sáng kiến kinh nghiệm biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 3

Nh chúng ta đ biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trongã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong chơng trình tiếng Việt ở bậc tiểu học, vì môn này có khả năng thực hiện tốt các n

Sáng kiến kinh nghiệm

Đề tài: Phơng pháp rèn đọc cho học sinh lớp 3

Chủ đề tài: Chức vụ:

Giáo viên

Đơn vị công tác :

SKKN thuộc môn: Tiếng việt

Năm học 2005 - 2006

A - đặt vấn đề

I - Lời mở đầu.

Nh chúng ta đ biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trongã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

chơng trình tiếng Việt ở bậc tiểu học, vì môn này có khả năng thực hiện tốt các nhiệm vụ của bộ môn nh: Trau dồi kiến thức văn học, kiến thức ngôn ngữ, kiến thức đời sống … giáo dục

tình cảm thẩm mỹ, phát triển các năng lực trí tuệ, hỗ trợ tốt cho phân môn tiếp cận ( Tập làm văn, Chính tả, Từ ngữ, Ngữ pháp)

Thực chất của vấn đề cảm thụ văn học ở nhà trờng là giáo dục thẩm mỹ cho học sinh bằng văn học Khâu rèn đọc và khâu cảm thụ văn học là hai vấn đề quan trọng nhất trong tiết dạy tập

đọc, luôn có quan hệ mật thiết với nhau Đọc trôi chảy, mạch lạc giúp học sinh cảm thụ tốt bài văn, và ngợc lại, học sinh cảm thụ

đợc bài văn thông qua phần đọc trôi chảy, mạch lạc

Nhng làm thế nào để học sinh đọc trôi chảy, đạt yêu vật câù cao về bài tập đọc ? Đó là vấn đề hiện nay rất đáng đợc quan tâm trong các nhà trờng Vì trong thực tế, nhiều học sinh học lớp 3 vẫn còn đọc ê a, và nhẩm vừa đọc

II - Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

1/ Thực trạng:

Năm học 2005 - 2006, tôi đợc phân công làm công tác chủ nhiệm và giảng dạy môn Toán, Tiếng Việt lớp 3B Đây là lớp học

có độ tuổi không đồng đều ( do có học sinh lu ban ở các năm học trớc) các em hầu hết ở các xóm rải rác trong x Tổng số học sinhã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

là 33 em , diện lu ban 1 em, diện chính sách không có, diện có hoàn cảnh đặc biệt không

Theo kinh nghiệm của bản thân tôi nhận thấy: Nguyên nhân chủ yếu của việc phát âm sai ở học sinh là do ngôn ngữ riêng của địa phơng, và "Cái phơng ngữ " đó đợc các em sử dụng tơng đối nhiều khi giao tiếp ( nói và viết) , khiến ngời đọc, ngời nghe khó hiểu Trong khi những ngời gần gủi với các em, tiếp xúc với các em hàng ngày nh ông, bà, cha , mẹ, anh , chị, … của các

em cũng nói sai Khi đến trờng, nới các em học tập, nhận thức ghi nhớ lại cũng có không ít giáo viên phát âm sai ( do ph ơng ngữ) Vì thế, một số các em còn đọc sai là lẽ đơng nhiên

ở lớp tôi dạy, có khoảng 1/3 học sinh trong lớp các em hay nói và đọc sai nguyên âm đôi: Các âm r/d , x/s , tr/ch, hoặc nhầm lẫn về dấu thanh

Ví dụ:

Tiếng phổ thông Các em đọc là:

Cấy lúa Cấn lú

So sánh kết quả khảo sát của học sinh ( về phần đọc) với chỉ tiêu kế hoạch của nhà trờng đề ra, tôi rất lo lắng, trăn trở và quyết tâm phấn đấu tìm mọi biện pháp để khắc phục những tồn tại về phần đọc cho học sinh Từ thực trạng trên, để đạt kết quả tốt cho việc nghiên cứu, tôi có một số giải pháp nh sau:

B - Giải quyết vấn đề :

I - Giải pháp thực hiện:

1/ Tìm hiểu, điều tra thực trạng đối tợng học sinh trong lớp 3B trờng Tiểu học Thọ Thế

2/ Tổ chức thực hiện ngay trên các tiết dạy môn Tiếng Việt,

đặc biệt là tiết dạy Tập đọc

3/ Phân tích, tổng hợp, so sánh và rút ra kết luận

II - Các biện pháp thực hiện:

- Trớc tiên, tôi phân loại đối tợng học sinh để nắm đợc trình

độ của từng em, và thu đợc kết quả nh đ nêu ở phần trên ã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

- Để chuẩn bị kỹ việc rèn đọc cho học sinh , bản thân tôi đã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

kiên trì phấn đấu để thực hiện tốt các mặt nh: Đọc mẫu thật diễn cảm, biết "nghe" và "phát hiện " để nhận xét, uốn nắm và hớng dẫn các em đọc đúng

