1. Lý do chọn đề tàiMặt trận Tổ quốc Việt Nam là một tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp và tầng lớp xã hội, các dân tộc các tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là vấn đề rất quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc nhằm cải tiến các hình thức biện pháp và cách tiến hành các hoạt động để thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc; khắc phục những nhược điểm, phát huy trí tuệ và tính chủ động sáng tạo của mỗi thành viên làm cho hoạt động của Mặt trận Tổ quốc ngày càng thiết thực hơn.
Trang 1A.MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài
Đại đoàn kết là truyền thống cực kỳ quý báu của dân tộc ta; là một trongnhững bài học lớn của cách mạng nước ta Để tăng cường và phát huy cao độsức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, vì mục tiêu của sự nghiệp cách mạng, Đảng
và Bác Hồ đã sáng lập và lãnh đạo tổ chức Mặt trận Dân tộc Thống nhất ViệtNam Kế tục và phát huy truyền thống vẻ vang của Mặt trận Dân tộc thống nhấtViệt Nam, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam đã thực hiện tốt chức năng,nhiệm vụ Hiện nay, do nhu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế củaViệt Nam đòi hỏi Đảng phải đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, trong đó
có đổi mới phương thức lãnh đạo đối với MTTQ và các đoàn thể chính trị- xãhội
Trong nhiều năm qua, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thốngchính trị nói chung và MTTQ Việt Nam nói riêng đã được đổi mới, tác động tíchcực vào quá trình phát triển của đất nước Tuy nhiên, quá trình đổi mới chậm,còn không ít hạn chế nên chưa phát huy cao vai trò của MTTQ trong công cuộcđổi mới Hiện nay, nhu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế của ViệtNam đòi hỏi ngày càng phát huy cao độ mọi nguồn lực, tập hợp khối đại đoànkết toàn dân vì sự nghiệp chung Do đó, Đảng phải đổi mới mạnh mẽ phươngthức lãnh đạo, trong đó có đổi mới phương thức lãnh đạo đối với MTTQ và cácđoàn thể chính trị- xã hội
Tác giả nhận thấy “ Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động MTTQ và các đoàn thể chính trị- xã hội” trong Nghị quyết Hội nghị
lần thứ năm Ban chấp hành trung ương khóa X của Đảng là một đề tài mới và cógiá trị cao, tác giả lựa chọn đề tài này nghiên cứu có tính mới và ít người nghiêncứu; nếu thành công tác giả rất mong sẽ được làm tài liệu tham khảo cho các tácgiả khác
Trang 22 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu
- Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của MTTQViệt Nam và các đoàn thể chính tri- xã hội
* Khách thể nghiên cứu
- MTTQ Việt Nam và các đoàn thể chính tri- xã hội
3 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục tiêu nghiên cứu
Đánh giá thực trạng đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạtđộng MTTQVN và các đoàn thể chính trị- xã hội trong thời gian qua từ sau thời
kỳ đổi mới đến nay, phân tích một số nguyên nhân của thực trạng; đề tài đưa ramột số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả phương thức lãnh đạo củaĐảng đối với hoạt động của MTTQ và các đoàn thể chính trị- xã hội, góp phầnvào nâng cao chính sách đối với các đoàn thể chính trị- xã hội
*Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài có nhiệm vụ:
+ Làm rõ một số khái niệm liên quan sử dụng trong đề tài
+ Thu nhập các tài liệu và phân tích các thông tin về phương thức lãnhđạo của Đảng đối với hoạt động của MTTQ và các đoàn thể chính trị- xã hội
+ Phân tích nguyên nhân của thực trạng trên
+ Đề xuất một số các giải pháp
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mac- Lenin,
tư tưởng Hồ Chí Minh, chính sách của Đảng về hoạt động của MTTQ và cácđoàn thể chính trị- xã hội, các quan điểm xây dựng Đảng và các đoàn thể chínhtrị- xã hội Việt Nam
Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu, phương phápsuy luận logic, ngoài ra còn có một số các phương pháp khác hỗ trợ làm sang tỏvấn đề
Trang 4B NỘI DUNG
CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VÀ CÁC ĐOÀN THỂ
CHÍNH TRỊ- XÃ HỘI
1.1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị xã hội
Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam vàChủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo, được thành lập ngày 18 tháng 11năm 1930 Mặt trận Tổ quốc là tổ chức tập hợp các tổ chức, cá nhân cùng theođuổi một mục đích, lý tưởng, định hướng
