Thông qua hoạt động dạy và học dưới hìnhthức như tạo hình, hoạt động với đồ vật, môi trường xung quanh… sẽ giúp trẻphát triển trí tuệ, sự sáng tạo, nhân cách con người .“Làm quen văn học
Trang 1sáng kiến kinh nghiệm mầm non 4-5 tuổi
1/ Lý do chon đề tài sáng kiến kinh nghiệm mầm non 4-5 tuổi
1.1 Cơ sở lý luận.
sáng kiến kinh nghiệm mầm non 4-5 tuổi, Chủ tịch Hồ chí Minh muôn vàn kính yêu của chúng ta, lúc sinh thời người đã nói :
“ Vì lợi ích mười năm trồng cây ,
Vì lợi ích trăm năm trồng người ”
Sáng kiến kinh nghiệm mầm Trẻ em là hạnh phúc của mọi gia đình, là
những Mầm non tương lai của đất nước Đất nước có giàu mạnh, phồn vinh
là nhờ vào thế hệ trẻ Chính vì vậy phải chăm sóc giáo dục trẻ thật tốt ngay từkhi trẻ còn ở độ tuổi Mầm non Thông qua hoạt động dạy và học dưới hìnhthức như tạo hình, hoạt động với đồ vật, môi trường xung quanh… sẽ giúp trẻphát triển trí tuệ, sự sáng tạo, nhân cách con người “Làm quen văn học” làmột hoạt động không thể thiếu được đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non, vì thôngqua các hoạt động làm quen với các tác phẩm văn học nhằn phát triển ngônngữ bao gồm việc làm giầu vốn từ, tập cho trẻ phát âm chính xác, diễn đạt rõrang có ngữ điệu, đúng ngữ pháp tao điều kiện cho trẻ có khả năng sử dụngngôn ngữ để giao tiết.Truyện và thơ giúp cho trẻ làn quen dàn với ý hai lờiđẹp hình tượng trong sáng Đặc biệt nó rất gần gũi với trẻ thơ, từ buổi đầu thơ
ấu trẻ đã sống tran hòa trong không khí lời ru “ầu ơ” đầy yêu thương tận tìnhcủa mẹ, bà… và đó cũng là cánh cửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ
Từ khi lọt lòng mẹ đến lúc chập chững tập đi, tập nói, đến lúc trẻ biết viết,đọc thì văn học là chiếc cầu nối, là phương tiện dẫn dắt trẻ Nói những tiếng
Trang 2nói, đi những bước đi đầu tiên, ngôn ngữ trau chuốt của trẻ, ca dao, chuyện
kể là tấm gương mẫu mực về lời ăn tiếng nói cho trẻ học tập là phương tiệnhữu hiệu trong việc giáo dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đấtnước, tình yêu mến bạn bè, với những người thân, biết được việc làm tốt,biết yêu càu đẹp, cái thiện, gét cái ác độc, phê phán những việc xấu, kính yêuBác Hồ, thật thà, ngoan ngoãn… và còn là phương tiện hình thành các phẩmchất đạo đức trong sáng, mà đặc biệt ở trẻ, nhà trẻ thì vốn từ và ngôn ngữ củatrẻ được phát triển mạnh mẽ, trẻ nói mạch lạc, nói diễn cảm, nói day, nóiđúng câu, đúng từ và đúng ngữ pháp
Qua việc cho trẻ làm quen văn học chính là hình thành ở trẻ những tình cảmđạo đức tốt đẹp, những cảm xúc thẫm mỹ, phát triển trí tưởng tượng như:Lòng yêu thiên nhiên cây, hoa, lá, lòng kính trọng yêu thương gần gũi vàgiúp đỡ những người thân xung quanh trẻ như ông bà, bố mẹ, cô giáo, anhchị em Thông qua hoạt động này trẻ làm tái tạo và sáng tạo thêm những tìnhtiết của tác phẩm một cách hồn nhiên phù hợp với nội dung của tác phẩm.Thông qua sự hiểu biết, trí tưởng tượng của trẻ Đồng thời trẻ đọc thuộc thơ,
kể lại chuyện được Chính vì thế để đạt được mục đích của môn học: làmquen với văn học bản thân tôi đã nghiên cứu suy nghĩ, tìm ra một số biệnpháp để giảng dạy tốt môn: Làm quen văn học
1.2 Cơ sở thực tế
Sáng kiến kinh nghiệm mầm non 4-5 tuổi Làm quen năn học trong trườngMầm non Đây là một chuyên đề không kém phần quan trọng khi thực hiệnchuyên đề này giáo viên cần nghiên cứu kỹ tài liệu chuyên đề bồi dưỡng
Trang 3thường xuyên tham gia dự giờ các tiết dạy thơ, chuyện để đúc rút kinhnghiệm cho bản thân.
