thích được giao tiếp, thích được trò chuyện và thích được nói, nhưng vì ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế, nên tôi thấy mình cần phải tìm nhiều biện pháp tác động để kích thích ngôn ngữ của t
Trang 1phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ được hình
thành rất sớm Trẻ em không có ý thức về ngôn ngữ nhưng bằng cách bắt chước có tính chất bản năng, trẻ sẽ học được cách nói của những người xung quanh mình
Học thuyết Mác – Lê nin đã chỉ ra rằng: Ngôn ngữ bắt đầu từ lao động, bắt nguồn từ nhu cầu giao tiếp giữa con người với con người trong lao động và trong cuộc sống Ở đứa trẻ, ngôn ngữ phát triển trong nhu cầu giao tiếp giữa trẻ với môi trường xung quanh Trẻ bắt chước mọi người nói và được mọi người dạy
Lúc đầu, ngôn ngữ của trẻ chỉ là những từ riêng lẻ xuất phát từ nhận thức thế giới xung quanh trẻ chưa thể nói thành câu hoàn chỉnh Qua quá trình tiếp xúc với mọi người, vốn ngôn ngữ của trẻ tăng lên, trẻ học được cách nói của người lớn, lúc đó trẻ mới nói được thành câu hoàn chỉnh
Muốn dạy nói cho trẻ đạt kết quả, cô giáo phải đảm bảo các nguyên tắc trong giáo dục học: Tính khoa học, tính hệ thống, tính trực quan, nguyên tắc vừa sức tiếp thu và nguyên tắc lý luận kết hợp với thực tiễn Ngoài ra, cô giáo là người chịu trách nhiệm chỉ bảo cho trẻ mọi điều và việc qua trọng hơn cả là phải chú ý, quan tâm đến trẻ hơn về mọi mặt để xem trẻ phát âm có chuẩn không, nói có đầy đủ bộ phận không Đối với lứa tuổi nhà trẻ qua quan sát những giờ hoạt động học và giờ hoạt động vui chơi, tôi thấy các cháu rất
Trang 2thích được giao tiếp, thích được trò chuyện và thích được nói, nhưng vì ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế, nên tôi thấy mình cần phải tìm nhiều biện pháp tác động để kích thích ngôn ngữ của trẻ phát triển
Việc phát triển vốn từ luyện phát âm và dạy trẻ nói đúng ngữ pháp không thể tách rời giữa các môn học cũng như các hoạt động của trẻ Tuy trẻ còn nhỏ nhưng trẻ rất hiếu động, thích tìm tòi, khám phá mọi thứ xung quanh Trẻ thường có nhiều thắc mắc trước những đồ vật, hiện tượng mà trẻ nhìn thấy, nghe thấy Trẻ luôn đặt ra rất nhiều câu hỏi như: Ai đấy? Cái gì…
Để giúp trẻ giải đáp được những thắc mắc hàng ngày, người lớn cần trả lời những câu hỏi của trẻ rõ ràng, ngắn gọn đồng thời cần cung cấp cho trẻ thêm những hiểu biết về thế giới xung quanh bằng ngôn ngữ giao tiếp mạch lạc
Chính vì vậy mà mỗi giáo viên mầm non chăm sóc giáo dục trẻ cần chú trọng đến việc phát triển ngôn ngữ trẻ mầm non cho trẻ là nhiệm vụ quan
trọng hàng đầu Bởi ngôn ngữ là phương tiện để trẻ tiếp thu kiến thức về thế giới xung quanh được dễ dàng và hiệu quả nhất Là một giáo viên mầm non
tôi luôn trăn trở làm sao để sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ đặc biệt là trẻ nhà trẻ Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài: “sáng
kiến kinh nghiệm mầm non, Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ”
1 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
2 CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Con người có khả năng truyền đạt kinh nghiệm của mình cho người
