nghiên cứu một số đặc điểm sinh lý sinh dục và thể lực của trẻ vị thành niên ở huyện sóc sơn hà nội tóm tăt luận văn

Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu vềsinh lý sinh dục, về hình thái - thể lực của trẻ em Việt Nam ở các địa bàn khácnhau nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu về

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ở nước ta hiện nay, nền kinh tế, văn hoá, chính trị, khoa học, kỹ thuật đã vàđang phát triển nhằm tiến tới công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Vì vậy, việcnâng cao thể chất cho mỗi người dân Việt Nam là vấn đề cực kỳ cấp thiết và là sựnghiệp của toàn Đảng, toàn dân Theo kết quả điều tra của các cơ quan chức năng,mặc dù thể lực và tầm vóc người Việt Nam đã có được bước phát triển khá trongnhững năm gần đây, nhưng so với các tiêu chuẩn chung của quốc tế thì vẫn cònkhiêm tốn, thua kém nhiều nước ngay trong khu vực như Thái Lan, Singapore, HànQuốc, Nhật Bản Trung Quốc So với chuẩn quốc tế, nam thanh niên Việt Namkém 13,1cm (163,7cm so với 176,8cm), nữ thanh niên kém 10,7cm (153cm so vớichuẩn quốc tế là 163,7cm) Tố chất thể lực của thanh niên Việt Nam cũng bị xếpvào loại kém (thậm chí rất kém nếu so với chuẩn quốc tế hay Nhật Bản)

Cùng với đà phát triển của nền công nghiệp hiện đại, kinh tế ngày càng pháttriển, tuổi dậy thì của thanh thiếu niên nước ta dường như cũng đến sớm hơn so vớitrước rất nhiều Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu vềsinh lý sinh dục, về hình thái - thể lực của trẻ em Việt Nam ở các địa bàn khácnhau nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu về sinh lý sinh dục và thể lực củatrẻ vị thành niên ở huyện Sóc Sơn thuộc thủ đô Hà Nội Sóc Sơn là một huyệnngoại thành, nằm ở phía Bắc của Thủ đô Hà Nội, có sân bay quốc tế Nội Bài, cónhiều khu du lịch đã và đang trên đà đô thị hóa rất mạnh cho nên trong những nămgần đây, tình hình kinh tế - xã hội của huyện Sóc Sơn cũng có nhiều biến đổi, ảnhhưởng đến sự phát triển của trẻ em ở địa bàn, đặc biệt là ở lứa tuổi vị thành niên.Nhằm cung cấp thêm một số thông tin về tuổi dậy thì và vấn đề thể lực của trẻ vịthành niên của huyện, với mong muốn hướng tới chương trình giáo dục chăm sócsức khỏe sinh sản, phát triển thể lực, giáo dục giới tính trong nhà trường kịp thời,

phù hợp với lứa tuổi, chúng tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh lý

sinh dục và thể lực của trẻ vị thành niên ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội”.

2 Mục đích nghiên cứu

Xác định được một số đặc điểm sinh lý sinh dục và thể lực của trẻ vị thành

niên ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội.

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Xác định được một số đặc điểm sinh lý sinh dục của trẻ vị thành niên(tuổi dậy thì của trẻ vị thành niên nam, nữ, thời gian của chu kỳ kinh nguyệt, sốngày hành kinh của nữ)

2 Xác định được một số đặc điểm thể lực của trẻ vị thành niên (chiều cao,cân nặng, vòng ngực, vòng bụng, vòng mông, vòng cánh tay).

3 Xác định được một số đặc điểm về thể lực và thể trạng của trẻ vị thànhniên (chỉ số pignet, phân loại thể lực, chỉ số BMI, phân loại thể trạng)

4 Xác định được một số đặc điểm sinh lý của hệ hô hấp (tần số thở) và của

hệ tuần hoàn (tần số tim, huyết áp tối đa, huyết áp tối thiểu) của trẻ vị thành niên

4 Những đóng góp mới của đề tài

- Là đề tài đầu tiên xác định được đặc điểm sinh lý sinh dục và thể lực của

trẻ vị thành niên ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội.