Từ đó tôi nhận thấy rằng bộ môn làm quen văn học có tầm quan trọngtrong việc phát triển nhận thức, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ và quađọc thơ kể chuyện làm giàu vốn từ cho trẻ, rèn luyện khả năng phát âm vàcách diễn đạt mạch lạc Các tác phẩm thơ chuyện chỉ có thể phát huy tácdụng của nó khi cô biết chuyển tải được tư tưởng cảm xúc của tác giả và nộidung tác phẩm thông qua các hình thức nghệ thật hấp dẫn, phong phú, đadạng Qua đó giúp trẻ phát huy được tính tích cực cá nhân – tự tin – độc lập– sáng tạo – hình thành tư duy – khả năng ghi nhớ có chủ đích Mà để dạytrẻ được những nội dung này và nắm bắt kiến thức được một cách có hệthống và chính xác, đòi hỏi người giáo viên phải sự thay đổi mới trongphương pháp dạy trẻ theo hướng tích cực hoá hoạt động lấy trẻ làm trungtâm, trẻ tự mình khám phá nhận xét phán đoán về những vấn đề có liên quanđến môn học Chính vì vậy để nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với biểutượng toán sơ đẳng cho trẻ tôi mạnh dạn nghiên cứu thực nghiệm và viết đề
tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng giúp trẻ 4-5 tuổi học tốt môn làm quen với văn học trong trường Mầm non”
2/ Mục đích nghiên cứu:
Để hình thành tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn cho trẻ 4-5 tuổi
là góp phần cải tiết xây dựng hoàn thiện nội dung hoạt động nay ở trườngmầm non phù hợp với nề tảng giáo dục hiện đại đồng thời phát huy cao nhấtđược tính tích cực của trẻ
Trang 43/ Đóng góp về mặt thực tiễn.
Đề tài này thể hiện sự quan tâm thiết thực đến trẻ em tôn trọng quyềncủa trẻ được sống và phát triển, quyền được học tập hình thành tiếp thư nềngiáo dục tiến bộ, được hưởng nền văn hoá của dân tộc mình Trên cơ sở tiếpthu và vận dụng đúng đắn các vấn đề lý luận và học tập vui chơi của trẻ vớiphương châm “ Học mà chơi, chơi mà học” trong trường Mầm non làmphong phú hơn về cách hiểu và cách nhìn trẻ em hiện nay trong giáo dụcMầm non
Đề tài dựa vào quan điểm giáo dục trẻ em phát triển toàn diện việc đưachương trình chăm sóc giáo dục trẻ phải dựa trên tâm lý của trẻ để rút ra một
số phương pháp biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với văn họcgiúp trẻ tìm tòi khám phá, phát triển ngôn ngữ trong mọi vấn đề xung quanhtrẻ Dựa trên các hoạt động của bộ môn văn học và đặc điểm tâm sinh lý củatrẻ để xây dựng những nội dung, hình thức,trò chơi học tập nhằm góp mộtphần nhỏ vào đổi mới phương pháp dạy học nâng cao hiệu quả cho tiết học,giờ học sôi nổi say mê không gò bó và mệt mỏi
Trang 5phát triển trí tưởng tượng, ngôn ngữ, khả năng quan sát, khả năng tư duy độclập trong suy nghĩ.
