng sd cac hat proton, ncrtron, electron tao nen nguyen ttr natri va nguyen tii sat
Bai tap 2: Hay tinh the tfch (d dktc) cua:
a) Hdn hgp khi gdm co 6,4 gam khi O2 va 22,4 gam khi Nj
b) Hdn hgp khi gdm co 0,75 moi CO2; 0,5 moi CO va 0,25 mcl N2
Bai tap 3: Hay tinh khdi lugng cua:
a) Hdn hgp chat ran gdm 0,2 moi Fe va 0,5 moi Cu
b) Hdn hgp khi gdm co 33,6 Ift COj; 11,2 lit CO va 5,6 lit H^ (d dktc)
Trang 21• Nguyen tir la phan nhd nha't ciia nguyen td Nguyen tir cd ca'u tao rdng
• HS biet dugc thanh phan cau tao ciia nguyen tir
B CHUAN B! CUA GIAO VIEN VA HOC SINH
GV: Tranh anh:
• So dd torn tat thf nghiem tim ra tia am cue
• Mo hinh thf nghiem kham pha hat nhan nguyen tir
• DTa mem mo ta thanh phan cau tao nguyen tir va ca'u tao rdng ciia nguyen tir (Ne'u cd dieu kien, GV cd the chuan bi de chie'u cac hinh 1.1, 1.2, 1.3 len man hinh)
C TIEN TRINH BAI GIANG
GV: Chie'u len man hinh:
Hinh 1.1; 1.2 va thuye't trinh ve thf
nghiem tim ra tia am cue, khdi lugng
va dien tfch ciia electron
HS: Nghe va ghi bai
a) Su tim ra electron
HS: Theo ddi tren man hinh va ghi bai
Trang 22GV: Ket luan va chieu len man hinh:
Hat ed khdi lugng vo cung nhd, mang
dien tfch am la hat electron
GV: Thuye't trinh va chie'u len man
hinh: Bang thue nghiem, ngudi ta da
xac dinh dugc chfnh xac khdi lugng va
dien tfch eiia electron
Hoat
GV: Chie'u mo hinh thf nghiem kham
pha ra hat nhan nguyen tir len man
hinh 1.3 va thuyet trinh:
-Ban mdt chum tia a, mang dien tfch
duong vao mgt la kim loai vang mdng
Ket qua thf nghiem cho thay h^u he't
cac hat deu xuyen thang qua la vang,
nhung ed mdt sd rat ft di lech hudng
ban dau hoac bi bat lai khi gap la vang
-> Vay chiing ta ed the giai thfch di^u
nay nhu the' nao?
GV: Cd the ggi mdt sd HS trinh bay
suy nghT eua minh, sau dd GV neu ke't
luan
b) Khdi lugng vd diin tich eua electron
HS: Nghe va ghi bai
- Khdi lugng:
me = 9,1094.10"^'kg -Dien tfch:
q^ = -l,602.10"'^C(Culong) -Dien tfch cua electron dugc quy udc
la 1-
dgng 2
2 Sit tim ra hgt nhdn nguyen tut
HS: Cd the giai thfch:
-Nguyen tir cd ca'u tao rdng
-Cac electron chuye'n ddng tao ra vd electron bao quanh mgt hat mang dien tfch duong cd kfch thudc nhd be so vdi kfch thudc cua nguyen tir, nam d tam
nguyen tir, 66 la hat nhan nguyen tii
Trang 23GV: Trinh bay 6i HS hinh dung ra thf
nghiem tim ra proton va notron, sau 66
GV ke't luan va chie'u len man hinh
Hoat dgng 3
3 Cdu tgo cua hgt nhdn nguyen td
a) Su tim ra proton b) Su tim ra notron
HS: Ghi ket luan vao vd:
Ke't luan: Thanh ph^n ca'u tao cua nguyen tir gdm:
- Hat nhan nam d tam nguyen tvi gdm
cac hat proton va ncrtron
- V d electron cua nguyen tir gdm cac electron chuye'n ddng xung quanh hat nhan
GV: Chie'u tCmg ph^n ndi dung cua
bang 1.1 len man hinh
Khdi lugng va dien tfch cua cac hat tao
nen nguyen tir
Die tinh hat
qp = -1,62.10"''C hayqp = 1+
mp= 1,6726.10"" kg
Ncrtron (n)
qn = 0
mn= 1,6748.10"" kg
GV: Yeu c5u HS nhin vao bang, so
sanh khdi lugng eua cae hat electron
vdi eac hat proton, notron
HS: Nhan xet:
Khdi lugng cua cac hat electron rat nhd
so vdi khdi lugng ciia proton va notron
Vi vay, khdi lugng cua nguyen tir tap trung hSu he't d hat nhan
Trang 24Hoat dgng 4
II KICH THU(3C v A KHOI LUONG CUA NGUYEN TLT
GV: Gidi thieu:
Nguyen tir ciia cac nguyen td khac
nhau CO kfch thudc va khdi lugng khac
nhau
GV: Thuye't trinh va chie'u len man
hinh
GV: Gidi thieu va chie'u len man hinh
HS: Nghe va ghi bai
l n m = 1 0 " V
l A = 1 0 - ' ° m
l n m = lOA + Nguyen tir khac nhau cd kfch thudc khac nhau Nguyen tir nhd nhat la nguyen tir hidro, cd ban kfnh khoang 0,053nm
+ Hat nhan cd kfch thudc nhd hon kfch thudc cua nguyen tir rat nhieu (dudng kfnh khoang 10 nm)
+ Dudng kfnh ciia electron va proton cdn nhd hon nhieu (khoang 10"^nm) Electron chuye'n dgng xung quanh hat nhan trong khong gian rdng ciia nguyen tir (nguyen tir cd ca'u tao rdng) HS: Nghe va ghi bai
2 Khdi lugng
- Khdi lugng cua 1 nguyen tir ddng vi
cacbon la:
1 9 , 9 2 0 6 1 0 ' - \ g = 12dvC
Trang 25GV: Vay 1 dvC bang bao nhieu kg?
GV: La'y VD va chie'u len man hinh
GV: Yeu cdu HS lam bai tap 1 (GV
chie'u de bai len man hinh)
Bdi tap 1:
a) Nguyen tir magie cd khdi lugng bao
nhieu kg?
b) 1 nguyen tir luu huynh cd khdi
lugng bang bao nhieu kg?
GV: Ggi HS lam bai va nhan xet, cha'm
« 1,66005.10 "'kg HS: Theo ddi tren man hinh, nghe va ghi bai:
Vf du: khdi lugng ciia 1 nguyen tir
- 2 7 ,
hidro la 1,6735.10 ""kg « lu
HS: Lam bai tap vao vd:
a) Khdi lugng ciia mgt nguyen tir magie
la 1 dvC -^ Khdi lugng cua mgt nguyen tir magie (tfnh bang don vi kg) la:
bai va chieu len man hinh (hoac cd the
ggi HS nhae lai cac ngi dung chfnh cua
bai va chie'u len man hinh)
HS: Nhae lai cac kie'n thiic co ban cd trong bai
a) Nguyen tir magie co khdi lugng bao nhieu kg?
b) 1 nguyen tii luu huynh co khdi lirgng bang bao nhieu kg?
Trang 26HAT NHAN NGUYEN TLf, NGUYEN TO HOA HOC
• Khai niem vi sd khdi, quan he giira sd khdi va nguyen tir khdi
• Quan he giiia sd don vi dien tfch hat nhan, sd proton, sd electron trong nguyen tir
• Khai niem ve nguyen td hoa hge va sd hieu nguyen tir
B CHUAN Bj C O A GIAO VIEN VA HOC SINH
• GV: May chie'u, gia'y trong, biit da
• HS: Nam viing dac diem ciia cac hat ca'u tao nen nguyen tir
C TIEN TRINH BAI GIANG
Hoat dgng 1
KIEM TRA B A I CU GV: Kie'm tra If thuyet HS 1: Neu dac
di^m (dien tfch, khdi lugng) ciia cac
loai hat cau tao nen nguyen tir
HS: Tra ldi
(Ghi lai d gdc bang ben phai)
Hoat dgng 2
1 HAT N H A N NGUYEN TlT GV: Neu cau hdi va chieu len man
hinh:
VD 1: Hat nhan nguyen tir cua nhom
cd 13 hat proton Em hay cho biet sd
1 Dien tich hgt nhdn
HS: Tra ldi va giai thfch:
Trang 27hat electron, dien tfch hat nhan, sd don
vi dien tfch hat nhan ciia nguyen tir
nhom va giai thfch
VD 2: Nguyen tir magie cd 12 electron
d ldp vd Cho bie't sd proton, dien tfch
hat nhan, sd dem vi dien tfch hat nhan
cua nguyen tir magie (giai thfch ngan
gon)-GV: Chie'u bai lam cua m6t sd HS len
man hinh va nhan xet, cha'm diem
GV: Em hay riit ra nhan xet ve mdi
lien he giiia cac dai lugng tren?
