Tuy nhiên góc chơi học tập nếu không tạo được sự hứng thú hoạt động tích cực của trẻ thì vai trò của góc học tấp đối với sự phát triển tư duy của trẻ không thể thực hiện.. Chính vì vậy,
Trang 1sáng kiến kinh nghiệm về các trò chơi tư duy logic
ĐẶT VẤN ĐỀ.
Sáng kiến kinh nghiệm về các trò chơi tư duy logic Hoạt động là phương
thức tồn tại của con người Hoạt động quyết định sự hình thành và phát triểnnhân cách Trong mỗi lứa tuổi có một dạng hoạt động chủ đạo mà thông quahoạt động chủ đạo đó quyết định sự biến đổi về chất, về lượng chi phối toàn
bộ đời sống tâm lý của trẻ và làm tiền đề cho các hoạt động tiếp theo Đối vớitrẻ mẫu giáo, hoạt động chủ đạo là hoạt động vui chơi Thông qua hoạt độngvui chơi trẻ lĩnh hội các hình thức chuẩn mực như: tri thức, kỹ năng, hành vi,cách ứng xử, tiêu chuẩn đạo đức, nhân cách con người Các nhà khoa học đãchỉ ra rằng thông qua các hoạt động vui chơi, sẽ giúp cho trẻ phát triển tríthông minh, hình thành những cảm xúc tích cực, tạo cho trẻ những khả năngphân tích cho đến các kỹ năng giao tiếp xã hội Khi trẻ chơi đùa sẽ có sự thayđổi của sóng thần kinh trong não, các cơ quan thần kinh của trẻ sẽ được kíchthích để tiếp nhận, xử lý và gửi đi các tín hiệu Các hoạt động này sẽ giúp chohình thành và cố định nhiều hơn các kết nối thần kinh, giúp gia tăng việc dẫntruyền các tín hiệu thần kinh Do đó, khi trẻ chơi các trò chơi thì đó không chỉđơn thuần chỉ là sự giải trí mà còn giúp cho việc gia tăng trí thông minh, pháttriển tư duy cho trẻ
Trong các hoạt động vui chơi của trẻ ở trường mầm non thì hoạt động góc
có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc phát triển nhận thức, phát triển tưduy cho trẻ Thông qua hoạt động góc trẻ được “học mà chơi, chơi mà học”.Trẻ được cùng tổ chức chơi, phối hợp cùng nhau Trong quá trình chơi trẻ có
Trang 2thể bổ sung để mở rộng chủ đề chơi, nội dung chơi, nội dung hoạt động Trẻđược tự do, tự tạo nghĩ ra chủ đề chơi, nội dung chơi Vì vậy mà nội dungchơi luôn phụ thuộc vào vào kinh nghiệm của trẻ Hoạt động góc là mộtphương tiện hữu hiệu để giáo dục nhận thức và phát triển tư duy cho trẻ Đặcbiệt ở góc học tập là môi trường để tái tạo lại những gì đã được cô giáo dạytrẻ trên tiết học hoặc những kiến thức chưa chuyển tải hết trong tiết họcchung nhằm tạo cho trẻ sự ghi nhớ vững bền hơn Và tư duy trừu tượng pháttriển, kèm theo là tư duy logic, tư duy ngôn ngữ cùng phát triển.
Là giáo viên nhiều năm kinh nghiệm dạy lớp mẫu giáo lớn 5 tuổi, tôi luôn ýthức được tầm quan trọng của góc chơi học tập đối với việc phát triển tư duycủa trẻ Tuy nhiên góc chơi học tập nếu không tạo được sự hứng thú hoạt
động tích cực của trẻ thì vai trò của góc học tấp đối với sự phát triển tư duy của trẻ không thể thực hiện Chính vì vậy, tôi đã suy nghĩ, tìm tòi, sưu
tầm và thiết kế một số bảng chơi, trò chơi ở góc học tập cho trẻ sao cho vừađảm bảo sự phát triển tư duy của trẻ vừa tạo hứng thú cho giúp trẻ ngày càngnhiều hơn, mở mang kiên thức sâu rộng hơn nên tôi lựa chọn đề tài:
“Sưu tầm, thiết kế một số bảng chơi – trò chơi ở góc học tập
nhằm phát triển tư duy cho trẻ mẫu giáo lớn”.
