Tiểu luận giữ gìn và phát huy một số giá trị truyền thống của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa

1. Tính cấp thiết của đề tài. Việt Nam chúng ta tự hào có nền văn hóa truyền thống lâu đời, phong phú, đa dạng, đậm đà bản sắc dân tộc. Từ bao đời nay, những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp đó đã hun đúc, bồi đắp nên tâm hồn, khí phách và bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc, chính những khí phách hiên ngang đó đã giúp cho ông cha ta đánh tan các thế lực ngoại xâm, đặc biệt là thắng lợi trước hai tên đế quốc sừng sỏ là thực dân Pháp và đế quốc Mỹ dữ vững nền độc lập của dân tộc. Trong thời đại ngày nay, thời đại mà đất nước ta đang hội nhập sâu rộng vào kinh tế khu vực và quốc tế, đó là cơ hội cho đất nước ta phát triển mọi mặt về kinh tế và giao lưu và tiếp thu những nền văn hóa trên thế giới đồng thời cũng là thách thức không nhỏ cho việc dữ gìn và giữ gìn các giá trị văn hóa dân tộc. Bởi vậy nhiệm vụ của chúng ta là không những không được đánh mất đi những giá trị truyền thống tốt đẹp đó mà còn phải phát dữ gìn, phát huy và bổ sung những giá trị mới, biến chúng thành sức mạnh đưa đất nước ta tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững trắc trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế đem lại. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định rằng, chúng ta “ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, bảo đảm độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích dân tộc, an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường…” Trong thời kỳ hiện nay, thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đâị hoá đất nước, thời kỳ đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế việc đẩy mạnh giữ gìn, và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc là hết sức cần thiết của toàn Đảng toàn dân ta để cho những giá trị ấy không bị mất đi mà luôn luôn được giữ gìn và phát triển đó là vấn đề vô cùng bức thiết hiện nay vì vậy em xin mạnh dạn chọn đề tài: “Giữ gìn và phát huy một số giá trị truyền thống của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa”. Làm đề tài kết thúc môn chuyên đề Kinh tế chính trị, với mong muốn được góp một phần công sức vào việc giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống dân tộc trong công cuộc xây dựng đât nước hiện nay.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài.

Việt Nam chúng ta tự hào có nền văn hóa truyền thống lâu đời, phongphú, đa dạng, đậm đà bản sắc dân tộc Từ bao đời nay, những giá trị văn hóatruyền thống tốt đẹp đó đã hun đúc, bồi đắp nên tâm hồn, khí phách và bảnlĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc, chính những khíphách hiên ngang đó đã giúp cho ông cha ta đánh tan các thế lực ngoại xâm,đặc biệt là thắng lợi trước hai tên đế quốc sừng sỏ là thực dân Pháp và đếquốc Mỹ dữ vững nền độc lập của dân tộc

Trong thời đại ngày nay, thời đại mà đất nước ta đang hội nhập sâurộng vào kinh tế khu vực và quốc tế, đó là cơ hội cho đất nước ta phát triểnmọi mặt về kinh tế và giao lưu và tiếp thu những nền văn hóa trên thế giớiđồng thời cũng là thách thức không nhỏ cho việc dữ gìn và giữ gìn các giá trịvăn hóa dân tộc Bởi vậy nhiệm vụ của chúng ta là không những không đượcđánh mất đi những giá trị truyền thống tốt đẹp đó mà còn phải phát dữ gìn,phát huy và bổ sung những giá trị mới, biến chúng thành sức mạnh đưa đấtnước ta tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững trắc trong thời kỳ hội nhập kinh tếquốc tế đem lại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sảnViệt Nam khẳng định rằng, chúng ta “ chủ động hội nhập kinh tế quốc tế vàkhu vực theo tinh thần phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tácquốc tế, bảo đảm độc lập tự chủ và định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợiích dân tộc, an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môitrường…”1

Trong thời kỳ hiện nay, thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đâị hoá đấtnước, thời kỳ đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế việc đẩy mạnh giữ gìn, vàphát huy các giá trị truyền thống của dân tộc là hết sức cần thiết của toànĐảng toàn dân ta để cho những giá trị ấy không bị mất đi mà luôn luôn được

1 Đảng cộng sản Việt Nam , Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội,

2001, tr 37

giữ gìn và phát triển đó là vấn đề vô cùng bức thiết hiện nay vì vậy em xin

mạnh dạn chọn đề tài: “Giữ gìn và phát huy một số giá trị truyền thống của

dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa” Làm đề tài kết thúc môn chuyên đề

Kinh tế chính trị, với mong muốn được góp một phần công sức vào việc giữgìn, phát huy các giá trị truyền thống dân tộc trong công cuộc xây dựng đâtnước hiện nay

Năm 2001, nhà xuất bản chính trị quốc gia đã công bố tác phẩm Tìmhiểu giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong quá trình công nghiệp hóa,hiện đại hóa do Nguyễn trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sỹ Quý (đồng chủbiên) trong đó đã đưa ra những thuận lợi và khó khăn của giá trị truyền thốngtrong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Kết quả của chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước KX – 07: “Con người Việt Nam – mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xãhội” đã khẳng định vai trò của giá trị truyền thống của dân tộc trong côngcuộc xây dựng đất nước

Ngoài ra còn có nhiều bài báo, nhiều tác phẩm khác cũng trình bày vềvấn đề này Đó là cơ sở, là nguồn tư liệu cho em xây dựng và hoàn thiện đềtài này

3 Mục đích nghiên cứu

Thông qua việc nghiên cứu giá trị truyền thống của dân tộc trong bốicảnh toàn cầu hóa hiện nay, đánh giá về những vấn đề tình hình của giá trịtruyền thống, từ đó đưa ra được những giải pháp đề giữ gìn và phát huy giá

trịtruyền thống đó góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đàbản sắc dân tộc.