Trải qua các thời kỳ hoạt động với những tên gọi khác nhau, Mặt trậnkhông ngừng phát huy tinh thần yêu nước, truyền thống đoàn kết dân tộc ViệtNam - một nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp giành độc lập dân tộc,thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Kế tục và phát huy vai trò lịch sử của Mặt trận Dân tộc thống nhất ViệtNam các thời kỳ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày nay là tổ chức liên minh chínhtrị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổchức xã hội, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dântộc, các tôn giáo, người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ trương phát huy truyền thống yêu nước,lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kết mọi người Việt Nam ởtrong và ngoài nước, không phân biệt thành phần xã hội, dân tộc, tôn giáo, tínngưỡng, quá khứ, ý thức hệ và chính kiến, miễn là tán thành công cuộc đổimới, nhằm mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất chủ quyền quốc gia và toànvẹn lãnh thổ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, thực hiện
Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Xây dựng một nước Việt Nam hòa bình,
Trang 5thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh", góp phần tích cực vào sự nghiệphòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, là
cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện cho quyền và lợi ích hợppháp, chính đáng của nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khốiđại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nơi hiệp thương,phối hợp và thống nhất hành động của các thành viên
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đạiđoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhândân; tuyên truyền, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiệnđường lối, chủ trương của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và phápluật; phản biện xã hội đối với dự thảo chủ trương của Đảng, chính sách, pháp
luật của Nhà nước, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử
và cán bộ, công chức nhà nước; tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân đểphản ánh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước; tham gia xây dựng và củng cốchính quyền nhân dân; cùng Nhà nước chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chínhđáng của nhân dân; tham gia phát triển tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dânViệt Nam với nhân dân các nước trong khu vực và trên thế giới
kỷ cương phép nước, thúc đẩy công cuộc đổi mới, thắt chặt mối quan hệ giữanhân dân với Đảng và Nhà nước
Trang 6Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân là cơ sở chính trị củachính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí và nguyện vọng; phát huy khả năngtham gia bầu cử Quốc hội và Hội đồng Nhân dân; tuyên truyền vận động nhândân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; thực hiện giám sátcủa nhân dân với cán bộ, công chức và giải quyết những mâu thuẫn trong nội bộnhân dân.
1.2 Đoàn thể chính trị- xã hội
Các tổ chức chính trị - xã hội của nhân dân có nhiệm vụ giáo dục chính trị tưtưởng, động viên và phát huy tính tích cực xã hội của các tầng lớp nhân dân, gópphần thực hiện nhiệm vụ chính trị; chăm lo bảo vệ lợi ích chính đáng và hợppháp của nhân dân; tham gia vào công việc quản lý Nhà nước, quản lý xã hội,giữ vững và tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân,góp phần thực hiện và thúc đẩy quá trình dân chủ hoá và đổi mới xã hội, thựchiện cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ
Hệ thống chính trị ở nước ta được tổ chức theo một hệ thống từ Trung ươngđến cơ sở Cơ sở phân cấp theo quản lý hành chính gồm có xã, phường, thị trấn
Hệ thống chính trị ở cơ sở bao gồm: Tổ chức cơ sở Đảng, Hội đồng Nhân dân
xã, phường; Uỷ ban Nhân dân xã, phường; Mặt trận Tổ quốc xã, phường và các
tổ chức chính trị-xã hội khác như: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, HộiPhụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh xã, phường, thị trấn… Tất cả các tổchức trên đều có vị trí, vai trò và nhiệm vụ được quy định trong Luật Tổ chứccủa hệ thống chính trị ở nước ta
Hệ thống chính trị ở cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức vàvận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật củaNhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy quyền làm chủ củanhân dân, huy động mọi khả năng phát triển kinh tế-xã hội, tổ chức cuộc sốngcủa cộng đồng dân cư