- Có những biện pháp gợi mở, dẫn dắt khéo léo, phù hợp giúp học sinh tìm hiểu bài văn, cảm thụ tốt bài văn

Để từ đó các em có khả năng đọc đúng , trôi chảy và l u loát ( thể hiện nội dung cảm thụ bằng giọng đọc) , có cơ sở để trau dồi cách diễn đạt bằng ngôn ngữ ( thể hiện những cảm xúc của bản thân bằng lời nói và chữ viết)

Để đọc mẫu tốt, tôi đ rèn luyện khá công phu về cả giọngã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

đọc, kỹ thuật đọc và năng lực cảm thụ văn học Tìm hiểu kỹ nội dung bài văn, bài thơ để cảm thụ sâu sắc nhất , tinh tế nhất Từ

đó sẽ tìm đợc cách đọc hay, hấp dẫn đối với học sinh

Trong tiết dạy Tập đọc, học thuộc lòng, tôi thờng chọn những tiếng học sinh hay phát âm sai để hớng dẫn học sinh đọc luyện tiếng khó Với những tiếng đọc sai do phơng ngữ, tôi thờng

đọc mẫu một đến hai lần, thậm chí tôi còn đọc mẫu nhiều lần, rồi cho học sinh đọc lại Nếu học sinh đọc không đ ợc, tôi lại phải h-ớng dẫn cụ thể và chi tiết hơn

Ví dụ: Tiếng " chuyện trò", "nhuần nhuyễn" , "trời chuyển tiết" tôi hớng dẫn các em đọc từng tiếng nh thế nào, lỡi và môi, tiếng nào đọc phải cong lỡi, tiếng nào đọc phải tròn môi Với những tiếng có thanh hỏi, thanh ng thì phát âm nhã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong thế nào ?

Công việc này quả thật công phu, đòi hỏi mất nhiều thời gian nên yêu cầu cả cô và trò phải kiên trì, cố gắng

Để luyện cho học sinh đọc đúng, tơng đối chuẩn không phải chỉ trong một số tiết là xong, mà có khi phải thực hiện trong cả một học kỳ hoặc cả một năm học

Về hoạt động nối tiếp của kế hoạch bài dạy ở tiết tập đọc, học thuộc lòng, tôi thờng dự kiến trò chơi đọc đúng, đọc nhanh cho các em luyện tập Trong các tiết học tăng buổi , tôi còn cho các em su tầm, tìm tiếng các em hay đọc sai ( do phơng ngữ), các

em tự nêu cách khắc phục ở ngời đọc Vì vậy học sinh lớp tôi thực hiện phần rèn đọc ở các tiết học rất có hiệu quả , đặc biệt các em rất thích học tăng buổi, thích đợc chấm điểm thi luyện đọc, thi tổ chức trò chơi trong phần luyện đọc

* Đối với các bài thơ

Mỗi thể thơ có một cách tổ chức ngôn ngữ riêng, một cách

đọc riêng Tôi đ chú ý khai thác các điểm khác nhau của mỗi thểã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

thơ để tìm cách đọc đúng và hay nhất Khi luyện đọc cho học sinh, tôi hớng dẫn cụ thể cách đọc làm rõ tính cách điệu của thơ

mà vẫn giữ nguyên vẻ tự nhiên của giọng đọc, tranh lên bổng, xuống trầm một cách máy móc, giả tạo, cần thể hiện tình cảm khi đọc thơ, phù hợp với nội dung bài đọc

Ví dụ:

"… Các anh về Tng bừng trớc ngõ Lớp lớp đàn em hớn hở theo sau

Mẹ già bịn rịn áo nâu Vui đàn con ở rừng sâu mới về

……

Nồi cơm nấu dở Bát nớc chè xanh Ngồi vui kể chuyện tâm tình bên nhau"

( Bộ đội về làng - Sách tiếng Việt lớp 3 tập 1)

"…Về thăm quê ngoại làng em Thêm yêu cuộc sống, thêm yêu con ngời

Em ăn hạt gạo lâu rồi, Hôm nay mới gặp những ngời làm ra

Những ngời chân đất thật thà,

Em thơng nh thể thơng bà ngoại em"

( Về quê ngoại - Sánh tiếng Việt lớp 3 tập 1)

* Đối với văn xuôi:

Thơ phản ảnh hiện thực bằng phơng pháp trữ tình, còn văn xuôi phải ánh hiện thực bằng phơng thức tự sự, miêu tả (ngôn ngữ của nhân vật, ngôn ngữ của tác giả) Mà ngôn ngữ của tác giả chính là lời dẫn chuyện, kể, tả,… Khi đọc cần nhấn giọng vào các từ ngữ gợi tả, ngắt giọng ở các dấu câu, hạ giọng ở cuối câu kể

vv Còn ngôn ngữ nhân vật thờng là ngôn ngữ đối thoại, nên phải

đọc với giọng đối thoại ( ngôn ngữ nói)