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu tổng hợp, trong đó phương pháp lịch sử cụthể, phương pháp lô gíc là chủ yếu, kết hợp phương pháp thống kê, phươngpháp so sánh, phân tích tổng hợp, đối chiếu

5 Kết cấu của đề tài nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, đề tài này của em gồm 2 chương:Chương 1: Cơ sở lý luận chung

Chương 2: Giữ gìn và phát huy một số giá trị truyền thống của dân tộcViệt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Trong quá trình nghiên cứu, do trình độ còn hạn chế nên đề tài của emkhông tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, em mong nhận được sự đóng gópcủa các cô để đề tài của em được hoàn thiện hơn

NỘI DUNG

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG

1.1 Khái niệm Toàn cầu hóa.

Khái niệm toàn cầu hóa xuất hiện lần đầu tiên trong từ điển của Anhvào năm 1961 và đựơc dụng phổ biến từ khoảng cuối thập niên 1980 trở lạiđây Cho đến nay, đã có nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm này, nhưng cóthể chia thành 2 loại ý kiến.ý kiến theo nghĩa hẹp và ý kiến theo nghĩa rộng

Theo quan niệm rộng, đa số các giả xác định toàn cầu hóa như là hiệntượng hay là qua trình làm gia tăng mạnh mẽ các mối liên hệ gắn kết, tácđộng, phụ thuộc lẫn nhau; là việc mở rộng quy mô, cường độ hoạt động giữacác khu vực, các quốc gia trên phạm vi toàn cầu mà trước hết và chủ yếu trênlĩnh vực kinh tế

Theo Lê Hữu Nghĩa thì “ toàn cầu hóa, xét về bản chất là quá trình tănglên mạnh mẽ những mối liên hệ, sự ảnh hưởng, tác động lẫn nhau, phụ thuộclẫn nhau của tất cả các quốc gia, khu vực dân tộc trên thế giới… toàn cầu hóahiện nay là giai đoạn mới, giai đoạn phát triển cao của quá trình quốc tế hóa

đã diễn ra từ nhiều thế kỉ trước đây và sẽ tiếp tục diễn ra trong thế kỉ 21”1 báocáo về phát triển con người năm 1999 của UNDP cho rằng “toàn cầu hoakhông mới, nhưng thời đại hiện nay của toàn cầu hóa có tính chất riêng biệt

sự hẹp lại của không gian và sự biến mất của đường biên giới đang gắn kếtcuộc sống của mọi người với nhau”2

Theo quan niệm hẹp, đa số các học giả nghiên cứu khi đề cập đến toàncầu hóa thì trước hêt và chủ yếu là đề cập đến toàn cầu hóa kinh tế, đó là kháiniệm chỉ hiện tượng hay quá trình hình thành thị trường toàn cầu làm tăng sựtương tác và phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế quốc gia Theo quanniệm của tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế ( OECD) thì toàn cầu hóa sự

1 Lê Hữu Nghĩa, Lê Văn Tòng (đồng chủ biên) toàn cầu hóa – những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội 2004, tr7

2 Lê Hữu Nghĩa, Lê Văn Tòng (đồng chủ biên) toàn cầu hóa – những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội 2004, tr 123

vận động tự do của các yếu tố sản xuất nhằm phân bổ tối ưu các nguồn lựctrên phạm vi toàn cầu… Là một quá trình ly tâm và là lực kinh tế vĩ mô, toàncầu hóa rút ngắn khoảng cách kinh tế không những giữa các nước và khu vực,

mà còn giữa các tác nhân kinh tế với nhau Toàn cầu hóa cũng có khuynhhướng làm mất sự ổn định của các tổ chức độc quyền nhóm đã được thiết lậpbằng cách làm thay đổi các “luật chơi” của cuộc đấu tranh giữa các doanhnghiệp để chiếm lợi thế cạnh tranh trên các thị trường quốc gia cũng như trênthế giới”1

Ủy ban châu âu cho rằng “ toàn cầu hóa có thể được định nghĩa như làmột quá trình mà thông qua đó thị trường và sản xuất ở nhiều nước khác nhauđang ngày cang trở nên phị thuộc lẫn nhau do có sự năng động của việc buônbán hàng hóa và dịch vụ cũng như do có sự lưu thông vốn, tư bản và côngnghệ Đây không phải là một hiện tượng mới mà là sự tiếp tục của một quátrình đã được khơi mào từ lâu”2

Ngoài ra còn có rất nhiều quan niệm khac nhau về toàn cầu hóa xuấtphát từ góc độ khác nhau

Như vậy, chúng ta có thể định nghĩa, “ toàn cầu hóa một khái niệm chỉ quátrình vận động của lịch sử xã hội loài người từ một bộ phận, một quốc gia riêng lẻ,tương đối độc lập và tách biệt đến hình thành những mối liên hệ chặt chẽ, tác độngqua lại và phụ thuộc lẫn nhau trên tất cả các mặt ở phạm vi toàn cầu của đời sống xãhội mà nền tảng là sự liên kết kinh tế cùng với sự hình thành các tổ chức, các địnhchế quốc tế nhằm quản lý và điều chỉnh các hoạt động mang tính toàn cầuđó”3

1 Lê Hữu Nghĩa, Lê Văn Tòng (đồng chủ biên) toàn cầu hóa – những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội 2004, tr 123

2 Lê Hữu Nghĩa, Lê Văn Tòng (đồng chủ biên) toàn cầu hóa – những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội 2004, tr 33

3 Mai Thị Quý – toàn cầu hóa và vấn đề kế thừa một số giá trị truyền thống của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

