1.Lý do và tính cấp thiết của đề tài tiểu luận“Diễn biến hòa bình” là bộ phận quan trọng trong chiến lược toàn cầu phản cách mạng của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch nhằm xóa bỏ các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào độc lập dân tộc trên thế giới. Sau khi xóa được chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu và Liên xô, chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch coi Việt Nam là một trọng điểm trong chiến lược “Diễn biến hòa bình” nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng, xóa bỏ chế độ XHCN, lái nước ta theo con đường chủ nghĩa tư bản và lệ thuộc vào chúng… Để thực hiện âm mưu trên, các thế lực thù địch coi “Chủ nghĩa dân tộc là một lực lượng hùng hậu nhất có thể sử dụng” để đạt được mục tiêu dùng tôn giáo như một lực lượng chính trị “đối trọng” với Đảng Cộng sản Việt Nam, từ đó hậu thuẫn số đối tượng chống đối trong nước làm lực lượng thúc đẩy nhanh tiến trình “dân chủ hóa” làm thay đổi thể chế chính trị ở Việt Nam, thực hiện âm mưu “không đánh mà thắng”.Nhận thấy được tầm quan trọng của vấn đề nên tác giả quyết định chọn vấn đề: “Diễn biến hòa bình trong hoạt động tôn giáo.Nhiệm vụ và giải pháp thực hiện hiệu quả cuộc đấu tranh về diễn biến hòa bình trong hoạt động tôn giáo ở nước ta hiện nay”
Trang 1MỞ ĐẦU 1.Lý do và tính cấp thiết của đề tài tiểu luận
“Diễn biến hòa bình” là bộ phận quan trọng trong chiến lược toàn cầu
phản cách mạng của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch nhằm xóa bỏcác nước xã hội chủ nghĩa và phong trào độc lập dân tộc trên thế giới
Sau khi xóa được chủ nghĩa xã hội ở các nước Đông Âu và Liên xô,chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch coi Việt Nam là một trọng điểm
trong chiến lược “Diễn biến hòa bình” nhằm xóa bỏ vai trò lãnh đạo của
Đảng, xóa bỏ chế độ XHCN, lái nước ta theo con đường chủ nghĩa tư bản
và lệ thuộc vào chúng…
Để thực hiện âm mưu trên, các thế lực thù địch coi “Chủ nghĩa dân tộc
là một lực lượng hùng hậu nhất có thể sử dụng” để đạt được mục tiêu dùngtôn giáo như một lực lượng chính trị “đối trọng” với Đảng Cộng sản ViệtNam, từ đó hậu thuẫn số đối tượng chống đối trong nước làm lực lượngthúc đẩy nhanh tiến trình “dân chủ hóa” làm thay đổi thể chế chính trị ởViệt Nam, thực hiện âm mưu “không đánh mà thắng”.Nhận thấy được tầmquan trọng của vấn đề nên tác giả quyết định chọn vấn đề: “Diễn biến hòa
bình trong hoạt động tôn giáo.Nhiệm vụ và giải pháp thực hiện hiệu quả cuộc đấu tranh về diễn biến hòa bình trong hoạt động tôn giáo ở nước ta hiện nay”
2 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tác giả đã xác định đối tượng nghiên cứu của
đề tài là những khái niệm có liên quan đến diễn biến hòa bình, cũng nhưbản chất và âm mưu thủ đoạn của diễn biến hòa bình
Tập trong đi sâu nghiên cứu và làm rõ các thủ đoạn mà các thế lựcphản động, đế quốc sử dụng trong hoạt động tôn giáo để chống phá nhànước và cách mạng
Tác giả đưa ra được những chủ trương và giải pháp thực hiện hiệuquả cuộc đấu tranh chống diễn biến hòa bình trong hoạt động tôn giáo
Trang 23 Tình hình nghiên cứu có liên quan
Những năm gần đây, có nhiều tác giả đề cập nghiên cứu đến các khíacạnh khác nhau về diễn biến hòa bình trong hoạt động tôn giáo Trước hếtphải kể đến các công trình như:
- Đặng Nghiêm Vạn [2005]: Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo
ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
- Viện nghiên cứu chiến lược và khoa học công an [2003]: Tôn giáotrong thế giới hiện đại, NXB trung tâm thong tin khoa học công an, Hà Nội
- Viện thông tin khoa học xã hội [1997] Tôn giáo và đời sống hiện đại,tập 1,Nxb Thông tin khoa học xã hội, Hà Nội
4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận: Để nghiên cứu được đề tài này tác giả tuân thủ
các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật lịch sử để đánh giá xem xét vấn đề
Đặc biệt tác giả sử dụng những nguyên lý, phạm trù cơ bản như: Bảnchất và hiện tượng, nguyên nhân và kết quả; quy luật lượng – chất, quy luậtthống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, mỗi quan hệ giữa lực lượngsản xuất với quan hệ sản xuất, giữa kiến trúc thượng tầng với cơ sở hạ tầng
để tiến hành nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu chung: Đối với đề tài này tác giả sử dụng
