Điều tra thành phần sâu hại và ảnh hưởng của một số yếu tố ngoại cảnh đến tỉ lệ và mức độ hại của rệp vảy nâu trên cây cà phê chè tại xã dồm cang, huyện sốp cộp, tỉnh sơn la

ĐIỀU TRA THÀNH PHẦN SÂU HẠI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ YẾU TỐ NGOẠI CẢNH ĐẾN TỶ LỆ VÀ MỨC ĐỘ HẠI CỦA RỆP VẢY NÂU TRÊN CÂY CÀ PHÊ CHÈ TẠI XÃ DỒM CANG, HUYỆN SỐP CỘP, TỈNH SƠN LA Người thự

ĐIỀU TRA THÀNH PHẦN SÂU HẠI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ YẾU

TỐ NGOẠI CẢNH ĐẾN TỶ LỆ VÀ MỨC ĐỘ HẠI CỦA RỆP VẢY NÂU TRÊN CÂY CÀ PHÊ CHÈ TẠI XÃ DỒM CANG, HUYỆN SỐP CỘP, TỈNH

SƠN LA

Người thực hiện: Tòng Văn Tuân

Lớp CĐ KHCT K47

Người hướng dẫn: Kỹ sư Quàng Thị Vân Thảo

Giảng viên bộ môn Khoa học cây trồng – Khoa Nông lâm – Trường CĐ Sơn La

SƠN LA, THÁNG 01 NĂM 201

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực hiện đề tài tốt nghiệp, Em xin cảm ơn sự giúp đỡ của thầy cô giáo trong khoa Nông – Lâm, Trường Cao Đẳng Sơn La và các đồng chí lãnh đạo UBND xã Dồm Cang, các cá nhân và hộ gia đình bản men Xã Dồm Cang Huyện Sốp Cộp đã tạo điều kiện giúp đỡ em hoàn thành đề tài thực tập tốt nghiệp

Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo, kĩ sư Quàng Thị Vân Thảo –giảng viên bộ môn Bệnh cây, khoa Nông lâm, trường Cao Đẳng Sơn La người đã gợi cho

em những ý tưởng về đề tài và đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ đề tài được thực hiện

Em xin chân thành cảm ơn …/

Sốp Cộp, ngày 10 tháng 4 năm 2013

Tác giả

Tòng Văn Tuân

Danh mục các ký hiệu và chữ viết

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

Cà phê là một cây công nghiệp lâu năm, có đời sống kinh tế lâu dài, mau cho

sản phẩm, cho hiệu quả kinh tế cao Cà phê trồng một lần, có thể thu hoạch khá lâu Trong điều kiện thuận lợi của nước ta cây sinh trưởng tốt thì cuối năm thứ tư đã thu

hái trên dưới một tấn hạt /ha Các năm thứ 5 - 6 (trong thời kỳ kiến thiết cơ bản) cũng

cho một sản lượng đáng kể khoảng 2 - 3 tấn hạt/ha Từ năm thứ bẩy cà phê đã đưa

vào kinh doanh sản xuất

Để sử dụng nguồn tài nguyên phong phú và nguồn lao động dồi dào, thay đổi

cơ cấu sản xuất nông nghiệp với điều kiện không tranh chấp với diện tích trồng cây

lương thực, cà phê là một trong những cây có ưu thế nhất

Hiện nay ta mới sử dụng khoảng 50% đất nông nghiệp Nguồn lao động của ta

dồi dào nhưng phân bố không đều, chủ yếu tập trung ở vùng đồng bằng, cà phê là một

loại cây yêu cầu một lượng lao động sống rất lớn Do đó việc phát triển mạnh cây cà

phê ở vùng trung du và miền núi là một biện pháp có hiệu lực, vừa để sử dụng hợp lý

vừa để phân bố đồng đều nguồn lao động dồi dào trong phạm vi cả nước

Việc phát triển mạnh cây cả phê ở vùng trung du và miền núi dẫn tới việc phân

bố các xí nghiệp công nghiệp chế biến cà phê hiện đại ngay ở những vùng đó, do đó