1.2 Đặc trưng cơ bản của toàn cầu hóa

Xu thế toàn cầu hóa đã hình thành và phát triển gắn với sự hình thành

và phát triển của chủ nghĩa tư bản Trước khi chủ nghĩa tư bản ra đời, nhữngyếu tố mầm mống của toàn cầu hóa đã xuất hiện, đó là sự giao lưu buôn bángiữa các quốc gia phong kiến với nhau Tuy nhiên, những mối giao lưu quốc

tế ở thời điểm đó chủ yếu là thương mại ở quy mô nhỏ, đơn giản trên mộtphạm vi địa lý mang tính khu vực Chỉ sau những phát kiến địa lý ở các thế kỷ

XV – XVI và những tiến bộ kỹ thuật hàng hải đã giúp các nước trên mọi châulục thông thương với nhau bằng đường biển xuyên đại dương và sự chiếnthắng của chủ nghĩa tư bản ở châu âu với nền sản xuất đại công nghiệp, toàncầu hóa mới được hình thành như một xu thế Sự phát triển của xu thế này trảiqua những giai đoạn và những đặc trưng khác nhau

Trước chiến tranh thế giới thứ nhất, xu thế toàn cầu hóa gắn liền với sựbành trướng thị trường của các nước tư bản chủ nghĩa Đặc biệt là thông quaviệc xâm chiếm, giành giật thuộc địa, hình thành những khối thị trường khábiệt lập gồm chính quốc và các nước thuộc địa Các nước thuộc địa chủ yếu làthị trường cung cấp nguyên vật liệu và những sản phẩm mà chính quốc cầnđồng thời là nơi tiêu thụ hàng hóa cho sản xuất ở chính quốc

Từ chiến tranh thế giới lần thứ nhất đến cuối thập niên 1940, do tácđộng của 2 cuộc đại chiến thế giới và cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929– 1933 toàn cầu hóa có sự suy giảm từ thập niên 1950 đến cuối thập niên

1970, xu thế toàn cầu hóa trở lại rồi có phần lắng xuống vào thời kỳ cuối thậpniên 1970 đến cuối thập niên 1980 do tác động của cuộc khủng hoảng dầu lửa– kinh tế Đặc điểm chính của toàn cầu hóa trong những năm 1950 – 1970 là

sự bùng nổ của các thể chế liên kết kinh tế trên phạm vi toàn cầu và khu vựccùng với sự phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và tốc độ của các dòng thươngmại, dịch vụ, đầu tư và tài chính, công nghệ và nhân công giữa các nước, sựbùng nổ và phát triển của các công ty xuyên quốc gia – một nhân tố quantrọng của toàn cầu hóa Một trong những nét đặc biệt của thời kì này là sự

phát triển của FDI nhanh hơn nhiều so với thương mại quốc tế Ngoài ra ,trong giai đoạn này , cần phải kể đến đặc trưng cơ bản nữa đó là sự hình thànhhai mô hình liên kết chính trị, kinh tế mang tính đối lập, hệ quả của sự tồn tạisong song hai hệ thống chính trị - kinh tế thế giới đối địch nhau Trong suốtthời kỳ này, cả hai hệ thống đều nỗ lực thúc đẩy quá trình liên kết kinh tếmang tính ý thức hệ, thống nhất trong bản chất, mục tiêu, nôi dung, biện pháp

và được điều hành từ trung tâm các hệ thống Hai hệ thống liên kết theo haikiểu khác nhau, khép kín trong khuôn khổ mỗi hệ thống, rất có ít mối quan hệngang giữa các thành viên của mỗi hệ thống với các thành viên của hệ thốngkhác

Sau một thời gian lắng xuống, toàn cầu hóa lại bùng nổ trở lên mạnh

mẽ từ cuối thập niên 1980 đến nay Do chịu tác động trực tiếp của cuộc cáchmạng khoa học công nghệ hiện đại đang phát triển mạnh mẽ cùng những biếnđổi lớn về cục diện chính trị toàn cầu toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện naymang một số đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất: toàn cầu hóa có sự phát triển vượt bậc cả về chiều rộng lẫn

chiều sâu và diễn ra với tốc độ nhanh hơn, biểu hiện ở nhiều thỏa thuận liênkết kinh tế toàn cầu và khu vực được ký kết, hàng loạt tổ chức hợp tác kinh tế

đa phương được hình thành và ngày càng có nhiều nước tham gia Tính chất “mở” trở thành khuynh hướng chung trong quan hệ kinh tế quốc tế những bứctường, những rào cản ngăn cách các quốc gia về chế độ chính trị, về địa lý,vềvăn hóa… ngày dần được dỡ bỏ và thay vào đó là “ sợi dây” liên kết chặt chẽ.Hơn nữa, toàn cầu hóa hiện nay không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế màcòn tác động mạnh mẽ đến các lĩnh vực chính trị, xã hội, văn hóa…làm chođời sống mọi mặt của các quốc gia trên toàn thế giới luôn chịu sự tác độngqua lại,ảnh hưởng,chi phối lẫn nhau ngày càng mạnh mẽ

Thứ hai: toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện nay đang chịu sự chi phối

của các nước tư bản phát triển, đứng đầu là Mỹ

Sự ra đời của toàn cầu hóa gắn liền với sự ra đời của chủ nghĩa tư bản.Cũng chính vì vậy mà từ khi xuất hiện đến nay, quá trình này luôn bị đặt dưới

sự chi phối của các nước tư bản chủ nghĩa Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay,khi mà các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ thì vai trò “độc tôn” của chủ nghĩa tư bản lại càng trở nên rõ nét hơn bao giờ hết Cũngchính vì vậy mà đã có không ít người coi toàn cầu hóa hiện nay là “toàn cầuhóa tư bản chủ nghĩa” hay “ Mỹ hóa toàn cầu” Mặc dù trong những năm gầnđây, thế giới đã và đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của Ấn Độ và TrungQuốc làm cho tương quan lực lượng trên thế giới có sự thay đổi, nhưngtrong thời điểm hiện tại thì những nhận định trên vẫn có cơ sở