phương pháp nghiên cứu chung là: phân tích – tổng hợp, lôgíc – lịch sử,trừu tượng hoá, khái quát hoá để nghiên cứu
Phương pháp cụ thể: Sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, thu
thập tài liệu, phân tích, sắp xếp, tóm tắt tài liệu Ngoài ra tác giả còn tiếnhành trao đổi, thảo luận với các , thầy cô giáo, đồng môn để bổ sung nhiềutri thức quý báu phục vụ cho quá trình nghiên cứu của mình
7 Kết cấu của tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phần danh mục tài liệu tham khảo,phần nội dung tiểu luận có kết cấu gồm: 3 chương 7 tiết
Trang 3CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ DIỄN
BIẾN HÒA BÌNH
1 Khái niệm, bản chất của diễn biến hòa bình
Thuật ngữ “Diễn biến hòa bình” xuất hiện lần đầu tiên trong đời sốngchính trị quốc tế vào năm 1949.Ngoại trưởng Mỹ lúc đó, Dean Akison,trong một bức thư gửi tổng thống Truman, đã sử dụng khái niệm “Diễnbiến hòa bình” để chỉ sự chuyển hóa các nước XHCN thành TBCN Sau đókhái niệm này đã trở thành phổ cập trên thế giới Từ những năm 50 cácnước XHCN đã đề cập đến âm mưu “Diễn biến hòa bình” của chủ nghĩa đếquốc và coi đấu tranh chống DBHB là một nội dung quan trọng của cuộcđấu tranh tư tưởng trong các nước XHCN
Ngày nay trong thực tiễn chính trị thế giới cuuxng như trong sáchbáo và các văn kiện chính trị, thuật ngữ DBHB được sử dụng khác nhau.Khi thì DBHB của các thế lực đế quốc và phản động, khi thì dung để đặttên cho một chiến lược, một chính sách đối ngoại của Mỹ và các nướcphương Tây Tuy vậy, dù được đề cập đến từ góc độ nào đó thì đó vẫn làkhái niệm phản ánh về thủ đoạn, phương thức của CNTB và các thế lực thùđịch chống CNXH
Với cách tiếp cận như vậy, có thể hiểu: DBHB là chiến lược tiếncông của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động vào bên trong cácnước XHCN và các Đảng cộng sản trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.bằng tất cả các phương tiện, thủ đoạn nhằm tạo ra các nhân tố chốngCNXH trong các nước XHCN , từ đó tưng bước làm chuyển hóa, đẩy lùi điđến xóa bỏ CNXH DBHB là cuộc “chiến tranh không có tiếng súng” hònggiành “chiến thắng không cần chiến tranh”
Bản chất của chiến lược “diễn biến hòa bình” là không hề thay đổi,song phương thức, thủ đoạn và âm mưu “diễn biến hòa bình” thì biến hóakhôn lường và ngày càng tinh vi, xảo quyệt Đấu tranh phòng, chống “diễnbiến hòa bình”, “tự diễn biến” không chỉ và vấn đề có ý nghĩa sống còn của
Trang 4cách mạng Việt Nam mà còn là nhiệm vụ cấp thiết trước mắt và cơ bản lâudài của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta Do vậy, vạch trần bản chất,
âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch; đồng thời,chủ động ngăn chặn và kiên quyết đấu tranh làm thất bại âm mưu, thủ đoạncủa “diễn biến hoà bình” là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của toànĐảng, toàn dân và toàn quân ta trong tình hình hiện nay
2 Âm mưu và thủ đoạn diễn biến hòa bình
Âm mưu cơ bản, lâu dài của các thế lực thù địch là xóa bỏ chế độXHCN ở nước ta, xóa bỏ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, xóa bỏ chủ nghĩaMác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
Để thực hiện được âm mưu cơ bản đó, Mỹ và các thế lực thù địch đã
áp dụng lần lượt hết chiến lược này đến chiến lược khác, hết chiến dịch nàyđến chiến dịch khác, rất kiên trì, kiên quyết, bền bỉ DBHB là một chiếnlược nằm trong hệ thống chiến lược phản cách mạng của chủ nghĩa đế quốcnhằm chống các nước XHCN, trong đó có Việt Nam Đây chính là “thủđoạn hòa bình để giành thắng lợi” Nhiều chuyên gia và chính kháchphương Tây còn gọi đây là phương pháp chuyển hóa hòa bình”, “biến đổihòa bình”, “thi đua hòa bình” và gần đây là “cách mạng nhung”, “cáchmạng đường phố”…Trong chiến lược này, hoạt động tư tưởng –văn hóađược chúng coi là “mũi đột phá”, là “cây cầu dẫn vào trận địa”, là lĩnh vựchàng đầu lầm tan rã niềm tin, gây hỗn loạn về lý luận và tư tưởng, tạo rakhoảng trống để dần dần đưa hệ tư tưởng tư sản vào, rồi cuối cùng xóa bỏ
hệ tư tưởng XHCN Có thể nói, chiến lược của CNĐQ được tiến hành chủyếu trên hai phương diện: Một là xâm lược nước khác bằng quân sự vàkinh tế Hai là, làm tan rã các nước khác bằng tư tưởng và văn hóa
Nếu phương diện thứ nhất dựa vào sức mạnh của kẻ cướp thì phươngdiện thứ hai dựa vào thủ đoạn làm tan rã nội bộ, hết sức xảo quyệt Chínhcác nhà tư tưởng của CNĐQ đã tổng kết: “Có những việc 100 nhà máychiến đấu không thực hiện nổi, nhưng chỉ cần 10 sứ giả lại có thể hoàn
