SKKN Vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt môn Toán phấn Số thập phân

- Chia số thập phân cho số thập phân: Học sinh thường lúng túng khi trường hợp các chữ số ở phần thập phân của số bị chia ít hơn số chia, các em bỏ dấu phẩy ở số bị chia đã hết, nhưng số

ĐỀ TÀI

RÈN KỸ NĂNG HỌC SỐ THẬP PHÂN

CHO HỌC SINH LỚP 5

I LỜI MỞ ĐẦU:

1 Lý do chọn đề tài:

Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu, rất quan trọng của nhân cách con người Việt Nam Trong các môn học ở Tiểu học, cùng với các môn học khác, môn Toán có vị trí quan trọng vì:

Các kiến thức, kỹ năng của môn Toán ở Tiểu học có những ứng dụng trong đời sống; chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết để các môn học khác ở Tiểu học và học tiếp môn Toán ở Trung học

Môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề, nó góp phần phát triển trí thông minh, có suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo Nó còn giúp cho việc hình thành các phẩm chất cần thiết và quan trọng của người lao động như: cần cù, cẩn thận, có ý thức vượt khó khăn, làm việc có kế hoạch, có nề nếp và tác phong khoa học

Việc dạy số thập phân cho học sinh lớp 5 là vấn đề mới về nội dung và phương pháp đối với giáo viên Đa số giáo viên chỉ mới dựa vào sách giáo viên để dạy chưa nắm được đầy đủ bản chất khái niệm số thập phân, từ đó có nhiều khó khăn cho việc cải tiến phương pháp Trong quá trình giảng dạy, nhiều khi nghiên cứu bài kĩ nhưng hiệu xuất giờ dạy không cao, kết quả không đạt như ý muốn Có những lúc giờ dạy quá nặng nề Người giáo viên không chỉ là một người thợ làm theo các thao tác một cách máy móc mà phải phấn đấu tìm tòi, suy nghĩ tìm những phương pháp tốt nhất và phấn đấu để trở thành giáo viên giỏi Để phù hợp với các phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, là chủ thể của hoạt động học, thầy giáo là người kiểm tra đánh giá hoạt động học của học sinh, nên giáo viên phải biết sử dụng hợp lí và hiệu quả các phương tiện kỹ thuật dạy học

Từ những nhận thức trên, với những điều đã học hỏi được của những đồng nghiệp, cùng kinh nghiệm của bản thân trong nhiều năm giảng dạy môn Toán lớp

5, tôi đã suy nghĩ nghiên cứu và mạnh dạn đưa ra đề tài: “Vài biện pháp giúp học sinh lớp 5 học tốt môn Toán phấn Số thập phân”

2 Phạm vi đề tài:

Số thập phân là một trong những khái niệm rất quan trọng trong chương trình Toán Tiểu học nói riêng và trong cuộc sống nói chung Nó là “cầu nối” giữa toán học và thực tiễn rất gần gũi với học sinh, ứng dụng nhiều trong cuộc sống hằng ngày Số thập phân chiếm vị trí quan trọng trong chương trình Toán 5 Hiện nay chương trình số thập phân ở sách giáo khoa lớp 5 mới về nội dung không có

gì thay đổi so với chương trình 165 tuần, nhưng có nhiều ưu điểm hơn về mặt cấu trúc nội dung, thời lượng hình thành kiến thức ở từng bài cụ thể Nó đã giúp cho

giáo viên định hướng được phương pháp dạy học mới và có nhiều thời gian để rèn

kĩ năng cho học sinh Chương trình số thập phân có các nội dung kiến thức sau:

- Khái niệm về số thập phân.

- So sánh số thập phân.

- Viết các số đo độ dài, khối lượng, diện tích dưới dạng số thập phân.

- Các phép tính trên số thập phân.

- Giải toán về tỉ số phần trăm.

