Đặc biệt trong đó môn Toán có vị trí quan trọng nó giúp học sinh Tiểu họcphát triển tư duy, trí tuệ cần thiết trong cuộc sống nhất là khi giải toán hình họclớp 5 giúp học sinh biết cách
Trang 1MỤC LỤC
Trang
I Tóm tắt đề tài 2
II Giới thiêu 4
1 Tìm hiểu thực trạng 4
2 Giải pháp thay thế 4
3 Một số nghiên cứu gần đây 5
4 Vấn đề nghiên cứu 5
5 Giả thuyết nghiên cứu 5
III Phương pháp 6
1 Khách thể nghiên cứu 6
2 Thiết kế nghiên cứu 6
3 Quy trình nghiên cứu 7
3.1 Chuẩn bị của giáo viên 7
3.2 Tiến hành dạy thực nghiệm 7
4 Đo lường và thu thập dữ liệu 8
4.1 Sử dụng công cụ đo thang đo 8
4.2 Tiến hành kiểm tra và chấm bài 8
4.3 Kiểm chứng độ giá trị nội dung 8
4.4 Kiểm chứng độ tin cậy 8
IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả 9
1 Trình bày kết quả 9
2 Phân tích dữ liệu 9
3 Bàn luận 10
V Kết luận và khuyến nghị 11
1 Kết luận 11
2 Khuyến nghị 11
Tài liệu tham khảo 12
VI Phụ lục 13
Phụ lục 1: Kế hoạch dạy học 13
Phụ lục 2: Đề, thang điểm kiểm tra trước và sau tác động 18
Phụ lục 3: Bảng điểm 22
I TÓM TẮT ĐỀ TÀI
Trang 2Bậc Tiểu học là bậc học đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách củahọc sinh Đây là bậc học cung cấp những tri thức ban đầu về tự nhiên, xã hộitrang bị cho học sinh các phương pháp và kỹ năng ban đầu về hoạt động nhậnthức Đặc biệt trong đó môn Toán có vị trí quan trọng nó giúp học sinh Tiểu họcphát triển tư duy, trí tuệ cần thiết trong cuộc sống nhất là khi giải toán hình họclớp 5 giúp học sinh biết cách vận dụng lý thuyết vào thực hành.
Qua thực tế giảng dạy lớp 5 nhiều năm, chúng tôi nhận thấy khi giải toánhình học trường hợp đơn giản vận dụng trực tiếp các công thức tính diện tích thìcác em thực hiện tốt Nhưng với trường hợp phức tạp, việc vận dụng công thứckết hợp với các bài toán trung gian hoặc các yêu cầu khác thì có rất nhiều em kỹnăng giải toán còn yếu Trong đó nhiều em chưa nắm vững phương pháp giải,chưa biết vận dụng lý thuyết đã học vào thực hành để trình bày bài giải Do đókhi gặp bài toán hình học dạng này các em không biết phải làm gì và làm nhưthế nào?
Vì vậy giáo viên cần coi trọng khâu tổ chức xây dựng nề nếp học tập,nghiên cứu chuẩn bị bài, phân tích đề bài, cách trình bày lời giải cho bàitoán, cũng như chú ý về phương pháp giải toán chứ không phải giải toán chohọc sinh
Dạy học sinh giải toán hình học là tổ chức các hoạt động tư duy để học sinh
tự khám phá ra các yêu cầu của bài toán, giáo viên hướng dẫn, gợi ý học sinhnêu vấn đề để kích thích các em suy nghĩ đúng hướng trước những yêu cầu của
đề bài toán, biết vận dụng hợp lí những kiến thức đã học để tìm mối liên hệ giữađiều cho biết và điều cần tìm của bài toán, từ đó tìm được cách giải tối ưu nhất.Trong các phương pháp giải bài toán hình học thì phương pháp phân tích làgiúp học sinh dễ hiểu, có kỹ năng trình bày chặt chẽ và hiệu quả
Từ những lý do nêu trên chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “Nâng cao kết quả học tập môn toán lớp 5A trường Tiểu học Ninh Hưng thông qua phương pháp phân tích khi giải bài toán tính diện tích trong chương hình học” Với mong muốn giúp các em giải tốt các bài tập trong chương hình học
dạng tính diện tích, nhằm nâng cao chất lượng môn toán
Trang 3Đề tài này được tiến hành nghiên cứu trên hai nhóm đối tượng tương đương(về học lực và hạnh kiểm, độ tuổi, dân tộc) ở hai lớp 5A và lớp 5B trường Tiểuhọc Ninh Hưng Lớp 5A là lớp thực nghiệm, lớp 5B là lớp đối chứng).