Trang 5thành”, “một đài phát thanh cũng có thể bình định xong một đất nước”.Ngày nay “làn sóng điện đang thay thế thanh gươm; cây bút là phương tiện
đi vào trái tim khối óc con người”; “một đôla chi cho tuyên truyền có tácdụng ngang với 5 đôla chi cho quốc phòng”; “kích động vấn đề dân chủ,nhân quyền, dân tộc, tôn giáo là bốn đòn đột phá khẩu, bốn mũi xungkích để trọc thủng mặt trận tư tưởng chính trị” Níchxơn- nguyên Tổngthống Mỹ- đã nhiều lần nhấn mạnh rằng: “mặt trận tư tưởng là mặt trậnquyết định nhất”; “toàn bộ vũ khí của chúng ta, các hoạt động mậu dịch,viện trợ, quan hệ kinh tế sẽ không đi đến đâu nếu chúng ta thất bại trênmặt trận tư tưởng”
Không phải ngẫu nhiên mà khi CNXH lâm vào khó khăn, khủnghoảng, cách mạng thế giới ở thế thoái trào, các thế lực thù địch càng dấntới, tiến công dồn dập và quyết liệt vào CNXH, vào lý luận Mác-Leenin.Các nhà tư tưởng chống cộng liên tiếp cho ra đời những quyển sách chốngcộng như: Chiến thắng không cần chiến tranh của Níchxơn, xuất bản năm1990; Chớp thời cơ, thế giới một siêu cường, Níchxơn, 1992; Vượt qua hòabình, Níchxơn, 1993; Thất bại lớn, sự ra đi của cộng sản của Brêdinxki,1989; Ngoài vòng kiểm soát, Bereedinxki, 1993; Sự tận cùng của lịch sửcủa Phucuyama,1989…
Thời gian gần đây, các thế lực thù địch và các phần tử cơ hội hoạtđộng rất ráo riết với nhiều thủ đoạn và sách lược mới, như:
- Tiến công ta mạnh mẽ về tư tưởng và văn hóa, coi đây là mũi nhọnđột phá,thọc sâu; vừa dùng các lực lượng, phương tiện từ bên ngoài, vừatận dụng phát triển các lực lượng và phương tiện ở trong nước ta Tạo ra sựchống đối từ nội bộ Đảng, nội bộ xã hội ta, từng bước làm cho nhân tố bêntrong phát triển để phá ta từ bên trong phá ra Chiến lược “triệt tiêu kẻ thù”được nghiên cứu từ năm 1992 và áp dụng năm 1996 để thay thế cho chiếnlược “Vượt trên ngăn chặn” và “Bao vây cấm vận” Tư tưởng chỉ đạo củachiến lược này là áp dụng các biện pháp “can dự”, “tiếp cận kẻ thù”, lôi
Trang 6kéo “kẻ thù” từ đối đầu sang đối thoại, tăng cường hợp tác hoặc hòa nhậpvới chúng theo sự chỉ huy hoặc sự khống chế của Mỹ Tức là không đứngngoài hò hét, mà xâm nhập ta để đánh ta từ trong đánh ra, làm cho “cộngsản tự diệt cộng sản”, “cộng sản con diệt cộng sản bố”.
- Thực hiện chính sách lôi kéo, thông qua các nước đồng minh, các tổchức phi chính phủ, qua các hình thức giao lưu, hợp tác về văn hóa, giáodục, khoa học…để thâm nhập, thu nhập tin tức tình báo, làm chuyển hóa tưtưởng, chuyển hóa chính trị, mua chuộc cán bộ, cài cắm nội gián ; móc nốivới những người bất mãn, cơ hội chính trị, những người nắm bí mật quốcgia, những người đi công tác, học tập ở nước ngoài…Tìm cách can thiệpcho một số người có quan điểm “cấp tiến”ra nước người dự hội thảo, họctập, đưa giáo viên và lưu học sinh nước ngoài vào Việt Nam học tập,nghiên cứu, tiếp xúc,giao lưu với những mục đích không trong sáng
- Lợi dụng các hoạt động tôn giáo, dân tộc để can thiệp vào nội bộ ta;tuyên truyền tôn giáo trái phép.Lợi dụng các diễn đàn công khai (hội nghị,hội thảo) để tuyên tryền “ tự do”, “dân chủ”, “nhân quyền”, tuyên truyềnquan điểm cá nhân ích kỷ cực đoan, lối sống thực dụng, suy đồi; vu cáo ta
vi phạm dân chủ, nhân quyền
Các trung tâm phá hoại tư tưởng tăng cường hoạt động tuyên truyềnthù địch chống phá Việt Nam Chúng rất coi trọng các phương tiện truyềnthông đại chúng và tuyên truyền rỉ tai, kích động.Sử dụng hàng chục đàiphát thanh và truyền hình, hàng trăm tờ báo và tạo chí tiếng Việt để tuyêntruyền chống Việt Nam.Sử dụng Internet và sẵn sàng mở khóa choc ac đốitượng để truy cập những thông tin sai lệch do chúng đưa lên mạng Dùngđiện thoại trực tiếp phỏng vấn, kích động tâng bốc,lôi kéo một số người cóquan điểm sai trái
- Các tổ chức phản động người Việt lưu vong ở nước ngoài tiếp tục sửdjng những chiêu bài chống tham nhũng, đòi dân chủ, nhân quyền để tuyêntruyền, kích động, chia rẽ nội bộ ta Một số tổ chức thay đổi thủ đoạn hoạt
Trang 7động: tìm mọi cách câu kết, móc nối với số người bất mãn trong nước, kêugọi người Việt ở hải ngoại phải cố kết, ủng hộ, tiếp sức cho lực lượng quốcnội nổi dậy Đồng thời đẩy mạnh các hoạt động giao lư văn hóa, giáo dục,nghiên cứu, hội thảo, thăm thân, hồi hương để thực hiện ý đồ của chúng.Chúng đang cố dựng lên những “ngọn cờ” chống đối ta.