Đối với học sinh: Việc học khái niệm, tính chất cộng, trừ, nhân, chia về số thập phân là hoàn toàn mới vì vậy việc tiếp thu kiến thức còn rất khó khăn đặc biệt là thực hành bốn phép tính trên số thập phân còn lúng túng và sai nhiều Yêu cầu chủ yếu khi học về số thập phân là học sinh biết đọc, biết viết đúng các số thập phân, làm đúng các phép tính cộng, trừ, nhân, chia với các số thập phân Lên đầu cấp Trung học cơ sở, học sinh có hiểu biết hơn về phân số Số thập phân sẽ học một cách hoàn chỉnh hơn về lí thuyết, về nội dung môn học Ở đây chỉ là những kiến thức mở đầu của số thập phân, nhưng lại là kiến thức cơ bản và là nền tảng cho quá trình học tập sau này

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ:

Trong quá trình giảng dạy về số thập phân, một số giáo viên chưa hiểu một cách sâu sắc quan hệ giữa số thập phân, số tự nhiên và phân số Đồng thời, do còn thiếu kinh nghiệm về những sai lầm của học sinh khi tiếp thu những nội dung này, quá trình giảng dạy của giáo viên còn máy móc dẫn đến tình trạng học sinh hiểu bài còn mơ hồ và thường có những sai sót trong quá trình làm bài

Dưới đây là một số sai lầm của học sinh khi học số thập phân

1 Khái niệm số thập phân

Đây là nội dung kiến thức hoàn toàn mới đối với học sinh lớp 5.Khi học phần này học sinh chưa nắm được mối quan hệ giữa số thập phân và phân số nên khi chuyển đổi số thập phân thành phân số thập phân hoặc từ phân số thập phân thành số thập phân nhiều em còn lúng túng và làm sai

Ví dụ 1: Viết các số thập phân thành phân số thập phân: 0,1; 0,03; 0,005.

Đối với số 0,1 thì hầu hết các em làm tốt nhưng đối với các chữ số ở phần thập phân có nhiều chữ số học sinh viết như sau:

0,03 =

10

3 ; 0,005 = 100

5

Ví dụ 2: Viết các phân số thập phân thành số thập phân:

10

53 ;

100

387 ;

1000

645 Học sinh mắc lỗi như sau:

10

53 = 53, 10 ;

100

387 = 0,38 ;

1000

645

= 6,45

2 So sánh số thập phân:

Về so sánh số thập phân có hai dạng: Số thập phân bằng nhau (so sánh bằng) và So sánh số thập phân (so sánh hơn)

Học sinh thường mắc lỗi trong khi so sánh hai số thập phân: Các em cứ thấy số thập phân nào có nhiều chữ số hơn thì khẳng định ngay sô đó lớn hơn

Ví dụ: So sánh 3,123 và 3,0354 thì học sinh viết: 3,123 < 3,0354

Đối với các bài toán về sắp xếp các số thập phân theo thứ tự thì vẫn còn nhiều em làm sai: có em xếp sai yêu cầu của đề bài; có những em sắp xếp thiếu số

đề bài cho hoặc xếp thừa số (có những số xếp tới hai lần)

Đặc biệt khi gặp phải các bài toán tìm các số thập phân nằm giữa hai số thập phân thì nhiều học sinh bị lúng túng

3 Viết các số đo độ dài, khối lượng, diện tích dưới dạng số thập phân.

Khi trực tiếp dạy và kiểm tra học sinh ở phần này, tôi thấy chất lượng rất yếu Các em thường nhầm lẫn giữa các đơn vị đo độ dài và diện tích khi viết dưới dạng số thập phân

Khi đổi các đơn vị đo, học sinh thường nhầm lẫn đổi từ đơn vị lớn ra đơn vị

bé và ngược lại

4 Các phép tính về số thập phân.

Đây là nội dung trọng tâm chương số thập phân, học sinh được hình thành kiến thức thông qua các bài toán đơn với danh số là đơn vị đo độ dài Khi học các phép tính về số thập phân là học sinh được học cách đặt tính và cách thực hiện phép tính