1.3 Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ và các đoàn thể chính trị- xã hội
Trang 7Phương thức lãnh đạo của Đảng là hệ thống những giải pháp, hình thức,
biện pháp, quy trình, lề lối làm việc, tác phong công tác mà Đảng vận dụng đểtác động vào các lực lượng xã hội, các tổ chức, cá nhân nhằm biến đường lối,chủ trương của Đảng thành nhận thức và hành động của đối tượng lãnh đạo,qua đó thực hiện được các nhiệm vụ cách mạng do Đảng đề ra
Phương thức lãnh đạo của Đảng lại tuỳ thuộc vào nhiệm vụ cách mạng trongtừng giai đoạn cách mạng Khi Đảng đã có đường lối chính trị đúng thì côngtác tổ chức nói chung, công tác cán bộ và phương thức lãnh đạo nói riêng sẽ lànhân tố quyết định sự thành công của nhiệm vụ cách mạng Khi nhiệm vụ cáchmạng thay đổi, phương thức lãnh đạo của Đảng đòi hỏi cũng phải thay đổi Đểchuẩn bị cho công cuộc đổi mới đất nước, Đảng đã sớm ra chỉ thị về “Tăngcường sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” Chỉ thị nêurõ: Trong cơ chế “ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, muốnđổi mới hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thì trước hết Đảng phải đổimới sự lãnh đạo của mình đối với công tác Mặt trận Phải coi sự đổi mới côngtác lãnh đạo của Đảng là điểm mấu chốt để đổi mới hệ thống Mặt trận Đối vớiMặt trận, Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo.Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Đảng không thể đòi hỏi Mặt trận thừanhận quyền lãnh đạo của mình, mà phải tỏ ra là một bộ phận trung thành nhất,hoạt động nhất và chân thực nhất Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng ngày,khi quần chúng rộng rãi thừa nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạocủa Đảng, thì Đảng mới giành được vị trí lãnh đạo”
Trong điều kiện hiện nay, khi Đảng cầm quyền, thì phương thức lãnh đạocủa Đảng đối với Mặt trận được thể hiện ở những nội dung:
- Đảng thực hiện vai trò lãnh đạo của mình thông qua đường lối chính trị, đề
ra và thực hiện đường lối đổi mới đúng đắn, xác định đây là nhiệm vụ thenchốt
- Lãnh đạo thông qua sự thuyết phục và tiền phong, gương mẫu của cán bộ,đảng viên hoạt động trong Mặt trận Lãnh đạo bằng việc chăm lo, đào tạo, bồi
Trang 8thiệu cán bộ, đảng viên để Mặt trận và các đoàn thể quần chúng lựa chọn vàbầu cử một cách dân chủ, theo đúng điều lệ của tổ chức mình, tôn trọng tínhđộc lập của các tổ chức, không áp đặt.
- Đảng tạo điều kiện và khuyến khích tính chủ động, sáng tạo trong hoạtđộng của từng tổ chức thành viên của Mặt trận
Ngày 27-3-1990, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương ĐảngCộng sản Việt Nam (khoá VI) đã ra Nghị quyết về “Đổi mới công tác vận độngquần chúng của Đảng, tăng cường mối liên hệ giữa Đảng và nhân dân”
Về yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác quầnchúng, Nghị quyết nêu rõ: Là làm sao để nhân dân cảm nhận được là Đảng bảo
vệ lợi ích cho dân và quyền làm chủ của dân được tôn trọng và phát huy Đổimới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác quần chúng thể hiệntrước hết ở chủ trương, đường lối mà Đảng đề ra phải phù hợp với quy luậtkhách quan và đáp ứng được nguyện vọng và lợi ích của quần chúng Đổi mớiphương thức lãnh đạo của Đảng còn thể hiện ở chỗ “ Thực hiện chính sách nềnnếp việc Đảng, Nhà nước lấy ý kiến của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhândân trước khi ban hành những chủ trương, chính sách lớn” Đảng tiến hànhcông tác quần chúng bằng chính sức mạnh của bản thân tổ chức mình, bằng sựgắn bó với dân, tiên phong gương mẫu của từng đảng viên trong mọi công việc,thực hiện khẩu hiệu “đảng viên đi trước, làng nước theo sau”
Ngày 17-11-1993, Bộ Chính trị ra Nghị quyết 07-NQ/TW “Về đại đoàn kếtdân tộc và tăng cường Mặt trận Dân tộc Thống nhất”, với nhiệm vụ chung củaMặt trận Dân tộc Thống nhất trong giai đoạn hiện nay là: “Phát huy truyềnthống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kết mọi ngườiViệt Nam, tán thành công cuộc đổi mới nhằm mục tiêu giữ vững độc lập thốngnhất, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ, phấn đấu sớm thoát khỏi nghèonàn, lạc hậu, tiến lên: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh”
