Vì vậy muốn các em phát huy những kỹ năng cơ bản cũng như tiếp cận vàcảm thụ được một cách đầy đủ cái đẹp, biến nó thành những giá trị thẩm mỹthực sự cho bản thân thì việc giáo dục thẩm
Trang 1BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI
Tên đề tài: “Rèn kỹ năng vẽ biểu đạt cho học sinh lớp 2 trường Tiểu học Phước Minh A”.
Tác giả: Bùi Thị Thanh Tâm – Nguyễn Hồng Danh
Đơn vị : Trường Tiểu học Phước Minh A
1 Lý do chọn đề tài:
Mỹ thuật là môn học có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện cho học sinhmột tâm hồn thẩm mỹ Vì vậy phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáodục Mỹ thuật phải phù hợp và tạo cơ hội cho học sinh phát huy tính tích cực,chủ động tự giác trong quá trình học tập Đồng thời việc rèn luyện cho các em
kỹ năng vẽ biểu đạt là cần thiết, tạo nhiều điều kiện để các em giao lưu, học hỏi,khám phá và phát triển được kỹ năng quan sát tập trung, khả năng tưởng tượngcủa học sinh, góp phần vào việc giáo dục toàn diện nhân cách học sinh Chính vìthế chúng tôi quyết định chọn đề tài này nhằm giúp học sinh ngày càng tiến bộhơn trong học tập
2 Đối tượng, phương pháp nghiên cứu:
a Đối tượng nghiên cứu:
- Rèn kỹ năng vẽ biểu đạt cho học sinh lớp 2 trường Tiểu học Phước MinhA
b Phương pháp nghiên cứu:
- Nghiên cứu tài liệu
- Kiểm tra, nhận xét sản phẩm học tập của học sinh
3 Đề tài đưa ra giải pháp mới:
- Nắm vững nội dung chương trình
- Xây dựng kế hoạch hoạt động vẽ biểu đạt
- Rèn luyện và phát triển kỹ năng vẽ biểu đạt
- Tổ chức trò chơi hỗ trợ nội dung bài học
4 Phạm vi nghiên cứu:
Trang 2- Hoạt động vẽ biểu đạt của học sinh lớp 2 trường Tiểu học Phước Minh A.
- Thời gian nghiên cứu: từ tuần 5 đến tuần 27 trong năm học 2014 – 2015
5 Hiệu quả áp dụng:
- Học sinh yêu thích hoạt động vẽ biểu đạt không nhìn giấy của môn Mỹthuật Đề tài có thể áp dụng ở các khối lớp trong đơn vị và một số trường bạntrong huyện
Dương Minh Châu, ngày 10 tháng 3 năm 2015
Dự án “SAEPS” hỗ trợ giáo dục Mỹ thuật Tiểu học của Đan Mạch là tập
trung vào tổ chức các quá trình học tập mỹ thuật mà trong đó từng học sinh cóthể khám phá, thể hiện và suy nghĩ về các trải nghiệm, quan điểm, cảm xúc vàkhả năng tưởng tượng của mình
Thật vậy, học sinh tiểu học là lứa tuổi rất hiếu động, hay tìm tòi, khám phá.Các em sẽ tham gia vào các hoạt động do giáo viên thiết kế một cách chủ động,linh hoạt, sáng tạo Học mỹ thuật, học sinh có thể tạo ra những sản phẩm đầutiên của bản thân Chính những sản phẩm này là thành quả lao động có ảnhhưởng lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mỹ và tình cảm thẩm mỹ của họcsinh khi đứng trước cái đẹp Từ đó giúp các em nhận thức hiện thực khách quan
Trang 3trong tự nhiên, trong xã hội biến cái đẹp ấy thành cái chủ quan qua các giácquan thẩm mỹ để các em theo kịp sự phát triển của những nước mạnh có nền
Mỹ thuật lâu đời làm cho các em say mê, hứng thú đón nhận cái đẹp từ bênngoài lẫn bên trong, xây dựng một tương lai thật sự là “Mỹ thuật”
Vì vậy muốn các em phát huy những kỹ năng cơ bản cũng như tiếp cận vàcảm thụ được một cách đầy đủ cái đẹp, biến nó thành những giá trị thẩm mỹthực sự cho bản thân thì việc giáo dục thẩm mỹ nói chung và rèn luyện kỹ năng
vẽ biểu đạt cho học sinh nói riêng cần phải được giải quyết tốt ở bậc tiểu học.Bản thân chúng tôi là giáo viên dạy môn Mỹ thuật Mặc dù nhà trường tạonhiều điều kiện thuận lợi nhưng thực tế tiết dạy mỹ thuật còn nhiều tồn tại Đốivới phương pháp vẽ biểu đạt, đây là hình thức học tập mới nên các em chưaquen nề nếp học tập cũng như kỹ năng vẽ nhanh, vẽ theo quan sát vật mẫukhông nhìn vào giấy, trong quá trình thực hành, các em chưa có kỹ năng vẽđúng phương pháp vẽ biểu đạt, chưa tự tin vẽ Do đó, để phát huy kỹ năng vẽbiểu đạt, năng lực tự nhận thức, trách nhiệm, ý thức độc lập, rèn tính kỷ luật vàtập trung cao độ trong học tập, khả năng tưởng tượng khi vẽ biểu đạt của học
sinh được tốt hơn nên chúng tôi quyết định chọn đề tài “Rèn kỹ năng vẽ biểu đạt cho học sinh lớp 2 trường Tiểu học Phước Minh A”.