* Học về phép cộng và phép trừ : Khi làm bài thì học sinh thường mắc các lỗi

sau:

Ví dụ: Tính 57,648 + 25,45

57,648

+ 25, 45

60,163

Ví dụ: Tính 42,82 – 23,247

Học sinh đặt tính được nhưng khi thực hiện thì lại sai :

42,82

- 23,247

19,587

* Học phép nhân số thập phân: Khi học phép nhân thì việc đặt tính không

quan trọng như phép cộng và phép trừ, chỉ cần đặt tính làm sao cho khoa học, nhưng việc thực hiện kĩ thuật tính lại yêu cầu cao hơn Đặc biệt là việc đặt dấu phẩy ở tích sao cho chính xác, đây là lỗi mà nhiều học sinh còn mắc phải Các em không đếm ở cả hai thừa số có bao nhiêu chữ số nằm ở phần thập phân để tách ở tích ra bấy nhiêu chữ số kể từ phải sang trái mà các em đặt dấu phẩy như phép cộng và phép trừ

Ví dụ : Tính: 3,16 x 4,17

Một số em đã tính ra kết quả là 1317,72 hoặc 131772

Thực hiện nhân nhẩm một số thập phân với 10; 100; 1000 và nhân nhẩm một số thập phân với 0,1; 0,01; 0,001 Học sinh thường bị nhầm lẫn giữa hai quy tắc nên dịch dấu phẩy ở kết quả hay bị sai

* Học chia số thập phân học sinh được học các nội dung kiến thức sau:

- Khi học chia một số thập phân cho một số tự nhiên học sinh thường lúng túng đánh dấu phẩy ở thương khi chia đến phần thập phân

Ví dụ: Đặt tính rồi tính: 0,36 : 9 = ?

Học sinh thường mắc lỗi sau:

0,36 9

0 36 0,4

Tức là lần chia thứ hai học sinh đã tách cả hai chữ số 36 mà không thêm 0

ở thương

- Khi học chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên, thương tìm được là một

số thập phân: chủ yếu phần này, lưu ý các em khi chia còn dư ta viết dấu phẩy vào bên phải số thương, rồi thêm 0 vào bên phải số dư rồi chia tiếp

Ví dụ : Đặt tính rồi tính: 43 : 52 = ?

43 52 430 52

430 0,82 Học sinh thường sai 140 0,82

140 36

36

Học sinh thực hiện kết quả tính đúng, nhưng viết phép tính như trên bài toán lại trở thành 430 : 52 hoặc 43 52

430 8,2

140

36

Tức là ở lần chia thứ nhất 43 : 52 được 0 lần, nhưng học sinh không thực hiện mà thêm 0 ở số bị chia và thực hiện luôn lần chia thứ hai, nên thực hiện sai phép tính

- Chia một số tự nhiên cho một số thập phân: Hướng dẫn học sinh rút ra

tính chất: Khi nhân số bị chia và số chia với cùng một số tự nhiên khác 0 thì thương không thay đổi Từ đó áp dụng để hướng dẫn cách bỏ dấu phẩy ở số chia Đối với phần này sau khi học sinh đã chuyển bài toán sang dạng phép chia số tự nhiên cho số tự nhiên thì học sinh mắc một số lỗi như khi chia số tự nhiên cho số

tự nhiên

- Chia số thập phân cho số thập phân: Học sinh thường lúng túng khi trường hợp các chữ số ở phần thập phân của số bị chia ít hơn số chia, các em bỏ dấu phẩy ở số bị chia đã hết, nhưng số chia vẫn còn các chữ số ở phần thập phân lại không tiếp tục thêm 0 ở số bị chia để thực hiện phép chia

- Khi thực hiện phép chia đối với số thập phân, học sinh thường thực hiện

kỹ thuật tính sai Đặc biệt là việc ước lượng các lần chia và đánh dấu phẩy ở thương sao cho đúng, học sinh thường lúng túng, chậm Xác định số dư trong phép chia số thập phân cũng sai nhiều

