SKKN kinh nghiệm giúp học sinh học tốt phân môn tập làm văn lớp 4a

- Xuất phát từ mục tiêu của phân môn Tập làm văn là rèn luyện cho học sinh kĩ năng viết văn, viết đúng, viết hay; giúp các em yêu thích phân môn Tập làm văn, học tốt môn phân môn Tập làm

BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Tên đề tài: “Kinh nghiệm giúp học sinh học tốt phân môn Tập làm văn lớp 4A”.

Họ và tên: Nguyễn Văn Hải.

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Phước Ninh B.

- Xuất phát từ mục tiêu của phân môn Tập làm văn là rèn luyện cho học sinh

kĩ năng viết văn, viết đúng, viết hay; giúp các em yêu thích phân môn Tập làm văn, học tốt môn phân môn Tập làm văn cũng là học tốt môn Tiếng Việt và các môn học khác

2 Đối tượng, phương pháp nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Kinh nghiệm giúp học sinh học tốt phân môn Tập làm văn lớp 4A

- Các phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu, thống kê, điều tra

3 Đề tài đưa ra giải pháp mới:

- Cung cấp kiến thức mới (vốn từ) một cách khoa học

- Hướng dẫn học sinh nắm cách viết văn, sử dụng các biện pháp tu từ

- Giúp học sinh viết được một bài văn hoàn chỉnh và hay

- Sử dụng nhiều hình thức học tập nhằm tạo hứng thú cho học sinh

- Dùng phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm

4 Hiệu quả áp dụng:

Qua việc vận dụng sáng kiến kinh nghiệm, tôi nhận thấy có hiệu quả cao, chất lượng tăng so với đầu năm.

5 Phạm vi áp dụng:

- Học sinh lớp 4A, Trường Tiểu học Phước Ninh B

- Sẽ phổ biến ra ở khối 4, 5 Trường Tiểu học Phước Ninh B

Phước Ninh, ngày 13 tháng 3 năm 2015

Môn Tiếng Việt ở Tiểu học gồm nhiều phân môn: Tập đọc, Luyện từ và câu,

Kể chuyện, Tập làm văn, Chính tả, Mỗi phân môn đều có một chức năng riêng, dạy tiếng Việt cho học sinh tức là trang bị vốn kiến thức cho học sinh để học văn

và học các môn học khác

Phân môn Tập làm văn mang tính tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy học nó còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng việt cho học sinh (về cách dùng từ ngữ, cách đặt câu, cách dùng các biện pháp tu từ: nhân hóa, so sánh, sử dụng các giác quan, ) kiến thức bước đầu về viết văn bản, về đời sống và giáo dục tình cảm

thẩm mỹ Phân môn Tập làm văn ở tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng đặt ra một nhiệm vụ quan trọng Trong các giờ học tập làm văn, học sinh biết làm bài phù hợp với từng thể loại văn, phù hợp với đề bài tạo cho các em sự say mê hứng thú và

để lại một vốn kiến thức đáng kể cho trẻ em Để làm được các bài tập làm văn các

em phải có kiến thức hiểu biết về các vùng miền của đất nước, hiểu được hoạt động sản xuất của các tầng lớp nhân dân lao động, hiểu được các phong tục, tập quán, truyền thống quý báu của ông cha ta Đồng thời phải có vốn từ phong phú, biết cách đặt câu, biết liên kết các câu thành một đoạn văn, biết thể hiện cảm xúc của người viết trong bài văn, biết cảm nhận cái hay, cái đẹp trong bài văn, bài thơ, cuộc sống xung quanh và thể hiện cái đẹp, hình ảnh bằng ngôn ngữ viết,…