GV: Ggi HS neu nhan xet va chie'u len
man hinh
- H a t nhan cua nguyen tir nhdm cd 13 hat proton -^ sd electron la 13 (vi nguyen tir trung hoa ve dien)
- D i e n tfch hat nhan ciia nhom la 13+
- S d don vi dien tfch hat nhan ciia nhdm la 13
HS: Tra ldi:
- N g u y e n tir magie ed 12 electron d ldp
vd -^ hat nhan eua nguyen tir magie ed
12 hat proton
- D i e n tfch hat nhan la 12+
- Sd don vi dien tfch hat nhan la 12
GV: Gidi thieu: Sd khdi cua hat nhan,
kf hieu la A, bang tdng sd proton (Z)
Hat nhan nguyen tir natri cd 11 proton
va 12 notron Hay cho biet:
- D i e n tfch hat nhan
HS: Suy nghT va neu nhan xet:
Trong nguyen t\i:
sd don vi dien tfch - sd proton =
= sd electron
Hoat dgng 3
2 Sd khdi
HS: Nghe va ghi bai
HS: Lam bai tap 1:
- D i e n tfch hat nhan: 11 +
- S d don vi dien tfch hafnhan: 11
- S d electron: 11
Trang 28- Sd don vi dien tfch hat nhan
- Sd electron
- S d khdi ciia natri
GV: Chieu de bai tap 2 len man hinh
va yeu cau HS lam bai tap vao vd
Bdi tap 2: Hay dien tie'p cac sd lieu
cdn thie'u vao bang sau:
11 NGUYEN TO HOA HOC
GV: Gidi thieu va chie'u len man hinh:
Nguyen td hoa hge la nhirng nguyen tir
cd cung dien tfch hat nhan
-^ Nhu vay: Nguyen tir ciia ciing mgt
nguyen td nhat thiet phai cd ciing sd
lugng cac loai hat co ban nao gidng
nhau?
GV: Thong bao: (chieu len man hinh)
"Nhirng nguyen tir cd cimg dien tfch
hat nhan deu co tfnh chat hoa hge
gidng nhau"
1 Dinh nghia
HS: Nghe va ghi bai
HS: Tat ca cac nguyen tir cua ciing mgt nguyen td hoa hge deu cd cung sd proton va sd electron
HS: Nghe va ghi bai
GV: Thdng bao va chieu len man hinh:
"Sd don vi dien tfch hat nhan nguyen
tir ciia mgt nguyen td dugc ggi la sd
Hoat dgng 5
2 Sd hieu nguyen tu
HS: Nghe va ghi bai
Trang 29hieu nguyen tir ciia nguyen td dd, kf
hieu la Z"
GV: Neu cac cau hdi va chie'u len man
hinh: Vay sd hieu nguyen tir cho ta biet
dieu gi?
Neu bie't sd khdi va sd hieu nguyen tir,
ta cd bie't dugc sd lugng cac loai hat co
ban cau tao nen nguyen tir do khong?