- Một số phần tử phản động đội lốt tôn giáo ra sứ tuyên truyền, vậnđộng, lôi kéo quần chúng theo đạo, gây thanh thế, tranh giành ảnh hưởng,đồi thoáy ly sự quản lý của Nhà nước Chúng tích cực phát triển đạo vàocác vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng trước đây, khu vực biêngiới, lôi kéo tín đồ, kể cả cán bộ, đảng viên, đi lễ bái và tham gia các hoạtđộng mê tín
Một số người cơ hội chính trị,bất mãn ở trong nước lợi dụng cácdiễn đàn, các mối quan hệ để truyền bá những quan điểm sai trái củamình, liên tiếp viết đơn thư, tài liệu vu cáo, đả kích chế độ ta, kích độngnhân dân, nhất là thanh niên, sinh viên, văn nghệ sĩ, tri thức…đứng lênlật đổ chế độ ta
Toàn bộ những hoạt động nêu trên tuy mỗi loại có biểu hiện khácnhau, với tính chất, phạm vi,mức độ khác nhau nhưng tựu chung đều lànhằm tấn công vào sự lãnh đạo của Đảng ta, đòi xóa bỏ sự lãnh đạo củaĐẢNG, xóa bỏ chế độ XHCN ở nước ta
3.Cơ sở thực tiễn của diễn biến hòa bình
-Thứ nhất, CNĐQ đứng đầu là Mỹ và các thế lực thù địch đang thựchiện chiến lược DBHB đối với các nước XHCN còn lại,trong đó Việt Nam
là một trọng điểm
Mục tiêu chiến lược của đế quốc đứng đầu là Mỹ và các thế lực phảnđộng không chỉ là ngăn chặn ha kiềm chế các nước XHCN mà là tiêu diệtCNXH và CNCS như một hệ tư tưởng, một hệ thống giá trị và lý tưởng xãhội, một con đường phát triển của xã hội loài người Để đạt được mục tiêuchiến lược này, các thế lực đế quốc và phản động chủ trương tấn công
Trang 8thẳng vào bên trong các nước XHCN R.Ních xơn-cựu tổng thống Mỹ đãtừng tuyên bố: “Cuối cùng sẽ có một kẻ thắng và một kẻ thua trong cuộckình địch Mỹ-Xô và chúng ta không thể thắng nếu chúng ta không cạnhtranh…Chúng ta không thể thắng trong cuộc chạy đua này trừ phi chúng tatiếp tục tấn công, nhưng đó là tấn công bằng biện pháp hòa bình”.
Thực chất của chiến lược DBHB là căn cứ vào diễn biến tình hình ởmỗi nước XHCN, dựa vào các nhân tố chống đối chế độ bên trong mỗinước mà tác động và tấn công một cách thích hợp trên mọi lĩnh vực đờisống xã hội, thực hiện một cuộc vận động phản cách mạng nhằm đưa cácquá trình kinh tế-xã hội-chính trị đang diễn ra ở mỗi nước chuyển sang conđường TBCN, đánh đổ các Đảng cộng sản và công nhân, đưa các lực lượngphục hồi CNTB lên cầm quyền
Trong chiến lược DBHB mặt trận tư tưởng nổi lên hàng đầu DBHBtrước hết là “diễn biến” về tư tưởng và cũng bắt đầu từ “diễn biến” về tưtưởng Chỉ khi nào tư tưởng XHCN đã bị DBHB thành tư tưởng tư sản thìmới có thể hoàn tất DBHB trên các lĩnh vực đời sống chính trị và kinh tếcủa xã hội XHCN
Tận dụng cơ hội Liên Xô và các nước XHCN đang tiến hành cải tổ,cải cách, các thế lực đế quốc và phản động,đứng đầu là Mỹ, tăng cường tácđộng vào bên trong mỗi nước để làm chệch hướng cải tổ, cải cách sang conđường TBCN, thực hiện DBHB làm sụp đổ CNXH từ bên trong Trên thực
tế, chúng đã đạt được mục tiêu xóa bỏ CNXH ở Liên Xô và Đông Âu.Sauk hi đế quốc CNXH ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, chủ nghĩa đếquốc và các thế lực phản động đã và đang chuyển hướng tấn công bằngDBHB vào các nước XHCN còn lại, trong đó Việt Nam được coi là mụctiêu quan trọng hàng đầu Chính vì vậy, cuộc đấu tranh tư tưởng ở nước tahiện nay mà trước hết là đấu tranh chống DBHB là một tất yếu khách quan.Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa X đã xác địnhphải: “Triển khai đồng bộ, chủ động cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng,
Trang 9phản bác các luận điệu tuyên tryền xuyên tạc, vu cáo, chống phá Đảng, Nhànước ta, làm thất bại âm mư DBHB, thực hiện đa nguên chính trị, hìnhthành lực lượng đối lập, gây bạo loạn, lật đổ của các thế lực thù địch;thường cảnh giác,chủ độgn phòng, chống nguy cơ tự diễn biến ở cả trungương và các ngành, các cấp”.