Thông qua nội dung các tác phẩm giáo dục trẻ biết yêu quý người hiền lành,biết ơn và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ
Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó cho nên hoạt động dạy trẻ làm quen vớivăn học là môn học không thể thiếu trong trương trình chăm sóc giáo dục trẻ
Ví vậy việc nâng cao chất lượng dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học làvấn đề quan trọng trong đỗi mới hình thức tổ chức giáo dục mầm non
Làm quen với tác phẩm văn học chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu củaviệc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc và kể chuyệncủa cô giáo Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giátrị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rungđộng, hứng thú dối với văn học, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật,cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt độngmang tính chất văn học nghệ thuật như đọc thơ Kể chuyện, chơi trò chơiđóng kịch; Cao hơn là tiến tới sáng tạo ra những vần thơ, câu chuyện theotưởng tượng của mình, góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cáchtrẻ
sáng kiến kinh nghiệm mầm non 3-4 tuổi, sáng kiến kinh nghiệm mầm non 5-6 tuổi, sáng kiến kinh nghiệm mầm non môn tạo hình, sáng kiến kinh nghiệm mầm non môn âm nhạc, sáng kiến kinh nghiệm mầm non môn văn học, sáng kiến kinh nghiệm mầm non hay
Trang 6Trong mỗi tác phẩm văn học, thề giới mới của cuộc sống thực tại baogồm thiên nhiên, xã hội, con người được diển tả, biểu đạt, truyền đạt trongnhững hình thức đa dạng độc đáo Văn học nói về thế giới loài vật, cỏ cây,hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên, vủ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nói vềnhững gì gần gũi trong môi trường sống của trẻ như làng quê, cánh đồng,dòng sông, phiên chợ, lớp học, khu phố,…Qua tác phẩm văn học, trẻ bắt đầunhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tình bạntình cô cháu,…Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người vớinhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xóm Văn học
có thể cần đề cặp đến những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ông bụt, côtiên, phù thủy, quỷ sứ và cả những phép màu còn tồn đọng trong tâm thứcdân tộc Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú,hấp dẫn của đời sống tinh thần
Nhờ được nghe, tiếp xúc với một số lượng văn học, có những hiểu biết
sơ đẳng về văn học, đó là khả năng mô tả cuộc sống xung quanh phong phú,hấp dẫn bằng những dạng thức khác nhau Bước đầu trẻ sẽ nhận biết được sựkhác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại thơ, chuyện Khôngnhững giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, nhà
sư phạm còn cần giúp trẻ phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực,hình thành một số khái niệm văn học như: Thơ, chuyện, nhân vật, hìnhảnh…, giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩcủa mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ
Trang 7Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật, cấn giúp trẻ nhận biếtcác mối quan hệ biểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái, tình huống và nhân vật;giữa lời kể, lời thuật, lời bạch trữ tình và ngôn ngữ nhân vật; Giữa không khí,
âm sắc, giọng điệu chung của tác phẩm văn học và hành động văn học Chưayêu cầu trẻ phải nhớ hết mối quan hệ phức tạp và chưa đòi hỏi trẻ phân biệtquan hệ chính phụ trong truyện mà chỉ nhằm giúp trẻ nhận ra tính liên tục củacốt truyện trong các mối liên quan đến nhân vật trung tâm của tác phẩm
Với truyện kể, ta hãy giúp trẻ nhận ra, nhớ được sắc thái cơ bản tronggiọng kể, lời thuật, phân biệt ngữ điệu lời nói các loại nhân vật, giúp trẻ nhận
