Đối với trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ viết giúp trẻ bước đầu nhận biết đựợc các chữ cái, phát âm chuẩn các chữ cái trong các từ trọn vẹn phát triển ở trẻ khả năng quan sát, so sánh và ph
Trang 1Sáng kiến kinh nghiệm làm quen chữ viết Dạy trẻ làm quen chữ viết là một
trong những nội dung vô cùng quan trọng cho trẻ mẫu giáo lớn Làm quen chữ viết là chuẩn bị các kĩ năng biết đọc, biết viết cho trẻ Đây chính là một trong những lĩnh vực chuyên biệt cần phải chuẩn bị cho trẻ trước khi vào lớp
1 Nhưng đây cũng là một việc thực sự khó khăn bởi cho trẻ làm quen chữ cái là điều hết sức mới mẻ.
Đối với trẻ mẫu giáo lớn làm quen chữ viết giúp trẻ bước đầu nhận biết đựợc các chữ cái, phát âm chuẩn các chữ cái trong các từ trọn vẹn phát triển ở trẻ khả năng quan sát, so sánh và phát triển ngôn ngữ
Làm quen chữ viết trẻ sẽ nhận được 29 chữ cái, biết phát âm mạch
lạc, chính xác Ngoài ra trẻ còn được làm quen với một số nề nếp học tập như tính kỷ luật, kiên trì, tự giác, ghi nhớ có chủ định, rèn tư thế ngồi, cách cầm bút viết, tô cách mở vở Hơn nữa việc học chữ cái đòi hỏi ở trẻ khả năng tập trung chú ý, khả năng tri giác một từ, ghi nhớ hình ảnh của từ và khả năng sáng tạo Khi trẻ đã thuộc phát âm chuẩn các chữ cái thì trẻ sẽ dễ dàng làm quen với các từ, các chữ để chuẩn bị vào lớp 1
Trên thực tế việc dạy trẻ làm quen với chữ cái trường tôi còn hạn chế
do thiếu đồ dùng sáng tạo Do khả năng của giáo viên còn hạn chế lên chưa kích thích được trẻ thích thú khi học Do đó tôi đã mạnh dạn chọn đề tài
“Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy trẻ mẫu giáo lớn làm
quen chữ viết” với mục đích đem đến cho trẻ những giờ làm quen chữ
viếtthật hấp dẫn và phong phú, có hiệu quả.
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Trang 2Qua tình hình thực tế ở trường, ở lớp tôi phụ trách và qua tham khảo ở
một số trường bạn cho thấy tỉ lệ nhận biết và phát âm của 29 chữ cái còn rất thấp Nếu tổ chức tốt các biện pháp sẽ giúp trẻ làm quen chữ cái tốt hơn
Vậy làm thế nào để tổ chức tốt một tiết học “làm quen chữ cái” có hiệu quả nhất Qua thực tiễn giảng dạy đã cho tôi thấy, nếu phát huy đến mức tối
đa khả năng tập trung chú ý của trẻ vào đối tượng thì tiết học sẽ rất thành công
Như chúng ta đã biết, trẻ em luôn thích sự mới mẻ và bất ngờ, chính sự bất ngờ sẽ gây ra sự ngạc nhiên ở trẻ, tạo ra sự hứng thú cho trẻ Trẻ vốn tò
mờ ham hiểu biết, thích tìm tòi cái mới lạ, cái gì trẻ cũng muốn tìm hiểu, muốn xem nó thế nào Vì vậy cái gì mới lạ, đẹp mắt sẽ lôi cuốn trẻ, gây sự chú ý và trẻ thích được phán đoán Vì ở độ tuổi này trẻ đã phát triển tư duy và trừu tượng
Nếu đạp ứng được nững nhu cầu trên của trẻ thì trẻ sẽ rất hứng thú, tập trung tiếp thu bài một cách tích cực nhất
1 CƠ SỞ THỰC TIỄN:
2 Đặc điểm tình hình.