Trang 9Để động viên mạnh mẽ mọi tầng lớp nhân dân, mọi giai cấp, mọi dân tộc vàtôn giáo, người Việt Nam ở nước ngoài tham gia khối đại đoàn kết toàn dânnhằm phát huy sức mạnh toàn dân tộc, tạo ra động lực mới phục vụ công cuộccông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hànhTrung ương Đảng (khoá IX) đã ra các nghị quyết “về phát huy sức mạnh đạiđoàn kết toàn dân tộc vì “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh”, “về công tác dân tộc”, “về công tác tôn giáo” và tiếp theo đó, Bộ Chínhtrị ra Nghị quyết “về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài” Đảng ta
có chủ trương: mở rộng và đa dạng hoá các hình thức tập hợp nhân dân; nângcao vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân trong việcthực hiện đại đoàn kết dân tộc
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận được cụ thể hoá,
đó là:
- Kiên trì thực hiện tốt cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng Củng cố
sự đoàn kết, thống nhất trong toàn Đảng và trong từng tổ chức đảng Đảng viêngương mẫu tham gia sinh hoạt và làm nòng cốt trong các tổ chức nhân dân Có
cơ chế để động viên nhân dân tham gia xây dựng Đảng Kết hợp thực hiện chế
độ tập trung dân chủ trong Đảng và chế độ hiệp thương dân chủ trong tổ chứcMặt trận để làm phong phú thêm nền dân chủ ở nước ta
- Với trách nhiệm vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo Mặt trận, Đảngphải thực hiện đúng vai trò tiền phong của mình; cán bộ, đảng viên phải gươngmẫu chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật củaNhà nước, gắn bó mật thiết với nhân dân, thường xuyên tự phê bình và tiếp thu
ý kiến phê bình của nhân dân, của Mặt trận
- Đại diện cấp uỷ tham gia Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc trình bày và kiến nghịnhững vấn đề cần thiết với Mặt trận; cùng bàn bạc dân chủ, phối hợp và thốngnhất giữa các thành viên; tranh thủ lấy ý kiến của Mặt trận tham gia xây dựngchủ trương, đường lối của Đảng liên quan đến khối đại đoàn kết toàn dân
Trang 10- Quy định thành nền nếp chế độ làm việc của cấp uỷ với Đảng đoàn Mặttrận Xây dựng quy chế định kỳ cấp uỷ làm việc với Đảng đoàn Mặt trận.
- Đảng lãnh đạo Mặt trận bằng sự định hướng chính trị giúp Mặt trận xácđịnh mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ trong mỗi thời kỳ; Đảng lãnh đạo Mặt trậnthông qua Đảng đoàn Mặt trận và Đảng đoàn các tổ chức thành viên của Mặttrận
Qua tổ chức Mặt trận, những vấn đề Đảng đưa ra cần phải bàn bạc, hiệpthương trên tinh thần dân chủ để đi đến thống nhất thành chủ trương, chươngtrình công tác của Mặt trận và vận động mọi người thực hiện Thực tiễn cáchmạng Việt Nam cho thấy: có những giai đoạn, có những công việc, nhân danhMặt trận Tổ quốc Việt Nam nhiều khi có lợi hơn, có hiệu quả hơn, mà Đảng tavẫn giữ được vai trò lãnh đạo và đảm bảo được sự thắng lợi của sự nghiệp cáchmạng
Hiện nay vẫn còn một số cấp uỷ chưa nắm vững phương thức Đảng lãnh đạothông qua Đảng đoàn, thường đơn giản “gọi thẳng Mặt trận” đến chỉ thị và giaonhiệm vụ như đối với cấp dưới của mình, không đúng với cơ chế, trái quy địnhcần phải chấn chỉnh lại
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc để pháthuy hơn nữa vai trò của Mặt trận Tổ quốc còn bao gồm nội dung lãnh đạo kiệntoàn tổ chức, cải tiến lề lối làm việc, mở rộng hoạt động của Mặt trận, nhằmlàm cho Mặt trận thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình mà Hiến pháp
và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã quy định Đảng ta khẳng định: “Mặttrận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trongviệc tập hợp, vận động, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân; đại diện choquyền và lợi ích hợp pháp của Đảng, Nhà nước, các chương trình kinh tế, vănhoá, xã hội, quốc phòng, an ninh vào cuộc sống, góp phần xây dựng sự đồngthuận trong xã hội”3
Trong tình hình hiện nay, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng phải gắnliền với sự vươn lên của cả hệ thống Mặt trận, nhất là của những người trực tiếp
Trang 11làm công tác Mặt trận Mỗi cán bộ Mặt trận phải xây dựng cho mình những đứctính cần thiết, như: phẩm chất chính trị trong sáng, vững vàng; sự hiểu biết sâurộng về các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, đối ngoại, an ninh quốcphòng; là sự am hiểu tường tận tính chất, vị trí, vai trò của từng tổ chức thànhviên của Mặt trận; văn hoá ứng xử đầy tính thuyết phục của Mặt trận là