* Mục đích nghiên cứu: Đánh giá thực trạng phát triển tư duy cho trẻ 5 – 6tuổi ở góc học tập cho trẻ mẫu giáo lớn lớp A1 – Trường Mầm non B thị trấnVăn Điển
* Đối tượng nghiên cứu: Các bảng trò chơi, trò chơi học tập
* Phạm vi nghiên cứu: Lớp A1 – Trường Mầm non B thị trấn Văn Điển
Trang 3GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1 Cơ sở lý luận:
– Khái niệm tư duy: Tư duy là phạm trù triết học dùng để chỉ những hoạtđộng của tinh thần, đem những cảm giác của người ta sửa đổi và cải tạo thếgiới thông qua hoạt động vật chất, làm cho người ta có nhận thức đúng đắn
về sự vật và ứng xử tính cực với nó
+ Theo từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam: tư duy là sản phẩm cao nhấtcủa vật chất được tổ chức một cách đặc biệt – bộ não người Tư duy phản ánhtích cực hiện thực khách quan dưới dạng khái niệm, sự phán đoán, lý luận…
+ Theo triết học duy vật biện chứng: tư duy là một trong các đặc tính của vậtchất phát triển đến trình độ tổ chức cao Về lý thuyết, Karl Marx cho rằng:
“Vận động kiểu tư duy chỉ là sự vận động của hiện thực khách quan được dichuyển vào và được cải tạo, tái tạo trong đầu óc con người dưới dạng một sựphản ánh”
+ Theo Nguyễn Quang Uẩn: Tư duy là một quá trình tâm lý phản ánh thuộctính bản chất, những mối liên hệ và quan hệ bên trong có tính quy luật của sựvật hiện tượng trong hiện thực khách quan mà trước đó ta chưa biết
– Tư duy của trẻ mẫu giáo: là quá trình khám phá những thuộc tính mới,những mối quan hệ mới giữa các sự vật, hiện tượng trong thế giới quan màtrước đó trẻ chưa biết
Trang 4– Đặc điểm tư duy của trẻ mẫu giáo: Theo Nguyễn Ánh Tuyết, đến tuổi mẫugiáo, tư duy của trẻ có một bước ngoặt rất cơ bản Đó là sự chuyển tư duy từbình diện bên ngoài vào bình diện bên trong mà thực chất đó là việc chuyểnnhững hành động định hướng bên ngoài thành những hành động định hướngbên trong theo cơ chế nhập tâm Mặc dù tư duy của trẻ mẫu giáo bước sangmột giai đoạn phát triển mới, nhưng đó mới chỉ là một bước nhảy từ bờ bênnày (là tư duy ở bình diện bên ngoài, tư duy trực quan – hành động) sang bờbên kia (là tư duy trực quan – hình tượng) Đây mới chỉ là sự khởi đầu củaloại hình tư duy mới Loại hình tư duy này còn được hoàn thiện và phát triểnsuốt giai đoạn tuổi mẫu giáo và là tiền đề quan trọng cho tư duy ngôn ngữphát triển.
– Khái niệm trò chơi học tập: Trò chơi học tập là trò chơi có luật và nhữngnội dung cho trước, là trò chơi của sự nhận thức, hướng đến sự mở rộn, chínhxác hóa, hệ thống hóa các biểu tượng đã có nhằm phát triển năng lực trí tuệgiáo dục lòng ham hiểu biết của trẻ trong đó nội dung học tập kết hợp vớihình thức chơi
– Các thành phần của trò chơi học tập:
+ Nhiệm vụ nhận thức: là nội dung nhận thức của trẻ do giáo viên xác địnhdựa vào mục đích dạy học theo nội dung chương trình giáo dục, theo đặcđiểm nhận thức, tư duy của trẻ và phản ánh hoạt động dạy học của giáo viên
Trang 5+ Luật chơi: Quy định hành động chơi và trình tự các hành động chơi Điềukhiển quan hệ giữa các bạn chơi Giới hạn hoặc cấm một số biểu hiện hànhđộng hoặc nêu các hình thức phạt khi vi phạm luật chơi.