HS: Sd hieu nguyen tir cho biet:
- Sd proton trong hat nhan
- S d don vi dien tfch hat nhan nguyen tir
- S d electron
Ne'u bie't sd khdi (A) va sd hieu nguyen tir (Z) ta bie't dugc sd proton, sd notron
va sd electron ciia nguyen tir dd
GV: Gidi thieu: Sd don vi dien tfch hat
nhan Z va sd khdi A dugc coi la nhiing
dac trung co ban ciia nguyen tir —> GV
gidi thieu kf hieu nguyen tir (GV chieu
len man hinh va giai thfch)
GV: Yeu cau HS giai thfch kf hieu ciia
nguyen tir cio
GV: Yeu cau cac nhdm HS lam bai tap
3 (GV chie'u de len man hinh)
Bdi tap 3: Hay cho bie't sd don vi dien
tfch hat nhan, sd proton, sd notron va
sd electron ciia nguyen tir cd kf hieu
sau:
^ ) 20
Hoat dgng 6
3 Ki hieu nguyen tu
HS: Nghe va ghi bai
Kf hieu nguyen tir: ^X
VD: J^Cl
^°Ca;
31
b ) ' ^ F c) - P ;
Trang 30Kl hieu nguyen tir
GV: Chie'u bai lam ciia m6t sd nhdm
HS len man hinh va nhan xet
Hoat dgng 7 CUNG CO GV: Ggi HS nhae lai ngi dung chfnh
cua bai, GV chieu len man hinh
HS: Nhae lai n6i dung chfnh cua bai
Hoat dgng 8 BAI TAP VE NHA Bai tap ve nha: 1, 2, 3, 4, 5, 6 (SGK trang 10, 11)
Phu luc
PHI^UHQCTAP
Bai tap 1: Hat nhan nguyen tO natri c6 11 proton va 12 natron Hay cho biet:
a) Dien tich hat nhan b) Sd don vj dien tich hat nhSn
c) Sd electron c) Sd khdi ciia natri
Bai tap 2: Hay dien tiep cac sd lieu cdn thieu vao bang sau:
Bai tap 3: Hay cho biet sd don vi dien tich hat nhan, sd proton, sd natron va so
electron ciia nguyen tir co kf hifu sau:
Trang 31DONG VL NGUYEN TCT KHOI
VA NGUYEN TLf KHOI TRUNG BINH
A MUC TIEU
HS hieu:
• Khai niem ddng vi
• Cach xac dinh nguyen tii khdi trung binh
HS van dung: Tfnh nguyen tir khdi trung binh cua nguyen td hoa hge mgt each
thanh thao
B CHUAN Bl CUA GIAO VIEN VA HOC SINH
GV:
• May chie'u, gia'y trong, biit da
• Tranh ve: so 66 ca'u tao cac ddng vi cua hidro
C TIEN TRINH BAI GIANG
Hoat dgng 1
KIEM TRA B A I CU - CHUA B A I T A P VE N H A GV: Ki^m tra If thuyet HS 1:
Hay cho biet sd proton, sd electron,
sd notron cua cae nguyen tir sau:
1 TT 2 T t 3 TT 35 /-.I 37 f~l1
(GV yeu cSu HS dien vao bang va
liru lai d gdc bang phai)
HSl: Lam bai tap va ghi lai d gdc bang ben phai
Ki hieu nguyen ti^
Trang 32GV: Ggi HS 2 chiia bai tap 3 (SGK
trang 11)
GV: Nhan xet va cham diem HS: Chira bai tap 3 (SGK trang 11)
Hoat dgng 2
1 DONG VI
GV: Yeu cau HS quan sat bang (ma
HS 1 da ghi d gdc bang phai) -> so
sanh sd lugng cac loai hat cua
nguyen tir cac ddng vi ciia nguyen td
hidro, nguyen td cio
GV: Cho HS quan sat tranh ve 1.4
(hoac quan sat tren man hinh)
GV gidi thieu: Dd la cac nguyen tir
ddng vi cua nguyen td hidro Vay
ddng vi la gi?
GV: Ggi HS neu khai niem, GV
chieu len man hinh
Cae ddng vi ciia cimg mgt nguyen td
hoa hge la nhiJng nguyen tir cd ciing
sd proton nhung khac nhau vd sd
notron, do dd sd khdi A cua chiing
khac nhau
GV: Gidi thieu cac nguyen tir ddng
vi ciia cung mgt nguyen td cd tfnh
cha't hoa hge gidng nhau Tuy nhien,
do sd notron khac nhau nen cac
ddng vi cd mgt sd tfnh chat vat If
khac nhau
GV: Chie'u len bang 66 bai tap 1
(yeu cau cac nhdm HS thao luan
nhdm de lam bai tap 1)
Bdi tap 1: Cho cac nguyen tir:
- S d don vi dien tfch hat nhan gidng nhau,
sd khdi khac nhau
HS: Neu khai niem
HS: Nghe va ghi bai
HS: Lam bai tap 1 (Thao luan nhdm)
Trang 33Hay cho bie't sd lugng cac loai hat
CO ban ciia cac nguyen tir tren va
cho bie't: nhirng nguyen tir nao la
ddng vi ciia cung mgt nguyen td hoa
hge?
