Luận án tiến sĩ Bảo vệ độc lập dân tộc của việt nam trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống từ năm 2001 đến năm 2015 (TT)

Tiếp tục nhìn nhận, đánh giá các mối đe doạ ANPTT; nghiên cứu, phân tích sự tác động, ảnh hưởng của nó đối với ĐLDT của Việt Nam; làm rõ những nội dung, biện pháp mà Đảng và Nhà nước Việ

ĐÀM TRỌNG TÙNG

bảo vệ độc lập dân tộc của việt nam

trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống

từ năm 2001 đến năm 2015

TểM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

CHUYấN NGÀNH: LỊCH SỬ PHONG TRÀO CỘNG SẢN, CễNG

NHÂN QUỐC TẾ VÀ GIẢI PHểNG DÂN TỘC

Mó số: 62 22 03 12

HÀ NỘI - 2016

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2016

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau chiến tranh lạnh, nền độc lập dân tộc của các quốc gia đang phải đối mặt với những thách thức mới từ mối đe dọa “an ninh phi truyền thống” Mối đe dọa an ninh phi truyền thống (ANPTT) đã trở thành vấn đề toàn cầu, mang tính nguy hiểm cao, không chỉ biểu hiện ở mức độ hủy hoại, sự tàn phá của nó đối với cuộc sống của con người, mà còn đối với

sự ổn định xã hội, đối với độc lập dân tộc (ĐLDT) của các quốc gia, sự an nguy của chế độ chính trị, sự tồn vong của cộng đồng nhân loại trên tất cả các lĩnh vực của đời sống Các thảm họa thiên tai, động đất, sóng thần, bão lụt, dịch bệnh, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, biến đổi khí hậu, nước biển dâng… ngày càng thách đố các thành tựu của khoa học, kỹ thuật hiện đại

và sự nỗ lực cố gắng của con người Khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, những vấn đề tài chính, năng lượng, lương thực… ngày càng thử thách nghiệt ngã năng lực điều hành của các chính phủ, ĐLDT của các nước, sự vững chắc của các thể chế chính trị và các nền kinh tế, kể cả nền kinh tế giàu mạnh nhất, cũng như tính khả thi của các liên kết quốc tế Đối với các nước đang phát triển thì vấn đề bảo vệ ĐLDT trước mối đe doạ ANPTT càng trở nên khó khăn, phức tạp hơn

Trong bối cảnh đó, thế giới đã và đang đẩy mạnh hợp tác, cùng nhau

nỗ lực đối phó với các mối đe doạ ANPTT Nhiều diễn đàn, cơ chế song phương, đa phương, những định ước, quy định giữa các nước, các nhóm nước, giữa các châu lục và toàn cầu được hình thành nhằm khắc phục, chế ngự, đối phó và giải quyết tình hình Nhiều quốc gia đã có những thể chế, luật pháp, quy định, thực hiện nhiều biện pháp để đối phó với mối đe dọa ANPTT, bảo vệ nền độc lập của mình, thúc đẩy đất nước phát triển

Đối với Việt Nam, mối đe doạ ANPTT ngày càng trở nên nghiêm trọng Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam nhận định: “Các yếu tố

đe dọa ANPTT, tội phạm công nghệ cao tiếp tục gia tăng Những vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực,

biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp” Mối đe doạ ANPTT đã và đang thách thức nền ĐLDT, đặc biệt là tính độc lập tự chủ và sự vững chắc của nền kinh tế, sự ổn định chính trị - xã hội, độc lập, chủ quyền quốc gia; giữ gìn và bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc; bảo vệ môi trường sinh thái; bảo vệ các quyền cơ bản của con người - những nội dung cơ bản bảo vệ ĐLDT trong bối cảnh mới đang gặp nhiều khó khăn

Từ năm 2001 đến năm 2015, Đảng và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thực hiện nhiều chủ trương, biện pháp ứng phó với mối

đe doạ ANPTT để bảo vệ, củng cố nền ĐLDT, giữ vững chủ quyền quốc gia và xem đây là một nội dung, yêu cầu quan trọng của việc giải quyết mối quan hệ lớn “giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế” trong tình hình hiện nay Quá trình triển khai đã đạt được những thành công nhất định và thu được những kinh nghiệm có giá trị Tiếp tục nhìn nhận, đánh giá các mối đe doạ ANPTT; nghiên cứu, phân tích sự tác động, ảnh hưởng của nó đối với ĐLDT của Việt Nam; làm rõ những nội dung, biện pháp mà Đảng

và Nhà nước Việt Nam thực hiện bảo vệ ĐLDT trước mối đe doạ ANPTT

là đòi hỏi cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn hiện nay Làm rõ các vấn đề