làm cho việc phân bố công nghiệp được đồng đều và làm cho vùng trung du và miền

núi mau chóng đuổi kịp miền xuôi về kinh tế và văn hóa

Cây cà phê còn là cây phủ xanh đất trống đồi núi trọc và giải quyết việc làm

tăng thu nhập xóa đói giảm nghèo

Hiện nay cà phê được trông ở trên 80 nước với tổng diện tích hơn 10 triệu ha

và giá trị xuất khẩu hàng năm lên tới 10 tỷ đôla Những nước trồng nhiều cà phê là:

Braxin, Colombia, Indonexia, Lostorica…Ở các nước đang phát triển cà phê là mặt

hàng buôn bán lớn thứ 2 sau dầu lửa

Cây cà phê ở nước ta chủ yếu trồng ở các tỉnh Tây Nguyên như: Đắc Lắc, Gia

Lai, Lâm Đồng hay ở tỉnh Đồng Nai thuộc Đông Nam Bộ Các tỉnh này có điều kiện

đất đai, khí hậu, địa hình phù hợp với các cây cà phê vối Những cây cà phê vối có

đặc điểm hương vị kém thơm ngon, giá thành thấp hơn cà phê chè Vì vậy khi xuất

khẩu hỗn hợp với lượng cà phê chè (25 - 30%) để nâng cao chất lượng và giá trị cà phê.Vì vậy Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn có chủ trương phát triển cà phê chè ở các tỉnh miền núi phía Bắc trong đó có Sơn La Ở Sơn La cây cà phê chè được trồng từ trước năm 1945 nhưng ít và rải rác ở các vườn gia đình, sản phẩm ít ,chủ yếu cung cấp cho nhu cầu người dân địa phương, nhưng đến năm 1993 cây cà phê được trồng nhiều và tạo thành cây chủ lực của tỉnh và được phát triển mạnh mẽ

và thực sự trở thành cây xóa đói giảm nghèo và là mặt hàng xuất khẩu cũng như các loài cây trồng khác,

Cây cà phê là mục tiêu tấn công của nhiều loại sâu hại, ảnh hưởng rất lớn đến

sự sinh trưởng và phát triển của cây chè, do biến đổi khí hậu xẩy ra trên toàn cầu đã gây ảnh hưởng không tốt tới cà phê của huyện Tình trang khô hạn kéo dài Nắng nóng thiếu nước cung cấp cho cây, đặc biệt là tình trạng cà phê bị nhiễm sâu, bệnh đã làm giảm năng suất và ảnh hưởng đến năng suất và ảnh hưởng đến chất lượng của cà phê khi thu hoạch

Trước những điều kiên thực tế trên được sự giúp đỡ của ban chủ nhiệm khoa Nông Lâm và sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo Quàng Thị Vân Thảo –giang viên khoa Nông Lâm, Trường Cao Đẳng Sơn La và sự giúp đỡ của cán bộ, nhân dân xã Dồm Cang –Huyện Sốp Cộp - Sơn La, chúng em thực hiện đề tài:

“Điều tra thành phần sâu hại và ảnh hưởng của một số yếu tố ngoại cảnh

đến tỷ lệ và mức độ hại của rệp vảy nâu trên cây cà phê chè tại Xã Dồm Cang, Huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La”

PHẦN II MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU

- Điều tra, thu mẫu, phân loại các loại sâu hại phát hiện được trên cây cà phê

- Điều tra diễn biến rệp vẩy nâu gây hại

- Tìm hiểu ảnh hưởng của một số yếu tố ngoại cảnh đến tỷ lệ và mức độ hại của rệp vẩy nâu gây hại

- Đưa ra một số biện pháp phòng trừ chính có hiệu quả

PHẦN III VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng, vật liệu, địa điểm, thời gian nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng, vật liệu nghiên cứu:

- Đối tượng: Cây cà phê chè

- Vật liệu nghiên cứu: Mẫu sâu hại, Giống cà phê chè Catimor

3.1.2 Địa điểm nghiên cứu:

- Tại Xã Dồm Cang, Huyện Sốp Cộp, Tỉnh Sơn La

3.1.3 Thời gian nghiên cứu:

- Tiến hành từ tháng 02/2013 đến tháng 04/2013

3.2 Nội dung nghiên cứu

- Xác định thành phần sâu hại chính trên cây cà phê chè tại xã dồm cang, huyện sốp cộp, tỉnh sơn la

- Điều tra, nghiên cứu sự phát sinh, phát triển và diễn biến của rệp vảy nâu gây hại

- Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ và mức độ hại của rệp vẩy nâu trên cây cà phê chè

+ Giai đoạn phát triển

+ Điều kiện chăm sóc

+ Cây che bóng

3.3 Phương pháp nghiên cứu:

3.3.1 Phương pháp điều tra:

- Điều tra phát hiện nhóm sâu hại thân, cành, trên 4 điểm, mỗi điểm là 1 vườn của cac hộ khác nhau

- Mỗi điểm điều tra 20 cây (chia làm 5 vị trí, mỗi vị trí là 4 cây) ngẫu nhiên theo 5 điểm chéo góc Đếm số cây bị hại trên tổng số cây điều tra rồi tính tỷ lệ hại (% cây) và phân cấp hại

- Chọn các vườn đại diện cho khu vực điều tra (tuổi cây, địa hình, chăm sóc)

- Tiến hành điều tra định kỳ 7 ngày 1 lần ở khu vườn cà phê chè điều tra Mỗi khu điều tra chọn 3 - 4 điểm đại diện cho các yếu tố như: địa hình, chế độ canh tác, tuổi cây

- Lấyđiểm điều tra ngẫu nhiên theo ô bàn cờ

- Tại mỗi điểm điều tra 4 cây điển hình Tại mỗi điểm điều tra, quan sát kỹ toàn bộ cây cà phê và thu nhập các loại sâu hại hiện diện

+ Đối với nhóm rệp: Điều tra, quan sát kỹ các cành, chồi, chum, quả

+ Đối với nhóm đục thân: Quan sát thấy vùng đục, lỗ đục, viền đục chẽ cây thu mẫu

+ Đối với nhóm rệp rễ: bới đất xung quanh đất, đặc biệt có kiến bò từ gốc lên

+ Đối với nhóm ăn lá: Quan sát kỹ các gây hại trên lá

+ Đối với nhóm mọt đục quả: Quan sát lỗ đục trên qua

+ Đối với nhóm mọt đục cành: Quan sát cành bị lục

- Chỉ tiêu theo rõi đánh giá: Điều tra đánh giá mức độ phổ biến của sâu hại cà phê để từ đó biết đƣợc loài nào gây hại mạnh và có mặt nhiều, Tỷ lệ các loại sâu hại,

Ở các điểm/tổng số điểm điều tra

0% loài không suất hiện 1-5% mức nhẹ (ít)

6-15% mức trung bình 6-30% xuất hiện phổ biến

>30% xuất hiện rất phổ biến

+ Cấp 4: Rệp hại rất nặng: 75% diện tích cành có rệp và rệp phân bố dày đặc trên

bề mặt cành

PHẦN IV TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU

4.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

4.1.1 Thành phần sâu hại trên cây cà phê

Theo thống kê của tổ chức FAO toàn thế giới có gần 80 nước trồng cà phê trong đó có: Châu Phi, Nam Mỹ, Châu Á, Châu Đại Dương,… ở các vùng nhiệt đới

và Á nhiệt đới là những vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sâu bệnh phát triển,

mà cà phê là loại sản phẩm có giá trị kinh tế cao do vậy việc nghiên cứu về thành phần sâu hại cà phê đã được nghiên cứu từ lâu, khá kỹ và cũng được công bố trên thế giới