Lớp thực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế ở các tiết 86, 87, 91, 92,
93, 96, 97, 99, 101, 102 ,105, 107, 108, 109. Lớp đối chứng dạy bình thườngtrong cùng thời gian và phạm vi trên Kết quả cho thấy tác động đã có ảnhhưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh Lớp thực nghiệm đạt kết quả họctập cao hơn so với lớp đối chứng Điểm kiểm tra sau tác động của lớp thựcnghiệm có giá trị trung bình là 8,13 Điểm kiểm tra sau tác động của lớp đối
chứng là 6,69 kết quả kiểm chứng T-test cho thấy p = 0,0001< 0,05 thể hiện sự
khác biệt lớn hơn giữa điểm trung bình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.Điều đó chứng tỏ việc sử dụng phương pháp phân tích trong hướng dẫn học sinhgiải toán hình học đã nâng cao kết quả học tập cho học sinh rõ rệt
Trang 4II GIỚI THIỆU
Trong chương trình môn toán lớp 5 thì chương hình học dạng tính diện tích
là gây không ít khó khăn cho học sinh Để giúp học sinh có được phương phápgiải bài toán hình học, trước hết giáo viên cần phải có phương pháp hướng dẫnhọc sinh hiểu thấu đáo và biết phân tích kỹ đề toán trước khi giải Trên cơ sở
đó, giáo viên tìm cách giúp đỡ các em vận dụng những kiến thức đã học để vậndụng vào cách trình bày lời giải bài toán một cách hoàn chỉnh Trong cácphương pháp giải toán chúng tôi thấy việc giải một bài toán hình học bằngphương pháp "Phân tích" là phương pháp giúp học sinh dễ hiểu, có kỹ năng giảitoán có hệ thống và hiệu quả nhất
1 Tìm hiểu hiện trạng.
Qua thực tế giảng dạy, dự giờ thăm lớp ở các đồng nghiệp và theo dõi quátrình học tập của học sinh chúng tôi nhận thấy:
+ Đối với giáo viên: Do sợ mất nhiều thời gian, nên giáo viên chưa chú
trọng đến phương pháp phân tích kỹ đề toán trước khi giải, thường bằng lòngkhi tìm ra một cách giải nào đó, chưa hướng dẫn học sinh tìm ra nhiều cách giảikhác hay hơn, ngắn gọn hơn, kết quả là các em biết làm bài nhưng chưa hiểu sâusắc về bài mình vừa làm
+ Đối với học sinh: Chúng tôi nhận thấy các em chưa có phương pháp
học tập đúng, các em học chưa chắc chắn những điều cần ghi nhớ như quy tắc,công thức tính diện tích, các hình đã học Các em không đọc kỹ đề bài chưa biếtsuy nghĩ, phân tích đề bài cho biết gì, hỏi gì, không vận dụng được kiến thứcvào giải bài tập có liên quan về hình học Dẫn đến thực hiện giải toán không đạtkết quả cao
2 Giải pháp thay thế.
Phân tích là phương pháp dùng lập luận để đi từ vấn đề cần tìm tới vấn đề
đã cho trong bài toán Trong quá trình thực hiện phương pháp này học sinh phảitrả lời được các câu hỏi: Bài toán cho chúng ta biết điều gì? Bài toán yêu cầuchúng ta tìm gì? Nên tìm điều gì trước trong bài toán? Đây là dạng toán gì?