2 Mục đích nghiên cứu:
Đề tài được nghiên cứu trải nghiệm trong quá trình rèn kỹ năng vẽ biểu đạtcủa học sinh lớp 2 trường Tiểu học Phước Minh A nhằm đáp ứng yêu cầu đổimới và đề xuất giải pháp nâng cao hứng thú học tập, hình thành kỹ năng vẽ biểuđạt cho học sinh qua đó nâng cao chất lượng dạy học môn Mỹ thuật ở cấp tiểuhọc Đồng thời xây dựng cho học sinh có nề nếp học theo phương pháp mới, có
kỹ năng vẽ biểu đạt ngày càng tiến bộ hơn
3 Đối tượng nghiên cứu:
- Đối tượng: Kỹ năng vẽ biểu đạt cho học sinh lớp 2 trường Tiểu học PhướcMinh A
Trang 44 Phạm vi nghiên cứu:
- Hoạt động vẽ biểu đạt của học sinh lớp 2 trường Tiểu học Phước Minh A
- Thời gian nghiên cứu: từ tuần 5 đến tuần 27 trong năm học 2014 – 2015
5 Phương pháp nghiên cứu:
*Để thực hiện đề tài này chúng tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Nghiên cứu tài liệu: Tìm hiểu và lựa chọn ra các phương pháp dạy học phùhợp với trình độ và tâm lý của học sinh, nhằm giúp các em nắm bắt được bài vàlàm bài có sáng tạo, có thẩm mỹ
- Phương pháp điều tra, kiểm tra, đối chiếu: Khảo sát học sinh ngay từ đầunăm học về năng lực vẽ của học sinh, kỹ năng vẽ biểu đạt của các em nhằmkiểm tra thực trạng việc dạy và học của học sinh lớp 2 Đồng thời khảo sát đượcnăng khiếu thẩm mỹ của học sinh thông qua các hoạt động thực hành trên lớp
- Dự giờ: Tích cực dự giờ các bạn đồng nghiệp để thu thập thông tin, kiếnthức, phương pháp, hình thức dạy, vận dụng vào tiết dạy, đồng thời nắm bắt tìnhhình học tập của học sinh, năng lực tiếp thu kiến thức của các em
- Phương pháp quan sát: Thực hiện quan sát trong quá trình học tập tronglớp, ngoài giờ học tập, đặc biệt theo dõi trong những tiết vẽ biểu đạt của họcsinh nhằm đánh giá thực trạng, tìm hiểu nguyên nhân, giải pháp nhằm nâng caohiệu quả của việc dạy học theo phương pháp vẽ biểu đạt
- Phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp: So sánh đối chiếu kết quả tiếpthu của học sinh thông qua sản phẩm thực hành của các em
6 Giả thuyết khoa học:
Nếu áp dụng thành công đề tài: “Rèn kỹ năng vẽ biểu đạt cho học sinh lớp 2trường Tiểu học Phước Minh A” thì sẽ nâng cao chất lượng dạy và học môn Mỹthuật
Trang 5II NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận:
1.1 Các văn bản chỉ đạo của Trung ương, ngành, địa phương:
- Căn cứ vào Nghị quyết đổi mới chương trình Giáo dục phổ thông (ban hànhtại kỳ họp Quốc hội khóa IX, số 40/2000/QH)
- Chương tình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học ban hành kèm theo Quyếtđịnh số 16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 05 tháng 5 năm 2006
- Căn cứ Thông tư số 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 của
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định đánh giá học sinh tiểuhọc
- Căn cứ công văn số 9832/BGD&ĐT ngày 01 tháng 9 năm 2011 về việchướng dẫn thực hiện chương trình các môn học từ 1, 2, 3, 4, 5
1.2 Các quan niệm khác về giáo dục:
- Đáp ứng nhu cầu của xã hội cả về kinh tế, chính trị, văn hóa, an ninh, quốcphòng Những năm vừa qua Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến sự pháttriển ngày càng cao của con người cả về đức dục, trí dục và thể dục thì mỹ dụccũng không ngừng được phát triển và dần có vai trò quan trọng trong đời sống
Trang 6của mỗi con người, nhất là thế hệ trẻ, mà đối tượng nghiên cứu ở đây là học sinhtiểu học.
- Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, cónhiệm vụ xây dựng và phát triển tình cảm đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và thể chấtcủa trẻ em nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển toàn diện nhân cáchcon người Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa
- Định hướng chung của phương pháp dạy Mĩ thuật là dạy trên cơ sở tổ chức
và hướng dẫn các hoạt động học tập tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh
Cụ thể là giáo viên phải tổ chức, hướng dẫn cho học sinh hoạt động dưới sự trợgiúp đúng mức của sách giáo khoa Mĩ thuật và đồ dùng dạy học để mỗi học sinh(hoặc nhóm học sinh) tự phát hiện và chiếm lĩnh nội dung học tập rồi thực hànhvận dụng các nội dung đó theo năng lực cá nhân của học sinh
- Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là nhằm phát huytính tích cực học tập của học sinh, người giáo viên cần thường xuyên trau dồikiến thức về nhiều mặt, biết phối hợp nhiều phương pháp tích cực trong tiết dạy
để học sinh tự lĩnh hội tri thức mới…
2 Cơ sở thực tiễn:
2.1 Thực tiễn vấn đề nghiên cứu:
Ngay từ đầu năm học 2014-2015, chúng tôi đã thực hiện cuộc thăm dò đốivới giáo viên và học sinh lớp 2 trường Tiểu học Phước Minh A với tổng số họcsinh 159/74 nữ, trình độ các em tiếp thu không đồng đều, chúng tôi nhận thấy:
- Về phía giáo viên:
+ Do đây là phương pháp dạy học mới nên giáo viên chưa có nhiều kinhnghiệm trong quá trình tổ chức hoạt động
+ Kỹ năng vận dụng phương pháp vẽ biểu đạt của giáo viên vào quátrình dạy học chưa nhuần nhuyễn nên chưa tạo hứng thú học tập cho học sinh
- Về phía học sinh:
Trang 7+ Học sinh có đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập, phương tiện thiết bị dạyhọc cơ bản đảm bảo cho hoạt dộng của thầy và trò Song bên cạnh đó vẫn còntồn tại không ít hạn chế gây khó khăn cho dạy học mỹ thuật:
Học sinh chưa quen với nề nếp học tập, chưa thích ứng với phươngpháp dạy học mới
Học sinh chưa có kỹ năng vẽ nhanh, vẽ theo quan sát mà khôngnhìn giấy Đặc biệt, đối với học sinh không có năng khiếu thì môn mỹ thuật thậtkhó khăn và nhàm chán cho nên các em thiếu tập trung, không thích vẽ bài hoặc
vẽ để đối phó
Học sinh chưa ý thức được việc học tập, còn xem nhẹ môn mỹthuật so với các môn học khác, các em chưa được gia đình quan tâm nhiều đếnmôn Mỹ thuật vì chưa hiểu tầm quan trọng của Mỹ thuật đối với đời sống conngười
Đời sống kinh tế còn khó khăn, các em chưa có điều kiện thamquan, tiếp cận với môi trường bên ngoài…nên sự cảm nhận mọi vật xung quanhcuộc sống các em nói chung và cảm nhận về hình ảnh tranh vẽ còn hạn chế.Kết quả khảo sát trước khi áp dụng đề tài:
2.2 Sự cần thiết của đề tài:
Từ những thực tiễn trên mà chúng tôi trăn trở, băn khoăn và tự nhủ mìnhquyết tâm tìm tòi, suy nghĩ, mạnh dạn đưa ra biện pháp rèn kỹ năng vẽ biểu đạt,hướng dẫn học sinh trường Tiểu học Phước Minh A học tốt hoạt động giáo dục
Trang 8Mỹ thuật nói chung và hoạt động vẽ biểu đạt nói riêng để các em hoàn thiệnnhững kỹ năng đã có và vận dụng tốt ở các năm học tiếp theo.