Phân môn Tập làm văn có tác dụng mạnh mẽ trong giáo dục tình cảm, tình yêu: Học sinh yêu cái đẹp, rung cảm trước cái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong

xã hội, cái đẹp trong văn chương Phân môn này có thể rèn luyện cho học sinh tư duy trừu tượng và cả tư duy logic Giờ tập làm văn ngoài việc hướng dẫn học sinh viết đoạn văn, viết bài văn, còn giúp các em biết cách sử dụng từ Dùng từ như thế nào để viết được câu văn phù hơp, câu văn hay, câu văn có hình ảnh Các câu văn trong một đoạn văn có sự liên kết với nhau về ý Ngoài ra học sinh còn được rèn luyện óc tưởng tượng, ghi nhớ

Phân môn Tập làm văn không chỉ có nhiệm vụ trên mà còn kết hợp chặt chẽ với chương trình Tiếng việt Qua các bài văn chọn lọc học sinh vừa cảm thụ được cái hay, cái đẹp vừa học được cách sử dụng từ chính xác, cách đặt câu văn gãy gọn, sinh động, có hình ảnh, đúng chính tả

Nhận thức được tầm quan trọng đặc biệt của phân môn Tập làm văn mỗi giáo viên phải nhận thức rõ các phương pháp giảng dạy của mình

Trong quá trình dạy Tập làm văn lớp 4, tôi nhận thấy chất lượng làm tập làm văn của học sinh lớp 4 nói chung và của lớp tôi nói riêng còn yếu Đặc biệt ngày nay xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu đòi hỏi về tri thức con người ngày càng

cao, trong đó việc viết văn bản là vô cùng cần thiết cho mỗi người Muốn thành công không phải tự nhiên mà có được, phải trải qua một quá trình rèn luyện kiên trì ngay từ đầu Để góp phần nâng cao chất lượng viết văn cho học sinh, tôi mạnh dạn chọn đề tài « Kinh nghiệm giúp học sinh học tốt phân môn Tập làm văn ở lớp 4A» để thực hiện

2 Mục đích nghiên cứu:

Ở bậc tiểu học nói chung và lớp 4 nói riêng phân môn Tập làm văn có các yêu cầu là:

- Rèn kĩ năng dùng từ, viết câu văn, viết đoạn văn

- Rèn kĩ năng viết một bài văn hoàn chỉnh

Học phân môn Tập làm văn, việc làm được một bài văn là rất khó

Thật vậy, học sinh có làm được bài văn hay không là nhờ vào sự hiểu bài, nắm được cấu tạo của từng thể loại văn và biết cách dùng từ, đặt câu, có nghĩa là đã hiểu tường tận về cách làm văn Điều đó khẳng định rằng trong tiết dạy Tập làm văn lớp

4, việc luyện rèn kĩ năng viết văn cho học sinh là rất cần thiết Trong giờ học, học sinh viết được một bài văn hoàn chỉnh theo đề bài thì tiết học mới có hiệu quả cao

và mới thể hiện được tầm quan trọng của phân môn

So với lớp học dưới, học sinh lớp 4 có điều kiện và kĩ năng làm văn tốt hơn nhưng chỉ ở mức độ ban đầu (viết một bài văn đơn giản, như: văn viết thư; kể chuyện; miêu tả đồ vật, cây cối, con vật; trao đổi ý kiến với người thân; giới thiệu hoạt động địa phương; điền vào giấy tờ in sẵn) Học sinh được thực hành luyện tập từng bước để có thể đáp ứng nhu cầu cao hơn ở lớp 5 và các lớp trên

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Học sinh lớp 4A, giáo viên dạy lớp 4 Trường Tiểu học Phước Ninh B năm học 2014 - 2015

- Chương trình phân môn Tập làm văn lớp 4

- Kinh nghiệm giúp học sinh học tốt phân môn Tập làm văn ở lớp 4A

4 Phạm vi nghiên cứu :

- Phân môn Tập làm văn lớp 4

- Nghiên cứu ở lớp 4A Trường Tiểu học Phước Ninh B năm học 2014 - 2015

- Nghiên cứu phương pháp dạy tập làm văn cho học sinh

5 Phương pháp nghiên cứu :

- Phương pháp quan sát: Quan sát cách học, cách làm văn của học sinh

- Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cách làm văn của học sinh, cách dạy của đồng nghiệp Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến rèn kĩ năng làm tập làm văn ở lớp 4:

+ Sách giáo khoa, sách giáo viên Tiếng Việt 4; Sách hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng các môn học ở Tiểu học lớp 4, của Nhà xuất bản Giáo dục; Sách hướng dẫn thực hiện điều chỉnh nội dung dạy học các môn học cấp Tiểu học, của nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam; Chương trình Giáo dục Phổ thông cấp Tiểu học, của Nhà xuất bản Giáo dục; Tài liệu bồi dưỡng giáo viên dạy các môn học lớp 4 – tập 1, của Nhà xuất bản Giáo dục; Giáo trình phương pháp dạy học

Tiếng Việt của Nhà xuất bản Đại học sư phạm năm 2006; Các loại sách, báo, …

- Phương pháp đàm thoại: Đàm thoại trực tiếp với học sinh; họp tổ, dự giờ

trao đổi với đồng nghiệp

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm dạy theo cách đang nghiên cứu

- Phương pháp thống kê toán học: Kiểm tra, thống kê, tổng hợp, đối chiếu kết quả thực nghiệm với kết quả ban đầu và đưa ra kết quả thu được

6 Giả thuyết khoa học:

Nếu giáo viên có sự đầu tư thích đáng và chọn được những phương pháp dạy học phù hợp trong các giờ dạy Tập làm văn thì nhất định chất lượng bài tập làm văn của học sinh lớp 4A sẽ ngày càng tốt hơn.

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận của đề tài:

- Trong quá trình dạy học trên lớp, làm thế nào để học sinh viết được một bài văn hoàn chỉnh và hay là một việc làm không mấy dễ dàng Chúng ta là người trực tiếp dạy dỗ các em hàng ngày, giúp các em học, đồng thời cũng là người chịu trách nhiệm về kết quả học tập của các em Vì thế, ngay từ đầu năm học, giáo viên phải rèn cho học sinh cách làm tập làm văn để hình thành thói quen cho các em Bên cạnh việc chịu khó rèn cách viết văn, đòi hỏi các em phải có năng khiếu Ngoài ra, hiểu bài cũng giúp cho các em làm văn tốt Khi thấy các em làm bài chưa tốt, giáo viên có thể dành nhiều thời gian cho các em làm bài Không vì hết thời gian mà giáo viên bỏ qua hoặc thu bài, mặc kệ các em làm được bao nhiêu thì làm Có thể

chấp nhận dạy trễ rồi sau đó dạy bù cho các em Làm như vậy tuy hơi mất thời gian nhưng các em nắm chắc được cách làm, các em làm văn được, từ đó ham thích học phân môn Tập làm văn, yêu phân môn Tập làm văn và cũng có thể trở thành người viết văn hay

- Để thực hiện được điều đó, giáo viên phải bám sát vào các văn bản chỉ đạo của ngành như: Công văn số 640/KH-PGD&ĐT ngày 29 tháng 8 năm 2014 kế hoạch năm học 2014 – 2015 của Phòng Giáo dục và Đào tạo Dương Minh Châu; Công văn số 662/PGD&ĐT-CMTH ngày 06 tháng 9 năm 2014 về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục tiểu học năm học 2014 – 2015 của Phòng Giáo dục và Đào tạo Dương Minh Châu; Công văn số 5842/BGDĐT-VP ngày 01 tháng 9 năm

2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc điều chỉnh nội dung dạy học giáo dục phổ thông; Công văn 642/PGD&ĐT-TH của Phòng Giáo dục và Đào tạo

về việc tổ chức thực hiện chuyên đề “Đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học.”; Công văn 896/BGD&ĐT-GDTH ngày 13 tháng 02 năm 2006 về hướng dẫn điều chỉnh việc dạy và học cho học sinh Tiểu học; Quyết định số 16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình Giáo dục Phổ thông cấp Tiểu học; Công văn số 9832/BGD&ĐT-GDTH ngày 01 tháng 9 năm 2006 về việc hướng dẫn thực hiện chương trình cấp Tiểu học; Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm

2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành quy định đánh giá học sinh Tiểu học; Công văn số 59/PGD&ĐT-CMTH ngày 27 tháng 01 năm 2015

về việc tổng hợp đánh giá và khen thưởng học sinh tiểu học theo Thông tư BGDĐT; Chuẩn kiến thức kĩ năng các môn học bậc Tiểu học ở lớp 4 Tất cả các văn bản trên rất cần thiết và quan trọng, là cơ sở giúp giáo viên có định hướng đúng đắn về chuẩn kiến thức cơ bản tối thiểu của từng môn học, bài học; đồng thời cũng giúp người giáo viên có cơ sở đánh giá học sinh đạt ở mức độ nào mà có kế hoạch dạy học cho phù hợp

30/TT-2 Cơ sở thực tiễn của đề tài:

Từ năm học 2008 – 2009 đến nay tôi được trực tiếp giảng dạy các em học sinh lớp 4, cũng như quá trình quan sát, dự giờ việc dạy và học của các đồng nghiệp và của học sinh trong thời gian trước đây tôi thấy có những nhận xét sau:

Về người dạy học: Giáo viên khá tôn trọng việc đổi mới phương pháp dạy

học: “Thầy thiết kế, trò thi công” lấy học sinh làm trung tâm Giáo viên cố gắng

tìm tòi nghiên cứu để giảng dạy tốt phân môn Tập làm văn Khi dạy riêng từng phần thì giáo viên có quan tâm đến: mở bài trực tiếp hay gián tiếp; thân bài: tả bao quát, tả chi tiết, có sử dụng các biện pháp nghệ thuật nhân hóa hay so sánh; kết bài

mở rộng hay không mở rộng, Nhưng khi học sinh làm một bài văn hoàn chỉnh thì giáo viên chỉ quan tâm đến bài văn có đủ ba phần: mở bài, thân bài, kết bài hay không, có hướng dẫn học sinh cách sử dụng từ, cách đặt câu, sử các giác quan, các biện pháp so sánh, nhân hóa, nhưng chỉ lướt qua Thể hiện rõ nhất là ở tiết trả bài văn viết

Về người học: Đa số học sinh đã viết được mở bài, thân bài, kết bài Số học

sinh còn lại thì không biết viết tới đâu là mở bài, tới đâu là thân bài, tới đâu là kết bài Cả một bài văn chỉ có một đoạn, không có chấm xuống hàng lần nào Thậm chí

cả một bài văn không có dấu chấm, phẩy nào cả

Đa số học sinh đều làm bài văn rất ngắn và chậm so với thời gian quy định của tiết học Ý thì sơ sài; câu văn không hay, câu văn lủng củng, câu văn không rõ ý; dùng từ không hay, lặp lại từ, thường là các từ: và, còn, và viết sai lỗi chính tả

Qua điều tra khảo sát chất lượng của học sinh ngay từ đầu năm học, tôi thấy học sinh làm tập làm văn rất sơ sài, viết hết một ý các em không biết xuống hàng, viết ý nọ lẫn sang ý kia, câu văn lủng củng, sai nhiều lỗi chính tả, nên đạt điểm rất thấp, chỉ có điểm trung bình trở xuống, không có điểm khá, giỏi

Cụ thể tôi điều tra chất lượng làm tập làm văn của học sinh lớp 4A đầu năm học 2014 -2015 này, tính riêng phần Tập làm văn với thanh điểm là 5 điểm, đem nhân với 2 để có được thang điểm là thang điểm 10, như sau:

TSHS Điểm 1-2 Điểm 3-4 Điểm 5-6 Điểm 7-8 Điểm 9-10

TS % TS % TS % TS % TS %

Trước thực trạng đó, tôi đã phân tích và tự đặt ra cho mình câu hỏi: Phải làm gì? Làm như thế nào? Để khắc phục tình trạng đó cần có biện pháp kịp thời để nâng cao chất lượng phân môn Tập làm văn cho các em Nhằm giúp các em có một kĩ năng làm tập làm văn vững vàng, tối thiểu nhất cũng đạt được yêu cầu chuẩn kiến thức, kĩ năng của phân môn Tập làm văn, đồng thời cũng giúp giáo viên và nhà trường đạt chỉ tiêu kế hoạch năm học

Đầu tiên, giáo viên giúp học sinh hiểu được khái niệm, rồi cấu tạo, cách viết các phần: mở bài, thân bài, kết bài và cuối cùng là viết thành một bài văn hoàn chỉnh của từng loại tập làm văn: Viết thư; Kể chuyện; Miêu tả đồ vật, cây cối, con vật; Trao đổi ý kiến với người thân; Luyện tập giới thiệu địa phương; Điền vào giấy

tờ in sẵn

b Quá trình thực hiện giải pháp khoa học:

Để đạt được những yêu cầu trên tôi đã tiến hành các biện pháp rèn tập làm văn cho học sinh như sau:

* Biện pháp 1: Phân loại học sinh

- Sau khi nhận lớp, tôi đã ổn định tổ chức lớp Qua tìm hiểu điều tra để nắm chắc các đối tượng học sinh và lựa chọn, phân loại học sinh theo các đối tượng:

+ Đối tượng 1: Học sinh biết làm tập làm văn và viết hay

+ Đối tượng 2: Học sinh viết được ba phần: mở bài, thân bài, kết bài của bài tập làm văn nhưng chưa hay

+ Đối tượng 3: Học sinh viết không có phần mở bài hoặc không có phần kết bài

+ Đối tượng 4: Học sinh viết không tách ra được phần mở bài, thân bài, kết bài

- Dựa vào đó, tôi đã sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh: Những em làm tập làm văn chưa hoàn thành ngồi cạnh những em làm tập làm văn đã hoàn thành để học tập cách làm văn của bạn và em học tốt kèm chỉ cho bạn học chưa tốt cách làm tập làm văn, tạo thành đôi bạn cùng tiến Tôi tiến hành công việc tiếp theo là giới thiệu chương trình phân môn Tập làm văn để các em nắm được các chủ điểm chính trong từng học kì và cả năm học Đồng thời nêu tầm quan trọng, yêu cầu cơ bản của phân môn Tập làm văn giúp các em hiểu từng chủ điểm Hướng dẫn mỗi em đóng một quyển sổ tay để ghi chép những câu văn hay, những đoạn văn hay để học hỏi và áp dụng vào bài làm văn của mình

* Biện pháp 2: Sự chuẩn bị của học sinh:

- Trước khi học tập làm văn, tôi dặn học sinh đọc trước bài mới ở nhà, tìm hiểu các yêu cầu của từng bài tập, dự kiến các câu trả lời hoặc cách làm bài trong sách giáo khoa (Phần dự kiến trả lời câu hỏi hoặc cách làm bài không nhất thiết phải đúng 100%, nếu đúng thì càng tốt, còn nếu sai cũng không sao – Tôi động viên các em lần sau chuẩn bị bài kĩ hơn Mục đích là tập cho các em biết cách chuẩn bị bài, rồi dần dần hình thành thói quen biết chuẩn bị bài trước khi đến lớp

Đó cũng là tập cho các em biết cách tự học, tự nghiên cứu Nếu các em làm tốt được như vậy là sự thành công của giáo viên đã được một nửa rồi.)

 Tiến hành bài dạy:

- Trước tiên, tôi cho học sinh nắm vững khái niệm và cấu tạo của từng thể loại tập làm văn, sau đó rèn cho học sinh viết đoạn văn ở phần thân bài và cuối cùng rèn cho học sinh viết đoạn mở bài, kết bài rồi ghép lại thành một bài văn hoàn chỉnh.