Ví dụ:

22,4 18 22,44 18

4 4 1,2 44 1,24

8 84

12

Học sinh thương xác định nhầm số dư là 8 đơn vị, hoặc 12 đơn vị

- Giải toán về tỉ số phần trăm:

Tỉ số phần trăm được hình thành dựa trên phân số thập phân Giải toán về tỉ

số phần trăm gồm có ba dạng:

+ Dạng 1: Tính tỉ số phần trăm của hai số.

+ Dạng 2: Tính một số phần trăm của một số.

+ Dạng 3: Tính một số biết một số phần trăm của nó.

Trong ba dạng trên, dạng 1 học sinh làm tốt hơn cả nhưng vẫn mắc lỗi khi viết phép tính tìm tỉ số phần trăm của hai số

Ví dụ1: Trong 80kg nước biển có 2,8kg muối Tìm tỉ số phần trăm của lượng

muối trong nước biển?

Bài giải

Tỉ số phần trăm của lượng muối có trong nước biển là:

2,8 : 80 = 0,035 = 3,5%

Đáp số: 3,5%

Khi viết phép tính học sinh lại viết như sau: 2,8 : 80 x 100 = 3,5%

Tức là học sinh thực hiện đúng theo quy tắc, nhưng bước tính nhẩm với

100 thì lại viết vào phép tính nên phép tính trở thành sai

Đối với dạng bài 2 và 3 các em thường lẫn lộn về cách giải nên đã tính sai

Ví dụ 2: Lãi suất tiết kiệm là 0,5% một tháng Một người gửi tiết kiệm 5000000

đồng Hỏi sau một tháng số tiền lãi là bao nhiêu?

Một số em đã giải sai: Số tiền lãi sau một tháng là:

5000000 : 0,5 x 100 = 1000000000(đồng)

Ví dụ 3: Kiểm tra sản phẩm của một xưởng may, người ta thấy có 732 sản phẩm

đạt chuẩn, chiếm 91,5% tổng số sản phẩm Tính tổng số sản phẩm của xưởng may đó?

Học sinh lại làm như sau: Tổng số sản phẩm của xưởng may là:

732 : 100 x 91,5 = 0,08(sản phẩm) Tức là học sinh đã áp dụng cách giải dạng 2 cho dạng 3 và ngược lại

III TRÌNH BÀY GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ:

1 Giải pháp thực hiện:

Qua những năm trực tiếp giảng dạy toán nói chung và dạy phần số thập phân nói riêng, tôi đã vận dụng một số biện pháp để giúp các em nâng cao kỹ năng học môn Toán Sau khi nghiên cứu, áp dụng và kiểm tra kết quả học tập của học sinh tôi thấy chất lượng có chuyển biến Sau đây là một số giải pháp cụ thể ở từng mạch kiến thức giáo viên cần dựa vào những lỗi học sinh thường mắc để có phương pháp dạy phù hợp

a Dạy khái niệm số thập phân:

- Khái niệm về số thập phân được giới thiệu cho học sinh lớp 5, dựa trên

những kiến thức học sinh đã có về: số tự nhiên và cấu tạo số thập phân của nó, số

đo độ dài, phân số Từ đó học sinh thấy được sự mở rộng tập hợp số tự nhiên sang loại số mới, thấy số thập phân với hình thức ghi tiện dụng của nó là những phân

số đặc biệt có mẫu số là 10; 100; 1000

- Giáo viên cần cung cấp kiến thức ban đầu về khái niệm số thập phân,

chuyển cách ghi trên dạng phân số, trên những hiểu biết ban đầu về quan hệ giữa các đơn vị đo độ dài