Vì vậy, chúng tôi nhận thấy rằng cần phải có những biện pháp cụ thể thiếtthực để phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của học sinh khi vẽ biểu đạt gópphần nâng cao chất lượng giờ học Mỹ thuật nói riêng cũng như trong các mônhọc khác
Thông qua giáo dục Mỹ thuật tạo diều kiện cho học sinh khám phá khả năngbiểu đạt bằng nhiều phương tiện khác nhau và thưởng thức niềm vui sáng tạo.Trong đó, học sinh ứng dụng ngôn ngữ mỹ thuật để diễn đạt sự trải nghiệm vàthái độ của bản thân khi thể hiện các nội dung biểu đạt độc lập của riêng mình Hiện nay đổi mới dạy học tập trung nhiều vào việc tổ chức các hoạt độnghọc tập cho học sinh Ngoài việc dạy kiến thức và kỹ năng cho học sinh, nhiệm
vụ của giáo viên còn phải dạy cho các em phương pháp tự học thông qua cáchoạt động học tập
Như vậy, từ cơ sở nghiên cứu lý luận và cơ sở thực tiễn, chúng tôi thấy việcgiảng dạy chưa đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh Vấn đề đặt ra là làm thếnào để đạt hiệu quả khi tổ chức hoạt động giáo dục Mỹ thuật Trước tiên cần có
sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình; bản thân chúng tôi phải đưa
Trang 9ra cho mình phương pháp hữu hiệu nhất nhằm giúp học sinh có những kỹ năng
cơ bản khi tham gia các hoạt động, đặc biệt với hoạt động vẽ biểu đạt các emcần có những kỹ năng phân biệt giữa hình ảnh quan sát và hình ảnh tiêu biểu,trải nghiệm và nắm được giá trị của việc vẽ không nhìn vào giấy, hoàn thànhsản phẩm theo đúng yêu cầu, phát huy tính tích cực, sự tự tin và tư duy sáng tạocủa mỗi học sinh
3.1.1 Đối với Ban giám hiệu:
Đây là phương pháp dạy học mới, để đạt hiệu quả khi tổ chức hoạt độnggiáo dục Mỹ thuật thì Ban giám hiệu cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với tổchuyên môn, giáo viên bộ môn Mỹ thuật nhằm đưa ra giải pháp phát triển cácnăng lực học tập, khả năng sáng tạo và kỹ năng sống ở mỗi học sinh
3.1.2 Đối với giáo viên:
- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên sử dụng các phương pháp chưa thực
sự phù hợp với từng đối tượng học sinh Lên lớp chỉ chú trọng truyền thụ hếtkhối lượng kiến thức trong sách giáo khoa cũng như trình bày kiến thức củamình thông qua phương pháp giảng giải, học sinh chỉ tập trung vào việc ghi nhớluyện tập và làm theo một cách đơn lẻ Vì vậy, giáo viên chỉ tập trung vào việcdạy rập khuôn theo chương trình, sách giáo khoa ít chú ý đến sự tiếp thu của họcsinh Chỉ quan tâm tới sản phẩm cuối cùng để đánh giá mức độ hiểu và kỹ năngcủa học sinh Do đó, chất lượng chưa cao, chưa khơi gợi năng khiếu thẩm mỹ,năng lực quan sát vẽ nhanh, tính tích cực tự giác của học sinh
- Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, phương pháptrực quan vào tiết dạy học còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu củahọc sinh
3.1.3 Đối với học sinh:
- Các em chưa có ý thức học tập cao, chưa tự giác quan sát, thu thập thôngtin chuẩn bị cho nội dung chủ đề của hoạt động cũng như chưa tích cực tham giahoạt động
Trang 10- Trong quá trình học tập, các em còn rụt rè, thụ động nên khả năng bộc lộbản thân yếu, tư duy chậm….
- Các em chưa quen với phương pháp vẽ theo quan sát không nhìn giấy nênchưa tự tin vẽ thể hiện cảm xúc của mình
3.2 Giải pháp minh chứng vấn đề được giải quyết:
* Đối với Ban giám hiệu:
- Chỉ đạo cho tổ chuyên môn nghiên cứu nắm chắc nội dung chương trìnhmôn Mỹ thuật theo phương pháp mới
- Nhắc nhở tổ chuyên môn sinh hoạt nội dung họp tổ phải có chất lượng vớimôn Mỹ thuật nói chung và vẽ biểu đạt nói riêng nhằm phát huy tính sáng tạocủa mỗi giáo viên góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
- Tổ chức cho giáo viên dự giờ theo cụm chuyên môn ở các trường tronghuyện để trao đổi học tập kinh nghiệm với tinh thần đổi mới phương pháp dạyhọc Mỹ thuật theo Đan Mạch cùng với kinh nghiệm thực tế giảng dạy môn Mỹthuật nhất là hoạt động vẽ biểu đạt
- Tạo diều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất phục vụ cho môn học Mỹ thuật
* Đối với giáo viên:
Việc vận dụng các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cựcchủ động học tập của học sinh nhằm không ngừng nâng cao chất lượng học tập
và hiệu quả giờ dạy Đối với học sinh tiểu học, hoạt động vẽ biểu đạt phát triểnkhả năng làm việc tập trung, rèn luyện và phát triển kỹ năng vẽ, kỹ năng giaotiếp, tạo điều kiện cho học sinh học hỏi lẫn nhau, phát huy tính tích cực
Mục tiêu của dự án “Hỗ trợ Giáo dục Mỹ thuật Tiểu học” là truyền cảmhứng cho giáo viên Tiểu học để khuyến khích họ kết hợp các kỹ năng mỹ thuậtvới các phương pháp dạy học mới Thông qua mục tiêu, chúng tôi xác định cácnhiệm vụ của mình để thực hiện dự án đạt hiệu quả:
- Xác định các phương pháp dạy và học lấy học sinh làm trung tâm
Trang 11- Xây dựng các quy trình vẽ biểu đạt: vẽ chân dung biểu đạt và vẽ đồ vậttheo cách vẽ biểu đạt.