Trường mầm non A Vạn Phúc được thành lập từ tháng 1- 2010 Trường được tách ra từ trường mầm non Vạn Phúc Trường có 3 khu, có 13 lớp trong
đó có 4 lớp mẫu giáo lớn với số lượng là 125 trẻ ở cả 3 khu Nhà trường luôn quan tâm đến chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ Bản thân tôi được phân công dạy lớp mẫu giáo lớn A2 với số lượng là 38 trẻ trong quá trình thực hiện đề tài này tôi đã gặp những thuận lợi và khó khăn như sau
Trang 32 Thuận lợi :
Ban giám hiệu luôn tạo điều kiện giúp đỡ giáo viên về chuyên môn, cơ
sở vật chất, đồ dùng trang thiết bị dạy học, luôn động viên sự sáng tạo của giáo viên, khích lệ chị em đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy
Giáo viên nắm vững phương pháp, sớm tiếp cận với hoạt động giáo dục mầm non mới, được tham gia vào các lớp học bồi dưỡng chuyên môn của huyện của trường, sáng tạo trong cách dạy và làm đồ dùng đồ chơi
Đa số trẻ đều học qua lớp mẫu giáo nhỡ Qua khảo sát trẻ tôi thấy trẻ
đã nghe, nói, hiểu thông thường, biết trả lời một số câu hỏi của cô đưa ra
Phòng học tương đối rộng, thoáng và đầy đủ điều kiện để hoạt động Trường luôn coi trọng đến việc tạo môi trường chữ viết phong phú hấp dẫn
để lôi cuốn trẻ Lớp được trang bị máy vi tính, máy chiếu có chương trình
“Vui học mầm non, Bút chì thông minh” để trẻ được tiếp cận với việc học chữ cái qua các trò chơi trên máy vi tính
3 Khó khăn:
Năm nay là năm đầu tiên tôi được nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo lớn do đó chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc dạy trẻ làm quen chữ viết
Chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ diễn ra thường xuyên liên tục để bám sát vào các hoạt động trên thì giáo viên ít có thời gian làm đồ dùng, đồ chơi tự tạo
Trang 4Các cháu tuy cùng độ tuổi nhưng trình độ không đồng đều có cháu phát âm chuẩn mau nhớ mặt chữ có cháu chậm hơn nên việc nhận thức còn chậm
Do đặc thù của tiếng địa phương lên nhiều chữ phát âm còn bị ngọng (l-n)
Đa số phụ huynh làm nghề nông nên chưa thực sự quan tâm đến vấn đề học của trẻ
Để thực hiện tốt chuyên đề làm quen chữ viết, đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt, sáng tạo trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục, tổ chức các hình thức giúp trẻ tích cực hoạt động
III CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
Dựa vào đặc điểm tình hình của lớp, đặc điểm tâm lý nhận thức của lứa
tuổi, tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy trẻ
mẫu giáo lớn làm quen chữ viết
1 Tạo môi trường làm quen chữ viết:
Vấn đề tạo ra môi trường chữ viết không khó nhưng để môi trường chữ
viết mang tính thẩm mỹ thu hút sự chú ý, quan sát tìm tòi của trẻ mới là vấn
đề khó hơn Do đó tôi không ngừng nghiên cứu để tạo ra môi trường phong phú đa dạng, thẩm mỹ và thay đổi thường xuyên
Với trẻ mẫu giáo thì những gì mới lạ, đẹp mắt, hấp dẫn là gây được sự chú ý của trẻ Vì thế việc tạo môi trường làm quen chữ cái trong lớp học là rất cần thiết để làm nổi bật bộ môn Do đó tôi đã chọn ở chỗ trẻ dễ dàng quan
sát nhất vào mọi lúc mọi nơi Trong góc đó tôi dán chữ “ Bé học chữ” tôi
Trang 5chia góc đó thành 29 ô, mỗi ô tôi dán một hình ảnh dưới hình ảnh tôi dán một
từ có chứa chữ cái cần cung cấp cho trẻ Bên cạnh đó tôi còn dán thêm chữ cái in hoa, in thường, viết thường Các chữ viết thường tôi viết trên dòng kẻ
để vào giờ tập tô trẻ sẽ nhận biết chữ cái đó viết trên mấy li trẻ sẽ dễ dàng phát hiện và tô đúng chữ hơn Ba chữ có ba màu khác nhau để thu hút trẻ nhìn, ngắm