“nghiêm khắc với mình, bao dung, độ lượng với người”, xây dựng mối quan hệmật thiết giữa công tác Mặt trận với công tác dân vận của Đảng
1.4 Vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận cấu thành hệ thống chính trị củanước ta hiện nay Sự qui định này là do yêu cầu khách quan của sự nghiệp cáchmạng, là xuất phát tư thể chế chính trị: nước ta là nước dân chủ, mọi quyền lựcthuộc về nhân dân Đây là vấn đề lịch sử, vấn đề truyền thống Vai trò của Mặttrận không phải tự Mặt trận đặt ra mà là do chính nhân dân, chính lịch sử thừanhận
Từ khi có Đảng là có Mặt trận, ngay sau khi nhân dân giành được chínhquyền, Mặt trận đã trở thành một bộ phận cấu thành của hệ thống chính trị.Tuy vai trò, vị trí, chức năng và phương thức hoạt động của từng bộ phận cấuthành trong hệ thống chính trị có khác nhau nhưng đều là công cụ thực hiện vàphát huy quyền làm chủ của nhân dân nhằm một mục đích chung là: Phấn đấuxây dựng một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, thống nhất, dân chủ và giàumạnh, có vị trí xứng đáng trên trường quốc tế Hiến pháp năm 1992 đã xácđịnh: "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhândân " điều đó càng khẳng định Mặt trận Tổ quốcViệt Nam là một bộ phậnkhông thể thiếu được của hệ thống chính trị nước ta
"Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể thành viên có vai trò rất quantrọng trong sự nghiệp đaị đoàn kết toàn dân, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc "
Đó là củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, tạo nên sự nhất trí vềchính trị và tinh thần trong nhân dân, thắt chặt mật thiết giữa nhân dân vớiĐảng và Nhà nước để thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới
Trang 12Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là một quá trình lâu dài, trải qua nhiềuchặng đường và tồn tại lâu dài nhiều thành phần kinh tế Trong quá trình đócòn có sự khá nhau giữa các giai cấp, các dân tộc, các tầng lớp xã hội, các tôngiáo Những biến đổi về cơ cấu giai cấp và thành phần xã hội đang đặt ra chocông tác vận động quần chúng nói chung và công tác Mặt trận nói riêng nhữngvấn đề mới Nhu cầu liên minh, mở rộng việc tập hợp các lực lượng yêu nướcđặt ra một cách bức bách Mặt khác các thế lực thù địch đangthực hiện chiếnlược diễn biến hoà bình và nhiều âm mưu chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc,hòng phá hoại sự nghiệp Cách mạng của nhân dân ta.
Trong bối cảnh đó, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, một
sự nghiệp đầy khó khăn gian khổ, càng đòi hỏi phải tăng cường khối đại đoànkết dân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân Do vậy vai trò của Mặt trận
và các đoàn thể thành viên càng quan trọng Nâng cao vai trò, tác dụng củaMặt trận trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội là một yêu cầu của côngcuộc đổi mới xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Trang 13CHƯƠNG II THỰC TRẠNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VÀ CÁC ĐOÀN
07 của Bộ Chính trị khoá VII về đại đoàn kết toàn dân tộc và Mặt trận dân tộcThống nhất; Nghị quyết Trung ương 7 (khoá IX) về phát huy sức mạnh đại đoànkết dân tộc, về công tác dân tộc và công tác tôn giáo
Về xây dựng giai cấp công nhân trong giai đoạn mới, gắn với phát triểncông nghiệp, công nghệ theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, cóNghị quyết Hội nghị Trung ương 7 (khoá VIII) Riêng đối với lực lượng thanhniên và Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Ban Chấp hành Trung ương đãban hành Nghị quyết 04 (khoá VIII) Bộ Chính trị, Ban Bí Thư cũng có nhiềuchỉ thị, nghị quyết cụ thể đối với các đối tượng quần chúng và các tổ chức quầnchúng khác
Những năm đầu của thời kỳ đổi mới, có hai lực lượng quần chúng chưa cóđoàn thể của mình là nông dân và cựu chiến binh Nhận thức rõ vị trí quan trọng của những lực lượng này, Ban Bí thư ra chỉ thị số 05 - CT/TW "về tổ chức Hộiliên hiệp nông dân tập thể Việt Nam và đại hội toàn quốc lần thứ nhất của Hội";ngày 6/12/1989, Hội cựu chiến binh Việt Nam được thành lập Để tập hợp đượcnhiều hơn các đối tượng quần chúng, Đảng lãnh đạo tăng cường và mở rộng Mặttrận Tổ quốc Việt Nam, đổi tên một số đoàn thể chính trị - xã hội, như: Tổng
Trang 14công đoàn Việt Nam thành Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội liên hiệpNông dân tập thể Việt Nam thành Hội Nông dân Việt Nam.