(GV hudng dan HS lam bai tap 1
bang each ke bang)
GV: Chie'u bai lam ciia mgt sd nhdm
len man hinh va nhan xet
Ki hieu nguyen tuf
Trong cac nguyen tir tren:
- N g u y e n tir '^A; '^B la ddng vi ciia nhau
- N g u y e n tir 29D; ^E la ddng vi ciia
nhau
Vi:
- N g u y e n tir A, B cd ciing sd proton
- N g u y e n tir D, E cd ciing sd proton
Hoat dgng 3
II NGUYEN TlTKHOl v A NGUYEN TlTKHOI TRUNG BINH
GV: Gidi thieu va chie'u len man hinh:
-"Nguyen tir khdi ciia mgt nguyen
tir cho bie't khdi lugng ciia nguyen tir
dd nang gap bao nhieu lan don vi
khdi lugng nguyen tir"
- N g u y e n tir khdi la khdi lugng
tuong ddi ciia nguyen tir
1 Nguyen tii khdi
HS: Nghe va ghi bai
Trang 34- V e sd tri, cd the coi nguyen tir
khdi xa'p XI sd khdi ciia hat nhan
GV: Neu cau hdi: Tai sao vd sd tri,
cd the coi nguyen tir khdi xap xi sd
khdi cua hat nhan?
HS: Tra ldi cau hdi
GV: Gidi thieu: Hau het cac nguyen
td hoa hge la hdn hgp cua nhieu
ddng vi vdi ti le phan tram sd
nguyen tir xac dinh trong tu nhien;
vi vay, nguyen tir khdi cua cac
nguyen td cd nhieu ddng vi la
nguyen tir khdi trung binh eiia hdn
hgp cac ddng vi
GV: Chie'u len man hinh each tfnh
nguyen tir khdi trung binh:
aA + bB
Hoat dgng 4
2 Nguyen tu khdi trung binh
HS: Nghe va ghi bai
A =
100 GV: Ggi mgt HS giai thfch cac kf
hieu cd trong cong thiic
GV: Trong nhiing tfnh toan khong
can do chfnh xac cao, ngudi ta dung
so khdi thay cho nguyen tir khdi
GV: Chie'u dd bai tap 2 len man
hinh, yeu cau HS lam bai tap vao vd
Bdi tap 2: Trong tu nhien, ddng cd 2
63 65,
HS: Ghi bai
dong vi: "g Cu va 29 Cu Tfnh nguyen
HS: Giai thi'ch:
A la nguyen tir khdi trung binh;
A, B la nguyen tir khdi cua ddng vi A, B;
a, b la tl le phSn tram sd nguyen tir cua ddng vi A, B
Trang 35tir khdi trung binh ciia ddng, biet
rang ti le phan tram sd nguyen tir
GV: Yeu cau HS lam bai tap 3 (GV
chie'u de bai len man hinh)
Bdi tap 3: Trong tu nhien cio ed 2
35, 37
ddng vi ben la: ,7C1 va ,,01, bie't
nguyen tii khdi trung binh cua cio la
35,48 Hay tfnh ti le % sd nguyen tir
eua mdi ddng vi
GV: Chie'u bai lam cua mgt sd HS
len man hinh va nhan xet, cham
diem
HS: Lam bai tap:
Nguyen tir khdi trung binh cua ddng la:
63x73 + 65x27 Acu =
HS: Lam bai tap vao vd:
Ggi ti le phan tram sd nguyen tir cua cac
ddng vi fyC\ va ]] Cl lan lugt la a va b Ta
cua bai, GV chie'u len man hinh
HS: Nhae lai cac ndi dung chfnh cua bai
Hoat dgng 6
Bai tap vd nha: 1, 2, 3, 4, 5, 6 (SGK trang 14)
Trang 36Bai tap 2: Trong ttr nhien, ddng co 2 ddng vi: % Cu va % Cu Tinh nguyen tir khdi trung
binh cua ddng, biet rang ti le phan tram sd nguyen tO cua " Cu la 73%
Bai tap 3: Trong tir nhien: do co 2 ddng vi bdn la: J7CI va ]] Cl, biet nguyen ttr khdi
trung binh cua do la 35,48 Hay tinh ti le % so nguyen tii cua mdi.ddng vj
SI/ CHUYEN DONG CUA ELECTRON TRONG NGUYEN TLf OBITAN NGUYEN TLf
A MUCTIEU
HS biii:
• Trong nguyen tir, eac electron chuyen ddng xung quanh hat nhan khong
theo mgt quy dao nhat dinh
• Mat do xac suat tim tha'y electron trong khdng gian nguyen tir khdng ddng ddu Khu vuc xung quanh hat nhan ma tai dd xac suat tim tha'y electron ldn nha't (khoang 90%) dugc ggi la obitan nguyen tir