khác và vận dụng kinh nghiệm của người khác vào hoạt động của mình, làm
Trang 3cho con người có những khả năng to lớn, nhận thức và nắm được những lực lượng bản chất của tự nhiên, xã hội và bản thân… chính là nhờ ngôn ngữ Ngôn ngữ là quá trình mỗi cá nhân sử dụng một thứ tiếng (tiếng nói) nào đó
để giao tiếp Hay nói cách khác, ngôn ngữ là sự giao tiếp bằng tiếng
nói Ngôn ngữ dùng để chỉ sự vật, hiện tượng, tức là làm vật thay thế cho
chúng Nhờ vậy, con người có thể nhận thức được sự vật, hiện tượng ngay cả khi chúng không có trước mặt, tức ở ngoài phạm vi nhận thức cảm tính
Trường mầm non phát triển tất cả các khả năng, thiên hướng của trẻ nhỏ và
trong tất cả các khả năng thiên hướng non trẻ ấy, không có cái nào quan trọng
hơn và cần thiết bằng khả năng ngôn ngữ Vì vậy, việc trẻ chậm phát triển ngôn ngữ có hệ thống, có phương pháp là cơ sở của công tác giáo dục
ở trường mầm non, nó được tiến hành trong tất cả các hoạt động, các môn
học
Với trẻ mầm non nói chung và lứa tuổi trẻ nhà trẻ nói riêng thì việc sự phát triển ngôn ngữ của trẻ 0 – 6 tuổi và phát âm đúng từ ngữ là rất quan trọng
vì ở lứa tuổi này cơ quan phát âm của trẻ đang phát triển và hoàn thiện dần Chính vì thế, việc phát âm của trẻ còn gặp nhiều khó khăn như: Nói ngọng, nói chưa đủ câu vì vậy cô giáo và những người lớn là người củng cố, uốn nắn trẻ nói đúng, nói chuẩn, nói đủ câu để trẻ phát triển được ngôn ngữ cũng như
tư duy một cách tốt nhất
Chính vì vậy phải cho trẻ có nhiều cơ hội được quan sát, khám phá thế giới xung quanh thông qua các giờ học, giờ chơi Tôi luôn suy nghĩ tạo ra xung quanh trẻ một môi trường lớp học với nhiều hình ảnh bắt mắt và góc chơi
mở phù hợp với trẻ, để ở đó trẻ có thể lĩnh hội được kiến thức thông qua các góc hoạt động
Trang 4Nhận được tầm quan trọng nói trên tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ ở lớp D1 trường mầm non A xã Đông Mỹ” để làm đề tài sáng kiến.
1 CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Trường mầm non A xã Đông Mỹ – Huyện Thanh Trì thuộc ngoại thành Hà Nội Trường có 8 lớp trong đó có 2 lớp nhà trẻ và 6 lớp mẫu giáo
Năm học 2013 – 2014 tôi được BGH nhà trường phân công dạy lớp nhà trẻ D1 Lớp có 3 cô phụ trách, 1 cô đạt trình độ trên chuẩn, còn 2 cô đạt trình độ chuẩn, với 32 cháu, trong đó có 19 nam và 13 nữ
Trong quá trình thực hiện Phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ tôi nhận thấy
có những khó khăn, thuận lợi sau:
1 Thuận lợi:
Được sự quan tâm giúp đỡ của phòng giáo dục và đào tạo Huyện Thanh Trì, của ban giám hiệu nhà trường đã tạo điều kiện về mọi mặt, trang thiết bị đầy
đủ cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi
Phòng học rộng rãi thoáng mát, lớp học sạch đẹp mang tính sư phạm nên trẻ rất thích đi học, thuận lợi cho việc dạy trẻ
Giáo viên nhiệt tình, có ý thức học hỏi đồng nghiệp và qua các phương tiện thông tin đại chúng
Trẻ ngoan có nề nếp, thích hoạt động và vui chơi
Trang 5Phụ huynh quan tâm đến con em mình, nhiệt tình ủng hộ cùng tôi trong việc dạy dỗ các cháu và thường xuyên ủng hộ những nguyên vật liệu để làm đồ dùng dạy học và vui chơi cho các cháu
2 Khó khăn:
Do trình độ nhận thức không đồng đều, đa số trẻ lớp tôi mới lần đầu đến trường nên việc truyền thụ kiến thức đến trẻ còn gặp rất nhiều khó khăn
Do ảnh hưởng của từng địa phương mà ngữ pháp của trẻ còn gặp nhiều lỗi Trẻ nói ngọng rất nhiều, nói trống không, nói câu cụt…
Trí nhớ của trẻ còn hạn chế, trẻ chưa biết hết khối lượng các âm tiếp thu cũng như trật tự các từ trong câu Vì thế trẻ bỏ bớt từ, bớt âm khi nói
Trẻ còn nhút nhát, chưa mạnh dạn, nói còn nhỏ, nói còn ngọng
Đa số phụ huynh bận công việc hoặc một lí do khách quan nào đó ít có thời gian trò chuyện với trẻ và nghe trẻ nói Trẻ được đáp ứng quá đầy đủ về nhu cầu mà trẻ cần, như: Trẻ chỉ cần nhìn vào đồ dùng, đồ vật nào là được đáp ứng ngay mà không cần dùng lời để yêu cầu hoặc xin phép Một số phụ huynh có nhận định cho rằng trẻ còn bé không cần học chỉ cần cho trẻ ăn, ngủ điều độ và đảm bảo là được Đây cũng là một trong những nguyên nhân của việc chậm phát triển ngôn ngữ
Với những khó khăn như trên tôi đã suy nghĩ tìm ra được một số biện pháp
để phát triển ngôn ngữ cho trẻ lớp tôi như sau “phát triển ngôn ngữ là gì“:
III CÁC BIỆN PHÁP:
Trang 61 Biện pháp 1: Đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ (sự phát triển ngôn ngữ của trẻ ấu nhi)
Trước hết việc cần thiết đối với một giáo viên mầm non chủ nhiệm lớp như tôi là phải tìm hiểu đặc điểm phát triển ngôn ngữ của trẻ (sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo)
Trong công tác giáo dục thế hệ mầm non cho đất nước, chúng ta thấy rất rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục trẻ thơ Ngôn ngữ là tiền đề để cho trẻ phát triển về mọi mặt Ngôn ngữ có vai trò rất lớn trong việc giáo dục trí tuệ cho trẻ là phương tiện giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh
Trong quá trình nhận thức những sự vật hiện tượng, muốn cho các cháu phân biệt các vật này với vật khác, biết được tên gọi, hình dạng, công dụng và những thuộc tính cơ bản của vật, nếu chỉ cho các cháu quan sát mà không dùng từ ngữ để giải thích, hướng dẫn và khẳng định những kết quả đã quan sát được thì những tri thức mà các cháu thu được đó sẽ hời hợt, nông cạn, có
nhận thức các sự vật đó, trẻ phải dùng từ để gọi tên sự vật, tên các chi tiết, đặc điểm, công dụng của sự vật, từ đó trẻ biết phân biệt sự vật này với sự vật khác Khi đứa trẻ đã lớn nhận thức của trẻ phát triển, trẻ không chỉ nhận thức những sự vật, hiện tượng trẻ trực tiếp nhìn thấy mà trẻ còn muốn biết cả về quá khứ và tương lai của mình… Để đáp ứng nhu cầu đó không có cách nào khác là thông qua lời kể của người lớn, thông qua các tiết học kết hợp với các hình ảnh trực quan và từ những kinh nghiệm nhận thức của trẻ
Đặc điểm phát triển vốn từ của trẻ:
Trang 7Ở lứa tuổi nhà trẻ các bé luôn có nhu cầu giao tiếp với mọi người, trẻ thích tìm hiểu những điều mới lạ trong cuộc sống xung quanh, những từ các cháu được sử dụng hầu hết là những từ chỉ tên gọi, những gì gần gũi xung quanh trẻ mà hàng ngày trẻ tiếp xúc Ngoài ra, trẻ cũng nói được một số từ chỉ hành động, chỉ công việc của bản thân và những người xung quanh Trẻ nói được tên gọi, mối quan hệ của mọi người xung quanh đối với trẻ như: Trẻ nhìn thấy ông, bà, bố, mẹ thì biết đấy là ông, bà, bố, mẹ và biết gọi tên bố…