Như vậy, lịch sư ra đời và phát triển của toàn cầu hóa cho thấy, toàncầu hóa đã, đang và sẽ phát triển theo đúng quy luật khách quan đó là: sự pháttriển của toàn cầu hóa không diễn ra theo một con đường thẳng tắp mà theocon đường quanh co, khúc khuỷu, lúc nhanh, lúc chậm, lúc nổi lên, lúc lạilắng xuống cùng với sự thăng trầm của nền kinh tế và chính trị thế giới Toàncầu hóa sẽ tiếp tục phát triển qua nhiều giai đoạn với nhiều mức độ ngày càngcao và điểm đến cuối cùng của toàn cầu hóa sẽ đưa chúng ta đến một thế giớitrong đó nền kinh tế của tất cả các quốc gia sẽ được liên kết với nhau mộtcách chặt chẽ, những rào cản đối với các luồng lưu chuyển hàng hóa, dịchvụ… sẽ không còn nữa Cả thế giới sẽ là một thị trường được điều tiết bởi hệthống những luật chơi thống nhất và bình đẳng Và để đễn được cái đích đó,toàn cầu hóa còn cần phải vượt qua cả một chặng đường dài với nhiều nỗ lựccủa tất cả các quốc ga trên thế giới

1.3 Tính hai mặt của toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện nay

1.3.1 Mặt tích cực của toàn cầu hóa.

Theo quan niệm của phép biện chứng, bất kì sự vật hiện tượng nàocũng là một thể thống nhất của hai mặt đối lập và toàn cầu hóa cũng khôngphải là hiện tượng ngoại lệ Tính hai mặt của toàn cầu hóa không chỉ đượcbộc lộ trong lĩnh vự kinh tế mà còn trong tất cả các lĩnh vực khác của đời

sống xã hội Một hiện tượng nào đó của toàn cầu hóa có thể là thời cơ tronglĩnh vực này nhưng lại là thách thưc trong lĩnh vực khác và ngược lại Có hiệntượng ở thời điểm này hoặc đối với nước này là thời cơ nhưng vào thời điểmkhác hoặc với nước khác thì lại là thách thức Chính vì vậy phải vận dụngquan điểm toàn diện, quan điểm phát triển, quan điểm lịch sử - cụ thể, quanđiểm khách quan… của phép biện chứng duy vật để nhận thức tính hai mặtcủa toàn cầu hóa trong giai đoạn hiện nay.

1.3.1.1 Trong lĩnh vực kinh tế

Toàn cầu hóa kinh tế đem đến những cơ hội mà các nước có thể tậndụng để đẩy nhanh quá trình tăng trưởng kinh tế

thứ nhất: Toàn cầu hóa góp phần thúc đẩy lực lương sản xuất, khoa học

và công nghệ phát triển Sự phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học và cônnghệ là một trong những nhân tố khách quan cơ bản thúc đẩy toàn cầu hóa rađời và phát triển Đến lượt nó, toàn cầu hóa với nội dung chủ yếu là tự do hóathương mại và đầu tư giữa tất cả các nước, tức là thực hiện mô hình kinh tếthị trường trên phạm vi toàn thế giới, lại thúc đẩy lực lượng sản xuất, khoahọc và công nghệ phát triển Sự vận động và phát triển của kinh tế thị trườngluôn bị tác động bởi các quy luật vốn có của nó như quy luật giá trị, quy luậtcung – cầu…chính vì vậy, để có thể đứng vững và giành được thắng lợi, hoặcchí ít là giành được nhiều lợi ích hơn trong canh tranh trên thị trường khu vực

và quốc tế , đòi hỏi các nhà sản xuất phải tích cực, năng động sáng tạo trongviệc cải tiến công cụ lao động, tăng cường khả năng quản lý và nâng cao trình

độ, kĩ năng kĩ xảo của người lao động ….nhằm nâng cao năng xuất lao động,

hạ giá thành sản phẩm và nâng cao chất lượng của sản phẩm Kết quả củanhững nỗ lực này sẽ làm cho lực lượng sản xuất của mỗi quốc gia nói riêng vàtoàn thế giới nói chung phát triển nhanh chóng, những thành tựu của khoahọc, công nghệ được nghiên cứu,chuyển giao vận dụng vào quá trình sản xuấtngày càng nhiều làm cho năng xuất lao động xã hội ngày càng tăng lên Đây

chính là cơ hội để các nước có thể tận dụng nhằm chiếm ưu thế trong cạnhtranh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Thư hai: Toàn cầu hóa thúc đẩy thúc đẩy phân công lao động trên phạm

vi quốc tế, tạo điều kiện cho các nước có thể tận dụng được thế mạnh củamình, đồng thời tranh thủ được tối đa những nguồn lực từ bên ngoài để tăngtrưởng và phát triển kinh tế Trong toàn cầu hóa, sự phân công lao động đượcthể hiện không chỉ trong phạm vi một quốc gia mà trong phạm vi toàn cầu,điều này có nghĩa là mỗi nước trở thành một mắt khâu trong hệ thống sản xuấttoàn cầu, hay nói cách khác, nền kinh tế toàn cầu sẽ liên kết nền kinh tế củacác quốc gia trên cơ sở phân công lao động và chuyên môn hóa Theo lýthuyết cũng như trong nghiên cứu thực nghiệm, và nhất là trong thực tiễn đãcho thấy: mỗi quốc gia trên thế giới đều có những điều kiện sản xuất khácnhau do có các nguồn lực không giốn hệt như nhau (chẳng hạn như nguồn lực