- Thứ hai, tác động của những tàn dư của hệ tư tưởng phong kiến vànhững tư tưởng tiêu cực của đời sống xã hội trong thời kỳ quá độ đi lênCNXH ở nước ta Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, do đó khi tồn tại
xã hội thay đổi thì ý thức xã hội cũng thay đổi theo Tuy nhiên, sự thay đổicủa ý thức xã hội thường là chậm chạp hơn so với tồn tại xã hội Vì thế,mặc dù chế độ phong kiến đã bị xóa bỏ trên đất nước ta từ hơn nửa thế kỷnay nhưng ý thức hệ phong kiến ít nhiều tồn tại, chi phối nhận thức và hànhđộng của con người Việt Nam hôm nay Những tư tưởng phản tiến bộ nhưích kỷ, hẹp hòi, cục bộ, địa vị,đẳng cấp… là sản phẩm của hệ tư tưởngphong kiến vẫn hàng ngày hàng giờ tác động đến nếp nghĩ , nếp làm củakhông ít người, làm cản trở sự nghiệp cách mạng xây dựng xã hội mới.Mặtkhác, chúng ta đang thực hiện nền kinh tế thị trường theo định hướngXHCN, mặt trái tiêu cực của nền kinh tế thị trường cũng đang tác động làmtha hóa nhiều mặt, nhiều lĩnh vực của cả cá nhân và xã hội Chính nhữngđiều đó đang đặt ra những nhiệm vụ hết sức cấp bách cho công tác tư tưởng
ở nước ta trong giai đoạn hiện nay là một tất yếu
Như vậy có thể nói rằng, tính tất yếu của cuộc đấu tranh tư tưởng ởnước ta trong giai đoạn hiện nay có nguồn gốc sâu xa từ yêu cầu kháchquan của đấu tranh giai cấp trong xã hội có giai cấp và từ thực tiễn quátrình xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hôm nay
Trang 10CHƯƠNG 2: NỘI DUNG DIỄN BIẾN HÒA BÌNH TRONG HOẠT
ĐỘNG TÔN GIÁO
1 Đặc điểm và tình hình tôn giáo ở Việt Nam
1.1 Đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam
Việt Nam là một quốc gia gồm nhiều thành phần dân tộc cũng là quốcgia đa tôn giáo Mỗi tôn giáo có lịch sử hình thành, du nhập, số lượng tín
đồ, chức sắc, cơ sở thờ tự, vị trí, vai trò xã hội và đặc điểm khác nhau, đó là
do nước ta nằ giữa ngã ba Đông Nam Châu á, là nơi giao lưu giữa cácluồng tư tưởng, văn hoá khác nhau, có địa hình phong phú đa dạng, lại ởvùng nhiệt đới gió mùa, thiên nhiên vừa ưu đãi vừa đe doạ cộng đồngngười sống ở đây Do đó thường nãy sinh tâm lý sợ hãi, nhờ cậy vào lựclượng tự nhiên
Việt Nam có lịch sử lâu đời và nền văn minh hình thành sớm, lại kềbên hai nền văn minh lớn của loài người là Trung Hoa và Aán Độ, nên tínngưỡng, tôn giáo có ảnh hưởng sâu đậm từ hai nền văn minh này
Lịch sử Việt Nam là lịch sử chống ngoại xâm, nhưng người có cộnglớn trong việc giúp dân, cứu nước được cả cộng đồng tôn sùng và đời đờithờ phụng Trong tâm thức của người Việt luôn tiềm ẩn, chứa đựng đạo lý
“uống nước, nhớ nguồn” Điều đó thể hiện rất rõ trong đời sống, sinh hoạttín ngưỡng, tôn giáo của họ
Từ đặc điểm tự nhiên, lịch sử và văn hoá đó đã tác động sâu sắc đếntín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam, làm cho tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam cónhững đặc điểm sau:
-Một là, Việt Nam là một quóc gia có nhiều hình thức tín ngưỡng, tôn
giáo khác nhau đang tồn tại
Đó là do điều kiện địa lý nước ta thuận lợi cho việc giao lưu của nhiềuluồng tư tưởng, văn hoá khu vực và thế giới, lại chịu ảnh hưởng của hai nềnvăn minh lớn của thế giới là Trung Hoa và Aán Độ
Trang 11Nước ta có nhiều dân tộc cư trú(54 dân tộc) ở nhiều khu vực khácnhau, với điều kiện tự nhiên, khí hậu, lối sống, phong tục, tín ngưỡng, tôngiáo khác nhau Hơn nữa, bản tính người Việt luôn cởi mở, khoan dung nêncùng một lúc họ có thể tiếp nhận nhiều hình thức tín ngưỡng, tôn giáo khácnhau Từ những hình thức tôn giáotín ngưỡng sơ khai đến hiện đại, từ tôngiáo phương Đong cổ đại đến phương Tây cận, hiện đại, tất cả đã và đangcùng tồn tại bên cạnh tín ngưỡng dân gian, bản địa của nhiều dân tộc, bộtộc khác nhau.