- Xác định các cách tiếp cận và nâng cao kỹ năng, kiến thức về khônggian – hình ảnh
- Không ngừng sưu tầm các tài liệu, nghiên cứu kỹ nội dung, phươngpháp tổ chức hoạt động giáo dục Mỹ thuật phù hợp
3.2.1 Nắm vững nội dung chương trình:
Để hoạt động dạy học đạt hiệu quả, chúng tôi luôn chuẩn bị kỹ mọi mặt:tăng cường tham khảo tài liệu, nắm vững mục tiêu nội dung chủ đề hoạt động,đảm bảo kiến thức, phương pháp phù hợp, bắt đầu chủ đề sao cho hấp dẫn, tạohứng thú tích cực, nhận xét định kỳ và liên tục hỗ trợ học sinh kịp thời nắm kiếnthức, kỹ năng cần đạt Đối với hoạt động giáo dục Mỹ thuật thì đồ dùng trựcquan không thể thiếu (vật mẫu, tranh ảnh minh họa…) vì lứa tuổi các em tranh,ảnh, vật thật có tác dụng rất lớn đến thị giác và trí nhớ Do đó, cần phải có đồdùng trực quan và sử dụng đúng lúc
Ví dụ: Chủ đề “Đồ vật thân quen” thì chúng tôi cần chuẩn bị thật kỹ vật
mẫu để minh họa cho tiết dạy sinh động
Ngoài ra, chúng tôi cố gắng phân tích kỹ nội dung các chủ đề trong toàn bộchương trình Mỹ thuật Trước khi lên lớp chúng tôi nghiên cứu kỹ nội dung củachủ đề, tìm hiểu sự liên quan giữa hoạt động trước và hoạt động sau, sau đó xácđịnh được mục tiêu cụ thể của từng chủ đề, từng hoạt động để đề ra mức độ yêucầu cho học sinh Nghiên cứu nội dung chủ đề còn giúp cho chúng tôi tìm đượcnhững tư liệu cần thiết cho bài giảng
Dự án SAEPS đã xây dựng và giới thiệu các kỹ thuật như sau:
- Vẽ cùng nhau: từ quan sát đến sáng tác câu chuyện
- Vẽ biểu đạt: giới thiệu vẽ biểu đạt
- Vẽ theo nhạc: khuyến khích trí tưởng tượng
- Tạo hình từ vật tìm được: khuyến khích khả năng tạo hình
Trang 12- Nặn hoặc uốn tạo dáng.
- Xây dựng cốt truyện
Đọc tài liệu, chúng tôi tham khảo và phát triển thêm, hoàn toàn không saochép máy móc vào giảng dạy Mỹ thuật nên chúng tôi cũng cố gắng điều chỉnhcho phù hợp với điều kiện riêng của các lớp dạy bằng cách đưa ra các câu hỏisau:
- Chúng tôi muốn giới thiệu và sử dụng các kỹ thuật nào?
- Xung quanh chúng tôi có loại chất liệu nào tự nhiên sẵn có?
- Chúng tôi nên sử dụng bao nhiêu kỹ thuật và loại chất liệu nào trongmột tiết dạy Mỹ thuật? Tại sao?
- Chúng tôi nên tập trung vào những khía cạnh nào? (Đường nét, hìnhdạng, màu sắc, tỷ lệ, ánh sáng, ….)