về vốn, về khoa học và công nghệ, về kinh nghiệm quản lý, về số lượng vàchất lượng lao động, về tài nguyên thiên nhiên, thị trường… ).Do đó, nếu cácnước đều thực hiện chuyên môn hóa sản xuất, tức là chỉ tập trung nguồn lựcvào đẻ sản xất những mặt hàng mà nước mình có lợi thế so với các nước khác

và có thể sản xuất có hiệu quả nhất (kể cả lợi thế tuyệt đối và lợi thé tươngđối), sau đó, đem sản phẩm của mình ra trao đổi với nhau trên thị trường thếgiới thông qua hoạt động xuất khẩu, tức là thông qua hệ thống thương mạquốc tế, thì năng suất lao động và do đó, lượng sản phẩm của tất cả các mặthàng trên thế giới đều tăng lên và tất cả các quốc gia đều có lợi

Như vậy, toàn cầu hóa đem lại nhiều cơ hội thúc đẩy tăng trưởng vàphát triến kinh tế cho tất cả các.Tuy nhiên, những cơ hội này là không hoàntoàn như nhau đối với những nước có trình độ phát triển khác nhau

Các nước công nghiệp phát triển nắm trong tay tuyêt đại đa số lựclượng sản xuất ở trình độ cao, công nghệ hiện đại, có thực lực kinh tế mạnh,cho nên toàn cầu hóa chính là điều kiện để các công ty khổng lồ của họ mởtoang cánh cửa của các nước khác trên thế giới và trụ lại ở đó, hình thành nên

các công ty xuyên quốc gia chi phối hoạt động sản xuât kinh doanh trên toàncầu với phương châm “ lấy thế giới làm nhà máy, lấy quốc gia làm phânxưởng” , thông qua phân công và hợp tác quốc tế, toàn cầu hóa tạo điều kiệncho các công ty xuyên quốc gia của các nước phát triển có thể khai thác từ cácnước đang phát triển và chậm phát triển nguồn nhân công dồi dào, nguồnnhiên liệu phong phú giá rẻ thị trường tiêu thị rộng lớn….đem lại

lại nhiều thời cơ và vận hội lớn giúp các nước này có thể đẩy nhanh tốc

độ tăng trưởng, rút ngắn khoảng cách lạc hậu so với các nước khác Các nướcnày có thể nhận được vốn đầu tư khác nhau từ các nước đang phát triển, hoặctiếp nhận khoa học – kĩ thuật công nghệ cao, hiện đại để đẩy nhanh phát triểnlực lượng sản xuất, nâng cao năng lực làm chủ nền kinh tế

1.3.1.2 Trong lĩnh vực văn hóa xã hội

Toàn cầu hóa gắn kết lợi ích giữa các quốc gia, dân tộc lại với nhautrên cơ sở lợi ích kinh tế Tuy không đồng nhất về lợi ích nhưng sự gắn kết đó

có xu hướng làm tăng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế của cácquốc gia trên thế giới Đặc biệt, sự phát triển của mạng lưới các công ty xuyênquốc gia trên khắp thế giới đã và đang gắn kết chặt chẽ hơn nữa các nền kinh

tế quốc gia lại với nhau như những mắt xích của một hệ thống hoàn chỉnh.Thực tế hiện nay cho thấy, không một nước nào có thể phát triển kinh tế màkhông cần đến thị trường, vốn, công nghệ…của các nước khác Sự phát triển

và an ninh của tất cả các quốc gia này ngày càng phụ thuộc vào nhau Khó cóthể có được sự phát triển bền vững và an ninh cho một hoặc một số quốc giatrên sự lụi bại về kinh tế và mất an ninh của các quốc gia khác

Trên thực tế, cùng với sự gia tăng của xu thế toàn cầu hóa, từ sau chiếntranh thế giới thứ hai trở lại đây, hòa bình và an ninh thế giới cơ bản được duytrì Mặc du trong suốt thời kì chiến tranh lạnh, có sự tồn tại mâu thuẫn vàxung đột lợi ích về hệ tư tưởng của hai hệ thống tư bản chủ nghĩa và xã hộichủ nghĩa nhưng thế giới vẫn không xảy ra chiến tranh quy mô lớn trên thếgiới Hiện nay, trên thế giới mặc dù vẫn còn những cuộc chiến tranh nhưng

mang tính cục bộ, tôn giáo…nguy cơ xảy ra chiến tranh quy mô lớn hay chiếntranh thế giới là rất ít Đảng ta nhận định “ trên thế giới hòa bình, hợp tác vàphát triển vẫn là xu thế chủ đạo; toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế vẫnđang được đẩy nhanh”1.

Toàn cầu hóa thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế ở phần lớn cácnước, làm tăng ngân sách chính phủ tạo điều kiện cho các chính phủ có thể

mở rộng hệ thống các dịch vụ công như giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội…do

đó toàn cầu hóa còn có xu hướng tác động tích cực đối với vấn đề phát triểncon người theo các hướng; nâng cao mức sống vật chất và tinh thần của cánhân; cải thiện các điều kiện lao động của con người; nâng cao năng lực làmviệc của cá nhân Theo báo cáo hàng năm của liên hợp quốc, nhìn chung đã

có những tiến bộ đáng kể trong sự phát triển con người ở các nước, kể cảnhiều nước đang phát triển

Ngoài ra, toàn cầu hóa còn liên kết các quốc gia trên thế giới nhằm giảiquyết có hiệu quả các vấn đề mang tính toàn cầu khác như: bùng nổ dân số,bệnh tật hiểm nghèo, nghèo đói, chống khủng bố và tội phạm quốc tế…