Trang 5Phương pháp phân tích luôn có tác động gợi mở, tác động mạnh đến tưduy của học sinh (năng lực phân tích-tổng hợp) Từ đó giúp các em hệ thống vànhớ được các kiến thức liên quan đã học trước đó Trong quá trình giải toán các
em vừa tìm lời giải, đáp số vừa có dịp ôn lại kiến thức mình đã học Do đó khidựa vào phương pháp phân tích học sinh sẽ hiểu bài và trình bày bài toán chặtchẽ hơn
Tóm lại thông qua phương pháp phân tích giúp học sinh giải toán dạngtính diện tích sẽ nâng cao được kết quả học tập môn toán
3 Một số nghiên cứu gần đây có liên quan đến đề tài.
Sáng kiến kinh nghiệm: "Nâng cao kết quả học tập môn toán lớp 5 thôngqua phương pháp tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng" của cô Phạm Thị Mỹ Hạnh, LýNhựt Hằng Trường Tiểu học Ninh Hưng
4 Vấn đề nghiên cứu.
Việc áp dụng phương pháp phân tích hướng dẫn học sinh giải toánchương hình học dạng tính diện tích có nâng cao kết quả học tập môn toán củahọc sinh lớp 5 không?
5 Giả thuyết nghiên cứu.
Có Sử dụng phương pháp phân tích trong dạy học sẽ làm nâng cao kếtquả học tập môn toán ở chương hình học dạng tính diện tích cho học sinh lớp 5trường Tiểu học Ninh Hưng
Trang 6
+ Cô Phạm Thị Mỹ Hạnh dạy toán lớp 5B lớp đối chứng.
- Học sinh: Nghiên cứu được tiến hành trên hai lớp 5 Trường Tiểu học
Ninh Hưng, lớp 5A (gồm 32 em – là nhóm thực nghiệm) và lớp 5B (gồm 32 em
- là lớp đối chứng vì các nhóm đối tượng này tương đồng về trình độ (kết quảnăm học 2013 – 2014) với số lượng, chất lượng học tập tương đương nhau vàcùng là dân tộc Kinh, kết quả cụ thể như sau:
Bảng 1: Bảng tương quan giữa hai nhóm:
Các
thông tin
Sốlượng
Dân tộc
- Về thái độ học tập: Tất cả các em ở hai lớp đều tích cực và tự giác
- Về thành tích học tập: Hai lớp tương đương về điểm số
2 Thiết kế nghiên cứu:
Cho học sinh của hai lớp 5A và 5B làm bài kiểm tra trước tác động rồichọn hai nhóm đối tượng tương đương - Nhóm học sinh lớp 5A là nhóm thựcnghiệm, nhóm học sinh lớp 5B là lớp đối chứng Tôi dùng phương pháp kiểmchứng T- test độc lập để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình củahai nhóm trước khi tác động kết quả
Bảng 2: Bảng kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương trước tác động.
Lớp 5A (thực nghiệm) Lớp 5B (đối chứng)
Trang 7Điểm trung bình 6,17 6,06
Kiểm chứng T-Test độc lập P P = 0,76 > 0,05
Do p = 0,76 > 0,05 từ đó kết luận điểm số trung bình của hai nhóm thực
nghiệm và đối chứng tác động là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tươngđương
Bảng 3: Bảng thiết kế nghiên cứu kiểm tra trước tác động và sau tác động đối với các nhóm tương đương.
Thực nghiệm
Dạy học có sử dụng phương pháp phân tích 8,13Đối chứng
Dạy học không có sử dụngphương pháp phân tích 6,69
Ở thiết kế này tôi sử dụng phép kiểm chứng T-test độc lập
3 Quy trình nghiên cứu.
3.1 Chuẩn bị của giáo viên:
Thiết kế bài dạy có sử dụng phương pháp phân tích đối với nhóm thựcnghiệm lớp 5A
Thiết kế bài dạy không có sử dụng phương pháp phân tích đối với nhómđối chứng lớp 5B
3.2 Tiến hành dạy thực nghiệm:
Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhàtrường và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan, cụ thể:
Bảng 4: Thời gian thực hiện
Trang 84 Đo lường và thu thập dữ liệu.