đó sẽ có cơ sở để rút ra những kinh nghiệm bổ ích cho thời gian tới nhằm thực hiện tốt và hiệu quả hơn việc bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa ANPTT đối với Việt Nam, cũng như các nước đang phát triển

Từ những lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài “Bảo vệ độc lập dân tộc

của Việt Nam trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống từ năm 2001 đến năm 2015” để viết luận án tiến sĩ Lịch sử, chuyên ngành Lịch sử

phong trào cộng sản, công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

2.1 Mục đích

Luận án làm rõ một số vấn đề lý luận, thực trạng về mối đe dọa ANPTT đến ĐLDT của Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015 và quá trình bảo vệ ĐLDT của Việt Nam trước mối đe dọa này Đánh giá thành tựu,

hạn chế trong bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa ANPTT, góp phần tìm kiếm cách thức kết hợp các giải pháp nhằm ứng phó có hiệu quả đối với vấn đề

an ninh phi truyền thống ở Việt Nam, đồng thời rút ra những kinh nghiệm đối với các nước đang phát triển

2.2 Nhiệm vụ

- Phân tích quan niệm về mối đe dọa ANPTT, tác động của nó đến ĐLDT và thực trạng mối đe dọa ANPTT ở Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015

- Phân tích làm rõ quan niệm, nội dung, hình thức, biện pháp, chủ thể, các lực lượng bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa ANPTT và quá trình triển khai bảo vệ ĐLDT của Việt Nam trước các mối đe dọa này từ năm 2001 đến năm 2015

- Đánh giá những thành tựu, hạn chế trong bảo vệ ĐLDT của Việt Nam trước mối đe dọa ANPTT từ năm 2001 đến 2015, góp phần tìm kiếm cách thức kết hợp các giải pháp nhằm ứng phó có hiệu quả đối với vấn đề

an ninh phi truyền thống ở Việt Nam, đồng thời rút ra một số kinh nghiệm cho các nước đang phát triển

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Luận án nghiên cứu quá trình bảo vệ

ĐLDT của Việt Nam trước mối đe dọa ANPTT

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu những chủ trương, nội

dung, biện pháp và sự triển khai của Đảng, Nhà nước Việt Nam trong bảo

vệ ĐLDT trước mối đe dọa ANPTT

- Về không gian: Nghiên cứu quá trình bảo vệ ĐLDT ở Việt Nam

trước các mối đe dọa ANPTT bao gồm: biến đổi khí hậu; an ninh kinh tế, tài chính; an ninh năng lượng; an ninh lương thực; tội phạm công nghệ cao; tội phạm xuyên quốc gia

- Về thời gian: Nghiên cứu quá trình bảo vệ ĐLDT của Việt Nam

trước mối đe dọa ANPTT từ năm 2001 đến 2015 Đây là giai đoạn các vấn

đề ANPTT nổi lên được xem như là nguy cơ đối với nền hòa bình, ĐLDT của các quốc gia dân tộc; đồng thời là quãng thời gian 15 năm Đảng, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều chủ trương, biện pháp và kinh nghiệm trong phòng ngừa, ứng phó với các mối đe dọa này để bảo vệ ĐLDT và con đường phát triển đất nước

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án nghiên cứu vấn đề bảo vệ ĐLDT của Việt Nam trước các mối

đe dọa ANPTT dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về ĐLDT, bảo

vệ và củng cố ĐLDT…

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án, nghiên cứu sinh sử dụng phương pháp lịch sử, phương pháp logic và kết hợp chặt chẽ hai phương pháp đó là chủ yếu; đồng thời sử dụng một số phương pháp khác như phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, để nghiên cứu

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án làm rõ quan niệm về mối đe dọa an ninh phi truyền thống và luận giải tác động của nó đến độc lập dân tộc, góp phần làm sáng tỏ cơ sở

lý luận và thực trạng với tư cách là khung lý thuyết về bảo vệ độc lập dân tộc của Việt Nam trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống

- Luận án đã “khuôn” những vấn đề cụ thể trong nội hàm của mối đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam - những yếu tố phi truyền thống được xem là đe dọa trực tiếp hoặc gián tiếp đến độc lập dân tộc Phân tích

rõ thực trạng mối đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam, bao gồm cả việc nhận diện, làm rõ tính chất, đặc điểm, cũng như sự phát triển của từng vấn đề trong khoảng thời gian theo phạm vi nghiên cứu

- Luận án làm rõ quan niệm, nội dung, hình thức, biện pháp, chủ thể, các lực lượng và quá trình triển khai của Việt Nam trong bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa ANPTT từ năm 2001 đến năm 2015

- Đánh giá thành tựu, hạn chế trong bảo vệ ĐLDT của Việt Nam trước mối đe dọa ANPTT, góp phần tìm kiếm cách thức kết hợp các giải pháp nhằm ứng phó có hiệu quả đối với vấn đề an ninh phi truyền thống ở Việt Nam, đồng thời rút ra kinh nghiệm cho các nước đang phát triển

6 Kết cấu của Luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình khoa học của tác giả và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 4 chương, 8 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

Do vị trí và tầm quan trọng của vấn đề nên việc nghiên cứu về đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc, về an ninh phi truyền thống, cũng như mối đe dọa của an ninh phi truyền thống đối với sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia, khu vực và trên thế giới là chủ đề thu hút sự chú ý của nhiều nhà chính trị, nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước Các kết quả nghiên cứu

đó là cơ sở cứ liệu, căn cứ quan trọng để tác giả tập hợp nguồn tư liệu, kế thừa và tiếp tục nghiên cứu làm rõ nội dung của luận án

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CÓ LIÊN QUAN TRỰC TIẾP ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC GIẢI QUYẾT

- Nghiên cứu lý luận chung về an ninh phi truyền thống thống với cách tiếp cận đa diện về nội hàm khái niệm, luận giải bản chất, cấu trúc, tính chất, đặc điểm và nhận dạng các dấu hiệu của an ninh phi truyền thống

- Vấn đề an ninh phi truyền thống được nghiên cứu từ góc độ là thách thức đe dọa, với những hình thái biểu hiện cụ thể, ngày càng nguy hiểm, khó kiểm soát tới ổn định và phát triển của từng quốc gia, từng khu vực và toàn nhân loại với nhiều tình huống, biểu hiện và xu hướng mới cần được nhận diện để quản trị một cách có hiệu quả

- Nhiều công trình nghiên cứu kết hợp đánh giá thực trạng với tìm kiếm cơ chế, phương thức, mô hình và giải pháp ở tầm quốc gia và quốc

tế; xác định, việc tăng cường hợp tác, cùng nhau phối hợp hành động là xu thế và giải pháp quan trọng nhằm đối phó với mối đe dọa ANPTT và bảo

vệ ĐLDT trước các mối đe dọa này trong giai đoạn hiện nay

- Nhiều công trình đã nêu lên những vấn đề cơ bản về bảo vệ độc lập dân tộc của Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa nói chung và trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống nói riêng

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

- Luận án tập trung làm rõ quan niệm về mối đe dọa an ninh phi truyền thống và tác động của nó đến độc lập dân tộc; cố gắng “khuôn” những vấn

đề cụ thể vào nội hàm của mối đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam một cách hợp lý nhất, có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc

Phân tích thực trạng mối đe dọa ANPTT ở Việt Nam từ năm 2001 đến năm 2015, trên từng nội dung của mối đe dọa an ninh phi truyền thống, bao gồm: biến đổi khí hậu, an ninh kinh tế, tài chính, an ninh năng lượng,

an ninh lương thực, tội phạm công nghệ cao, tội phạm xuyên quốc gia

- Trên cơ sở lý luận chung về ĐLDT và bảo vệ ĐLDT, luận án xây dựng quan niệm bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống, với nội hàm xác định, phù hợp với thực tiễn của Việt Nam và thế giới hiện nay

Luận án phân tích thực tiễn Việt Nam bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa

an ninh phi truyền thống từ năm 2001 đến năm 2015 trên cơ sở những chủ trương và biện pháp hoạt động cụ thể của Việt Nam, chủ yếu là của Trung ương, trong bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống

- Luận án đánh giá một cách toàn diện, có hệ thống những thành tựu,

hạn chế trong bảo vệ ĐLDT của Việt Nam trước mối đe dọa ANPTT từ năm 2001 đến năm 2015 Luận án góp phần tìm kiếm cách thức kết hợp các giải pháp nhằm ứng phó có hiệu quả đối với vấn đề an ninh phi truyền thống ở Việt Nam; đồng thời rút ra một số kinh nghiệm không chỉ có ý nghĩa đối với Việt Nam, mà có giá trị tham khảo đối với các nước đang phát triển trong bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống

Tiểu kết chương 1

Tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan cho thấy, mối đe dọa ANPTT và bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa đó là vấn đề rất phức tạp Các công trình nghiên cứu rất đa dạng cả về nội dung, hình thức và cách tiếp cận Đến nay, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu, làm rõ ở các góc độ

và cấp độ khác nhau nhằm phục vụ cho những mục đích nghiên cứu cụ thể

về an ninh phi truyền thống về các mối đe dọa ANPTT đến ĐLDT và Việt Nam bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọa đó Luận án tiếp thu, kế thừa kết quả của các công trình trước, vận dụng và phát triển trong nghiên cứu, phục vụ cho việc làm rõ các vấn đề theo chủ đề của đề tài luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu, theo mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu, cho thấy còn thiếu hụt trên nhiều vấn đề, mà luận án phải tiếp tục giải quyết Luận án là công trình nghiên cứu độc lập, chuyên sâu, có hệ thống

về bảo vệ độc lập dân tộc của Việt Nam trước mối đe dọa an ninh phi truyền thống trong giai đoạn lịch sử cụ thể (từ năm 2001 đến 2015)

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA MỐI ĐE DỌA AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG Ở VIỆT NAM

2.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MỐI ĐE DỌA AN NINH PHI

TRUYỀN THỐNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐẾN ĐỘC LẬP DÂN TỘC

2.1.1 Mối đe dọa an ninh phi truyền thống

2.1.1.1 Khái niệm về mối đe dọa an ninh phi truyền thống

Mối đe dọa an ninh phi truyền thống là khái niệm dùng để chỉ các mối

đe dọa phi truyền thống đối với an ninh quốc gia, cuộc sống con người và cộng đồng nhân loại, không xuất phát trực tiếp từ yếu tố quân sự, mà nảy sinh từ các yếu tố tự nhiên và xã hội, diễn ra và tác động trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, mang tính tổng hợp, xuyên quốc gia và có tính nguy hiểm cao đe dọa tới độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia

- Các mối đe dọa ANPTT xuất phát từ những vấn đề đe dọa nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững, ổn định xã hội, môi trường sinh thái và

thể chế xã hội; làm suy giảm tăng trưởng kinh tế, sức khoẻ con người, tác động tiêu cực đến đời sống sinh hoạt của đông đảo nhân dân và làm gia tăng các hiểm họa tự nhiên

- Các mối đe dọa ANPTT có phạm vi tác động rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều quốc gia, chủ thể, vượt ra khỏi lợi ích, phạm vi an ninh truyền thống và trở thành vấn đề toàn cầu, tác động cả trực tiếp, gián tiếp, cả trước mắt và lâu dài đối với an ninh quốc gia

- Giải quyết, ứng phó với các mối đe dọa ANPTT đòi hỏi sự quan tâm, hợp tác, nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế và trách nhiệm của từng quốc gia, với hệ thống giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, pháp luật, khoa học - kỹ thuật, ngoại giao và an ninh, quốc phòng…

2.1.1.2 Tính chất của mối đe doạ an ninh phi truyền thống

- Các mối đe doạ an ninh phi truyền thống vừa có nguồn gốc tự nhiên vừa có nguồn gốc xã hội, vừa “cộng hưởng” của tự nhiên và xã hội, mang tính tổng hợp; vừa có tính chất bạo lực vừa có tính chất phi bạo lực

- Các mối đe doạ an ninh phi truyền thống lan truyền nhanh, mang tính xuyên quốc gia; đặt ra những thách thức mới đối với việc bảo vệ độc lập dân tộc của mỗi nước, đòi hỏi phải có biện pháp phù hợp