Những thách thức này,xét đến cùng là xuất phát từ mâu thuẫn kinh tế cơbản trong quá trình toàn cầu hóa Đó chính là mâu thuẫn giữa trình độ và tínhchất xã hội hóa rất cao của lực lượng sản xuất hiên nay với chế độ sở hữu tưnhân tư bản chủ nghĩa là chủ yếu gắn liền với mâu thuẫn cơ bản ấy là hàng loạtnhững mâu thuânc phát sinh như: mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp tưsản, giữa các nước phát triển với các nước đang phát triển, giữa các nước tư bảnvới nhau,giữa chủ nghĩa tư bản với chủ nghĩa xã hội… tất cả những mâu thuẫn

ấy đề được phản ánh trên cả lĩnh vực kinh tế, chính trị,xã hội…

1.3.1.3 Trong lĩnh vực kinh tế

Do sự thống trị của chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa, một khốilượng tư liệu sản xuất khổng lồ đang nằm trong tay một số ít những nhà tưbản điều đó làm cho mục đích của nền kinh tế trong toàn cầu hóa ở phạm vi

1 Đảng cộng sản việt Nam, văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội

2006, tr 183

quốc gia hay quốc tế đều không nằm ngoài lợi nhuận, hơn thế nữa là tối đahóa lợi nhuận cho một nhóm nhỏ người ở một số ít nước Toàn cầu hóa hiệnnay có sự tham gia của hầu hết các quốc gia trên thế giới, nhưng giữa cácquốc gia đó lại có sự khác nhau rất xa về sức mạnh và tiềm năng kinh tế Đó

là một bức tranh đa dạng, xét về quy mô dân số, lãnh thổ, về kết cấu kinh tế

-xã hội, giai câp, về sức mạnh kinh tế và chính trị, về vị thề quốc tế…

Sự bất bình đẳng và bất công lớn nhất hiện nay là giữa một nhóm nhỏcác nước tư bản phát triển với đông đảo các nước đang phát triển, giữa trungtâm với ngoại vi… các nước phát triển do Mĩ đứng đầu chính là lực lượng chủđạo, là động cơ thúc đẩy và là người thu lợi nhuận chủ yếu từ quá trình toàncầu hóa Trong khi đó các nước đang phát triển lại đứng trước sự lựa chọnkhó khăn, có cả thách thức lẫn cơ may, nhưng nói chung thách thức lớn hơnnhiều, có nước bị cuốn hút không cưỡng được dưới bánh xe toàn cầu hóa,thậm chí có nước bị gạt ra rìa lịch sử Như vậy, những thách thức trong toàncầu hóa không hề giống nhau đối với các nước, các nhóm nước có trình độphát triển khác nhau Đối với các nước đang phát triển thì thách thức mạohiểm lại lớn hơn rất nhiều khi họ tham gia vào quá trình toàn cầu hóa

Thứ nhất: Toàn cầu hóa như một cơn lốc cuốn tất cả các nước vào vòng

xoáy của nó, bất kể nước đó có chuẩn bị về vật chất và tinh thần, đã sãn sàng

và chủ động hội nhập hay chưa Vì vậy, đa số các nước đang phát triển đề bịđộng trong việc gia nhập vào quá trình toàn cầu hóa Những quy luật kinh tế

mà các cường quốc đang sử dụng ở nước họ và theo kiểu của họ, khi vậndụng vào các nước đang phát triển, luôn có xu hướng hình thành một cơ cấukinh tế không phù hợp, làm cho nền kinh tế của các nước này gặp khó khăn,lúng túng, thậm chí có thể bị rối loạn Mặt khác, hội nhập toàn cầu hóa theohướng mở cửa hoàn toàn có thể khiến các nước đang phát triển phải chịunhững tác động xấu về kinh tế có thể xảy ra và rất khó chống đỡ Đồng thờivới những tác động tiêu cực ấy là sự xuất khẩu quá mức có thể xảy ra gây mấtcân bằng trong nền kinh tế của các nước đang phát triển, chẳng hạn như xuất

khẩu quá mức nguồn tài nguyên thiên nhiên, lực lượng lao động tạo nguy cơphát triển thiếu bền vững.

Thứ hai: Sự bất bình đẳng trong cạnh tranh là một trong những cản trở

lớn đồi với các nước đang phát triển trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, lợithế cạnh tranh đang thuộc về những nước phát triển, các công ty xuyên quốcgia bởi họ đang chiếm ưu thế về vốn, kinh nghiệm quản lý, thị trường và có

đủ thực lực chi phối thị trường thế giới hơn nữa, các đối thủ đã mạnh lạithường “ chơi không đẹp” và thường “ xử ép” những đối thủ yếu hơn mình

Tệ hại hơn là hơn nữa là họ sử dụng những thứ vũ khí lợi hại để đánh bạinhững kẻ vốn yếu hơn mình rất nhiều Những vũ khí đó chính là những thiếtchế tuy mang tính quốc tế nhưng lại do các nước tư bản phát triển tạo ra và vìvậy, đương nhiên, các nước phát triển vẫn là những kẻ được lợi nhiều nhất và

là người thao túng, sử dụng các thiết chế đó Trong các thiết chế đó phải kểđến những thiết chế quan trọng, nhất là Tổ chức thương mại thể giới (WTO),Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), và Ngân hàng thế giới (WB)…