Ngoài ra tôi còn cắt những chữ cái nhỏ để khi học, khi chơi trẻ sẽ dễ dàng bóc và gắn chữ thành từ có nghĩa Từ đó giúp trẻ nhận dạng được một cách chính xác chữ cái, nhận được chữ cái trong tập hợp các chữ cái tạo ra trong từ, câu Cho trẻ phát âm chữ cái đó, hoặc điền chữ còn thiếu trong tên của mình
Từ cách trang trí đó tôi thấy thu hút được trẻ hơn, trẻ rất thích thú tham gia
vào trò chơi ” gắn chữ theo mẫu” “tìm chữ trong từ” trong giờ chơi buổi
sáng hay trong các giờ hoạt động khác Thông qua các trò chơi đó trẻ dễ nhận ra được các chữ cái do đó đến giờ hoạt động chính trẻ tiếp thu bài nhanh hơn, ghi nhớ khắc sâu hơn
Không chỉ ở góc ” Bé học chữ” mà ở các góc khác, các đồ dùng tự tạo
tôi đều dán chữ để trẻ dễ dàng quan sát các chữ cái mà trẻ đã học qua
Ví dụ: Ở góc gia đình các đồ dùng tự tạo như (tủ lạnh, bàn ghế, tủ quần áo…)
tôi đều dán chữ tương ứng để khi trẻ chơi hoạt động góc trẻ sẽ nhận được chữ
mà trẻ đã học qua
Ví dụ: Góc xây dựng ở chủ đề ” Phương tiện và quy định về giao thông” các
đồ chơi như ô tô con, ô tô buýt, xe đạp…tôi đều cắt chữ các từ gắn vào đồ
Trang 6dùng để cho trẻ chơi, khi trẻ chơi tôi thường hỏi trẻ các chữ cái mà trẻ đã học qua Thông qua đó tôi thấy trẻ nhanh nhớ các chữ cái hơn
Ở góc “Kể chuyện sáng tạo” tôi và trẻ cùng vẽ cắt dán và tô màu các nhân vật
để trẻ tập kể chuyện sáng tạo dưới mỗi hình ảnh nhân vật tôi có các thẻ chữ cái, khi trẻ tham gia kể chuyện trẻ sẽ tìm các chữ cái để ghép thành tên các nhân vật hoặc tên truyện với cách làm đồ dùng, đồ chơi như vậy tôi thấy có những hiệu quả đáng kể Trước hết là giảm sự đầu tư của nhà trường cũng như giáo viên và cái được lớn nhất ở đây là trẻ có hứng thú khi tham gia vào tiết học, trẻ sôi nổi hơn vì có công sức của mình trong đó
Ví dụ: Truyện “Ba cô gái” chủ đề “Bé và gia đình” tôi cắt các nhân vật như
“bà mẹ, chị cả, chị hai, chị ba, sóc” khi trẻ tập kể chuyện trẻ sẽ tìm các chữ cái để ghép thành tên các nhân vật
Ngoài ra ở các biểu bảng quy định của góc chơi tôi đều dán chữ và có minh họa hình ảnh do vậy trẻ dễ dàng quan sát và nhận ra chữ cái cũng như hành động đúng
* Kết quả: 97% trẻ hứng thú tích cực tham gia chơi ở góc “bé học chữ”
96% trẻ hứng thú tham gia chơi ở góc kể chuyện sáng tạo, góc xây dựng…
2 Xây dựng tiết học chi tiết theo hướng tích hợp:
Để tiết học thành công thì cô giáo không thể thiếu giáo án khi lên lớp Bởi soạn giáo án đầy đủ giúp cô thực hiện tiết dạy theo nội dung yêu cầu cần đạt, quá trình tiến hành tiết dạy có trình tự không lộn xộn diễn đạt theo ý tưởng của mình Đối với tiết học làm quen chữ cái thì nhiệm vụ chính của cô
Trang 7là làm sao để trẻ nhận biết được các chữ cái, phát âm rõ ràng, mạch lạc Biết cách cầm bút, cách ngồi đúng tư thế và tiếp thu bài thoải mái không áp đặt trẻ Đặc biệt đây là môn học khó khăn cứng nhắc Do đó cần phải có phương pháp dạy nghệ thuật, hấp dẫn bằng nhiều hình thức khác nhau
1 Tạo tình huống gây hứng thú cho trẻ:
Như chúng ta đã biết trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo sự tập trung chú ý ở trẻ chưa bền vững, trẻ thích những cái đẹp mới lạ có hấp dẫn cao, nên việc gây hứng thú cho trẻ ở bộ môn này lại càng quan trọng hơn Nếu như cô giáo cứ
ép buộc trẻ ngồi học một cách tuân thủ như một học sinh tiểu học hoặc một tiết dạy không có sáng tạo, rập khuôn chưa có hình thức đổi mới còn theo phương pháp cũ dẫn đến trẻ uể oải trong tiết học phân tán tư tưởng, nhàm chán, tiếp thu bài hạn chế Và tôi đã tìm ra một số giải pháp gây hứng thú cho trẻ đó là những câu đố, trò chơi hấp dẫn để tạo tình huống có vấn đề để trẻ giải quyết Như vậy sẽ lôi cuốn trẻ chú ý vào hoạt động, trẻ chủ động học tập một cách tự nhiên, say sưa trẻ tập trung rất cao
Ví dụ: Với tiết tập tô chữ C tôi vào bài với câu đố
“Nét tròn em chọn chữ O
Bớt đi một nửa sẽ cho chữ gì?”