Từ đó, chúng tôi suy nghĩ về các mục tiêu và kết quả của từng phần trên cơ
sở hiểu rõ chương trình giảng dạy và các lý thuyết sư phạm để có thể tạo ra giờdạy có ý nghĩa và phù hợp cho học sinh
Chính vì thế, giáo viên cần phân tích kỹ các bước tiến hành một chủ đề,một hoạt động gồm những nội dung nào? thể hiện chủ đề gì? quy trình như thếnào? Cũng như phải có sự kết hợp với đồ dùng minh họa, bài vẽ của học sinhnăm trước, tranh vẽ của họa sĩ để học sinh tham khảo, phân tích thấy được mức
độ thể hiện của từng chủ đề
3.2.2 Xây dựng kế hoạch hoạt động vẽ biểu đạt:
*Thiết kế kế hoạch dạy học:
Để thiết kế một chủ đề phù hợp với trình độ học sinh, tình hình học tập củalớp và nhằm phát triển cả năm năng lực: Trải nghiệm, Kỹ năng và kiến thức,Biểu đạt, Phân tích và giải thích, Giao tiếp và đánh giá; chúng tôi luôn chú ý:
- Mục tiêu bài học: Đảm bảo theo chuẩn kiến thức kỹ năng của chươngtrình Mỹ thuật Tiểu học hiện hành, tuy nhiên được thiết kế thành hoạt động Mỹthuật
Trang 13- Nội dung: các bài tập được liên kết với nhau theo một tiến trình, sao chokết thúc hoạt động của bài tập này là điểm khởi đầu sáng tạo của bài tập tiếptheo.
- Điều kiện tiên quyết: tạo điều kiện để học sinh học qua nhiều kênhnhằm kích thích tất cả các giác quan (xúc giác, thị giác, thính giác) của học sinh;chú ý đến phong cách học tập của từng học sinh
- Môi trường học tập: thoải mái, thú vị hỗ trợ cho quá trình dạy và học
- Quá trình học tập: kết hợp của ba hình thức: vẽ theo trí nhớ, vẽ quatưởng tượng hay vẽ bằng quan sát
- Đánh giá
Đồng thời, chúng tôi còn quan tâm đến hình thức khởi đầu mỗi hoạt độngmỗi tiết học để thu hút học sinh tập trung tâm trí vào lớp học và tạo cảm hứng,
sự thích thú cho học sinh tham gia khám phá trải nghiệm
Ví dụ: Với chủ đề: “Em và những người thân yêu” chúng tôi lập kế hoạch
dạy học như sau: (Phụ lục I)
3.2.3 Rèn luyện và phát triển kỹ năng vẽ biểu dạt:
Dạy Mỹ thuật phải phát triển ở trẻ những năng lực quan sát, so sánh, đốichiếu, phân tích, tổng hợp, suy nghĩ độc lập sáng tạo trong học tập, để các emtìm ra được cái mới, cái đẹp và cảm thụ được nó
Mục tiêu của dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm” là tôn trọng nhu cầutiềm năng của học sinh, chuẩn bị cho học sinh sớm thích ứng với đời sống xãhội, hòa nhập và phát triển cộng đồng Mỹ thuật là cách tạo ra cái đẹp, tùy thuộcvào khả năng tư duy, sáng tạo, thị hiếu thẩm mỹ và cảm thụ của người tạo nên
nó và phương pháp dạy học Mỹ thuật ở phổ thông là dạy học sinh sáng tạo racái đẹp theo khả năng, ý thích của mình, chứ không áp đặt, rập khuôn sao chéptheo một công thức chung nào đó Điều đó cho ta thấy, muốn phát triển kỹ năng
vẽ, khả năng sáng tạo của học sinh thì thực hành phải chiếm hơn 2/3 thời giancủa tiết học Bởi thế, khi giảng dạy Mỹ thuật, chúng tôi luôn chú ý đến việc rèn
Trang 14kỹ năng cho các em Riêng với hoạt động vẽ biểu đạt, các em phải có sự quansát tập trung cao độ, đồng thời cần có tính độc lập, sáng tạo.
Bản thân chúng tôi luôn nhận thấy sự khó khăn của các em khi thể hiện cácyêu cầu của hoạt động vẽ biểu đạt Do đó, chúng tôi thường xuyên chú ý đếnviệc hình thành cho học sinh kỹ năng quan sát, xây dựng niềm tin và giải quyếtmâu thuẫn khi tham gia hoạt động vẽ biểu đạt
Sau khi đã xác định nội dung, kỹ thuật tổ chức hoạt động phù hợp, chúngtôi đề ra hình thức, phương pháp, phân chia hoạt động và thời gian hợp lý
Hoạt động vẽ biểu được tiến hành theo các quy trình sau:
* Hoạt động 1: Quan sát và vẽ không nhìn giấy
- Hoạt động này phát triển khả năng làm việc tập trung và có thể làmviệc theo cặp đôi hoặc cá nhân
- Trước khi tiến hành vẽ, chúng tôi yêu cầu mỗi học sinh có 3 tờ giấy
A4, viết tên của mình bên trái và đánh số thứ tự 1, 2, 3 bên phải
- Học sinh vẽ trong khoảng 10 – 15 phút và phải giữ im lặng trong suốtquá trình vẽ
- Chú ý: quan sát đường nét trên khuôn mặt, vật mẫu một cách chậm rãi,mắt nhìn từ từ theo các đường nét trên khuôn mặt, vật mẫu Mắt quan sát tớiđâu, tay cầm bút vẽ trên giấy theo các bộ phận mắt quan sát được
- Trong suốt quá trình vẽ học sinh không nhìn vào giấy, không nhấc bútkhỏi giấy (Phụ lục II)
- Chúng tôi có thể hỏi học sinh một số câu hỏi để giúp các em tập trungquan sát các đường nét trên khuôn mặt, vật mẫu
- Ví dụ: Chủ đề “Em và những người thân yêu” vận dụng quy trình Mỹ
thuật vẽ chân dung biểu đạt thì chúng tôi đặt câu hỏi cho học sinh như sau:
+ Em quan sát thấy khuôn mặt gần giống với hình gì? (Tròn, vuông,quả,…?)