Ví dụ:

"… Trời túng thế, đành mời Cóc vào Cóc tâu

- Muôn tâu thợng đế ! đ lâu lắm rồi, trần gian không hềã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

đợc một giọt ma Thợng đến cần làm ma xuông ngay để cứu muôn loài

Trời sợ trần gian nổi loạn, dịu giọng nói:

- Thôi ! cậu h y về đi Ta sẽ cho mã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong a xuống …"

( Cóc kiện trời - Sách tiếng Việt lớp 3 tập 2)

Để học sinh có cách đọc đúng, đọc hay tôi l u ý học sinh một số yêu cầu sau:

+ Ngắt giọng biểu cảm:

là cách ngắt giọng thiên về tình cảm, về sự rung động nội tâm mà không phụ thuộc vào dấu câu, cách ngắt giọng này phụ thuộc vào tâm hồn ngời đọc

Ví dụ:

"… Rồi ngời ấy nghẹn ngào:

- Mẹ tôi là ngời miền Trung… Bà đ qua đời hơn tám nămã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

rồi

Nói đến đây ngời trẻ tuổi lẳng lặng cúi đầu, đôi môi mím chặt lộ vẻ đau thơng Còn Thuyên, Đồng thì bùi ngùi nhớ đến quê hơng, yên lặng nhìn nhau mắt rớm lệ …"

( Giọng quê hơng - Sách tiếng Việt lớp 3 tập 2)

ở đoạn văn này, tôi cho học sinh đọc thể hiện ngắt giọng bằng nội tâm và cảm xúc của riêng mình Cách ngắt giọng của các em có khác nhau nhng đều thể hiện nỗi thơng nhớ mẹ, yêu quý quê hơng của các nhân vật trong bài tập đọc

+ Chọn ngữ điệu thích hợp :

Tiếng Việt có kho ngữ điệu phong phú và đa dạng Tôi đã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

vận dụng điều đó vào đọc đúng, đọc hay bài văn, bài thơ Đó là sắc thái giọng đọc ( Vui buồn, trang trọng, dịu dàng, hồn nhiên,vv) Đó là tốc độ đọc, cách ngắt giọng, độ mạnh, độ dài của giọng khi đọc

Ngoài ra còn dùng nét mặt, ánh mắt, nụ cời và các yếu tố phi ngôn ngữ tác động đến ngời nghe ( phân môn Kể chuyện)

Đặc biệt trong tiết dạy tập đọc, tôi luôn tạo không khí lớp vui tơi, thoải mái để học sinh dễ trực cảm với bài văn, có tâm trạng đợi chờ và chú ý khi nghe giáo viên đọc Ngoài ra, tôi còn chú ý kỹ năng đọc thầm có chất lợng ở học sinh, giao nhiệm vụ

đọc và nêu câu hỏi định hớng, hoặc có biện pháp kiểm tra đánh giá cụ thể Tránh tiến hành qua loa, chiếu lệ

Với một số em có thói quen đọc ê a ( em Lan, Trình, Đại, Linh, Tình)

Hoặc đọc hấp tấp, liến thoắng ( em Cây, Vợng, Minh, Long) Tôi kiên quyết sửa trên lớp bằng hình thức cho các em luyện đọc cá nhân nhiều lần, có thể đợc đọc nhiều lần ở yêu cầu bài tập, nội dung bài tập trong các phân môn khác ( Toán, Tập làm văn, Luyện từ và câu…)

Một số em có năng lực đọc còn hạn chế ( em Hùng, Trình)

do câu tạo bộ máy phát âm nên đọc không rõ tiếng nh: Ngọng, líu giọng vv Tôi đ kiên trì luyện đọc từng bã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong ớc, kể cả cho các em thực hành nhiều ở tiết luyện nói ( phân môn Tập làm văn)

Ví dụ:

Lúc đầu tôi luyện đọc cho các em từng tiếng mà các em hay

đọc sai, sau đó là cả câu, cả đoạn, rồi cả bài Với em đọc ngọng tôi phải trực tiếp sửa cho các em trong giao tiếp với bạn bè, thầy cô

Việc cho các em học sinh thảo luận tập thể, thảo luận nhóm

về cách đọc một bài cũng là một việc làm bổ ích, vì phát huy tính tích cực của học sinh

Việc nhận xét cách đọc của bạn cũng là một cách hay để phát huy tính sáng tạo của học sinh khi đọc