Về cây cối trẻ nói được tên một số loại cây đơn giản như: Cây hoa hồng, lá màu xanh, hoa màu đỏ, màu vàng…
Về con vật thì trẻ nói được màu sắc, hình dáng, hành động, nơi sống như: con
cá màu vàng, sống ở dưới nước…
Vào giờ ăn thì trẻ chỉ nói được “Ăn cơm à”, “Xúc cho con”, “Ăn xong rồi”
Ngôn ngữ của trẻ chỉ được hình thành và phát triển qua giao tiếp với con người và sự vật hiện tượng ở thế giới xung quanh Để làm được điều đó tôi đã phải dạy trẻ thông qua các hoạt động khác nhau như qua các giờ học,
dạo chơi ngoài trời và các hoạt động hàng ngày Để rèn luyện và giúp trẻ phát triển ngôn ngữ cho trẻ cần tập cho trẻ biết nghe, hiểu và phát âm chính
xác các âm của tiếng mẹ đẻ, hướng dẫn cho trẻ biết cách diễn đạt ý muốn của mình cho người khác hiểu Khi cho trẻ tiếp xúc với các sự vật hiện tượng thì phải cho trẻ biết gọi tên, đặc điểm đặc trưng của từng đối tượng, dạy trẻ biết nói cả câu, phát âm đúng các âm chuẩn của tiếng việt
Đặc điểm ngữ pháp của trẻ:
Trang 8Do ảnh hưởng của từng địa phương mà ngữ pháp của trẻ còn gặp nhiều lỗi Trẻ nói ngọng rất nhiều, nói trống không, nói câu cụt như: Ăn ơm à, học bài à…
Khi trẻ hỏi cô trẻ không nói được câu đầy đủ như: “Cô ơi, cái gì đây ?” Hoặc:
“Cô ơi, cô làm gì đấy ?” mà chỉ nói được: “Cái gì đây”, “Làm gì đấy”
Một phần cũng do điều kiện sống ngày một phát triển nên khi mà trẻ cần gì, chỉ vào đâu là được đáp ứng ngay mà không cần nói nên trẻ không có điều kiện để được nói ra, được mở rộng vốn từ để phát triển ngôn ngữ Vì vậy, mà ngữ pháp của trẻ thường lộn xộn, lời nói thường không phù hợp với ngữ cảnh, không mạch lạc Để hạn chế được những lỗi trên thì yêu cầu những người lớn xung quanh phải phát âm chuẩn để trẻ bắt chước Cô giáo cần phải
chú ý phát triển ngôn ngữ cho trẻ nhà trẻ ở mọi lúc mọi nơi.
Hiểu được đặc điểm của việc phát triển ngôn ngữ của trẻ (sự phát triển ngôn
ngữ của trẻ 0 – 6 tuổi)ngay từ đầu năm học tôi đã thường xuyên theo dõi,
quan sát và nhận thấy: Trẻ lớp tôi nói còn ngọng, nói chưa đủ câu, ngôn ngữ của trẻ chưa phát triển hoàn thiện Từ đó, tôi xây dựng chương trình kế
hoạch giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.
Để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất tôi đã lập “Kế hoạch theo
dõi trẻ hàng ngày” và ghi vào sổ nhật ký
Hàng tuần tôi lập kế hoạch cho trẻ, hướng dẫn trẻ thực hiện tôi theo dõi quan sát về sự phát triển ngôn ngữ ở trẻ, nếu trẻ nào chưa thực hiện được trong ngày, trong tuần, tôi đưa vào tuần sau để thực hiện tốt hơn
Trang 9Sau khi tìm hiểu đặc điểm của sự phát triển ngôn ngữ lớp tôi, tôi đã áp dụng biện pháp trên và nhận thấy lớp tôi có sự tiến bộ rõ rệt, đa số các cháu phát
âm đúng, nói đủ câu và bước đầu biết cách sử dụng từ ngữ
1 Biện pháp 2: Sử dụng đồ dùng vào các hoạt động
Đồ dùng trực quan là nền tảng để thực hiện việc phát triển ngôn ngữ của trẻ
Vì vậy, tôi thường xuyên sử dụng đồ dùng trực quan vào các tiết học Hệ thống các câu hỏi mà cô đưa ra phải rõ ràng, ngắn gọn, khi trẻ trả lời cô hướng dẫn trẻ nói đúng từ, đủ câu, không nói cụt lủn hoặc cộc lốc