Trang 15+ Em nhận thấy hình dáng mái tóc trên đầu như thế nào? Các nét đóbắt đầu từ đâu và đi theo hướng nào?
+ Cổ ở dưới khuôn mặt to hay nhỏ, dài hay ngắn?
+ Cổ và vai, ngực được kết nối như thế nào?
- Điều quan trọng là chúng tôi phải duy trì được không khí tập trungthực sự trong suốt thời gian hoạt động này Nên dùng giọng nhỏ và chậm đểnhấn mạnh sự yên tĩnh Nhắc nhở những học sinh có dấu hiệu tranh thủ nhìnvào hình vẽ (vi phạm quy định trong hoạt động này)
* Hoạt động 2: Thảo luận về các đường nét biểu cảm
- Khi hoàn thành vẽ theo quan sát và không nhìn vào giấy, các em sắpxếp tất cả các bức vẽ theo thứ tự 1, 2, 3 theo chiều dọc rồi trưng bày trên bảnghoặc trên tường (Phụ lục III)
- Lúc này, cả lớp đã hoàn thành bài vẽ nét Chúng tôi yêu cầu các emcùng nhau xem tranh, thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm vẽ tranh qua hoạt động
“vẽ không nhìn giấy” hoặc vẽ cách điệu (Phụ lục III) Chúng tôi đặt câu hỏi đểhọc sinh suy ngẫm và chia sẻ ý kiến:
+ Chúng ta vừa làm gì? Các em có thích bài tập này không? Tại sao?+ Các em vẽ có giống mẫu không?
+ Em nhận thấy trạng thái tình cảm nào trong các bức tranh?
+ Những bức tranh này có giá trị gì?
+ Bức tranh nào vẽ chi tiết nhất? Hiệu quả của những chi tiết này làgì?
+ Có ai “gian lận” trong quá trình vẽ không? Làm thế nào em nhận rađiều đó?
+ Chúng ta đã được hình thành kỹ năng nào?
- Thông qua hoạt động này chúng tôi sẽ phát triển được khả năng gợi nhớ
và thể hiện được những hình ảnh quan sát được của học sinh, giúp học sinhnhận biết được các bức vẽ “tả thực” và “biểu cảm”, học sinh hiểu được giá trị và
Trang 16ưu điểm của phương pháp vẽ tranh này Từ đó, học sinh sẽ thuyết trình được vềgiá trị của bức tranh; nắm được về các đường nét và hiệu quả của chúng trongthể hiện trạng thái biểu cảm; hiểu, giải thích và sử dụng được các ngôn ngữ hộihọa biểu cảm; đánh giá và phê bình được các bức tranh theo mục tiêu của hoạtđộng này đưa ra.
* Hoạt động 3: Thể hiện tranh biểu đạt bằng màu sắc:
- Để giúp học sinh chọn được màu sắc, hình thức và nội dung đạt chấtlượng, chúng tôi cần đi quanh lớp và đặt câu hỏi cho từng học sinh Chúng tôikhông áp đặt hay làm hộ học sinh mà chỉ đặt câu hỏi để gợi ý và hướng dẫn họcsinh (Phụ lục III)
- Ví dụ: chủ đề “Em và những người thân quen” chúng tôi đặt câu hỏi
để gợi ý học sinh như sau:
+ Em muốn thể hiện điều gì và em thể hiện nội dung đó như thế nàotrong bức tranh chân dung này?
+ Tại sao em sử dụng màu đó ở khuôn mặt, trang phục?
+ Nhân vật trong bức tranh thể hiện trạng thái tình cảm gì? Biểu hiện ởđiểm nào?