“(Vũ Quang Giảng, 2001) [1] có viết: từ năm 1962 đã ghi nhận được 48 loài

sâu hại cà phê ở vùng nhiệt đới Trong đó quan trọng la các loài: Anthores

leuconotus, Bixadus sierricola, cocous viridis, Leucoptea coffeella, Leoffeina, Dichocrcis crocodora, Epicampoptera maranica Habrochila placida Taurantii, Olgonychus cofeae, Antestia lineaticollis, Stephanoderes hampei, Toxoptera aurantii

và Thliptoceras octguttale (Wynger, 1962)”

“(Nguyễn Huy Nhất, 2000) [2] có viết: theo Le Pelley (1973), trên cây cà phê

có gần 400 loài côn trùng gây hại ở Ethiopia, ở các nước đong nam Á có 250 loài và các vùng trung tâm nhiệt đới có 200 loài Theo Kalarke, Macrae (1987) và Clifford, Willson (1987), đến nay trên thế giới dịch hại cây cà phê đã ghi nhận tương đối chi tiết đầy đủ với khoảng hơn 900 loài Các dịch hại này bao gồm côn trùng, ve, động vật than mềm, truyến trùng, chim và động vật có vú, trong đó có nhiều loại là dịch hại nguy hiểm trên cây cà phê Phần lớn những loài, bộ cánh nửa cứng (Hemiptera) với 28% tổng số loài và bộ cánh vẩy (lepdotera) với 21% tổng số loài Các bộ phận khác

đã phát hiện được số loài ít hơn Thí dụ, có 6% tổng số loài đã phát hiện thuộc bộ cánh thẳng (Orthoptera), tổng số loài thuộc bộ cánh tơ (Thysanoptyra), 3% tổng số loài thuộc 2 cánh (Diptera) và 1% tổng số loài thuộc bộ mối

“(Vũ Quang Giảng,2001) [1]” có viết: theo Anthony Youdeowei (1983), rệp vẩy nâu hại cà phê đều có mặt hầu hêt các nước trồng cà phê trên thê giới,bao gồm các nước địa trung hải, Nam Mỹ,Châu Á Theo Gorodon Wrigley (1988), cho biết: rệp có 3 loài rệp quan trọng phát hại trên cà phê là: rẹp trần như rệp

vẩy xanh Coccus riridis Green, rệp vảy bao giáp như: rệp vảy sao

Asterolecanium cofeae,rệp có lớp sáp dạng bột E.M Lavabre (1970), cho rằng :

rệp sáp phổ biến ở vùng nhiệt đới trên thê giới, chúng tấn công các bề mặt trên mặt đấ ở cây cà phê Việt Nam, Zara… chúng tấn công phần rễ ở cà phê các nước: Ấn Độ, Kenya, Uganda… hiếm khi 2 loài này cùng tồn tại với nhau Cây cà phê là một loại cây sống lâu năm, thân gỗ, cao từ 3 - 5m (cà phê chè ) hoặc từ 10 - 15m (cà phê mít ).Vỏ thân thường mốc trắng Cành chia làm hai loại, các chồi vượt và các cành ngang mọc từ mắt của các chồi vượt, các cành tạo thành tầng quanh thân chính và cành vượt Lá đơn, mọc đối hình dạng khác nhau tuỳ theo loài: Hình trứng hay lưới mác (cà phê chè va cà phê vối) hay hình bầu dục (cà phê mít), Hoa lưỡng tính, mọc đơn độc hay thành chùm màu đỏ tím hay đen ngà, có lớp thịt quả mọc quanh hạt Mỗi quả có hai hạt, dính vào nhau với một mặt phẳng phía trong, mặt ngoài của hạt cong hình bầu dục [8]