• Hinh dang cae obitan nguyen tir
B CHUAN Bj CUA GIAO VIEN VA HOC SINH
GV:
• May chieu, giay trong, biit da
• Tranh ve: mo hinh hanh tinh nguyen tu ciia Ro-do-pho, Bo va Zom-mo-phen
• Obitan nguyen tir hidro
• Hinh anh eiia cac obitan s va p
Trang 37C TIEN TRINH BAI GIANG
-Cach tfnh nguyen tir khdi trung binh
GV: Ggi 3 HS len bang chira bai tap 2,
Trang 38GV: Ggi cac em HS khac nhan xet, GV
cham diem
!H;,^Cl;iH-;^Cl;^H-;?Cl;^Hr7Cl c) Phan tir khdi eiia cac phan tir tren
M n l u g t l a : 3 6 , 38, 3 7 , 3 9 HS3: Chira bai tap 5 (SGK trang 14) Ggi ti le % sd nguyen tir mdi ddng vi la:
1 SUCHUYEN DONG CUA ELECTRON TRONG NGUYEN TlT
GV: Gidi thieu muc tieu ciia tiet hge va
chieu len man hinh
GV: Chieu mo hinh hanh tinh nguyen
tir ciia Ro-do-pho len man hinh va
thuyet trinh
Hoat
1 Mo hinh hdnh tinh nguyen tu
HS: Nghe va ghi bai
GV: Thuyet trinh ve su chuyen dgng
ciia cac electron trong nguyen tir
GV: Chie'u len man hinh hinh 1.7: Dam
may electron hinh cau cua nguyen tir
hidro va nhan manh: "Electron chuyen
dgng rat nhanh, khong the quan sat
dugc dudng di ciia nd" Dam may
electron la nhirng vi trf electron xuat
hien Vi electron mang dien tfch am
nen dam may dd mang dien tfch am
dgng 3
2 Md hinh Men dgi ve sit chuyen
dgng cua cdc electron trong nguyen
tu, obitan nguyen tu
a) Slf chuyen dgng eiia electron trong nguyin tif
HS: Nghe giang va quan sat tren man hinh de hinh dung duge su chuyen dgng ciia electron trong nguyen tir
Trang 39GV: Thong bao: Vung khong gian bao
quanh hat nhan nguyen tir chiia hau
nhu toan bg dien tfch cua dam may,
dugc ggi la obitan nguyen tir Tuy
nhien, mat do dien tfch khong ddng
ddu trong khong gian nay
6 g^n hat nhan, xac suat tim tha'y
electron nhidu hon la d xa hat nhan
Vf du: Trong nguyen tir hidro, kha
nang cd mat electron ldn nhat trong
khu vuc each hat nhan khoang
O,053nm
'GV: Chie'u lan man hinh cau hdi: Vay
obitan nguyen tir la gi?
HS: Nghe va ghi bai
GV: Gidi thieu:
Obitan nguyen tir dugc kf hieu la AO
GV: Chie'u len man hinh hinh 1.8: bieu
didn obitan nguyen tir hidro mgt each
don gian va thuydt trinh
GV:
-Giai thfch vd cac miic nang lugng
- D u a tren su khac nhau vd trang thai
eiia electron trong nguyen tir, ngudi ta
phan loai thanh cac obitan s, obitan p,
obitan d va obitan f
GV: Chie'u hinh dang cua eac obitan s,
p len man hinh (hinh 1.9 va 1.10)
GV: Yeu cau HS mo ta lai hinh dang
cua cac obitan s, p
HS: Nghe va ghi bai
Trang 40GV: Giai thfch ve cae obitan
GV: Nhae lai cac ngi dung chfnh ciia bai
GV: Dan dd HS on tap cac ndi dung If
thuyet phuc vu cho gid luyen tap (tiet
sau):
-Thanh phan, ca'u tao nguyen tir, hat
nhan Dac tfnh eua cac loai hat ca'u tao
nen nguyen tir
-Cac khai niem: nguyen td hoa hge, kf
hieu nguyen tir, ddng vi, nguyen tir
khdi, nguyen tir khdi trung binh, obitan
nguyen tir
Hoat dgng 6
DAN DO - B A I T A P VE N H A
Bai tap vd nha: 1, 2, 3, 4, 5, 6 (SGK trang 20)
• Dac tfnh ciia cac loai hat ca'u tao nen nguyen tir
• NhiJng dai lugng dac trung cho nguyen tir: sd hieu, sd khdi, nguyen tir khdi
• Su chuyen dgng ciia electron trong nguyen tir: obitan nguyen tir, hinh dang obitan nguyen tir