(Chữ C)
Như vậy sẽ giúp trẻ nhớ lại chữ O và nhận ra chữ C để tô đúng
Vi dụ: Tiết làm quen chữ cái G, Y (Chủ đề: Phương tiện và quy định về giao
thông) Tôi cho cả lớp đọc bài thơ “Chiếc cầu mới” qua tranh Trong tranh có cầu, dòng người qua lại, xe ô tô, tàu hỏa…tôi đã chọn hình thức vừa chỉ từng
Trang 8chữ trong bài thơ vừa đọc Qua đó trẻ tri giác và hiểu rõ hơn về các phương tiện giao thông và đặc biệt là được đọc và làm quen từng chữ cái tiếp đến tôi đưa bức tranh vẽ về nhà ga hỏi trẻ bức tranh này vẽ về cái gì? trong nhà ga có người soát vé, có những đoàn tàu dừng và đón khách…Qua bức tranh trẻ hiểu
rõ hơn và tăng thêm tính tò mò hấp dẫn Sau đó cô giới thiệu từ” nhà ga” và cho trẻ lên tìm chữ đã học sau đó cô giới thiệu chữ G cho trẻ làm quen Tiếp đến chữ Y cô hỏi trẻ ngoài tàu hỏa ra còn có phương tiện giao thông gì? (máy bay) cô và trẻ cùng đàm thoại như máy bay bay ở đâu? dùng để làm gì?…cô giới thiệu chữ máy bay và chữ Y để trẻ làm quen
Với các hình thức vào bài khác nhau trẻ sẽ luôn thấy hấp dẫn, mới lạ
và bị cuốn hút vào hoạt động
1 Cho trẻ ôn luyện tìm chữ đã học:
Khi cho trẻ ôn luyện, tìm những chữ cái đã học tôi sử dụng công nghệ thông tin với hình ảnh động đẹp kèm theo phần tương tác, trẻ lên tìm đúng những chữ cái đã học và phát âm đúng thì khi đó sẽ được máy trả lời bằng câu “ Bạn giỏi quá”, “bạn đã chọn đúng” Khi trẻ chọn sai máy sẽ trả lời ” Bạn chọn sai rồi”, “Bạn chọn lại đi”… khiến cho trẻ cảm thấy thích thú và say mê hơn giờ học rất sôi nổi không nhàm chán
Ví dụ: Tiết làm quen chữ cái i, t, c chủ đề “thế giới động vật” và tiết tập tô
chữ p, q chủ đề “phương tiện và quy định về giao thông”
Ngoài việc cho trẻ ôn luyện chữ cái đã học trên máy tính tôi còn cho trẻ ôn luyện theo hình thức khác như tìm chữ đã học trong thẻ từ Tìm chữ xung quanh lớp Gạch chân chữ cái đã học trong bài thơ….Thông qua các trò chơi
Trang 9với hình thức giao việc như trên tôi nhận thấy trẻ rất tích cực tham gia hoạt động khiến cho giờ học rất sôi nổi và đạt kết quả cao
1 Phương pháp so sánh:
Môn học này là môn khó đối với trẻ mẫu giáo, trẻ phải tiếp cận với nhiều chữ cái, phải tô viết…Do vậy trẻ phải biết được đặc điểm của từng chữ giống những đồ dùng, đồ chơi và những hình tượng mà trẻ đã biết
Ví dụ: Chữ t giống thanh kiếm….Chữ i giống chiếc gậy và có thêm một quả
bóng trên đầu
Từ đó trẻ sẽ so sánh sự khác nhau và giống nhau giữa các chữ trong nhóm từ
Ví dụ: So sánh chữ i và chữ t Giống nhau cùng có một nét sổ thằng Khác
nhau chữ i có một dấu chấm trên đầu còn chữ t có một nét ngang
Thông qua thủ thuật so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát giúp trẻ trí tưởng tượng, rèn luyện khả năng phát âm chuẩn