Theo một truyền thuyết đã được ghi lại trên giấy vào năm 1671, những người chăn dê ở kaffa phát hiện ra một số con dê trong đàn sau khi đã ăn một cây có hoa trắng và quả màu đỏ đã chạy nhảy không mệt mỏi cho đến tận đêm khuya Họ bèn đem chuyện này kể với các thầy tu tại một tu viện gần đó, khi một người chăn dê trong số đó ăn thử ăn loại quả đỏ đó anh ta xác nhận công hiệu của nó Sau đó các thầy tu đã đi tìm lại khu vực ăn cỏ của bầy dê và phát hiện ra một loai cây có lá màu xanh thẫm và quả giống như quả ánh đào, họ uống nước ép từ loại quả đó và tỉnh táo cầu nguyện chuyện trò cho đến tận đêm khuya Như vậy có thể coi rằng nhờ chính đàn dê này con người đã biết được cây cà phê [13]

Người ta tin rằng tỉnh Kaffa của (Ethiopia) chính là vùng đất khởi nguyên của cây cá phê Từ thế kỉ 9 người ta đã nói đến loại cây này ở đây, Vào thế kỉ 14 những người buôn nô lệ đã mang cà phê từ Ethiopia sang vùng Ả Rập, nhưng tới tận giữa thế kỉ thứ 15 người ta mới biết rằng hạt cà phê lên và sử dụng làm đồ uống Vùng Ả Rập chính là nơi trồng cà phê độc quyền, trung tâm giao dich cà phê là thành phố cảng Mocha, hay còn được gọi là Mokka, tức là thành phố Al Mukha thuộc Yemen ngày nay

Cách thức pha chế cà phê truyền thống của người Ethiopia có lẽ là cách thức

cổ xưa nhất Hạt cà phê được cho vào cối giã, chỗ hạt vụn đó được trộn với đường trong một cái bình gọi là Jebena (một loai bình cổ thon có quai), nấu lên và đổ ra bát [13]

Với sự bành trướng của Đế quốc Ottoman (Đế quốc thổ nhĩ kỳ) đồ uống này càng ngày càng được ưa chuộng hơn Quán cà phê đầu tiên mở ra ở Ba Tư, trong những quá nhỏ ở vùng tiểu Á, Syria và Ai Cập người ta gặp nhau để thưởng thức loại

đồ uống kì lạ, kể từ năm 1532 các quán cà phê luôn đông nghịt khách.Vào thế kỉ 17 cây cà phê được trồng phổ biến tại các thuộc địa của Hà Lan, đưa nước này thống trị ngang với thương mai cà phê [14]

Ở Coostantinople (Itanbul ngày nay) có lẽ cà phê được biết đến lần đầu tiên vào năm 1517 (khi ông hoàng selimchiêm lĩnh Ai Cập), năm 1554 quán cà phê đầu tiên ở châu Âu đã được mở ở đây, bất chấp sự phản đối của nhà thờ.Vào năm 1645 quán cà phê đầu tiên ở Ý được mở ở Venezia Năm 1650 ở Oxford và năm 1652 ở London lần lượt xuất hiện các quán cà phê đầu tiên của Vương quốc Anh Ở Pháp những quán đầu tiên được khai trương vào năm 1659, ở thành phố cảng Marseille, Paris theo sau vao năm 1672, vào năm 1683 Wien cũng có quán cà phê đầu tiên (do một người Ba Lan thành lập) sau khi Áo giành thắng lợi trước Thổ Nhĩ Kỳ và tịch thu được 500 bao cà phê chiến lợi phẩm Thủ đô Wien sau đó trở thành phố với quán cà phê nổi tiếng nhất, từ nước pháp, cà phê đủ nhập vào Đức qua thành phố cảng bremen vào năm 1673 Năm 1679 quán cà phê đâu tiên của Đức được một người Anh mở ở Hamburg, sau đó là Rengbung (1686) và Leipzig (1694)

Loại cây này đầu tiên chỉ được trồng ở Châu Phi và Ả Rập, nhưng sau đó người ta nghĩ tới việc gieo trồng nó ở các vùng đất thích hợp khác, những người Hà Lan đã trồng cây cà phê trên các vùng đất thuộc địa của họ Thống đốc vùng bắc Ả Rập, Van Hoorn, đã có trồng cà phê trên đảo Tích Lan (SriLanka ngày nay) vào năm