Qua các văn bản đã ban hành, có thể thấy, Đảng ta tăng cường lãnh đạo,chỉ đạo Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội đổi mới nội dung và phươngthức hoạt động; định hướng hoạt động cơ bản của các tổ chức, đoàn thể vào thựchiện quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, đẩy mạnhquyền dân chủ trực tiếp, nâng cao chất lượng dân chủ đại diện, xây dựng và thựchiện chế độ dân chủ tự quản của nhân dân ở các cộng đồng dân cư Cụ thể:
Một là, Đảng ta có quan niệm ngày càng rõ hơn về phương thức lãnh đạo
của mình đối với Mặt trận, đoàn thể chính trị - xã hội Phương thức lãnh đạo củaĐảng trên lĩnh vực này là tổng thể những phương pháp, hình thức, giải pháp,quy trình, lề lối, tác phong công tác mà Đảng tiến hành để tác động vào Mặttrận, các đoàn thể chính trị - xã hội nhằm thúc đẩy việc thực hiện nhiệm vụ cáchmạng, củng cố mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân
Hai là, làm sáng tỏ hơn mục tiêu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng
đối với hoạt động của Mặt trận, đoàn thể chính trị - xã hội là: tiếp tục đổi mớiphương thức tập hợp nhân dân; xây dựng một xã hội đồng thuận, ổn định; củng
cố mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; tăng cường khối đại đoànkết toàn dân tộc Phát huy tinh thần đại nghĩa và khoan dung, lấy mục tiêu dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh là điểm tập trung, tươngđồng để thu hút mọi người Việt Nam yêu nước gắn bó với sự nghiệp chung củađất nước
Ba là, từng bước làm rõ hơn chức năng, nhiệm vụ hoạt động của Mặt trận
và các đoàn thể chính trị - xã hội; bên cạnh chức năng cơ bản là quy tụ lực lượngcủa quần chúng thành tổ chức để thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị do Đảng đề ra,phải bảo vệ có hiệu quả những lợi ích chân chính, hợp pháp của các thành viêntrong tổ chức mình; phát huy vai trò phản biện, kiểm tra, giám sát đối với hoạtđộng của tất cả các bộ phận cấu thành hệ thống chính trị
Bốn là, thực hiện có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ nêu trên, cần đa dạng
hoá hình thức tập hợp quần chúng, phương thức và hình thức hoạt động
Trang 15Năm là, khẳng định và xác định rõ: động lực thúc đẩy phong trào quần
chúng phát triển là nhằm đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân và kết hợp hàihoà các lợi ích, thống nhất giữa quền lợi với nghĩa vụ của công dân
- Việc tiến hành đổi mới công tác cán bộ của Mặt trận và các đoàn thểchính trị xã hội tạo nhiều chuyển biến tích cực, nhất là sau khi lập lại các Đảngđoàn trong các đoàn thể chính trị - xã hội Đảng xác định rõ vai trò và tráchnhiệm của mình đối với việc xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận, các đoàn thể từkhâu xây dựng quy hoạch đến công tác quản lý Các tổ chức Đảng từng bước cảitiến việc phân công, phân cấp quản lý cán bộ, đổi mới trong chính sách đào tạo,bồi dưỡng, sử dụng, đãi ngộ cán bộ Mặt trận và các đoàn thể Đặc biệt việcmạnh dạn sử dụng cán bộ ngoài Đảng là một bước chuyển đáng kể
- Thành lập và củng cố các Đảng đoàn, Đảng bộ khối dân vận và Hộiđồng Công tác quần chúng Trung ương, lập Ban dân vận Trung ương và hệthống Ban Dân vận Trung ương và hệ thống Ban dân vận trong cả nước nhằmtăng cường sự lãnh đạo của Đảng, Ban Dân vận Trung ương là cơ quan thammưu cho Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác dân vận, Ban Bí thưquyết định lập Ban dân vận Trung ương, có hệ thống Ban dân vận tới các huyệnthị, và thành lập khối dân vận với cấp xã, phường Hội đồng công tác quầnchúng Trung ương cũng được thành lập theo quyết định của Ban Bí thư nagỳ27/8/1991