-Hai là, Tính đan xen, hoà đồng, khoan dung của tín ngưỡng, tôn giáo
Việt Nam Điều đó được biểu hiện:
Trên điện thờ của một số tôn giáo có sự hiện diện của một số vị thần,thánh, tiên ,phật… của nhiều tôn giáo
Đối với người Việt Nam, rất khó xác định tiêu chuẩn tôn giáo của họ.Người ta không chỉ thờ phụng ở đình, chùa, am, miếu, ma còn khấn vái “tứphương”, kể cả những gốc cây, mô đất, khúc sông …
Về phía giáo sĩ: ở Việt Nam có nhiều tăng ni, phật tử thông thạo giáo lýPhật giáo, đồng thời cũng triết thuyết Khổng Mạnh và nghiên cứu cả đạo giáo.Giáo lý cùa các tôn giáo lớn ở Việt Nam có không ít những điều khácbiệt và trong lịch sử đã xuất hiện những mâu thuẩn nhất định, nhưng nhìnchung, chưa có sự đối đầu dẫn đến chiến tranh tôn giáo
Tín ngưỡng tôn giáo VN là hòa đồng, đan xen, hỗ trợ lẫn nhau.Truyềnthống “Tam giáo đồng nguyên”, “Ngũ chi hợp nhất” được kết tinh trongđạo Cao đài Những tôn giáo độc thần như : Công Giáo, Tin Lành, HồiGiáo du nhập vào nước ta cũng như tôn giáo nội sinh như : Cao Đài, HòaHảo ít nhiều đều có tính đan xen, hòa đồng dung hợp với nhau với tínngưỡng bản địa
-Ba là, yếu tố nữ trong hệ thống tín ngưõng, tôn giáo ở Việt Nam.
Lịch sử Việt Nam là lỉch sử chống ngoại xâm, người phụ nữ có vai tròquan trọng trong xã hội không chỉ vì họ gánh vác công việc nặng nề thaychồng nuôi con ở hậu phương mà còn xông pha trận mạc
Trang 12Ở nước ta, dù mẫu quyền được thay thế bởi phụ quyền từ lâu, nhưngtàn dư chế độ này còn kéo dài dai dẵng đến tận ngày nay Hơn nữa, ở một
xứ sở thuộc nền văn minh nông nghiệp trồng lúa nước, vốn coi trọng yếu tốâm-đất-mẹ, người mẹ biểu tượng cho ước muốn phong đăng, phồn thực;hình tượng của sự sinh sôi, nãy nở, sự trường tôn của giống nòi, sự baodung của lòng đất Vì vậy, một trong những đặc điểm đáng quan tâm trongtín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam là truyền thống tôn thờ yếu tố nữ
-Bốn là, thần thánh hoá những người có công với gia đình, làng, nước.
Con người Việt Nam vốn có yêu nước, trọng tình “uống nước, nhớnguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây” nên tín ngưỡng, tôn giáo Việt Namcũng thấm đượm tinh thần ấy Từ xưa, ở Việt Nam đã hình thành 3 cộngđồng gắn bó với nhau là gia đình, làng xóm và quốc gia
Gia đình là tế bào của xã hội, dù nghèo hay giàu, song nhà nào cũng
có bàn thờ tổ tiên, ông bà, cha mẹ-những người đã khuất
Làng xóm có cơ cấu, thiết chế rất chặt chẽ Mỗ làg có phong tục, lốisống riêng Trong phạm vi làng xã từ lâu đã hình thành tục thờ cúng thầnđịa phương và việc thờ cúng này trở nên phổ biến ở nhiều tộc người
Những người có công với gia đình, làng xóm, đất nước đều đượcngười Việt Nam tôn vinh, sùng kính
-Năm là, tín đồ các tôn giáo Việt Nam hầu hết là nông dân lao động.
Nước ta là nước nông nghiệp, nông dân chiếm tỷ lệ rất lớn, nên tín đồhầu hết là nông dân Nhìn chung, tín đồ các tôn giáo Việt Nam hiểu giáo lýkhông sâu sắc nhưng lại chăm chỉ thực hiện những nghi lễ tôn giáo và sinhhoạt cộng đồng tín ngưõng một cách nhiệt tâm
-Sáu là, Một số tôn giáo bị các thế lực thù địch phản động trong và
ngoài nước lợi dụng vì mục đích chính trị
Tôn giáo nào cũng có 2 mặt: nhân thức tư tưởng và chính trị Chín vìvậy, tuy mức độ có khác nhau, nhưng giai đoạn lịch sử nào thì các giai cấpthống trị, bóc lột vẫn chú ý sử dụng tôn giáo vì mục đích ngoài tôn giáo
Trang 13Các thế lực trong và ngoài nước đang âm mưu sử dụng ngọn cờnhân quyền gắn với tôn giáo hong xóm xoá bỏ CNXH ở nước ta Vì vậy,một mặt phải đáp ứng đúng như cầu tín ngưỡng chính đáng của nhândân, mặt khác phải luôn cảnh giác với âm mưu lợi dụng tôn giáo của cácthế lực thù địch.