- Đối với chủ đề “Đồ vật thân quen” chúng tôi đặt câu hỏi gợi ý nhưsau:
+ Trong bức tranh vẽ đồ vật trong gia đình “vẽ không nhìn giấy” củamình, em muốn thêm hay bỏ chi tiết nào? Lý do?
+ Bức tranh em vẽ có biểu cảm hay không? Nó có theo phong cáchbiểu đạt hay không?
- Trong quá trình học sinh vẽ tranh, chúng tôi có thể dừng lại ít phút vàtrao đổi với các em về các bức tranh để học sinh suy nghĩ về hình thức và nộidung của bức tranh Chúng tôi có thể cho học sinh nghĩ giải lao vài phút và cùngxem tranh để thảo luận về màu sắc, bố cục, nội dung Từ đó, học sinh cùng chia
sẻ kinh nghiệm và cảm hứng sáng tạo
Trang 17- Ngoài ra, chúng tôi còn giới thiệu thêm về các tác phẩm của họa sĩquốc tế và trong nước để học sinh có thể hình dung “hoạt động vẽ biểu đạt” nhưthế nào? (Phụ lục IV).
* Hoạt động 4: Góp ý, thảo luận và trưng bày tranh
- Điều kiện vật chất cho môn Mỹ thuật rất khác nhau giữa các trườngTiểu học Tuy nhiên, giáo viên ở các trường đã có những cách khác nhau để giớithiệu các tác phẩm của học sinh, chúng tôi yêu cầu học sinh đính tranh trên bảngbằng nam châm hoặc dùng keo dán lên tường
- Chúng tôi và học sinh phải liên tục thảo luận về ý nghĩa và mục đíchcủa hoạt động cũng như cách thực hiện Giai đoạn này tập trung vào việc đánhgiá các sản phẩm và phản ánh quy trình thực hiện Khi hoàn thành một tiết học,học sinh và chúng tôi phải cùng nhau đánh giá chất lượng của những gì đã làm
+ Chúng ta muốn tìm hiểu và học thêm về cái gì?
- Chúng tôi chú ý lựa chọn những tiêu chí và mục tiêu đánh giá hợp lývới tất cả biểu đạt khác nhau Đối với học sinh không có năng khiếu, chúng tôikhông đưa ra yêu cầu cao mà chỉ động viên, kích thích sự tích cực của mỗi cánhân, không ảnh hưởng tâm lý học tập của các em
Trang 18- Việc nhận xét quá trình làm việc của lớp cũng không nên qua loa, đạikhái Càng đưa ra nhận định cụ thể càng giúp học sinh tích lũy nhiều kinhnghiệm cho những lần sau.
- Thông qua hoạt động này, chúng tôi khuyến khích học sinh phân tích
và suy nghĩ về các yếu tố nghệ thuật mà các em lựa chọn; giúp học sinh pháttriển khả năng vẽ tranh qua hội thoại; nâng cao hiểu biết và khả năng phân tích,đánh giá của học sinh về việc trưng bày sản phẩm Học sinh có khả năng đánhgiá tranh theo mục tiêu đã đề ra; giải thích được về những lập luận và lựa chọncủa bản thân; trưng bày tác phẩm theo cách riêng và có chủ đích
3.2.4 Tổ chức trò chơi hỗ trợ nội dung bài học:
Môn Mỹ thuật là môn học nghệ thuật Vì vậy, cần được tổ chức hoạt độngsao cho giờ học nhẹ nhàng, thoải mái mang tính nghệ thuật và phát huy tính tíchcực sáng tạo của học sinh thông qua trò chơi Trò chơi không những tạo hứngthú kích thích các em hoạt động mà còn giúp cho các em phát triển trí nhớ,tưởng tượng, sáng tạo của mình
Trò chơi trong giờ học mang lại niềm say mê cho các em hào hứng khi xemkết quả bài vẽ của nhóm mình và nhóm các bạn Các em cũng sẽ sung sướng, tựhào khi bức tranh của mình được các bạn ưa thích và giới thiệu cho tất cả mọingười xem Thông qua việc chọn tranh và giới thiệu tranh dần dần hình thành ởcác em khả năng cảm thụ thẩm mỹ
Trò chơi học tập là trò chơi có nội dung tri thức gắn với hoạt động của họcsinh, gắn với nội dung bài học Thông qua trò chơi giúp các em biết vận dụnglinh hoạt những kiến thức đã học vào cuộc sống, sinh hoạt hằng ngày; tạo chocác em tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát hơn, sáng tạo hơn nhằm thích nghi vớimọi tình huống xảy ra trong học tập cũng như trong cuộc sống hằng ngày
Để giúp học sinh hiểu nội dung chủ đề, trước khi thực hành vẽ, chúng tôidành 5 – 10 phút để tổ chức cho học sinh tham gia một số trò chơi