+ Để làm được điều đó, sau khi học sinh tìm hiểu kiến thức và rút ra khái niệm, cấu tạo của từng thể loại tập làm văn, tôi yêu cầu học sinh phải học thuộc để nhớ và khi làm bài phải thể hiện đủ các phần trong cấu tạo của từng thể loại tập làm văn đó

+ Rèn viết phần thân bài:

Thông thường phần thân bài gồm có hai phần:

 Viết thư:

 Thăm hỏi

 Kể tình hình học tập của bản thân, cuộc sống gia đình,…

 Kể chuyện: Gồm nhiều sự việc nối tiếp nhau theo một trình tự thời gian Mỗi sự việc được viết thành một đoạn

 Miêu tả đồ vật, cây cối, con vật:

Thông thường gồm có 2 phần: Tả bao quát và tả chi tiết (nhưng riêng mỗi loại văn cũng có đôi chút khác nhau, như: Tả đồ vật, có thể tả từ ngoài vào trong hoặc từ trong ra ngoài (trường hợp này ít) Tả cây cối, có thể tả theo từng thời kỳ phát triển của cây hay từng bộ phận của cây, hoặc cũng có thể tả từ xa tới gần, từ gần đến xa Tả con vật, có thể tả hình dáng rồi tới tả hoạt động của con vật hoặc có thể tả hình dáng và hoạt động lồng vào nhau.)

 Trao đổi ý kiến với người thân: thì phải nói làm sao cho người thân của mình đồng tình với ý kiến mình đưa ra, ủng hộ mình

 Luyện tập giới thiệu địa phương: Muốn giới thiệu được địa phương của mình, phải có kiến thức thức hiểu biết về cuộc sống, hoạt động sản xuất của dân địa phương, về những phong tục tập quán,

 Điền vào giấy tờ in sẵn: Đây là loại tập làm văn có mẫu sẵn, chỉ cần hiểu những yêu cầu của văn bản để điền đúng.

+ Rèn viết phần mở bài: Mở bài trực tiếp và mở bài gián tiếp

+ Rèn viết phần kết bài: Kết bài mở rộng và kết bài không mở rộng

Thực hiện những điều ở trên, đòi hỏi người giáo viên phải kiên trì và bền bỉ

vì đây là một công việc rất khó khăn (Đa phần học sinh không thích học Tập làm văn.) Tôi đã tiến hành những biện pháp để giúp học sinh học tốt phân môn Tập làm văn như sau:

 Cung cấp các kiến thức văn học:

Từ ngữ là nhân tố cơ bản để xây dựng câu văn, các câu văn liên kết với nhau

về ý tạo thành đoạn văn, nhiều đoạn văn liên kết tạo thành bài văn Do đó nó có một vị trí và ý nghĩa vô cùng quan trọng Hiểu được từ ngữ, sử dụng đúng, sử dụng hay mới có thể diễn đạt và diễn đạt tốt nội dung, ý kiến của mình, làm cho bài văn phong phú, hấp dẫn người đọc, người nghe Học sinh lớp 4 của tôi vốn từ rất ít ỏi Điều này khiến tôi suy nghĩ rất nhiều, làm thế nào để giúp các em có thể viết văn được hay? Phải bằng mọi cách bổ sung thêm vốn từ cho các em Cách làm nhanh nhất là thông qua phân môn Tập đọc, phân môn Luyện từ và câu Tôi cho các em nêu và tập giải nghĩa tất cả các từ ngữ mà các em chưa hiểu, sau đó tôi yêu cầu các

em ghi vào sổ tay từ ngữ và tập đặt câu cho quen Cùng một từ có thể đặt nhiều câu khác nhau, sau đó thay các từ cùng nghĩa hoặc gần nghĩa vào, tạo ra sự phong phú

về câu Giúp các em đặt câu viết thành một đoạn văn một cách dễ dàng, không sợ

bị lặp lại từ hoặc câu văn và biến những từ ngữ đó thành vốn từ của mình

 Ví dụ:

 Bài: Sầu riêng (Tiếng Việt lớp 4, tập 2, trang 34), tôi yêu cầu các em sau giờ học ghi vào sổ tay bổ sung vào vốn từ của mình các từ ngữ, hình ảnh:

- khẳng khiu, cao vút, thẳng đuột, chiều quằn, chiều lượn

- nhỏ như vảy cá, giống cánh sen con, giống những tổ kiến

- thơm mùi thơm của mít chín, béo cái béo của trứng gà, ngọt cái vị của mật ong già hạn.

 Bài: Con chuồn chuồn nước (Tiếng Việt lớp 4, tập 2, trang 127)

- Từ: lấp lánh, long lanh, bay vọt lên, mênh mông, thung thăng, cao vút

- Đặt câu:

+ Đồng lúa mênh mông

+ Mặt biển mênh mông

+ Cánh đồng bát ngát

+ Biển rộng bao la

Các từ: mênh mông, bát ngát, bao la đều nói về rộng

Vậy qua phân môn Tập đọc học sinh tích lũy được rất nhiều từ ngữ có ít cho phân môn Tập làm văn Ngoài ra cuối mỗi tiết Tập đọc, tôi thường cho học sinh tìm những câu văn hay trong bài, những câu văn mang tính nghệ thuật cao để các

em vận dụng vào bài văn của mình

 Ví dụ:

- Lá xanh um, mát rượi, ngon lành như lá me non

- Lá ban đầu xếp lại, còn e ấp, dần dần xòe ra cho gió đưa đẩy

(Hoa học trò)

- Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi

Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà gianh

Trên con đường viền trắng mép đồi xanh

(Chợ Tết)

 Luyện điền từ, chọn từ:

Cùng với việc tích lũy vốn từ qua phân môn Tập đọc và phân môn Luyện từ

và câu Trong tiết luyện viết đoạn văn, tôi thường cho các em củng cố về từ ngữ qua dạng bài luyện từ

* Điền từ để câu văn giàu hình ảnh:

- Giải mây trắng (đỏ dần) trên đỉnh núi

- Người, ngựa (dập dìu) trong sương núi (tím nhạt).

- Cái đầu (tròn) và hai con mắt (long lanh) như thủy tinh

- Bận làm, bận học như thế mà cánh diều của chú vẫn (bay cao), tiếng sáo vẫn (vi vút) tầng mây

- Cây cao (cao vút)

- Gió thổi (rì rào) trong đám lá

- Những chùm thảo quả đỏ (chon chót)

- Những quả cam (vàng ửng), da (căng mọng) như mời gọi người đến thưởng thức

- Đôi mắt chỉ bằng (hột cườm, đen nhánh hạt huyền), lúc nào cũng (long lanh) đưa đi đưa lại như có nước

Việc chọn từ điền vào câu văn, giáo viên để học sinh làm bài thoải mái, không ép hay áp đặt Sau mỗi lần học sinh chọn từ điền tôi yêu cầu học sinh khác nhận xét xem câu nào hay hơn Các em học chưa tốt môn văn có thế học hỏi được nhiều từ, câu của các bạn học tốt Bài tập này đa dạng và dễ giáo viên khuyến khích học sinh nên làm tốt Với những câu khó giáo viên có thể gợi ý

 Dạy viết câu có kết cấu đơn giản:

Cái tháp cao nào cũng bắt đầu xây từ mặt đất lên Trước khi viết câu văn mang tính nghệ thuật, đòi hỏi các em phải viết được những câu văn đơn giản dựa theo các dạng câu mà các em đã học: Ai làm gì? Ai thế nào? Ai là gì?, câu khiến, câu hỏi, câu cảm, …

Loại câu này không khó, qua các tiết Luyện từ và câu Học sinh xác định các yêu cầu cơ bản và thường xuyên luyện tập để củng cố

 Câu phải có hai bộ phận chính: chủ ngữ, vị ngữ

- Chủ ngữ trả lời câu hỏi: Ai? Cái gì? Con gì?