-Bảy là, hoạt động tôn giáo trong những năm gần đây có biểu hiện
mang tính chất thị trường
Những năm qua, nhờ có công cuộc đổi mới mà đời sống vật chất, tinhthần của nhân dân được nâng cao nhưng cũng kéo theo nhưng hoạt độngcủa các tôn giáo sôi nổi hơn trước, việc xây mới, sửa chũa cơ sở thờ tự diễn
ra khó kiểm soát Hiện tượng “buôn thần, ban thánh” có dấu hiệu bùng phátlàm tiêu tốn tiền bạc, thời gian, sức khoẻ của nhân dân
Hiện nay đã xuất hiện một số chức sắc, tín đồ các tôn giáo có biểuhiện suy thoái đạo đức, lợi dụng tôn giáo để tuyên truyền mê tín-dị đoan,kiếm tiền bất chính
1.2 Tình hình tôn giáo ở Việt Nam
Việt Nam có thể coi là bảo tàng về tôn giáo, tín ngưỡng của thế giới
Ở đây có đủ từ các tín ngưỡng truyền thống như đồng, cốt, xem bài, xóc thẻđến các tôn giáo hiện đại Có tôn giáo ngoại nhập như Công giáo, Hồi giáo,Tin lành, Phật giáo, Baha’i Có tôn giáo nội sinh như Cao đài, Hoà hảo, Tứ
ân hiếu nghĩa, Bửu sơn kỳ hương… Theo số liệu của Ban tôn giáo Chínhphủ năm 2011, nước ta có hơn 25 triệu tín đồ (chiếm hơn1/4 dân số), trong
đó Phật giáo khoảng 10 triệu người, Công giáo 6,1 triệu, Cao đài 2,4 triệu,Hoà hảo 1,2 triệu, Tin lành 1,5 triệu và Hồi giáo khoảng 100.000 tín đồ.Song nếu kể các hành vi thờ cúng tổ tiên, thành hoàng, vua Hùng… thì hầuhết người Việt có tâm linh tôn giáo
Nhà nước đã công nhận tư cách pháp nhân của 13 tôn giáo với 33 tổchức tôn giáo và đang xem xét hồ sơ một số tôn giáo nữa Sau khi ViệtNam mở cửa, hội nhập với thế giới, nhiều tôn giáo mới đã du nhập vào
Trang 14Nhiều nhất là các tổ chức đạo Tin lành đến từ Hoa Kỳ, Hàn Quốc MiềnNam trước giải phóng chỉ có 12 hệ phái Tin lành, nay có tới 30 phái Tôngiáo này có sức lôi cuốn học sinh, sinh viên và giới trẻ Những năm trước
1990, ở phía Bắc hầu như không có tín đồ Tin lành nhưng với đài “Nguồn
sống” phát đi từ Hồng Kông, Manila bằng 16 thứ tiếng dân tộc và các đạo
truyền nhiệt thành mà nay đã có hàng vạn người theo đạo Có nơi lập tôngiáo thờ anh hùng dân tộc Có người lại “mô phỏng” theo nước ngoài nhưtrường hợp ông Lương Văn Ty ở Nghệ An, năm 1990 cũng theo giáo pháiRaen lập ra thứ đạo lạ mà ai nhập đạo phải khoả thân nhảy múa điên loạn
cả đêm Lại có trường hợp do không có công ăn việc làm mà lập đạo đểkiếm tiền như Trần Thị Ngư ở Đồng Nai Sau mấy năm, bà ta đã chiếmđược 127, 7 lạng vàng và 165 triệu đồng của tín đồ Bà ta khai với nhàchức trách: Tôi nhảy tưng tưng, nói huyên thiên chứ có biết bùa phép gìđâu Tại Hà Tuyên, tháng 4/1990 Sùng Seo Pao cũng tung tin: Tháng 9 trời
sẽ sập, người Mông phải bỏ tổ tiên, dựng cột cũng vua Vàng Chứ, nộp tiền
và thuốc lá sám hối để được bay lên trời! đã có 1129 hộ ở Bảo Hà, BảoYên, Bảo Thắng nộp 8 triệu/hộ “để bay lên trời”(3) Rồi ở Tây Bắc vừaqua, người ta cũng loan báo, ngày 21/5/2011, Đức Giêsu sẽ xuống thế lầncuối để đưa con cái lên trời trước khi huỷ diệt thế giới…
Cùng với việc Nhà nước cho tu sửa nhiều đình chùa, lăng, miếu và hồiphục các lễ hội tôn giáo truyền thống trong đó có lễ hội đền Hùng được tổchức theo quy mô quốc gia thì nhiều nơi cũng phát sinh các hình thức mêtín dị đoan Rõ nhất là cảnh xin lộc rơi, lộc vãi ở đền Bà Chúa Kho (BắcNinh) Rồi xin thẻ, bói toán ở ngay trước cửa Phật Chuyện chen chúc xin
ấn ở hội đền Trần (Nam Định) Tại Hà Nội (cũ), có một thống kê của ViệnNghiên cứu Tôn giáo năm 2003 nói có chừng 600 thày bói
Nhiều tôn giáo xuất hiện cũng đồng nghĩa với sự gia tăng số lượng tín
đồ các tôn giáo Năm 1999, ở ta có 14,7 triệu tín đồ chiếm 19,4% dân số.Năm 2001, riêng 6 tôn giáo lớn là Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Hoà Hảo,
Trang 15Cao đài đã là 18,3 triệu tín đồ Một số địa phương có số lượng phát triểnnhanh không bình thường Tin lành ở Đắc Lắc trong các năm từ 1975-2001tăng 10 lần, Gia Lai tăng 25 lần, Kon Tum tăng 4 lần Tại Lai Châu năm