ra ngôn ngữ đời thường (khẩu ngữ) và ngôn ngữ thơ giàu nhạc tính Qua tácphẩn văn học, trẻ quen dần tính chất nhiều ý nghĩa và tinh luyện của ngônngữ văn hoá, dần dần tiến tới hiểu được nghĩa thực đến nghĩa bóng, từ nghĩavăn cảnh đến ý tưởng nhà văn muốn truyền đạt
Khi cho trẻ làm quen với tác phẩn văn học góp phần mở rộng nhậnthức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngônngữ, phát triển ở trẻ hứng thú “đọc sách” kỹ năng đọc và kể tác phẩm
CHƯƠNG 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1 Thực trạng của việc dạy trẻ làm quen với văn học:
Như chúng ta đã biết tác phẩm văn học thể hiện hiện thực cuộc sốngbằng hình tượng nghệ thuật Bằng sức mạnh của tính hình tượng, sự biểu cảmcủa ngôn ngử, những hình tượng con người, con vật, bức tranh thiên nhiênđược vẽ nên bằng ngôn ngữ đã tác động mạnh mẽ đến trẻ em Ấn tượng trẻthu nhận được từ tác phẩm văn học khi nghe đọc, kể tác phẩm phụ thuộc vào
Trang 8trình độ phát triển nhận thức thẩm mỹ của trẻ, vào khả năng cảm nhận vănhọc trong sự thống nhất giữa nội dung và hình thức nghệ thuật tác phẩm.Chúng ta đều nhận thấy rằng, trẻ mẫu giáo có khả năng cảm nhận văn họcnghệ thuật trong thể hoàn chỉnh, thống nhất giửa nội dung và hình thức tácphẩm bằng cách nghe người lớn đọc, kể tác phẩm Tuy nhiên trong quá trình
tổ chức, hướng dẫn trẻ giáo viên thường hay mắc phải một số nhược điểmsau:
+ Đồ dùng tranh ảnh còn ít, dẫn đến việc luyện tập ít, nên tiết học buồn tẻkhông đem lại kết quả như mong muốn
+ Giáo viên còn nói nhiều, cách truyền đạt chưa lưu loát, chưa diễn cảmkhông phát huy được tính tích cực của trẻ khi tham gia các hoạt động tronggiờ
2 Đặc điểm nhận thức của trẻ:
Do đặc điểm tâm lý của trẻ rất hiếu động, thích khám phá, tìm tòi, nêntrẻ không thể chỉ ngồi nhìn và nghe cô giáo kể và đọc thơ Chính vì vậy nếukhông có đồ dùng trực quan, không cho trẻ thao tác thực hành trên đồ vật đốitượng nhận biết thì trẻ dễ bị phân tán chú ý, mức độ hứng thú không cao, trithức lĩnh hội được không sâu và hay bị quên
Một trong những yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức của trẻ
đó là đặc điểm riêng của trường Mầm non A Vạn Phúc là trường có 3 địađiểm Mỗi khu đều tập trung các lớp được phân bổ theo các độ tuổi chủ yếu
là học chương trình đổi mới, với điều kiện kinh tế của của phụ huynh còn gặp
Trang 9nhiều khó khăn, nên ở lớp B2 mẫu giáo nhỡ 4 -5 tuổi do tôi chủ nhiệm đa phần là các cháu chưa qua lớp, nhà trẻ, mẫu giáo bé mà học luôn chươngtrình mẫu giáo nhỡ Trẻ gặp nhiều khó khăn khi gặp phải một vấn đề phứctạp mà không có sự chuẩn bị dần từ những vấn đề đơn giản, ngoài ra còn cónhững thuận lợi khó khăn sau:
1 Thuận lợi:
– Nhờ sự quan tâm giúp đỡ và chỉ đạo nhiệt tình của Ban giám hiệu vềchuyên môn xây dựng phương pháp đổi mới bằng công nghệ thông tin, tổchức dự giờ, hội giảng góp ý Từ đó bản thân đã rút ra một số kinh nghiệm đểnâng cao chất lượng giảng dạy
– Nhà trường luôn quan tâm đầu tư đồ dùng, đồ chơi đầy đủ
– Phòng học được trang bị máy tính, máy chiếu có chương trình ” vui họcmầm non” để trẻ được học tập, tiếp cận công nghệ thông tin
– Luôn được các đồng nghiệp trao đổi, học hỏi chuyên môn và giúp đỡ
2 Khó khăn
– Đa số phụ huynh làm nghề nông, kinh tế gia đình khó khăn, trình độ hiểubiết của họ còn hạn chế nên họ chỉ chú trọng đến việc làm kinh tế chứ khôngmấy quan tâm đến việc giáo dục dạy dỗ con cái Họ không có thời gian để tròchuyện hay đọc kể chuyện cho trẻ nghe Họ không nhiệt tình khi tham gia cácbuổi họp phụ huynh cũng như hỗ trợ cho giáo viên trong việc dạy và giáo dụccho trẻ
Trang 10– Sự tiếp thu bài của trẻ trong lớp không đồng đều, trẻ đánh giá nhận xét vềtính cách của nhân vật trong truyện một cách hời hợt, chưa chính xác và sâusắc, nội dung kể chưa mạch lạc.