+ Hành động chơi: là hành động trẻ thực hiện trong lúc chơi Chủ yếu lànhững hành động nhận thức thông qua luật chơi để giải quyết nhiệm vụ nhậnthức
+ Kết quả chơi: Trò chơi học tập luôn có một kết quả nhất định, tức là khi kếtthúc trẻ hoàn thành một nhiệm vụ nhận thức nào đó nhờ đó mà trẻ tích cựctham gia vào những trò chơi tiếp theo
– Đặc điểm, bản chất của hoạt động góc:
+ Hoạt động góc được giáo viên tổ chức, hướng dẫn nhằm giúp trẻ tái tạo lạinhững kiến thức trẻ đã được học, được nhìn thấy, nghe thấy, sờ thấy Tronggiờ học, những sự vật, hiện tượng xảy ra trong môi trường gần gũi trẻ, thôngqua đó trẻ học được mẫu nhân cách phù hợp với xã hội Trẻ chơi chủ yếu domâu thuẫn nhu cầu khả năng của trr, nhu cầu muốn bắt chước, muốn làmngười lớn nhưng khả năng và sức lực của trẻ chưa đủ để làm người lớn do đótrẻ giải tỏa mâu thuẫn đó dưới hình thức cực kỳ độc đáo đó là hoạt động góc
+ Góc học tập: trẻ tái tạo lại những gì đã được cô giáo dạy trẻ trên tiết họchoặc những kiến thức chưa chuyển tải hết trong tiết học chung nhằm tạo chotrẻ sự ghi nhớ vững bền hơn Và tư duy trừu tượng phát triển, kèm theo là tưduy logic, tư duy ngôn ngữ cùng phát triển
Trang 6+ Hoạt động góc được phát triển và mở rộng dần theo sự phong phú và mởrộng các mối quan hệ qua lại của trẻ với môi trường xung quanh Bản chấthoạt động góc là một hoạt động phản ánh sáng tạo, độc đáo sự tác động qualại giữa trẻ với môi trường xung quanh Khi trẻ hoạt động góc có nghĩa làđang sống cuộc sống thực Có thể nói trẻ thực sự là một chủ thể tích cực,hành động một cách tự lực, tự nguyện và tự tin.
– Ý nghĩa của hoạt động góc: Trong hoạt động góc là tổng hợp các loại tròchơi, trong quá trình chơi trẻ có thể tự bổ sung để mở rộng chủ đề chơi, nộidung chơi, nội dung hoạt động Chính vì vậy đặc trưng cơ bản của trẻ chơi làquá trình tưởng tượng biểu hiện rất rõ, trẻ được tự do tự tạo nghĩa là tự nghĩ
ra chủ đề chơi, nội dung chơi Hoạt động góc là phương tiện giáo dục nhậnthức
– Yêu cầu của bảng chơi và trò chơi học tập:
+ Những bảng chơi và các trò chơi học tập phải phù hợp với trẻ 5 tuổi để dễthực hiện
+ Các bảng chơi phải rõ ràng dễ hiểu, thao tác thực hiện dễ
+ Các trò chơi học tập phải phù hợp với bài, với chủ đề, ngắn gọn, dễ hiểulàm cho trẻ có hứng thú khi thực hiện chơi
+ Các bảng chơi và trò chơi học tập phải giúp được trẻ phát triển tư duy, nhậnthức
Trang 7+ Những trò chơi học tập tự thiết kế phải mang ý nghĩa giáo dục trẻ.