Ví dụ: 1dm =

10

1

m hay còn được viết thành 0,1m

- Để khắc phục lỗi học sinh thường viết các số thập phân thành phân số thập phân hoặc các phân số thập phân thành số thập phân, giáo viên cung cấp cho học sinh kiến thức về cấu tạo số thập phân Vì học sinh xác định các hàng của số thập phân chưa tốt nên học sinh mắc lỗi như trên Vậy giáo viên phải cho học sinh hiểu được vị trí của các hàng thập phân, cần dựa chủ yếu trên những kiến thức về

số đo đại lượng, về cấu tạo thập phân của số

Trước hết, qua một ví dụ của sách giáo khoa cho học sinh quan sát bảng sau:

Số thập

Hàng Trăm Chục Đơnvị mườiPhần Phầntrăm Phần nghìn

Quan hệ

giữa các

đơn vị của

hai hàng

liền nhau

Mỗi đơn vị của một hàng bằng 10 đơn vị của hàng thấp hơn liền sau

Mỗi đơn vị của một hàng bằng

10

1 (hay 0,1) đơn vị của hàng cao hơn liền trước

Dựa vào bảng trên, cần hướng dẫn học sinh nắm chắc vị trí của các hàng thập phân, biết nhận ra nhanh tên gọi hàng cao nhất và hàng thấp nhất trong số trước khi đọc và viết số

b.Dạy so sánh số thập phân.

Trước hết cần dạy khái niệm: Số thập phân bằng nhau Dựa trên những hiểu biết về số đo đại lượng (độ dài), quan hệ giữa các đơn vị đo, qua một vài ví dụ cho học sinh hiểu rằng: “Nếu viết thêm chữ số 0 vào bên phải phần thập phân của một số thập phân thì khi bỏ chữ số 0 đó đi, ta được một số thập phân bằng nó”

Ví dụ: 0,8 = 0,80 = 0,800 và ngược lại 0,800 = 0,80 = 0,8

Tiếp đó giáo viên dạy So sánh số thập phân: Trước hết để học sinh hiểu phương pháp so sánh ngắn gọn dựa trên kiến thức về so sánh các số tự nhiên, chuyển đổi số thập phân thành số tự nhiên thông qua các ví dụ trong sách giáo khoa rồi rút ra quy tắc:

Muốn so sánh hai số thập phân ta có thể làm như sau:

- So sánh các phần nguyên của hai số đó như so sánh hai số tự nhiên, số thập phân nào có phần nguyên lớn hơn thì số đó lớn hơn.

- Nếu phần nguyên của hai số đó bằng nhau thì so sánh phần thập phân, lần lượt từ hàng phần mười, hàng phần trăm, hàng phần nghìn, … ; đến cùng một hàng nào đó, số thập phân nào có chữ số ở hàng tương ứng lớn hơn thì số đó lớn hơn.

- Nếu phần nguyên và phần thập phân của hai số đó bằng nhau thì hai

số đó bằng nhau.

Sau khi học sinh nắm vững cách làm giáo viên hướng dẫn cách so sánh ngắn gọn hơn Trước hết chú ý chữ số hàng cao nhất, nếu chúng bằng nhau thì tiếp tục so sánh đến hàng liền sau

Ví dụ: So sánh hai số 36,135 và 35,135

Trước tiên so sánh phần nguyên 36,135 và 35,135 có chữ số hàng chục bằng nhau thì tiếp tục so sánh đến hàng đơn vị, ta thấy 6 đơn vị lớn hơn 5 đơn vị nên 36,135 > 35,135

Tóm lại: Giáo viên cần giúp học sinh nắm vững các vấn đề sau:

- Khái niệm số thập phân: thành phần của số thập phân (gồm hai phần: phần nguyên và phần thập phân)