– Do đặc thù của địa phương nên việc phát âm của trẻ còn nhiều từ ngọng
– Mặc dù có những khó khăn nhưng với tình cảm và trách nhiệm đối với các
em đã thôi thúc tôi phải phát huy những thuận lợi, vượt qua những khó khăn
để giúp trẻ học tốt hơn nữa bộ môn văn học
3 3 Một số biên pháp:
3 Biện Pháp 1: Khảo sát chất lượng học sinh:
Để áp dụng các biện pháp một cách tích cực và phù hợp cô cần đánh giáđúng mức độ nhận thức của trẻ ngay từ đầu năm, xếp loại trẻ theo đúng trình
độ trẻ có Qua việc khảo sát tình hình chất lượng với bộ môn Làm Quen VớiVăn Học ở lớp tôi, tôi thấy tỉ lệ trẻ đat vẫn còn thấp hơn so với tỷ lệ chưađạt
Trang 111 Biện Pháp 2: Tạo môi trường học tập cho trẻ:
Môi trường cho trẻ hoạt động là nơi cung cấp nguồn thông tin phong phúkhuyến khích tính độc lập và hoạt động tích cực của trẻ Môi trường giúp trẻtìm tòi khám phá và phát hiện những điều mới lạ hấp dẫn trong cuộc sống,các kiến thức và kĩ năng của trẻ cũng được củng cố và bổ xung Một môitrường đẹp, phong phú và phù hợp sẽ gây hứng thú cho trẻ, trẻ sẽ chú ý vàghi nhớ có chủ định.Chính vì vậy cần tạo cho trẻ môi trường lớp học phongphú, sáng tạo Ở lớp tôi, tôi đã xây dựng môi trường trong lớp ngay tại cácgóc chơi như: “Bé thích xây gì”, góc ” Bé vui học toán”,”siêu thị của bé”, “béyêu văn học”, “bé muốn làm bác sĩ” Ở mỗi góc cô đều trang trí những hìnhảnh gần gũi, quen thuộc với trẻ có tính sáng tạo, phù hợp với từng nội dungchủ đề Ví dụ góc “Bé vui học toán” ở chủ đề ” phương tiện giao thông”cô sẽtrang trí vào từng góc tranh ảnh các loại phương tiện giao thông sao cho phùhợp
– Tôi luôn tận dụng diện tích phòng học, chú ý bố trí sắp xếp các học cục, độihình để tạo môi trường học tốt và thoải mái cho trẻ
– Để giúp trẻ nâng cao khả năng cảm thụ văn học thì việc tạo cơ hội cho trẻlàm quen với tác phẩm văn học phải thường xuyên Ngay từ đầu năm họcBGH nhà trường đã trang bị cho lớp nhiều quyển truyện, tạp chí Ngoài ra tôicòn sưu các sách văn học, các hoạ báo, tập chí, lịch cũ, nguyên liệu cho trẻ tựlàm sách để xây dựng một “Góc thư viện” mang nội dung văn học, tại “Gócthư viện” trẻ được xem các tranh truyện, tạp chí, hoạ báo Sau đó cô kểtruyện cho trẻ nghe về nội dung những câu chuyện như “Bác gấu đen và hai
Trang 12chú thỏ” hướng dẫn trẻ cách tri giác các tranh truyện đó dần dần trẻ có thể tựđọc Tất nhiên có thể lúc đầu trẻ đọc theo trí nhớ, trẻ nhớ về nội dung câuchuyện cô đã kể rồi tự kể khớp với nội dung câu chuyện mà trẻ tri giác.
Bản thân tôi trước khi tổ chức hoạt động cũng phải tự luyện giọng kể, cách sửdụng tranh, sách tranh, rối mô hình… để giúp trẻ cảm thụ được tác phẩm vănhọc đó là một cách tốt nhất
Các loại tranh ảnh sách truyện do cô và trẻ làm không chỉ được sử dụngtrong giờ học văn học mà còn được tôi sử dụng để trang trí lớp, làm đồ dùng
đồ chơi trong góc thư viện Như vậy trẻ sẽ được ôn luyện, củng cố kiến thức
về các câu truyện bài thơ ở mọi lúc, mọi nơi, trong các thời điểm khác nhau
Không những tôi tạo môi trường học tập trong lớp mà tôi còn tạo chotrẻ môi trường hoạt động ngay ngoài lớp học như xây dựng cho trẻ “Gócthiên nhiên” ở ngoài hiên với nhiều loại cây hoa khác nhau Qua đó giúp trẻnhận biết được màu sắc quen thuộc trong cuộc sống và trẻ sẽ học và liêntưởng đến những câu chuyện liên quan đến những loài cây, loài hoa… từ đó trẻ tham gia giúp cô chăm sóc góc thiên nhiên Ngoài ra tôi còn tận dụngnhững gì có sẵn trên sân trường để trẻ tiếp thu được kiến thức và kĩ năng theoyêu cầu của chương trình đề ra
Kết quả cho thấy trẻ thực sự thích thú khi tham gia vào các hoạt động,kiến thức, cảm nhận và sự phát triển ngôn ngữ của trẻ được nâng dần lên