1690 (có tại liệu ghi là năm 1658), sao đó đến đảo Java (Indonesia) 1696 hoặc (1699) Năm 1710 người ta đã đem cây cà phê về châu Âu và trồng thử trong các khu vườn

sinh vật Amsterdam là nơi đầu tiên cây cà phê nảy mầm trên đất châu Âu, năm 1718 người Hà Lan mang cây cà phê tới Surinam, năm 1725 người pháp tới Cayenne, 1720

- 1723 tới Martinique cuối thế kỉ 18 cây cà phê đã được trồng ở khắp các xứ sở nhiệt đới, chủ yếu do sự bành trướng thuộc địa của các đế quốc châu Âu [8]

Cà phê được trồng ở 80 nước trên thế giới: ở Châu Phi, Nam Mỹ, Châu Á… ở các vùng nhiệt đới và Á nhiệt đới là những vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sâu hại phát triển, mà cà phê là loại sản phẩm có giá trị kinh tế cao vì vậy việc nghiên cứu về thành phần sâu hại cà phê đã được nghiên cứu từ lâu, khá kỹ và cũng đã được công bố trên thế giới

4.1.2 Nghiên cứu về sinh vật học, tình hình phát sinh gây hại của nhóm rệp vảy nâu trên cây cà phê

“(Vũ Quang Giảng, 2001) [1]” có viết: Tại Mỹ (Brewer etal, 1981) các nghiên cứu chi tiết về đặc điểm hình thái, các pha phát dục của các loài rệp vảy nâu mềm hình bán cầu Saissetia hemispherica được tiền hành Rệp vảy nau mềm hình bán cầu Saissetia hemispherica là loại sâu hại đa thực quan trọng trên cây cà phê ở cu ba, mật

độ quần thể của các loài sâu hại này biến động phụ thuộc vào lượng mưa, nhiệt độ trung bình tháng và hiện trạng sinh lý của cây cà phê, tại Cu Ba, từ tháng 6 - 11 hàng năm là điều kiện thuận lợi nhất cho rệp vảy nâu hình bán phát sinh phát triển, quần thể loài rệp vảy nâu mềm này đạt cao nhất vào tháng 3 hàng năm (Alayosoto, Blahutiaka, 1981-1983) Đặc điểm sinh vật học của loài rệp vảy nâu hình bán cầu được nghiên cứu khá chi tiết trong điều kiện phòng thí nghiệm tại Liên Xô cũ với mục đích xây dựng phương pháp nhân nuôi lượng lớn, theo kết quả nghiên cứu này, khi nuôi trên mầm khoai tây, thời gian vong đời của rệp vảy nâu mềm hình bán cầu kéo dài từ 64 ngày ở nhiệt độ 250

C - 131 ngày ở nhiệt độ 17,50C Một con trưởng thành cái đẻ khoảng 90 - 120 trứng (Kozhechhin, 1984)

Tóm lại có rất nhiều nghiên cứu về nhóm vảy nâu hại trên cây cà phê đã được công bố trên thế giới Tuy nhiên, hầu hết chưa có những nghiên cứu chi tiết về loài rệp vảy nâu Coccus hesperidum L, đặc biệt là rệp sáp vảy nâu Coccus hesperidum

L, hại cà phê chè

4.2 Nghiên cứu ở trong nước

Theo “( Phạm Thị Vượng và Trương Văn Hàm, 2000)” [3] cho rằng: thu thập được 24 loài sâu hại cà phê chè: 3 loài hại thân, 2 loài hại cành, 1 loài hại gốc, 2 loài cắn cây con, 15 loài hại lá Trong đó có 4 loài thường xuyên gây hại và ảnh hưởng lớn đến năng suất đó là: sâu đục thân, sâu tiện vỏ, mọt đục hạt và 1 số loài rệp