- Khái niệm về hàng của số thập phân: Từ hàng cao đến hàng thấp, tên gọi các hàng của số thập phân: chữ số liền sau dấu phẩy là hàng phần mười, tiếp theo

là hàng phần trăm, hàng phần nghìn

- Giá trị chữ số 0 trong số thập phân: trong số tự nhiên chữ số 0 ở tận cùng

có giá trị nhưng trong số thập phân chữ số 0 ở tận cùng hàng thập phân không có

giá trị Học sinh phải nắm được sự khác nhau rõ rệt này giữa hai dạng: số tự nhiên và số thập phân để tránh sai sót, vì đối với các em đặc điểm về số tự nhiên

đã quá quen thuộc nếu áp dụng vào số thập phân sẽ sai ngay

- Ngoài ra còn phải rèn luyện tính cẩn thận, chính xác: đọc kĩ đề để nắm vững yêu cầu của đề bài mới làm, làm xong kiểm tra lại kết quả

- Sang dạng bài sắp xếp dãy số thập phân theo thứ tự từ lớn đến bé hoặc ngược lại: giáo viên cần lưu ý học sinh thuật ngữ:

+ Từ bé đến lớn: Xếp số bé trước, số lớn sau (Theo thứ tự lớn dần)

+ Từ lớn đến bé: Xếp số lớn trước, số bé sau (Theo thứ tự bé dần)

Khi đã hiểu yêu cầu của bài, để tránh sai sót về việc viết thiếu số, giáo viên hướng dẫn học sinh viết dãy số ra giấy nháp các số cần sắp xếp, nhẩm đếm xem

có bao nhiêu số thập phân, sau đó chừa số chỗ trống ra giấy nháp ứng với bấy nhiêu số để viết số thập phân

Ví dụ: Viết các số sau theo thứ tự từ bé đến lớn: 6,375; 9,01; 8,72; 6,735; 7,19

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh:

+ Học sinh chấm ra giấy nháp năm chỗ trống có dấu ba chấm: ….; … ;

….; ….; …

+Tiếp theo học sinh áp dụng quy tắc về so sánh hai số thập phân

Sau đó các em sẽ lần lượt ghi các số thập phân được sắp xếp lên các chấm trên, nếu trống một chỗ tức là các em đã viết thiếu một số Hoặc đã xếp vào chỗ

trống rồi còn dư một số thập phân, học sinh sẽ biết là mình xếp nhầm một số thập phân hai vị trí, từ đó kiểm tra lại tự điều chỉnh bài làm chính xác hơn

Đáp án đúng: 6,375; 6,735; 7,19; 8,72; 9,01.

c Dạy viết số đo độ dài, khối lượng, diện tích dưới dạng số thập phân:

- Nguyên nhân của việc học sinh mắc một số sai lầm trên là: Học sinh chưa

nắm chắc bảng đơn vị đo độ dài, bảng đơn vị đo khối lượng, bảng đơn vị đo diện tích

Khi dạy phần này trước hết giáo viên phải lưu ý học sinh viết các số đo theo đúng quy định

Ví dụ: 6m 8cm = ….m….cm

Giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh : 6m 8cm = 6m 08cm (thiếu hàng dm thì phải viết như vậy để dễ dàng cho việc viết số đo độ dài dưới dạng số thập phân)

- Trong chương trình chỉ yêu cầu chuyển đổi các số đo từ đơn vị này sang đơn vị gần nó và chỉ chuyển đổi đơn vị đo thông dụng Khi dạy chuyển đổi nên yêu cầu học sinh, mỗi khi đổi phải nói lại mối quan hệ giữa giá trị các đơn vị và tập chuyển đổi thành thạo hai chiều (từ đơn vị lớn sang đơn vị bé và ngược lại)

- Đối với học sinh yếu, giáo viên phải hướng dẫn tỉ mỉ hơn

Ví dụ: Khi làm bài 3m 5dm = … cm học sinh nói như sau:

1m = 100cm; 3m = 300cm; 1dm = 10cm; 5dm = 50cm

3m 5dm = 300cm + 50cm

Tức là : 3m 5dm = 350cm

Sau đó giáo viên nên hỏi thêm: 350cm = … dm; 350cm = … m … dm Khi các em nắm chắc quan hệ giữa các giá trị các đơn vị đo, đã thuộc các “hàng đơn vị:, có thể hướng dẫn nhanh như sau: 3m 5dm = 350cm