- Vị ngữ trả lời câu hỏi: Làm gì? Thế nào? Là gì?

Sau khi dạy lý thuyết, tôi cho học sinh luyện viết câu, phân tích tìm chủ ngữ,

vị ngữ, lấy ngay các từ học sinh đã học được trong tiết Tập đọc để đặt câu:

CN VN

Ví dụ: Sau khi học xong bài “Hoa học trò” (Tiếng Việt 4, tập 2)

+ Học sinh cần tích lũy các từ: xanh um, mát rượi, e ấp, đưa đẩy, phơi phới, chói lọi

+ Đặt câu và phân tích:

 Cây bàng/ cao lớn, xanh um tỏa bóng mát khắp cả sân trường

 Sân nhà em/ có hai cây sanh lúc nào cũng tỏa bóng mát rượi

Cứ như vậy, luyện tập nhiều sẽ giúp học sinh có một kiến thức vững chắc về câu

 Dạy viết một vài dạng câu có kết cấu phức tạp:

Nếu một đoạn văn chỉ viết bằng một loại câu đơn thì không hấp dẫn người đọc Bởi vậy, ta cần trang bị những kiến thức nâng cao về câu cho những nhà văn tương lai Một số dạng câu phù hợp với lứa tuổi học sinh là:

Trên sân trường, các bạn học sinh đang nô đùa vui vẻ.

Học sinh rất dễ nhầm lẫn “Trên sân trường” là chủ ngữ nếu chưa tiếp xúc với loại câu này Bởi vậy, tôi cho học sinh đặt câu hỏi:

+ Ai đang nô đùa vui vẻ? (con “các bạn học sinh”, vậy “các bạn học sinh” là chủ ngữ)

+ Các bạn học sinh làm gì? (“đang nô đùa vui vẻ”, vậy “đang nô đùa là vị ngữ” là vị ngữ”)

Vậy “Trên sân trường” là bộ phận gì? Học sinh sẽ rút ra đó là bộ phận phụ nói rõ các bạn đang nô đùa ở đâu

Tương tự như vậy, tôi hướng dẫn học sinh hiểu về các trạng ngữ còn lại để học sinh có thể đặt câu:

Ví dụ: - Buổi sáng hôm nay, mùa đông đột nhiên đến, không báo cho biết

trước

- Vì vắng tiếng cười, vương quốc nọ buồn chán kinh khủng

- Nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh, các trường

đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực

b Câu có nhiều chủ vị:

Tôi hướng dẫn học sinh thay thế nhiều câu thành một câu

Ví dụ: - Cây bầu nói bằng quả

- Cây bí nói bằng quả

Có thể viết gộp lại thành một câu như sau: Cây bầu, cây bí nói bằng quả

Hoặc: - Cây khoai nói bằng củ

- Cây khoai nói bằng rễ

Có thể viết gộp lại thành một câu như sau: Cây khoai nói bằng củ, bằng rễ

Bằng cách này, bài văn sẽ không bị lặp lại từ và bớt đi sự cứng nhắc, khô khan, kể lể Học sinh có thể viết câu văn hay hơn

- Hoa lan, hoa cúc, hoa huệ đua nhau khoe sắc

- Các thầy giáo, cô giáo đã dìu dắt, dạy dỗ chúng em nên người

- Chúng em ca hát, nhảy múa

Sau khi được luyện tập nhiều, học sinh có thói quen kết hợp để diễn đạt Bài văn không rời rạc, khô khan bởi chỉ được viết từ các câu đơn

 Dạy các biện pháp nghệ thuật:

Một bài văn hay là một bài văn có tính nghệ thuật Để đưa nghệ thuật vào trong văn có rất nhiều biện pháp Nhưng đối với học sinh ở lứa tuổi này, chỉ sử dụng hai biện pháp nghệ thuật là so sánh và nhân hóa