1996 có 26.419 người theo đạo Vàng Chứ, năm 2001 tăng lên 36.102người Tín đồ Công giáo ở Tây Nguyên cũng tăng mạnh Trước năm 1975chỉ có chưa đầy 130.000 tín hữu mà năm 2005 đã tới hơn 300.000 Số liệucủa giáo phận Kon Tum cho biết tỷ lệ tăng trưởng số tín hữu từ năm 1977-
2001 là 17,6% Năm 1988 là 137,7% Có những nơi như An Mỹ năm 1990tăng 369,2% Trong 9 năm (1995- 2004) tín hữu người Gia rai tăng 473%.Trong số các tín đồ tôn giáo có cả tầng lớp trí thức, cán bộ công chức,học sinh, sinh viên Cứ nhìn vào số người đi chùa Hương, đền Bà ChúaKho, trẩy hội đền Trần, Phủ Giày…và số bàn thờ ở tư gia, công sở sẽ thấy
sự phức tạp của việc sinh hoạt tôn giáo hiện nay ở nước ta
Cách truyền giáo bây giờ cũng khác xưa Đài phát thanh, internet,băng đĩa đều có thể truyền đạo Chương trình từ thiện, dự án đầu tư cũng dễ
đi kèm với phát triển tôn giáo Một linh mục ở Nha Trang cho biết, 40 nămgiảng đạo chẳng khuyên bảo được ai trở lại đạo nhưng khi mở phòng khám
từ thiện, có ngày 2-3 người đến xin rửa tội
Các tôn giáo ở Việt Nam dù khác nhau về nguồn gốc, giáo lý nhưnglại không thuần nhất mà đan xen, vay mượn nghi lễ của nhau Đạo Tổ tiênvừa cúng khấn như đạo Lão nhưng chọn ngày rằm, mùng một như đạoPhật Trên bàn thờ của đạo Cao đài có thờ đủ Khổng Tử, Lão Tử, ĐứcPhật, Chúa Giêsu và Khương Tử Nha Đạo Công giáo bây giờ cũng thắphương trước ảnh người quá cố và ghi điều khấn nguyện ra giấy rồi đốt đitrước bàn thờ Đức Mẹ Tâm lý người Việt cũng chi phối cả niềm tin tôngiáo Trong đạo Công giáo, Chúa là trên hết và chỉ thờ một Chúa nhưng ởViệt Nam, Đức Mẹ được sùng bái hơn Nhiều nhà thờ, đền thánh dâng kínhĐức Mẹ Nhiều nữ giáo dân lấy quan thày là Maria Phật giáo cũng thế.Phật Bà Quan âm được dựng tượng nhiều hơn và sùng bái hơn ở các chùa
Trang 16chiền Tín đồ tôn giáo này nhưng cũng tham gia nhiều sinh hoạt của tôngiáo khác Ví dụ, người Công giáo vẫn thắp hương ngày rằm, mùng 1 và đixem bói Một số tín đồ Phật tử vẫn đến xin khấn ở các nhà thờ Công giáo.Các tôn giáo ở Việt Nam xuất hiện sớm muộn khác nhau và đều trảiqua lịch sử thăng trầm, cũng đã từng ít nhiều bị thế lực bên ngoài chi phốinhưng có thể khẳng định, đa số đồng bào các tôn giáo ở Việt Nam có tinhthần yêu nước bởi trước khi là tín đồ các tôn giáo họ đã là người Việt mangtrong mình dòng máu Lạc- Hồng Gắn bó với cuộc đấu tranh xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc Việt Nam, những yếu tố tiêu cực của tôn giáo bị hạn chếhay triệt tiêu, những yếu tố tích cực được phát huy, triển nở Vì vậy có thểthấy xu hướng gắn bó với dân tộc, đi với dân tộc là xu hướng chung củacác tôn giáo ở Việt Nam Những đường hướng tốt lành của các tôn giáo
như “Sống Phúc âm giữa lòng dân tộc” của Công giáo, “Đạo pháp- Dân
tộc- Chủ nghĩa xã hội” của Phật giáo, “Nước vinh, đạo sáng” của Cao đài,
“Sống Phúc âm phụng sự Thiên Chúa, phục vụ Tổ quốc và Dân tộc’ của
Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền Bắc)…là kết quả nhận thức và hànhđộng thực tiễn lâu dài của các tôn giáo tại Việt Nam Hơn nữa, chỉ có gắn
bó với dân tộc, văn hoá Việt Nam, các tôn giáo mới có cơ hội tồn tại vàphát triển
Vừa qua, nơi này, tôn giáo kia cũng có những vụ việc gây bức xúc chokhối đại đoàn kết toàn dân nhưng đó chỉ mang tính cá nhân chứ không phải
cả tập thể tôn giáo Ngay phía Công giáo khi xảy ra vụ Toà Khâm sứ 42Nhà Chung, chính Toà thánh đã ra văn thư ngày 30/01/2008 gửi TGM HàNội yêu cầu cho giáo dân trở lại cầu nguyện bình thường Trong cuộc gặp
gỡ với 31 Giám mục Việt Nam ngày 27/6/2009 vừa qua tại Vatican, Giáo
hoàng Benedicto XVI đã cổ vũ đường hướng của Thư chung 1980 là “Sống
Phúc âm giữa lòng dân tộc” (3) và giao trách nhiệm cho các Giám mục
phải huấn luyện, bồi dưỡng để người tín hữu Việt Nam vừa là công dân tốtvừa là người Công giáo tốt Đồng thời Giáo hoàng cũng khẳng định mục