- Xác định mối liên quan giữa các chỉ số nghiên cứu của trẻ vị thành niên

- Các số liệu trong luận văn có thể góp phần vào việc bổ sung số liệu choviệc nghiên cứu về đặc điểm hình thái - thể lực và sinh lý sinh dục của trẻ vị thànhniên và có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong việc nuôi, dạy trẻ em

NỘI DUNG Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.1 Nghiên cứu các đặc điểm sinh lý sinh dục của trẻ vị thành niên

Mốc quan trọng đánh dấu sự trưởng thành của cơ thể trong giai đoạn trẻ vịthành niên là tuổi dậy thì Nghiên cứu các đặc điểm sinh lý sinh dục của trẻ vịthành niên, các tác giả (Đinh Kỷ, Lương Bích Hồng, Cao Quốc Việt, Nguyễn ThịNga, Nguyễn Thu Nhạn năm 1978 đến 1980; Nguyễn Phú Đạt, 2002; Cao QuốcViệt và cs, 1991 - 1996; Phan Thị Sang, 1997; Cao Quốc Việt và cs, 1997; TạThúy Lan, Trần Thị Loan và cs, 2010;…) nhận thấy tuổi dậy thì của trẻ em namchậm hơn của trẻ em nữ, của trẻ em ở thành phố sớm hơn ở nông thôn và của trẻ

em nước ta chậm hơn các nước công nghiệp phát triển

1.2 Nghiên cứu các đặc điểm về thể lực của trẻ vị thành niên

1.2.1 Nghiên cứu một số đặc điểm hình thái của trẻ vị thành niên

Các công trình nghiên cứu về sự tăng trưởng về chiều cao và cân nặng củatrẻ em ở các lứa tuổi khác nhau, các tác giả (Huard và Bogot, 1938; Đỗ Xuân Hợp,1943; Mondiere,1875; Thẩm Thị Hoàng Điệp và các tác giả khác, 1989; Đào HuyKhuê, 1991; Đoàn Yên và cs, 1993; Trần Đình Long và cs, 1990 - 1996; Phan ThịSang, 1996; Trần Thị Loan, 2002; Đỗ Hồng Cường, 2009; Nguyễn Thị Bích Ngọc,2013;…) nhận thấy các chỉ số hình thái của học sinh tăng theo tuổi, thời điểm tăngnhanh cân nặng và vòng ngực của học sinh diễn ra chậm hơn so với thời điểm tăngchiều cao

1.2.2 Nghiên cứu một số đặc điểm về thể lực và thể trạng của trẻ vị thành niên

Nghiên cứu một số đặc điểm về thể lực và thể trạng của trẻ vị thành niên,

các tác giả (Tanner, 1979; Trần Đình Long và cs, 1995; Nguyễn Văn Mùi, 1998;

Tạ Thúy Lan và Đàm Phượng Sào, 1998; Trần Thị Loan, 2002; Trần Thị Loan và

Lê Thị Tám, 2012; Trần Thị Loan và Nguyễn Bá Hùng, 2012; Nguyễn Thị BíchNgọc, 2013;…) nhận thấy thấy chỉ số pignet của học sinh tăng dần trong giai đoạnđầu và giảm dần ở giai đoạn sau còn chỉ số BMI ở học sinh cả nam và nữ đều tăngdần theo tuổi, chứng tỏ thể trạng của các em tốt dần lên trong quá trình phát triển

cá thể Điều này chứng tỏ khi tuổi tăng cơ thể trẻ vị thành niên dần cân đối hơnđược nhiều lên

1.3 Đặc điểm sinh lý của hệ hô hấp và tuần hoàn của trẻ em

Việc nghiên cứu một số đặc điểm về thể lực và thể trạng của trẻ vị thànhniên cũng được nhiều tác giả thực hiện