Trong các tiết học tôi thường đặt câu hỏi kết hợp với đồ dùng trực quan:
Đồ chơi, tranh ảnh, vật thật về môi trường xung quanh, về các chủ đề cụ thể, các đồ dùng đồ chơi gần gũi với trẻ hàng ngày Khi sử dụng đồ dùng trong các tiết học tôi sử dụng một cách triệt để, có tính khoa học, gọn nhẹ tránh rườm rà để trẻ dễ quan sát Khi cho trẻ quan sát tôi gợi ý các câu hỏi để trẻ trả lời đúng nội dung câu hỏi của cô Qua đó vốn từ của trẻ ngày càng mở rộng hơn dần dần trẻ sẽ chủ động tích cực sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp hơn
Tôi nhận thấy rằng ngôn ngữ của trẻ đang phát triển nhưng còn hạn chế, khả năng chú ý của trẻ còn yếu, không đều, không ổn định vì vậy nhiều trẻ chưa chú ý đến cách phát âm, cách sử dụng từ ngữ, các thành phần trong câu
Trí nhớ của trẻ còn hạn chế, trẻ chưa biết hết khối lượng các âm tiếp thu cũng như trật tự các từ trong câu, vì thế trẻ bỏ bớt từ, bớt âm khi nói
VD: Trong giờ nhận biết tập nói : “Con cua – Con cá”
Trang 10Trẻ biết tên gọi con cua, biết con cua có 8 cẳng, 2 càng… biết con cua sống ở dưới nước
Tôi cho trẻ quan sát mô hình, tranh các con vật và hỏi trẻ:
+ Đây là con gì? (Con cua)
+ Con cua có đặc điểm gì? (Màu sắc, môi trường sống, …)
+ Tương tự đưa câu hỏi đối với con cá
Trẻ phải trả lời “Con thưa cô con cua ạ” nhưng đa số trẻ chỉ nói được “Con cua”, “Cua” chứ không nói được cả câu, có cháu thì nói ngọng chỉ nói được
“Con ua” Chính vì thế tôi đã nhắc lại câu trả lời, cho trẻ nhắc lại nhiều lần,
gọi bạn khác để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.
Tôi cố gắng gọi nhiều cá nhân trẻ trả lời sau đó đến cả lớp nói Qua đó trẻ phải tư duy, suy nghĩ để trả lời các câu hỏi của cô, rèn sự phát âm, cung cấp thêm các vốn từ cho trẻ Ngoài việc cho trẻ phát âm, gọi tên con cua – con cá, tôi còn gây hứng thú cho trẻ bằng cách hỏi trẻ: “Con cá bơi như thế nào?”,
“Con cua bò như thế nào?”, sau đó cho trẻ tập bơi giống như con cá, rồi làm hai tay chụm lại làm con cua, vừa làm con cua vừa đọc bài thơ ngắn:
“ Con cua tám cẳng
Nghênh ngang hai càng
Đeo chiếc yếm trắng
Dạo chơi đầu làng”
Trang 11Như vậy, trẻ sẽ được khắc sâu hình ảnh con cua – con cá, đồng thời vốn từ của trẻ cũng được cung cấp thêm, nó không chỉ dừng lại ở việc gọi tên con vật mà còn biết rõ các đặc điểm, cách di chuyển của con vật
VD: Ở tiết nhận biết tập nói tôi cho trẻ quan sát một số loại quả như: “Quả
chuối – Quả cam”
Tôi đưa quả cam cho trẻ quan sát và hỏi trẻ:
+ Đây là quả gì? ( Đây là quả cam ạ)
+ Quả cam có màu gì? (Quả cam có màu xanh)
+ Vỏ quả cam như thế nào? (Tôi cho trẻ lên sờ vào quả cam và trẻ nói được
“Vỏ quả cam sần sùi ” )
Tôi bổ quả cam ra hỏi trẻ:
+ Bên trong quả cam có gì? (Bên trong quả cam có múi, có hạt ạ)
+ Cho trẻ nếm xem quả cam có vị gì? (Khi nếm trẻ sẽ nói được quả cam có
vị chua hay ngọt)
Tôi dùng đồ dùng trực quan là vật thật để cho trẻ quan sát lúc đó trẻ được sờ, nếm vị của các loại quả Trẻ không chỉ phát triển ngôn ngữ của mình mà còn phát triển được các giác quan: xúc giác, cảm giác, vị giác… Từ đó trẻ nói lên được nhận xét của mình về các loại quả, màu sắc, hình dạng Ngoài 2 loại quả