Đảng cử cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong cấp uỷ phụ trách công tác dânvận Ở cấp Trung ương, là một uỷ viên Bộ Chính trị hoặc uỷ viên Ban Bí thư; ởcấp dưới, thường do một đồng chí Uỷ viên Ban thường vụ đảm nhiệm Tuỳ theo
số lượng cấp uỷ viên ở mỗi cấp, trong Đảng đoàn Mặt trận và một số đoàn thểchính trị - xã hội đều có một cấp uỷ viên làm Bí thư Đảng đoàn hoặc trực tiếpgiữ các chức vụ lãnh đạo cao nhất của tổ chức này
Thường xuyên tăng cường kiểm tra hoạt động của Mặt trận và các đoànthể chính trị - xã hội, chú ý hơn đến công tác sơ kết, tổng kết việc thực hiện chỉthị, nghị quyết liên quan đến hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể chính trị -
Trang 16xã hội, nhằm nâng cao trách nhiệm của các đoàn thể, tổ chức, đảm bảo hoạtđộng đúng tinh thần chỉ thị, nghị quyết đề ra.
2.2 Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị- xã hội
Nhưng còn không ít đồng chí lãnh đạo và cấp uỷ địa phương nhận thứcchưa đúng về phương thức lãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Vì thế, đã bộc lộmột số hạn chế:
Việc ban hành những quy định cụ thể về phương thức lãnh đạo của Đảngđối với MTTQ các cấp còn chậm và chưa rõ
Sự lãnh đạo của cấp uỷ đảng đối với MTTQ và các đoàn thể nhân dân cólúc, có nơi chồng chéo, lúng túng, có khi thiếu thống nhất, chưa đồng bộ Cơ cấu
tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đảng, MTTQ và các đoàn thểchính trị-xã hội ở các cấp vẫn trùng lắp Thẩm quyền và trách nhiệm của tổchức, cá nhân chưa thật rõ ràng
Trang 17Cơ chế phối hợp giữa MTTQ với chính quyền, giữa MTTQ với các tổchức thành viên có mặt còn thiếu hoặc chưa phù hợp, quá trình thực hiện hiệuquả chưa cao
Ở không ít nơi, cấp uỷ, chính quyền còn coi nhẹ công tác mặt trận Chưagiới thiệu những cán bộ, đảng viên có đủ phẩm chất, năng lực làm công tác mặttrận Thiếu những chính sách, chế độ tạo điều kiện, khuyến khích, động viên cán
bộ làm công tác mặt trận, nhất là ở cơ sở
Để khắc phục những hạn chế trên, trước hết phải điều chỉnh nhận thức củalãnh đạo cấp cao và các cấp uỷ địa phương về MTTQ và đổi mới phương thứclãnh đạo của Đảng đối với MTTQ Trong đó, phải nhận thức sâu sắc MTTQ làliên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị-
xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xãhội, các dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài MTTQ làmột bộ phận của hệ thống chính trị, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân.Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là thành viên, vừa là lãnh đạo mặt trận MTTQ lànơi thể hiện ý chí và nguyện vọng, đoàn kết, phát huy quyền làm chủ của nhândân, có nhiệm vụ động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiện đườnglối, chủ trương của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật, phảnbiện xã hội đối với dự thảo chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhànước, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ,công chức nhà nước, đảng viên; tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phảnảnh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước Chính vì thế, công tác mặt trận liên quanđến cả hệ thống chính trị, của tất cả cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên cácđoàn thể chính trị-xã hội, của công chức, viên chức cơ quan đảng, nhà nước
2.2.2 Hoàn thiện các quy định của Đảng và những chính sách liên quan đến MTTQ và các đoàn thể chính trị- xã hội
Các quy định của Đảng liên quan đến MTTQ cần được bổ sung và cụ thể