- Các mối đe doạ an ninh phi truyền thống ảnh hưởng lẫn nhau, tác động cộng hưởng, đa tầng; có thể bùng phát đột xuất, kích thích lây lan Vấn đề an ninh trên một phương diện nào đó đều có thể dẫn đến hoặc kích thích sự bùng phát của vấn đề an ninh khác, khiến cho sự ảnh hưởng và mức độ nguy hại ở cấp độ cao hơn, gay gắt hơn

- Các mối đe doạ an ninh phi truyền thống mang tính nguy hiểm cao, phạm vi rộng, trực tiếp uy hiếp, gây hậu quả nghiêm trọng đối với sinh mệnh con người, đời sống xã hội các nước và toàn nhân loại

2.1.1.3 Quan hệ giữa mối đe dọa an ninh phi truyền thống với mối

đe dọa an ninh truyền thống trong bảo vệ độc lập dân tộc

- An ninh truyền thống và ANPTT đều chỉ quan niệm an ninh, đều trong nội hàm an ninh quốc gia nhưng khác nhau ở góc nhìn về chủ thể an ninh, giới định tính chất và nội dung của an ninh Trong điều kiện nhất định, vấn đề an ninh truyền thống và ANPTT có thể chuyển hoá lẫn nhau

- Mối quan hệ giữa an ninh truyền thống và ANPTT trong bảo vệ ĐLDT là mối quan hệ tác động và hỗ trợ lẫn nhau Có đối phó tốt các mối

đe dọa an ninh truyền thống, thì mới tạo điều kiện thuận lợi cho việc đối phó hiệu quả với các mối đe dọa ANPTT và ngược lại

- Nội dung, biện pháp, hình thức bảo vệ, củng cố ĐLDT trước các mối

đe dọa ANPTT và an ninh truyền thống có khác nhau Sự khác nhau và mối quan hệ tác động lẫn nhau giữa an ninh truyền thống và ANPTT đòi hỏi phải nhận thức và xử lý tốt trong bảo vệ và củng cố nền ĐLDT

2.1.2 Tác động của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống đến độc lập dân tộc

Tác động của mối đe dọa an ninh phi truyền thống là tác động tổng hợp, toàn diện đến toàn bộ nội dung cấu thành ĐLDT Luận án tập trung nghiên cứu tác động trên những vấn đề chính sau:

- Tác động đến độc lập, chủ quyền và an ninh quốc gia trong các quan

hệ quốc tế Các nước nhỏ có thể bị “cuốn theo” vào vòng xoáy của việc giải quyết các vấn đề ANPTT; thậm chí là “điều kiện” để các nước lớn can thiệp sâu vào đời sống chính trị - kinh tế - xã hội đất nước, dẫn đến bị phụ thuộc trong các quan hệ quốc tế

- Tác động đến thể chế chính trị đất nước và con đường phát triển của dân tộc Ứng phó với mối đe dọa an ninh phi truyền thống buộc mỗi nước phải có sự “điều chỉnh” về thể chế chính trị, hệ thống pháp luật theo hướng mang tính “quốc tế” hơn; nó đặt ra và “yêu cầu” các nước phải xem xét lại

mô hình, thậm chí con đường phát triển; thậm chí “đòi hỏi” phải du nhập những khuôn khổ, mô hình của bên ngoài

- Tác động đến nền kinh tế độc lập tự chủ của quốc gia Đây là những tác động trực tiếp trên các vấn đề: lợi ích kinh tế; chủ quyền kinh tế; định hướng phát triển kinh tế; thể chế kinh tế; sự ổn định kinh tế, vấn đề tài chính, tiền tệ và quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế

- Tác động đến tài nguyên thiên nhiên và môi trường, sinh thái Những tác động này có thể làm suy yếu năng lực phát triển bền vững đất nước; gây hiệu ứng xuyên quốc gia về vấn đề môi trường, thậm chí có thể gây ra

cuộc chiến tranh đoạt tài nguyên Trong điều kiện đó, vấn đề bảo vệ ĐLDT càng gặp khó khăn với nhiều thách thức mới

- Tác động đến giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế có nguy cơ làm xói mòn những giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc; gây nhiều khó khăn cho định hướng phát triển của văn hóa dân tộc; nguy cơ đe dọa sự ổn định, lành mạnh của nền văn hóa và đời sống tinh thần xã hội