2 Cơ sở thực tiễn:
2.1 Thuận lợi:
– Cơ sở vật chất:
+ Trường mầm non B thị trấn Văn Điển là trường nằm ở ngoại thành Hà nội,
có bề dày thành thích nhiều năm liên tục được công nhận trường tiến tiếnxuất sắc, được Thủ tường chính phủ tặng bằng khen Đội ngũ giáo viên cótrình độ chuyên môn vững vàng, tâm huyết với nghề, lớp học khang trang vớiđầy đủ trang thiết bị và đồ dùng dạy học của cô và của trẻ
+ Ban giám hiệu luôn quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện cho giáo viên an tâmsáng tạo
– Giáo viên
+ Bản thân là giáo viên nhiều năm kinh nghiệm dạy khối mẫu giáo lớn, yêunghề mến trẻ nên đảm bảo và thực hiện tốt các công việc mà trường giao cho
+ Giáo viên được đào tạo chính quy, có trình độ chuyên môn vững vàng, luôn
có ý thức sáng tạo và vươn lên trong chuyên môn
+ Giáo viên đã tham dự đầy đủ các lớp bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ,
do trường và huyện tổ chức được tham dự các lớp bồi dưỡng về đổi mới hìnhthức tổ chức hoạt động, làm đồ dùng – đồ chơi
Trang 8– Học sinh:
+Trẻ của lớp có nề nếp thói quen tốt trong học tập, khả năng nghe – hiểu vàtiếp thu nhanh
+ Trẻ nhanh nhẹn, mạnh dạn, hào hứng tham gia và hoạt động góc
– Phụ huynh: Được sự quan tâm và sự ủng hộ nhiệt tình của các bậc phụhuynh nên việc
chăm sóc – giáo dục gặp nhiều thuân lợi
2.2 Khó khăn:
– Cơ sở vật chất
+ Đồ dùng, đồ chơi, các tài liệu về phục vụ cho chuyên môn và giảng dạy còn
ít chưa đáp ứng được nhu cầu đổi mới hiện nay
+ Tài liệu về phát triển tư duy cho trẻ còn chưa nhiều, chưa có nhiều bài tập
và hình thức khác nhau cho trẻ hoạt động trong góc học tập
– Giáo viên: Hoạt động trong góc học tập đòi hỏi giáo viên phải tư duy, tìmtòi, sáng tạo trong tổ chức hoạt động
– Học sinh: Mức độ phát triển tư duy của trẻ không đồng đều do đó khôngthể sử dụng chung 1 loại trò chơi học tập cho tất cả các đối tượng trẻ
Trang 9– Phụ huynh: Còn một số phụ huynh chưa nhận thấy tâm quan trọng của bậc
học này nên hạn chế trong việc quan tâm đúng mức đến việc học của trẻ.
+ Tiêu chí 3 – Kỹ năng ứng dụng: Bao gồm việc vận dụng những thông tinhay chi chi tiết đã được học hoặc biết vào những điều mới lạ, chưa từng gặptrước đây
Trang 10+ Tiêu chí 4 – Kỹ năng phân tích: bao gồm phân tách thông tin thành nhiều
phần, đoạn để xem xét một cách chi tiết Đây là một kỹ năng quan trọng để
giúp trẻ có thể học được các bài học dài có nhiều chi tiết khác nhau
+ Tiêu chí 5 – Kỹ năng đánh giá: bao gồm xem xét, suy luận quyết định và
đưa ra kết luận dựa trên một tập hợp các điều kiện hoặc tiêu chuẩn, không
nhất thiết đúng hay sai
Trang 1110 Phan Huyền Diệu x x x x x
Trang 1230 Đỗ Lê Yến Nhi x x x x
Trang 13* Mục đích: Giáo viên có kế hoạch cụ thể, chủ động trong quá trình giáo dục
phát triển tư duy cho trẻ thông qua các bảng chơi và trò chơi
* Cách thực hiện:
– Giáo viên chưa có kế hoạch cụ thể cho sự
phát triển tư duy của trẻ trong quá trình giáo
dục Do đó, trong góc chơi học tập giáo viên
chỉ sử dụng các bài tập rời, góc mở, một số
thiết bị trò chơi học tập quen thuộc: đôminô,
bảng chun, bảng tính…theo từng chủ đề nhất
định Vì thế, góc học tập chưa phát huy được
vai trò trong việc phát triển tư duy cho trẻ
– Lập kế hoạch cụ thể cho từng tuần, từng tháng, từng chủ đề cho nhóm đối tượng trẻ cụ thể
– Kế hoạch xác định rõ mục tiêu, mục đích – yêu cầu; chuẩn bị, các bước tiến hành với từng nhóm đối tượng trẻ cụ thể
* Kết quả:
– Giáo viên chủ động, tự tin trong quá trình giáo dục, phát triển tư duy cho
trẻ