Nghiên cứu tần số thở của các tác giả (Đoàn Yên và cs, 1993; Nghiêm XuânThăng, 1993; Tạ Thúy Lan và Trần Thị Loan, 2010; Nguyễn Thị Bích Ngọc, 2013;

…) cho thấy tần số thở của học sinh giảm dần theo tuổi

Nghiên cứu tần số tim, huyết áp của trẻ em, các tác giả (Đoàn Yên vàcs,1993; Nghiêm Xuân Thăng, 1993; Trần Thị Loan, 2002; Đỗ Hồng Cường, 2006;Nguyễn Thị Bích Ngọc, 2013;…) nhận thấy tần số tim của nữ cao hơn so với củanam ở hầu hết các lứa tuổi nghiên cứu nhận thấy huyết áp tâm thu và tâmtrương tăng dần, huyết âp tâm thu và huyết áp tâm trương của nữ cao hơn so vớicủa nam cùng tuổi

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là trẻ vị thành niên có độ tuổi từ 11 - 17 ở huyện Sóc

Sơn - Hà Nội Các đối tượng nghiên cứu có trạng thái tâm, sinh lý bình thường và

không có dị tật bẩm sinh, không có bệnh mạn tính Tổng số các đối tượng nghiêncứu gồm 840 trẻ, trong đó có 420 nam và 420 nữ

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Các đặc điểm sinh lý sinh dục được xác định bằng phương pháp hồi cố vàphỏng vấn trực tiếp

Các chỉ số được nghiên cứu theo phương pháp thường dùng trong y, sinhhọc Trong đó, chiều cao và cân nặng được đo bằng cân y học; vòng ngực, vòngbụng, vòng mông, vòng cánh tay được đo bằng thước dây; tần số thở, tần số timđược đo bằng ống nghe tim phổi, huyết áp được xác định theo phương phápKorotkov

Số liệu được xử lý trên máy vi tính Các dữ liệu được xử lý theo phươngpháp thống kê dùng trong y – sinh học Kết quả nghiên cứu được so sánh với sốliệu trong quyển HSSH và những công trình nghiên cứu gần đây của các tác giảkhác

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 3.1 Đặc điểm sinh lý sinh dục của trẻ vị thành niên

3.1.1 Tuổi dậy thì của trẻ vị thành niên

Số liệu trong bảng 3.1 cho thấy ở độ tuổi 11 đã có 18,33% trẻ nam đã dậythì Tỉ lệ trẻ nam đã dậy thì tăng dần theo tuổi, đến 12 tuổi có 83,33%, đến 14 và

15 tuổi có 98,33% và đến 16 tuổi thì tất cả trẻ nam đều đã dậy thì Như vậy, phầnlớn trẻ nam dậy thì ở độ tuổi 12 Tuổi dậy thì trung bình của trẻ vị thành niên nam

là 12 năm 9 tháng ± 10 tháng

3.1.1.1 Tuổi dậy thì của trẻ vị thành niên nữ

Bảng 3.1. Tuổi dậy thì (xuất tinh) của nam

Tuổi n Số trẻ đã dậy thì Tuổi dậy thì (năm, tháng)

Số liệu trong bảng 3.2 cho thấy ở độ tuổi 11 đã có 60,00% trẻ nữ đã dậy thì

Tỉ lệ trẻ nữ đã dậy thì tăng dần theo tuổi, đến 14 tuổi thì tất cả trẻ nữ đều đã dậythì Như vậy, phần lớn trẻ nữ dậy thì ở độ tuổi 11 - 12 Tuổi dậy thì trung bình củatrẻ vị thành niên nữ ở huyện Sóc Sơn là 12 năm 5 tháng ± 1 năm Nam dậy thìmuộn hơn so với nữ khoảng 1 năm