Thứ ba: toàn cầu hóa chứa đựng nguy cơ khủng hoảng kinh tế trên

phạm vi toàn cầu Nếu như toàn cầu hóa liên kết lợi ích của tất cả các quốcgia lại với nhau, thì chính điều đó lại tiềm ẩn một nguy cơ lớn, đó là khủnghoảng kinh tế ở mức độ toàn cầu nguyên nhân xâu xa của vấn đề này là mâuthuẫn kinh tế, chủ yếu là mâu thuẫn giữa trình độ xã hội hóa rất cao của lựclượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa đang phổ biếnhiện nay trên toàn cầu Chính vì vậy, thực chất của các cuộc khủng hoảnghiện nay ở các nước tư bản vẫn không có gì thay đổi so với trước đây, đó chủyếu vẫn là cuộc khủng hoảng “ thừa” , tức là “ cung” vượt quá “cầu”

Như vậy, toàn cầu hóa tạo cơ hội cho các nước đang phát triển về mọinguồn lực đó là tiềm lực vô cùng to lớn để phát triển kinh tế, xóa đói giảmnghèo, rút ngắn khoảng cách lạc hậu Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ có một sốnước đang phát triển tranh thủ được cơ hội này để đưa đất nước ra khỏi tìnhtrạng lạc hậu và đói nghèo Và nếu cứ tiếp tục theo xu hướng này, toàn cầu

hóa có thể đưa những nươc đang phát triển bờ vực của sự thất bại, khunghoảng, nghèo đói và tụt hậu nếu không có một lộ trình hội nhập tối ưu vànhững biện pháp đấu tranh thích hợp mặt khác, các nước tư bản phát triểncũng phải có những điều chỉnh nhất định nếu không muốn “ tự đào hố chônmình”, bởi lẽ làm sao có thể duy trì một ốc đảo phồn vinh trong một đaidương toàn cầu hóa đang trong cơn bãn tố

1.3.1.4.Trong lĩnh vực văn hóa – xã hội

Quả thật là toàn cầu hóa hiện nay đang mang nặng dấu ấn tư bản chủnghĩa và thế mạnh đang thuộc về các nước phát triển Vì vậy, đằng sau nhữngmâu thuẫn về kinh tế là những mâu thuẫn về chính trị trên phạm vi toàn cầu.Mâu thuẫn chủ yếu về mặt chính trị trên thế giới hiện nay là mâu thuẫn giữachủ nghĩa bá quyền, hiếu chiến một bên, với một bên là tất cả các lực lượngđấu tranh chống chủ nghĩa bá quyền, hiếu chiến vì chủ quyền quốc gia, độclập dân tộc, dân chủ, hòa bình, tiến bộ, công bằng xã hội và phẩm giá conngười kể từ khi chiến tranh lạnh kết thúc, trật tự thế giới đã có thay đổi đáng

kể, thế giới chuyển từ “ lưỡng cực” sang thế “ đa cực” với sự thao túng của batrung tâm kinh tế lớn là Mỹ - Nhật bản – EU, đặc biệt là vai trò của Mỹ từchỗ chi phối về kinh tế dẫn đến thao túng về chính trị là một điều dễ hiểu vàranh giới giữa chúng là rất mong mạnh

Thậm chí, cũng từ sức ép về kinh tế, các quốc gia đàg phát triển phảichấp nhận thay đổi luật pháp có lợi cho các công ty tư bản, các công ty xuyênquốc gia, dần dần chấp nhận pháp luật nước ngoài với các nội dung hạn chếkhả năng phát triển của đất nước họ Các nước tư bản phát triển không chỉ canthiệp trực tiếp vào việc đề ra các đường lối, chính sách kinh tế, chính trị, xãhội của các nhà nước làm mất đi tính độc lập, tự chủ của nhà nước đó, mà còntrắng trợn gây sức ép bằng vũ lực làm cho nhiều nước mất tự chủ kinh tế, rốiloạn về chính trị

Toàn cầu hóa còn chứa đựng nguy cơ bùng nổ vấn đề dân tộc và tôngiáo trên phạm vi thế giới Đây vốn là vấn đề âm ỉ ở không ít nước, có nguồn

gốc từ những bất bình đẳng trong sở hữu tư liệu sản xuất, trong tổ chức quản

lý sản xuất và trong phân phối sản phẩm Đến nay, toàn cầu hóa đã mở rộngnhững mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo và đẩy nó đến tình trạng nóng bỏng áccuộc khủng hoảng chính trị - xã hội, thậm chí, sự phát sinh các cuộc khủng bốlớn, đều trực tiếp hay gián tiếp liên quan đến vấn đề này.Mặc dù toàn cầu hóalàm cho các quốc gia, dân tộc xích lại gần nhau hơn, có quan hệ chặt chẽ vớinhau hơn nhưng mỗi dân tộc lại có điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa dân tộc

và ảnh hưởng tôn giáo cũng như xuất phát điểm khác nhau nên không thể cóchung lợi ích,lọ trình và giải pháp về toàn cầu hóa trên mọi phương diện.Điều đó chứa đựng những nguy cơ bất ổn về an ninh, chính trị mang màu sắcsắc tộc, tôn giáo có thể bộc phát bất kì lúc nào

Toàn cầu hóa còn chứa đựng khả năng làm gia tăng các tệ nạn xã hội,bệnh tật hiểm nghèo và tội phạm quốc tế Với toàn cầu hóa nền kinh tế thịtrường thống trị trên toàn cầu, vì vậy mà những mặt trái của kinh tế thị trườngcũng được toàn cầu hóa Nhờ có những phương tiện giao thông và thông tinliên lạc hiện đại cùng với chính sách mở của các chính phủ, các đường dâybuôn lậu, ma túy, mại dâm, buôn bán phụ nữ, trẻ em…đã được hình thànhngày càng nhiều và hoạt động với quy mô ngày càng lớn vượt qua mọi biêngiới quốc gia và ngày càng khó kiểm soát Những đường dây tội phạm quốc tế

có tổ chức cũng lợi dụng toàn cầu hóa mà hoạt động mạnh mẽ Chúng có thểgây án ở quôc gia này rồi chạy sang quốc gia khác ẩn náu, làm cho việc truybắt gặp nhiều khó khăn, dòi hỏi phải có sự hợp tác chặt chẽ của các lực lượngchống tội phạm toàn cầu