– Giáo viên khai thác bảng chơi, trò chơi học tập phát triển tư duy cho trẻ đạt
hiệu quả cao
– Trẻ tích cực tham gia hoạt động ở góc học tập
Trang 143.3 Sử dụng phần mềm Photo Crop Editor, Photo scape tạo tư liệu hình
– Đọc tài liệu, thực hành cắt chỉnh sửa ảnh
– Tính ưu việt của 2 phần mềm này là dễ làm,
dễ sử dụng Không nhiều thao tác, khó sử dụng như phần mềm Photoshop Với giáo viênkhông biết nhiều về máy tính vẫn có thể sử dụng để cắt, chỉnh sửa, điều chỉnh hiệu ứng cho ảnh một cách dễ dàng
Ví dụ:
Kết quả:
– Tôi đã xây dựng được nguồn tư liệu hình ảnh phong phú, đa dạng, đẹp mắt
– Thời gian làm tư liệu hình ảnh được rút ngắn, hiệu quả
Trang 15– Bảng chơi, trò chơi phải đạt yêu cầu mở mang sự hiểu biết của trẻ, đồng
thời phát triển tư duy cho trẻ thông qua trò chơi
– Nội dung trò chơi được chuyển tải đến trẻ thông qua nhiều dạng khác
nhau: thi đua, khám phá…
– Các bảng chơi, trò chơi của tôi đưa ra được sắp xếp theo các chủ đề Dựa
vào đó, giáo viên có thể áp dụng vào chủ đề đang thực hiện mà không phải
loay hoay tìm kiếm
* Cách thực hiện:
– Giáo viên sử dụng các bài tập rời theo
từng chủ đề áp dụng chung cho mọi đối
tượng trẻ Vì vậy xảy ra hiện tượng khó với
trẻ này, dễ với trẻ kia nên hiệu quả sử dụng
không cao
– Các bài tập rời thường có nội dung thống
– Dựa trên kết quả khảo sát mức độ phát triển tư
duy của trẻ, giáo viên phân nhóm đối tượng theo mức độ phát triển Sau đó sưu tầm, thiết kế bảng chơi, trò chơi phù hợp với từng nhóm đối tượng.– Bảng chơi, trò chơi đảm bảo tác động đến
Trang 16nhất, lặp lại trong các chủ đề do đó không
gây hứng thú cho trẻ trong quá trình chơi
– Các bài tập rời mang tính chất khô cứng,
riêng lẻ, gây áp lực cho trẻ trong quá trình
hoạt động tại góc chơi nên không phát huy
được tính tích cực hoạt động của trẻ Do đó
vai trò trong việc phát triển tư duy cho trẻ ở
góc học tập không đạt hiệu quả cao
– Góc mở được trang trí theo chủ đề và cố
định nội dung chơi nên không tạo hứng thú
chơi cho trẻ
“vùng phát triển gần nhất” của trẻ
– Thiết kế các bài tập rời dưới dạng trò chơi, hoạt động nhóm qua đó tạo được mối quan hệ qua lại, gây hứng thú cho trẻ trong quá trình chơi
– Bảng chơi được thiết kế dưới dạng mở, giáo viên có thể linh hoạt thay đổi một số chi tiết theotừng chủ đề, theo ngày qua đó luật chơi cũng được thay đổi linh hoạt, phù hợp với nội dung bảng chơi, trò chơi đặt ra Qua đó tạo sự hứng thú của trẻ trong quá trình chơi
– Sưu tầm, lựa chọn các bảng chơi, trò chơi trong sách và nghiên cứu áp dụng vào đề tài của mình
– Lựa chọn các bảng chơi, trò chơi học tập phù hợp với lứa tuổi của trẻ, phù hợp với sự phân phối chương trình giáo dục mầm non
– Lựa chọn các trò chơi học tập phù hợp với mụcđích yêu cầu của bài đề ra
– Lựa chọn các hình ảnh minh họa hấp dẫn, có
Trang 17– Phân bố các bảng chơi, trò chơi theo các chủ
đề theo quá trình phát triển tư duy của trẻ
– Sử dụng bảng chơi trang trí cho góc mở ở góc học tập
* Kết quả:
– Lựa chọn được hệ thống bảng chơi, trò chơi đa dạng, phong phú phù hợp
với mức độ phát triển tư duy của từng nhóm đối tượng
– Các bảng chơi, trò chơi có tác động đến “vùng phát triển gần nhất của trẻ”
do đó tạo cho trẻ sự tự tin, hứng khởi trong quá trình chơi Thúc đẩy, kích
thích trẻ tìm tòi, chinh phục trò chơi qua đó tư duy của trẻ được phát triển
– Giáo viên linh hoạt, chủ động trong việc thay đổi một số chi tiết của bảng
chơi, trò chơi tạo cho bảng chơi, trò chơi luôn có sự mới mẻ, luật chơi thay
đổi linh hoạt Qua đó trẻ thích thú, tích cực tham gia