Về kỹ thuật đọc và biểu thị tình cảm, tôi để học sinh tự chủ, không áp đặt Từ những câu phát biểu, đề xớng cách đọc của học sinh, tôi dựa vào đấy rồi sửa chữa và nhắc lại cách đọc để học sinh hiểu, nắm kỹ chính xác cách đọc

Ví dụ:

Em nay tôi yêu cầu đọc một đoạn của bài, em khác lại chỉ

đọc một tiếng khó hoặc một câu đối thoại Có khi tôi để các em tự lựa chọn những câu, những đoạn mà em thích nhất và đọc lên

Trong khi các em đọc, tôi đ kiên trì uốn nắn, sửa chữaã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

cách đọc cho học sinh một cách chân thành, cụ thể Để động viên học sinh đọc tốt, tôi khuyến khích các em đọc biểu lộ tình cảm riêng mang tính sáng tạo, không dập khuôn, bắt trớc giáo viên

Giờ tập đọc có thêm yêu cầu đọc thuộc lòng, tôi dành thời gian và khuyến khích học sinh học thuộc, đọc diễn cảm tốt vài

câu hoặc một hay hai đoạn tại lớp để gây hứng thú cho việc học sinh học tiếp ở nhà

Việc kiểm tra, ôn luyện học sinh đọc thuộc, nhớ lâu, đọc tốt nhiều bài văn, bài thơ đ học cũng là một biện pháp mà tôi thã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong ờng xuyên quan tâm bằng nhiều hình thức ( trên lớp, ở nhà, ngoại khoá)

+ Về hoạt động ngoại khoá: Để thúc đẩy cho việc rèn đọc tốt, tôi đ tổ chức cho từng nhóm, từng cá nhân thi đọc đúng, đọcã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

hay, tổ chức đọc đóng vai trong các bài có nhiều nhân vật

Với những biện pháp nêu trên, tôi đ đạt đã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong ợc kết quả tuy cha mỹ m n, nhã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong ng cũng phần nào khẳng định đợc sự nổ lực của bản thân Đăc biệt là sự quan tâm , giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trờng , của bạn bè đồng nghiệp, của học sinh lớp 3B

C - kết luận

I - Kết quả thực hiện:

Qua một năm, qu ng thời gian dài cả cô và trò cùng cốã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

gắng, số học sinh đọc cha đạt yêu cầu không còn , số học sinh trung bình về phần đọc đ đã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong ợc nâng loại Chỉ còn lại một em do câu tạo bộ máy phát âm ( khuyết tật bẩm sinh) nên đọc còn ngọng là em Lê Tam Hùng

Cụ thể:

- 100% học sinh đạt trung bình trở lên môn Tiếng Việt

- 97% học sinh phát âm đúng tiếng phổ thông

- 97 % học sinh đọc trôi chảy, biết ngắt nhịp đúng lúc, nhân giọng đúng chỗ, lên xuống nhanh chậm tuỳ lúc với bài văn, bài thơ Có rất nhiều em không chỉ đọc thông, đọc trôi chảy, mà còn diễn đạt ý tình cơ bản của bài văn bằng giọng đọc có xúc cảm nh các em: An, Trờng, Thu, Phơng , Nguyễn Tuấn, Dũng, Thành, Nguyễn Cờng, Phạm Tuấn, …

- Một số em có chất giọng đọc tốt đợc chọn vào đội nòng cốt của lớp chuyên đọc chuyện, đọc báo, kể chuyện, đọc lời giới thiệu

và biểu diễn các hình thức văn nghệ trớc tập thể lớp, tập thể nhà trờng

Qua việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh đạt những thành tích trên, bản thân rút ra bài học quý báu nh sau:

II - Bài học kinh nghiệm:

Chất lợng diễn cảm của học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu

tố, trong đó vai trò ngời giáo viên rất quan trọng Ngời giáo viên dạy tốt trớc tiên phải là ngời có lòng yêu nghề mến trẻ, tự nguyện

là ngời mẹ hiền thứ hai ở trờng vừa dạy văn hoá , vừa gần gủi, chăm sóc theo dõi diễn biến tâm lý của học sinh để giúp các em tiến bộ về mọi mặt

- Ngời giáo viên phải thực sự chịu khó, công bằng và mẫu mực, không ngừng tìm tòi, nghiên cứu tìm ra những phơng pháp tối u để áp dụng trong giảng dạy đạt hiệu quả cao

- Dạy học sinh đọc diễn cảm tốt, ngời giáo viên nh giúp thêm một phơng tiện để các em khám phá cái hay, đẹp của văn chơng, của cuộc sống

Và nh vậy là giáo viên đ tự khám phá những năng lựcã biết, môn tập đọc có vị trí quan trọng trong

sáng tạo còn tiềm ẩn trong những tâm hồn bé bỏng, ngây thơ và

đáng yêu

Tháng 3 năm 2006

Ngời viết

Lê Thị Thảo