4.1 Sử dụng công cụ đo, thang đo: Bài kiểm tra viết của học sinh.
Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra thời gian 40 phút, thực hiện đểkiểm tra chung cho học sinh hai lớp
Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi học xong bài có sử dụngphương pháp phân tích 40 phút, thực hiện để kiểm tra chung cho học sinh hailớp
4.2 Tiến hành kiểm tra và chấm bài:
Ra đề kiểm tra: Đề kiểm tra và đáp án có lấy ý kiến đóng góp của giáoviên cùng khối để bổ sung, chỉnh sửa cho phù hợp với trình độ của học sinh lớpthực nghiệm và lớp đối chứng (nội dung kiểm tra trình bày ở phần phụ lục)
Tổ chức kiểm tra hai lớp cùng một thời điểm, cùng đề Sau đó tiến hànhchấm bài theo đáp án đã được xây dựng
4.3 Kiểm chứng độ giá trị nội dung:
Kiểm chứng độ giá trị nội dung của các bài kiểm tra bằng cách giáo viêntrực tiếp dạy chấm bài hai lớp thực nghiệm (lớp 5A) và lớp đối chứng (lớp 5B)
Nhận xét của giáo viên để kiểm chứng độ giá trị nội dung của dữ liệu:
+ Về nội dung đề bài: Phù hợp với trình độ của học sinh lớp thực nghiệm
và lớp đối chứng Các câu hỏi có phản ánh các vấn đề nghiên cứu của đề tài
+ Về kết quả: Lớp thực nghiệm có điểm trung bình là 8,13 lớp đối chứng
có điểm trung bình là 6,69 thấp hơn lớp thực nghiệm là 1,44 Điều đó chứng tỏ
lớp thực nghiệm có sử dụng phương pháp phân tích trong dạy học có kết quảcao hơn
Trang 94.4 Kiểm chứng độ tin cậy:
Bài kiểm tra trước và sau tác động do chúng tôi tự thiết kế Chúng tôi tiếnhành kiểm chứng độ tin cậy bằng công thức Spearman-Brown kết quả như sau:
Trước tác động: Nhóm ĐC là r SB = 0,79 > 0,7; nhóm TN là r SB = 0,73 > 0,7 là dữ liệu đáng tin cậy.
Sau tác động: Nhóm ĐC là rSB = 0,76 > 0,7; nhóm TN là rSB = 0,75 > 0,7
là dữ liệu đáng tin cậy
IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ.