Đặc biệt hệ thống câu hỏi của cô với trẻ phải rõ ràng ngắn gọn, dễ hiểu các câu hỏi không trùng lặp, không đặt câu hỏi để trẻ trả lời thụ động Câu hỏi khi đưa ra phải phát huy tính tích cực cho trẻ Các câu hỏi phải đảm bảo
từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp Tôi luôn khuyến khích trẻ trả lời vì thế trẻ hứng thú trả lời tiếp thu bài tốt
1 Sử dụng các yếu tố chơi trong tiết học:
Trang 10– Đây là một điều vô cùng quan trọng đối với trẻ mầm non vì ở lứa tuổi này trẻ chủ yếu “ Học mà chơi, chơi mà học”.Muốn trẻ hiểu bài nhanh và nhớ lâu thì chỉ có thể trẻ được trực tiếp tham gia vào các hoạt động Từ đó tôi đã sưu tầm và sáng tác được một số trò chơi khi cho trẻ làm quen với chữ viết
để trẻ tăng hứng thú, cung cấp, củng cố kiến thức kĩ năng
* Trò chơi : Về đúng nhà
Tôi thường cho trẻ cầm thẻ chữ trên tay, trẻ cầm chữ cái nào thì về đúng ngôi nhà có gắn chữ cái đó Tôi nhận thấy chơi như thế trẻ sẽ nhanh chán, củng cố kiến thức chưa sâu Tôi đã nghiên cứu không cho trẻ cầm thẻ chữ trên tay để chơi nữa mà tôi làm cho mỗi trẻ một chiếc mũ có gắn chữ cái, trước khi trẻ nhận mũ trẻ phải nhớ được chữ cái của mình là chữ gì sau đó trẻ đội mũ lên đầu và chơi khi đó trẻ chơi đúng hay chơi sai thì các bạn sẽ dễ dàng phát hiện và củng cố kiến thức cho trẻ sâu hơn
Ví dụ: Tiết học “làm quen chữ cái h, k”
Chuẩn bị: 23 chiếc mũ có gắn chữ h, k và 15 mũ có gắn chữ l, n, m, 5 ngôi
nhà có chữ h, k, l, n, m
Cách chơi: Mỗi trẻ một chiếc mũ có gắn một chữ cái, trước khi nhận mũ phải
nhớ được chữ cái của mình Khi có hiệu lệnh phải về ngôi nhà có chữ cái đó
Luật chơi: Bắt đầu và kết thúc bằng một bản nhạc phải tìm đúng ngôi nhà có
chữ trên mũ của mình Không được hạ mũ xuống để nhìn
* Trò chơi : Ghép chữ
Ví dụ: Trong tiết làm quen chữ cái e, ê
Trang 11Chuẩn bị: Các chữ cái e, ê cô cắt bằng giấy xốp cứng Các nét chữ cái e, ê
rời
Cách chơi: Cô có một số chữ cái e, ê rời bằng xốp to treo phía trên bảng
Chia trẻ ra làm 2 nhóm Cho các nhóm thi đua với nhau đi trong đường hẹp lên lấy các nét chữ cái rời gắn thành chữ cái cô yêu cầu
+ Nhóm 1: Tìm và xếp chữ cái e
+ Nhóm 2: Tìm và xếp chữ cái ê
Luật chơi: Trẻ không được chơi một mình phải cùng chơi với bạn Không
tranh giành nhau Nhóm nào xong trước và đúng nhất thì nhóm đó thắng cuộc
– Sau khi trẻ chơi xong cô nhận xét quá trình chơi và kết thúc trò chơi
* Trò chơi : Thi xem đội nào nhanh
Trước kia khi cho trẻ chơi trò chơi này tôi cho trẻ chia làm 2 hoặc 3 đội sau đó cho trẻ cầm thẻ chữ lên và gắn vào bảng Qua nhiều lần chơi tôi thấy trẻ không hào hứng tham gia, giờ ôn luyện trở lên nhàm chán Tôi đã nghĩ ra cách cắt hình ảnh tương ứng sau đó dán chữ cái trẻ học hoặc ôn luyện ngày hôm đó vào hình ảnh Khi trẻ chơi trẻ sẽ lên gắn các chữ cái tạo thành bức tranh rất sinh động, đẹp mắt
Ví dụ: Làm quen chữ b, d, đ chủ đề thế giới động vật.
Đây là những chữ cái khó trẻ dễ nhầm lẫn khi phát âm với nhau