Qua phân tích ở trên cho thấy tuổi dậy thì của trẻ vị thành niên ở huyện SócSơn đến sớm hơn so với trẻ vị thành niên trong các nghiên cứu của các tác giảnghiên cứu trước như của HSSH, Tạ Thúy Lan, Trần Thị Loan và cs, Đỗ HồngCường, Nguyễn Thị Bích Ngọc…ở cả nam và nữ Điều này theo chúng tôi ngoàicác yếu tố về di truyền, giới tính còn do điều kiện sinh hoạt, chất lượng cuộc sốngngày càng tốt hơn, chế độ dinh dưỡng được đảm bảo hơn, bên cạnh đó việc tiếpcận các phương tiện thông tin đại chúng như sách báo, ti vi, internet, sinh hoạtcộng đồng,…cũng phần nào tác động đến việc dậy thì sớm của các em

Bảng 3.2 Tuổi dậy thì của trẻ vị thành niên nữ

Tuổi n Số trẻ đã dậy thì Tuổi dậy thì (năm, tháng)

3.1.1.2 Thời gian chu kì kinh nguyệt của trẻ vị thành niên

Bảng 3.3 Thời gian chu kì kinh nguyệt của trẻ vị thành niên

3.1.2 Số ngày hành kinh, mức độ tuần hoàn của chu kỳ kinh ở trẻ vị thành niên

Bảng 3.4 Số ngày hành kinh của trẻ vị thành niên nữ

Tuổi n Số ngày hành kinh ở trẻ vị thành niên

(X ± SD)

2 X 1 -X 2

3.2 Một số đặc điểm hình thái của trẻ vị thành niên

3.2.1 Chiều cao của trẻ vị thành niên

3.2.1.1 Chiều cao của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Các số liệu trên bảng 3.5 cho thấy, chiều cao của nam mỗi năm tăng trungbình 3,44 cm, của nữ là 1,60 cm Như vậy, ở giai đoạn này, chiều cao của namtăng nhanh và tăng nhiều hơn của nữ Chiều cao của nam tăng nhảy vọt lúc 12 - 13tuổi, ở nữ lúc 11 - 12 tuổi Sau đó chiều cao của nam và nữ đều tăng rất ít Từ 11 -

12 tuổi, chiều cao của nam và của nữ tương đương nhau, còn từ 13 - 17 tuổi, chiềucao của nam lớn hơn của nữ với mức chênh lệch ngày càng nhiều, từ 5,39 cm đến11,25 cm (p<0,05) Vì vậy, trên đồ thị biểu diễn chiều cao của nam và nữ có điểmgiao chéo tăng trưởng lúc 12 - 13 tuổi Sở dĩ có sự khác biệt về sự phát triển chiềucao giữa nam và nữ là do đặc điểm giới tính của các em Ở giai đoạn này, cơ thểcác em diễn ra quá trình dậy thì và theo quy luật sinh học, nữ thường dậy thì sớmhơn so với nam nên thời điểm tăng nhanh chiều cao của nữ cũng đến sớm hơn sovới của nam

Bảng 3.5 Chiều cao của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Chiều cao của trẻ vị thành niên (cm) X 1 -X 2 p

Các số liệu về chiều cao của trẻ vị thành niên cùng lứa tuổi trong nghiên cứucủa chúng tôi có trị số lớn hơn so với số liệu nghiên cứu trước năm 1975 và trongthập niên 80 của các tác giả khác Sự khác nhau đó có thể do nhiều nguyên nhânnhư: đối tượng nghiên cứu thuộc các địa bàn, điều kiện sống khác nhau và khuynhhướng tăng trưởng thế tục.