2.2 THỰC TRẠNG MỐI ĐE DỌA AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 2001 ĐẾN 2015

2.2.1 Mối đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam trước năm 2001 Chiến tranh lạnh kết thúc các nguồn gốc phát sinh những vấn đề an

ninh phi truyền thống cùng các mối đe dọa của nó từ dạng tiềm tàng đã hiện hữu đe dọa an ninh của mỗi quốc gia và cuộc sống con người Tuy nhiên, trong thời gian này ở Việt Nam chưa có nhận thức đầy đủ, toàn diện

về an ninh phi truyền thống, mà về cơ bản mới chỉ nhận thức về nó qua các mối đe dọa mang tên gọi là “những vấn đề toàn cầu”

Các mối đe dọa mang tính toàn cầu trong thập niên 90 được Việt Nam quan tâm nghiên cứu, hợp tác quốc tế cùng nhau giải quyết chủ yếu tập chung vào các vấn đề: Biến đổi khí hậu; hiệu ứng nhà kính làm trái đất nóng lên; ô nhiễm môi trường; chênh lệch giàu nghèo; bệnh tật hiểm nghèo; “tự diễn biến” “tự chuyển hóa”…vv

2.2.2 Thực trạng mối đe dọa an ninh phi truyền thống ở Việt Nam

từ năm 2001 đến 2015

2.2.2.1 Từ biến đổi khí hậu

Việt Nam là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất của biển đổi khí hậu Biến đổi khí hậu làm gia tăng mức độ cạn kiệt tài nguyên

và suy thoái môi trường; làm tăng khả năng bị tổn thương, là nguy cơ làm chậm quá trình phát triển kinh tế - xã hội, hoặc làm mất đi nhiều thành quả kinh tế, xã hội đã đạt được

Biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Việt Nam tương đối rõ nét, đặc biệt trong 15 năm gần đây Nhiệt độ trung bình hằng năm tăng 0,5 độ C; mực

nước biển dâng cao hơn 0,2 m; thiên tai, bão, lũ, úng ngập, hạn hán, xâm nhập mặn và các thiên tai khác gia tăng cường độ và tính cực đoan gây tổn thất to lớn về người, tài sản, cơ sở hạ tầng kinh tế, văn hóa, xã hội, tác động xấu đến môi trường, sinh thái

Khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng tránh, giảm nhẹ tác hại của thiên tai đối với sản xuất và đời sống, nhất là sản xuất nông nghiệp của Việt Nam còn nhiều hạn chế

2.2.2.2 Từ vấn đề kinh tế, tài chính

Hiện nay, khi Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu, vấn đề an ninh kinh tế, tài chính thực sự được đặt ra một cách cụ thể và cấp bách Việt Nam đang nằm trong danh sách cảnh báo về thị trường tài chính gặp nhiều rủi ro trong giao dịch tài chính quốc tế

Về sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam, theo đánh giá của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), Việt Nam xếp thứ 65/142 (năm 2011) Điểm số về năng lực cạnh tranh tổng thể của Việt Nam năm 2011 chỉ đạt 4,24 điểm, ở mức thấp so với các nền kinh tế khu vực

Mối đe dọa an ninh kinh tế, tài chính ở Việt Nam bao gồm: Từ những

yếu tố bên ngoài tác động, các thế lực thù địch sử dụng âm mưu dùng kinh tế

để chuyển hóa chính trị Từ các yếu tố đe dọa đổ vỡ của hệ thống tổ chức tín

dụng, ngân hàng trong nước, các hoạt động trong lĩnh vực này trở nên phức

tạp và dễ bị tổn thương; thị trường tiền tệ và ngân hàng hoạt động về cơ bản

tính ổn định chưa cao, an toàn ở mức thấp và phát triển khó khăn Từ các

loại tội phạm liên quan đến lĩnh vực tài chính tiền tệ, hoạt động cấu kết giữa

các tổ chức tội phạm nước ngoài và tội phạm kinh tế trong nước, tội phạm kinh tế trong hoạt động quản lý Nhà nước,

2.2.2.3 Từ vấn đề năng lượng

Năng lượng vốn được coi là “chìa khóa” để mỗi quốc gia và nền kinh

tế của mình được “bảo vệ”, là yếu tố quan trọng trong tổng thể phạm trù an ninh quốc gia

Việt Nam thuộc nhóm những nước có hiệu suất sử dụng năng lượng tổn thất cao, tiêu thụ năng lượng lớn nhưng hiệu quả thấp