- Giáo viên cần hướng dẫn học sinh khi chuyển đổi đơn vị đo ta cần chú ý mỗi đơn vị đo độ dài (hoặc đơn vị đo khối lượng) liền kề nhau hơn kém nhau 10 lần, hay mỗi hàng đơn vị đo liền kề khi chuyển đổi ứng với một chữ số, còn đối với đơn vị đo diện tích hai đơn vị liền kề hơn kém nhau 100 lần, hay mỗi đơn vị

đo liền kề khi chuyển đổi ứng với hai chữ số

Dạy học sinh để có thể thao tác hợp lí và chuyển đổi đúng, học sinh có thể

sử dụng một trong hai cách sau đây:

- Sử dụng đơn vị đo đại lượng để điền các chữ số đúng vị trí

- Thực hiện các phép tính theo quan hệ giữa hai đơn vị kế tiếp của bảng đơn vị đo đại lượng

d Dạy các phép tính với các số thập phân:

Trên cơ sở học sinh nắm chắc cách đọc, viết số thập phân, so sánh số thập phân như trên, dựa trên việc ôn kĩ về quan hệ của các số đại lượng và các kĩ năng làm tính với các số tự nhiên, việc dạy các phép tính với các số thập phân cái khó

là rèn kĩ năng thực hành sau khi học sinh đã nắm chắc quy tắc tính Cho nên trọng tâm khi dạy các phép tính với số thập phân là kĩ thuật tính, mà mấu chốt là cách đặt dấu phẩy trong các kết quả tính Nguyên tắc chung của việc dạy các biện pháp tính với số thập phân là dựa trên một bài toán thực tế, thường là các bài toán có số liệu là các đơn vị đo độ dài, chuyển các phép tính với số thập phân về phép tính với số tự nhiên (bằng cách chuyển đổi đơn vị đo), dùng các biện pháp tính để tìm

ra kết quả, đưa kết quả trở lại đơn vị đo ban đầu, so sánh và phân tích kết quả để rút ra kết luận

Nói chung khi xây dựng kĩ thuật tính về số thập phân cần theo các bước sau:

+ Chuyển đổi số thập phân thành số tự nhiên

+ Thực hiện phép tính với số tự nhiên được kết quả là số tự nhiên

+ Chuyển đổi kết quả từ số tự nhiên thành số thập phân

+ Giới thiệu kĩ thuật tính trên ví dụ cụ thể

+ Nêu quy tắc tổng quát về kĩ thuật tính

* Phần luyện tập thực hành: áp dụng theo tiến độ.

+ Áp dụng trực tiếp quy tắc vừa học

+ Kết hợp thêm một vài yêu cầu khác để học sinh củng cố kiến thức

* Khi thực hiện cộng, trừ số thập phân học sinh thường sai đánh dấu phẩy ở kết

quả tức là các em không chú ý đến dấu phẩy mà đặt như khi cộng, trừ các số tự nhiên thì giáo viên cần phải nhắc nhở học sinh cần nắm vững quy tắc, đặt tính thì các dấu phẩy phải thẳng cột với nhau và khi đánh dấu phẩy ở kết quả cũng phải thẳng cột với các dấu phẩy ở các số hạng Sau đó đưa ra một số dạng học sinh thường làm sai để học sinh nhận xét Ví dụ: 53,683

+ 35, 43

679, 26

+ Theo em bài này bạn làm đúng chưa?

+ Sai ở chỗ nào? Em sẽ sửa như thế nào?