3.2.1.2 Chiều cao của trẻ vị thành niên đã và chưa dậy thì

Bảng 3.6 Chiều cao của trẻ vị thành niên 11 - 13 tuổi đã và chưa dậy thì

Giới tính Tuổi

Chiều cao của trẻ vị thành niên đã và chưa dậy thì (cm) X 1 -X

2

p (1-2) Chưa dậy thì Đã dậy thì

n X ± SD Tăng n X ± SD Tăng Nam

Trong giai đoạn dậy thì, các hoocmon sinh trưởng và hoocmon sinh dục tiết

ra mạnh nhất làm chiều dài xương tăng nhanh, đặc biệt là sự dài ra của các xương

ống Tuy nhiên, tốc độ tăng chiều cao của các em diễn ra không đồng đều theo độtuổi là do đặc điểm giới tính của các em.

3.2.2 Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên

3.2.2.1 Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Bảng 3.7 Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Tuổi

Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên (kg)

X 1 -X 2

p(1-2)

Từ 11 đến 17 tuổi, khối lượng cơ thể của các em tăng liên tục theo tuổinhưng không đều (bảng 3.7) Mức tăng trung bình ở nam là 2,11 kg/năm và ở nữ là1,02 kg/năm Thời điểm tăng nhảy vọt khối lượng cơ thể của nữ diễn ra sớm hơn

so với của nam từ 1 - 2 năm Như vậy, thời điểm tăng nhảy vọt khối lượng cơ thểcủa nam và của nữ diễn ra muộn hơn so với thời điểm tăng nhảy vọt về chiều cao.Sau đó khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên vẫn tiếp tục tăng nhưng khôngnhiều Nhìn chung, ở cùng một độ tuổi, khối lượng cơ thể của nam lớn hơn của nữ.Với mức chênh lệch khá lớn, từ 2,92 - 8,61 kg (p < 0.05)

Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên trong nghiên cứu của chúng tôi lớnhơn so với số liệu của các tác giả khác như của Đoàn Yên, của Đào Huy Khuê, củaTrần Thị Loan, của Lê Ngọc Trọng, của Trần Thị Loan và Nguyễn Bá Hùng, củaTrần Thị Loan và Lê Thị Tám và của Nguyễn Thị Bích Ngọc

Điều đó chứng tỏ khối lượng cơ thể của người Việt Nam có gia tăng theothời gian với tốc độ rất thấp, khoảng 0,5 - 1 kg/năm Điều này cũng được giải thíchbằng sự cải thiện điều kiện kinh tế - xã hội ở nước ta trong thời gian gần đây Dođiều kiện sống, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng tốt hơn đã ảnh hưởng tới sự pháttriển của trẻ em

3.2.2.2 Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên đã và chưa dậy thì

Bảng 3.8 Khối lượng cơ thể của trẻ vị thành niên 11 - 13 tuổi đã và chưa dậy thì

3.2.3 Vòng ngực trung bình của trẻ vị thành niên

3.2.3.1 Vòng ngực trung bình của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Số liệu trong bảng 3.9 cho thấy, vòng ngực trung bình của các em tăng lêntục nhưng không đều Mức tăng trung bình ở nam là 1,63 cm và ở nữ là 1,24 cm.Trong đó, vòng ngực của nam tăng nhanh trong giai đoạn từ 12 - 14 tuổi, tăng nhảyvọt lúc 12 - 13 tuổi, của nữ tăng nhanh trong giai đoạn 11 - 13 tuổi, tăng nhảy vọtlúc 12 - 13 tuổi Ở cùng một độ tuổi, vòng ngực của nam luôn lớn hơn của nữ vớimức chênh lệch khá lớn, từ 2,60 - 5,92 cm với p<0,05

Vòng ngực của trẻ vị thành niên nam và nữ trong nghiên cứu của chúng tôilớn hơn so với số liệu của Đào Huy Khuê, Thẩm Thị Hoàng Điệp và cs, Trần ThịLoan và Nguyễn Bá Hùng, Trần Thị Loan và Lê Thị Tám, Nguyễn Thị Bích Ngọc.Qua phân tích cho thấy, vòng ngực của người Việt Nam có gia tăng trong nhữngnăm gần đây nhưng mức gia tăng cũng rất ít

Bảng 3.9. Vòng ngực trung bình của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