+ Sâu đục thân: (Xylotrechus quadripes) trưởng thành hoạt động thích hợp ở nhiệt độ 25-36C, 1 năm phát sinh 2 đợt chính: đợt 1 t4- t5; đợt 2 t9-t10 đỉnh cao sâu non vào t6-t7, cà phê năm thứ 3 bị hại 3-5% số cây, cây năm thứ 4 bị hại trên 10% số cây, Nhưng nó còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện sinh thái của vùng và điều kiện khí hậu của từng năm

+ Sâu tiện vỏ: (pihammus cervinus) gây hại ở cà phê chè khi cây được 1-3 năm tuổi trong năm sau vũ từ giữa tháng 3 kết thúc vào cuối thang 5 đầu t6 sâu non phá hại nặng từ t4-t5, năm sau 1 năm 2 lứa cà phê năm thư 2 bị hại khoảng 20-26% là loài nguy hiểm nhất ở các tỉnh trồng cà phê phía bắc

+ Rệp hại cà phê: có 6 loài rệp chủ yếu gây hại ở cà phê: rệp mầm xanh, rệp vảy, rệp sáp nâu lồi, rệp muội đen, rệp sáp giả, rệp sáp nâu mềm, trong đó rệp sáp giả

và rệp sáp nâu mềm là 2 loại gây hại nghiêm trọng những năm khô hạn rệp thường phát sinh và gây hại năng ở hầu hết các vùng trồng cà phê

Theo “(Vũ Khắc Nhượng và Đoàn Triệu Nhạn, 1989)” [4] cho rằng: có 22 loài sâu hại chủ yếu thường gặp trên các vườn cà phê ở Việt Nam Trong đó, sâu hại phổ biên ở rễ có loài, sâu hại phổ biến ở thân và cành có 4 loài, sâu hại phổ biến ở lá có 9 loài và sâu hại ở chum quả có 3 loài

Kết quả điều tra thu thập thành phần sâu hại cà phê ở các tỉnh phái nam và tây nguyên đã phát hiện có 12 loài Chúng thuộc 5 bộ côn trùng là bộ cánh cứng

Coleoptera ( 5 loài ),bộ cánh vảy Lepidoptera ( 3 loài ), bọ cánh điều Hompytera (2

loài), bộ cánh thẳng Orthoptera (1 loài) và bộ ánh nửa cứng Hemiptera (1 loài) [6]

Sâu hại cà phê rất phong phú và đa dạng tuy nhiên không phải loài sâu hại nào cũng gây hại nghiêm trọng, chỉ có 1 số loài gây hại có ý nghĩa đối với cà phê Điểu tra trong 3 năm 1996-1998 trên cây cà phê ở vùng tây nguyên phát hiện được 12 loài côn trùng hại cà phê

“(Trần Huy Thọ và CTV, 1999)”[5] Nhận xét: trên cây cà phê chè ở các tỉnh miền núi phía bắc ghi nhận được có 23 loài sâu hại, Trong đó sâu tiện vỏ được phát hiện lần đầu tiên gây hại cà phê Đến năm 2002 các tác giả này đã ghi nhận thêm 2

loài sâu hại nữa, đưa tổng số loài sâu hại đã ghi nhận được trên cây cà phê chè ở các tỉnh miền bắc lên 25 loài “(Trần Huy Thọ và CTV, 2002)”: Trong đó có 15 loài thường xuyên xuất hiện trên các vườn cà phê Trong số các loài đã phát hiện có 4 loài gây hại thân, 2 loài gây hại cành, 2 loài gây hại cây con và 12 loài gây hại lá Riêng tập đoàn rệp sáp hại cà phê chè đã ghi nhận có 4 loài khá phổ biến và quan trọng là rệp sáp mềm xanh Coccus viridis Green, rệp sáp giả Planococcus citri, rệp vảy nâu Coccus hesperidum.L,rệp vảy nâu Parasaissetia nigra Những loài thường xuyên gây hại nặng cho vườn cà phê gồm: sâu đục thân Xylotrechus quadrips, sâu tiện vỏ Dihammus cervinus và rệp vảy nâu Parasaissetia cervinus