Giáo viên sẽ gọi ngay những em học sinh thường làm sai lên bảng để chữa bài, chắc chắn học sinh sẽ nhớ lâu và ít mắc phải lỗi này

Đáp án đúng: 53,683

+ 35,43

89,113

- Chữa lỗi học sinh thực hiện phép trừ sai ở bài sau:

73,56

- 25,185

48,385 Giáo viên cần nhắc nhở học sinh: Ta xem 73,56 như 73,560 (áp dụng phần

số thập phân bằng nhau) để số chữ số bị trừ bằng số chữ số ở số trừ và tiến hành trừ từ phải sang trái theo quy tắc

Đáp án đúng: 73,56

- 25,185

48,375

* Chữa lỗi học sinh đánh dấu phẩy sai kết quả sau khi nhân.

Cần hướng dẫn học sinh học thuộc quy tắc nhân một số thập phân với một

số tự nhiên

Nhân một số thập phân với 10, 100, 1000, nhân một số thập phân với một

số thập phân Tức là cho các em tiếp cận từ phép tính dễ đến khó theo một hệ thống Đặc biệt lưu ý học sinh khi tách dấu phẩy ở tích làm đúng như quy tắc đã

* Chữa lỗi học sinh thường mắc khi chia số thập phân.

Để học sinh hiểu được cơ sở lý luận của các biện pháp chia số thập phân, nhất là cách chuyển dịch dấu phẩy, cần nhắc lại một tính chất đã học trong vòng các số đến 100, “Khi ta cùng nhân số bị chia và số chia với cùng một số (ở đây là 10; 100;…), thương không thay đổi” Đối với nội dung kiến thức này tương đối khó đối với học sinh, nhất là cách lược bỏ dấu phẩy ở số chia đã thực hiện phép chia

Thông qua các bài toán đơn để hình thành kĩ thuật chia nên giáo viên phải nhấn mạnh cho học sinh hiểu bản chất của việc lược bỏ dấu phẩy ở số bị chia bằng cách áp dụng tính chất đã nêu trên

Vì vậy giáo viên phải dạy kĩ hai dạng này

1 Chia một số thập phân cho một số tự nhiên

2 Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên (thương là số thập phân)

Khi học sinh đã nắm chắc hai dạng bài trên thì việc thực hiện hai dạng:

1 Chia một số tự nhiên cho một số thập phân

2 Chia một số thập phân cho một số thập phân

Học sinh sẽ học dễ dàng hơn Vì thực chất ở hai dạng bài 3 và 4, sau khi lược

bỏ dấu phẩy ở số chia thì nó trở thành dạng bài 1 và 2 Chủ yếu giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh thông thạo cách chuyển những trường hợp khác về trường hợp 1 và 2

- Ở dạng bài 1: Sau khi hình thành quy tắc giáo viên cho học sinh áp dụng trực tiếp quy tắc, rồi mở rộng phép chia số thập phân cho số tự nhiên trường hợp phép chia có số dư khác 0

- Giáo viên cần cho học sinh học thuộc một số quy tắc ở phần này để áp dụng vào việc thực hiện kỹ thuật chia Mặt khác, trong những buổi học đàn giáo viên cũng phải ra các bài tập về chia số thập phân để giúp học sinh củng cố kiến thức

và thực hiện kỹ thuật tính thành thạo

Đặc biệt khi xác định số dư khi thực hiện phép chia số thập phân nhiều em còn lúng túng

Ví dụ: Xác định số dư trong phép chia sau 22,44 18

4 4 1,24

84

12

Giáo viên hướng dẫn mẹo cho học sinh để xác định số dư trong phép chia

số thập phân chúng ta cần chú ý: Số lượng chữ số thập phân của số dư bằng tổng các chữ số trong phần phần thập phân của thương Trong ví dụ trên thì số dư là 0,12

Ví dụ: 43,195 21

01 19 2,056 (dư 0,019)

145

19

Phép chia số thập phân được chia làm nhiều trường hợp để học sinh dễ học,

dễ rèn luyện kĩ năng nhưng tất cả các trường hợp đó đều được thực hiện một định hướng chung là chuyển số chia từ dạng số thập phân thành số tự nhiên