3.2.3.2 So sánh vòng ngực trung bình của trẻ vị thành niên đã và chưa dậy thì

Bảng 3.10 Vòng ngực trung bình của trẻ vị thành niên đã và chưa dậy thì

3.2.4 Vòng bụng của trẻ vị thành niên

3.2.4.1 Vòng bụng của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Bảng 3.11. Vòng bụng của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Tuổi

Vòng bụng của trẻ vị thành niên (cm)

X 1 -X 2

p(1-2)

Vòng bụng của các em tăng liên tục từ 11 đến 17 tuổi (bảng 3.11) Ở nam,trung bình mỗi năm vòng bụng tăng 1,26 cm và ở nữ tăng 0,63 cm Trong cùngmột độ tuổi, vòng bụng của nam đều lớn hơn của nữ nhưng mức chênh lệch chỉ đủlớn ở giai đoạn 14 - 17 tuổi (p<0,05), còn ở giai đoạn 11 - 13 tuổi mức chênh lệchkhông đủ lớn (p>0,05)

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy vòng bụng của các em lớn hơnnhiều so với của Đào Huy Khuê

3.2.4.2 So sánh vòng bụng của trẻ vị thành niên đã và chưa dậy thì

Số liệu ở bảng 3.12 cho thấy, vòng bụng của trẻ vị thành niên đã và chưadậy thì vẫn tăng theo tuổi Vòng bụng của nam chưa dậy thì tăng trung bình 0,65cm/năm và ở nữ là 1,03 cm/năm Vòng bụng của nam đã dậy thì mỗi năm tăngtrung bình 0,86 cm và ở nữ là 1,17 cm/năm Trong cùng một độ tuổi, cùng một giớitính, vòng bụng trẻ vị thành niên đã dậy thì đều cao hơn so với trẻ chưa dậy thì

Bảng 3.12 Vòng bụng của trẻ vị thành niên 11 - 13 tuổi đã và chưa dậy thì

3.2.5 Vòng mông của trẻ vị thành niên

3.2.5.1 Vòng mông của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Bảng 3.13 Vòng mông của trẻ vị thành niên theo tuổi và giới tính

Tuổi

Vòng mông của trẻ vị thành niên (cm)

X 1 -X 2

p(1-2)

Số liệu ở bảng 3.13 cho thấy, từ 11 đến 17 tuổi, vòng mông của nam tăngtrung bình là 1,39 cm/năm và của nữ là 1,21 cm/năm Như vậy, tốc độ tăng vòngmông của nam ở giai đoạn này lớn hơn của nữ Trong cùng một độ tuổi, vòngmông nam đều lớn hơn so với của nữ, nhưng mức chênh lệch không lớn, chỉkhoảng 0,13 - 1,55 cm (p>0,05)

3.2.5.2 So sánh vòng mông của trẻ vị thành niên đã và chưa dậy thì

Trẻ từ 11 đến 13 tuổi (bảng 3.14), vòng mông của các em nữ và nam đã vàchưa dậy thì vẫn tiếp tục tăng Vòng mông của trẻ nam chưa dậy tăng trung bình0,21 cm/năm và đã dậy thì tăng trung bình 1,20 cm/năm: của trẻ nữ chưa dậy thìtăng trung bình 2,35 cm/năm và đã dậy thì tăng trung bình 1,90 cm/năm Trongcùng một độ tuổi, cùng một giới tính, vòng mông của trẻ đã dậy thì đều lớn hơn sovới của trẻ chưa dậy thì, nhưng mức chênh lệch không lớn Một điều đáng chú ý là

dù đã dậy thì hay chưa dậy thì, vòng mông của nữ cũng đều tăng nhanh và tăngnhiều hơn của nam

Bảng 3.14. Vòng mông của trẻ vị thành niên 11 - 13 tuổi đã và chưa dậy thì

Giới Tuổi Vòng mông của trẻ vị thành niên (cm) X 1 -X p