Việt nam là quốc gia đứng thứ 2 trên thế giới xuất khẩu cà phê, ta có thể thấy

sự phát triển nhanh tróng của cây cà phê việt nam qua các con số Trong niên vụ 1992 – 1993 với diện tích 14000 ha và sản lượng 14000, đến vụ 1996 – 1997 đã tăng lên35000 ha 324000 tấn, trong niên vụ 2000 – 2001 đạt 500000 ha với sản lượng đạt

900000 tấn, Trong vòng 20 năm ngành cà phê Việt Nam có những bước phát triển mạnh mẽ về cả diện tích, sản lượng, năng suất cà phê xuất khẩu Nếu năm 1980 cà phê chỉ có 225000 ha, trong đó diện tích trong thời kì sản xuất là 108000 ha, sản lượng chỉ đạt 8400 tấn thì 20 năm sau, năm 2000 cả nước có 533000 ha, trong đó diện tích sản xuất có 385000 ha, với sản lượng 720000 và xuất khẩu 7053000 tấn Trong vòng 15 năm từ năm 1990 – 2004 Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể Sản xuất được 646937000 tấn, xuất khẩu 62366437 tấn đạt 5289620344 USD với đơn giá bình quân 15 năm là 848,18 USD/tấn với sản lượng như vậy, Việt Nam trong thời gian ngắn đã là nước xuất khẩu và xuất khẩu cà phê hang đầu thế giới các vụ cà phê năm 1989 – 1999 về chất lượng cà phê xuất khẩu tăng hang năm không lớn Nhưng 2 niên vụ 1999 – 2000 và 2000 – 2001 mỗi năm tăng lên trên 2000000 tấn

Thị trường cà phê của Việt Nam càng được mở rộng cà phê là mặt hàng nông sản xuất khẩu có giá trị đúng thứ 2 sau gạo, giá trị cà phê xuất khẩu thường chiếm gần 10% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm Vụ 2000 – 2001 Việt Nam đã xuất khẩu cà phê đi 61 nước trong đó đứng đầu là 10 nước

Bảng 4.2 Danh sách 10 nước đứng đầu nhập khẩu cà phê của Việt Nam

STT Tên nước

Số lượng (tấn)

Trị giá (USD)

Tỷ phần so với Tổng xuất nhập khẩu

(Nguồn: ICO năm 2010)

Theo số liệu từ tổng tiêu cục thống kê Việt Nam, xuất khẩu cà phê trong tháng 02 năm 2013 đã tăng 75% so với cung tháng trước, đạt 900000 tấn Tính từ thang 10 đầu nien vụ 2011 – 2012, xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt 1,03 triệu tấn tăng 1,1% so với cùng kỳ niên trước [9]

Tổng cục thống kê cũng vừa điều chỉnh con số xuất khẩu của tháng 06 tăng lên nhẹ 94000 tấn, thay vì ước tính 900000 tấn trước đó.Việt Nam nước sản xuất lớn thứ

2 trên thế giới, có thể bị giảm 20% sản lượng trong nien vụ này, xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt 748700 tấn, tương đương 12,48 triệu bao, giảm 5,9% so với cùng kỳ năm ngoái [9]

Với tổng diện tích trồng đạt trên 500000 ha và sản lượng 10 triệu bao mỗi năm,

cà phê hiện nay được xếp thứ 2 sau gạo trong danh mục hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam Để đạt sản lượng cao như vậy ngành cà phê Việt Nam mỗi năm thu hút khoang 300000, hộ gia đình với trên 600000 lao động trong các tháng thu hoạch con

số này có thê tăng lên Như vậy số lao động của ngành cà phê đã đạt tới 1,83%, tổng lao động trên toàn quốc nói chung và 2,93 tổng số lao động trong ngành nông nghiệp nói riêng [10]