Như vậy có thể nói, toàn cầu hóa đãng được vận hành như hiện nay vừađem lại những vận hội lớn, vừa đặt ra thách thức không nhỏ, đặc biệt là đốivới các nước đang phát triển trên tất cả các lĩnh vực và cũng phải nói rằng,đối với các các nước đang phát triển thì toàn cầu hóa hiện nay mang lại nhiềuthách thức hơn là thời cơ Và như nhà nghiên cứu nào đó đã từng nói: toàncầu hóa và thế giới không biên giới có những mặt tốt và những mặt xấu,

chúng không phải là phương thuốc thập toàn chữa tất cả những bệnh kinht tế,chúng có thể làm cho người nghèo giàu lên nhưng cũng có thể làm bần cùnghóa, thậm chí làm hủy hoại nền kinh tế của các quốc gia và khu vực.

Chương 2: GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY MỘT SỐ GÍA TRỊ TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU

HÓA HIỆN NAY

2.1 Giá trị và giá trị truyền thống

2.1.1 Giá trị

Khái niệm giá trị đã xuất hiện từ rất sơm trong lịch sử của nhân loại.hiện nay, khái niệm giá trị đang được sử dụng rộng rãi trong nhiều nhàngkhoa học khác nhau như: kinh tế chính trị học, tâm lý học, đạo đức học, mỹhọc trong mỗi môn cụ thể, khái niệm giá trị được hiểu theo những nôi dungrộng, hẹp khác nhau

Nhìn từ góc độ chính trị học, giá trị là giá trị của hàng hóa, nó là mộttrong hai thuộc tính cơ bản của hàng hóa, là lực lượng lao động xã hội kết tinhtrong hàng hóa Do vậy, những hàng hóa nào có lượng hao phí lao động xãhội kết tinh càng lớn thì giá trị của nó càng cao và ngược lại Giá trị được biểuhiện bằng giá cả khi hàng hóa được đem trao đổi, mua bán trên thị trường.Điều đó có nghĩa là, khi việc trao đổi được tiến hành ngang giá, thì hàng hóanào có giá cả cao, giá trị của nó sẽ càng lớn và ngược lại Như vậy, trong kinh

tế chính trị học, giá trị là giá trị vật chất, nó là một phạm trù lịch sử, chỉ tồntại trong nền sản xuất hàng hóa mà thôi

Nhìn từ góc độ đạo đức học, giá trị được xem xét trong phạm vi đờisống của con người Giá trị đạo đức chính là những thái độ, hành vi được conngười lựa chọn, được đánh giá là có ý nghĩa tích cực đối với đời sống xã hội,được lương tâm đồng tình và dư luận biểu dương, phù hợp với những chuẩnmực đạo đức của xã hội trong từng thời kì nhất định, hướng con người đếnvới cái thiện

Nhìn từ góc độ mỹ học, giá trị được xem xét trong phạm vi đời sốngthẩm mỹ cùng các quan hệ thẩm mỹ của con người Giá trị thẩm mỹ đó lànhững chuẩn mực thẩm mỹ được nhận thức thông qua các khách thể thẩm mỹ

( cái đẹp, cai bi, cái hài, cái cao cả…) trong cuộc sống và trong nghệ thuật,phù hợp với những nhu cầu, thị hiếu thẩm mỹ tích cực lành mạnh của conngười, giúp con người đạt được những khoái cảm thẩm mỹ tích cực trongsáng tạo, đánh giá và thưởng thức thẩm mỹ Trong đó, cái đẹp được xem xét

là một giá trị trung tânm và cơ bản, nói cách khác, giá trị thẩm mỹ hướng conngười ta đến “ cái mỹ”

Dưới góc độ triết học thì “ giá trị là những phạm trù triết học dùng đểchỉ ý nghĩa tích cực của các sự vật, hiện tượng, quá trình, quan hệ….( cả vậtchất lân tinh thần) đối với một cá nhân, một cộng đồng, một giai cấp,một xãhội hay toàn thể nhân loại trong điều kiên lịc sử cụ thể Điều đó cũng có nghĩa

là, các sự vật, hiện tượng, quá trình, quan hệ…có thể được coi là giá trị khichúng có khả năng làm thỏa mãn những nhu cầu vật chất và tinh thần mangtính tích cực,lành mạnh của con người”1

Như vậy chúng ta cần phân biệt bản thân sự vật với ý nghĩa của sự vật

đó đối với việc thỏa mãn những nhu cầu nào đó của con người Cùng một sựvật nó có thể có giá trị đối với cá nhân, cộng đồng này mà lại không có giá trịđối với cá nhân, cộng đồng khác, hoặc có giá trị trong một điều kiện lịch sử

cụ thể này mà không có giá trị trị trong một điều kiện lịch sử cụ thể khác Vìthế cần nhấn mạnh rằng, giá trị là ý nghĩa của sự vật, hiện tượng chứ khôngphải là bản thân sự vật, hiện tượng và chỉ có thể là sự vật, hiện tượng manggiá trị mà thôi “ trong đời sống xã hội, toàn bộ thế giới khách quan khi nóđược đặt trong quan hệ với con người, có thể và nên được nhìn nhận như làthế giới của các giá trị , chứ không phải là thế giới của các đồ vật…người takhó hình dung có hành vi nào hay sự biến cố nào xảy ra trong đời sống xã hội

mà lại không mang một đơn vị giá trị đối với con người Bất cứ cái gì cũng cóthể và cần được thẩm định về mặt giá trị”2