1 Trình bày kết quả:
Thực nghiệm (Lớp 5A)
Đối chứng (Lớp 5B)
Thực nghiệm (Lớp 5A)
Đối chứng (Lớp 5B)
Trang 10Với kết quả P 1 = 0,76 > 0,05 chứng tỏ sự chênh lệch điểm số trung bình
cộng trước tác động của hai nhóm thực nghiệm và đối chứng là không có ýnghĩa nên có khả năng xảy ra ngẫu nhiên Hai nhóm được coi là tương đương
* Phân tích dữ liệu và kết quả sau tác động:
Với kết quả P 2 = 0,0001 < 0,05 chứng tỏ sự chênh lệch giữa điểm trung
bình nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng là rất có ý nghĩa, tức là chênh lệchkết quả ĐTB nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên
mà do kết quả của tác động
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn
55 , 1
69 , 6 13 , 8
* Biểu đồ so sánh kết quả điểm trung bình giữa hai lớp trước và sau tác động:
Trang 113 Bàn luận:
Kết quả bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm có điểm số trungbình là 8,13, kết quả bài kiểm tra sau tác động của nhóm đối chứng có điểmtrung bình là 6,69 Độ chênh lệch điểm số giữa hai nhóm là 1,44 Điều đó chothấy điểm trung bình của hai lớp đối chứng và thực nghiệm đã có sự khác biệt rõrệt, lớp được tác động có điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng
Chênh lệch giá trị trung bình của hai bài kiểm tra là SMD = 0,93 Điều
này chứng tỏ mức độ ảnh hưởng của tác động là lớn
Phép kiểm chứng T-test điểm trung bình sau tác động của hai lớp là p = 0.0001 < 0.05 Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung bình của hai
nhóm không phải là do ngẫu nhiên mà do tác động
Tác động là do có ý nghĩa lớn đối với tất cả các đối tượng học sinh yếu,trung bình, khá Số học sinh yếu giảm nhiều, số học sinh khá tăng đáng kể Đặcbiệt các em biết trình bày một bài toán rõ ràng
* Hạn chế:
Sử dụng phương pháp phân tích đòi hỏi học sinh phải tư duy cao Để giúphọc sinh làm quen và rèn luyện kỹ năng giải toán bằng phương pháp phân tíchtốt, giáo viên cần kiên trì rèn cho học sinh thói quen đọc kỹ đề, phân tích đề toán
1
Trang 12xác định yếu tố đã biết, yếu tố cần tìm, công thức áp dụng, quy tắc số học có liênquan, các bước tiến hành giải để trình bày bài toán không mất thời gian.
V KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1 Kết luận.
Việc sử dụng phương pháp phân tích vào dạy học trong chương hình họclớp 5, dạng tính diện tích ở trường Tiểu học Ninh Hưng đã nâng cao kết quả họctập phân môn hình học của học sinh một cách rõ rệt Điều quan trọng trước hết
là giáo viên luôn quan tâm kết quả học tập kiên trì giúp các em nắm vững cáccông thức tính chu vi, diện tích, của hình đã học, các quy tắc cơ bản của cácphép tính số học và có kỹ năng vận dụng chúng thành thạo
Với mỗi bài toán cụ thể cần xác định rõ các yếu tố đã biết, yếu tố cần tìm,công thức áp dụng, các quy tắc số học liên quan, các bước tiến hành giải,…
Học sinh có phương pháp học tập chủ động tích cực, phương pháp suynghĩ có căn cứ, các em tự giác trong học tập Đặc biệt học sinh biết phân tích đềbài và biết sử dụng kiến thức đã học trình bày một bài toán hình học rõ ràng đầy
đủ Từ đó học sinh tự tin hơn trong học tập, tích lũy những hiểu biết cần thiếtcho cuộc sống và học tập của các em
Trong quá trình quản lý, Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng đã có những chỉđạo tích cực về chuyên môn nhằm nâng cao nghiệp vụ tay nghề giáo viên như tổchức dạy chuyên đề, thường xuyên dự giờ thăm lớp giúp đỡ giáo viên và họcsinh để có biện pháp uốn nắn kịp thời
2 Khuyến nghị.
Đối với cấp lãnh đạo: cần quan tâm nhân rộng giải pháp này
Đối với giáo viên: thường xuyên vận dụng phương pháp này trong giải
toán hình học dạng tính diện tích
Từ kết quả của đề tài chúng tôi mạnh dạn chia sẻ với các bạn đồngnghiệp, rất mong sự quan tâm và hưởng ứng của các bạn đồng nghiệp
Chà Là, ngày 10 tháng 3 năm 2015
Trang 13Người thực hiện
Nguyễn Thị Khuông
Trần Việt Phi
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Tài liệu Nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng của Bộ Giáo dục
và Đào tạo-Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội.
2 Tài liệu tập huấn “Bài giảng phương pháp nghiên cứu sư phạm ứngdụng"
3 Sách “Toán lớp 5, Bài tập toán 5” của Nhà xuất bản Giáo dục
4 Sách giáo viên lớp 5 Nhà xuất bản Giáo dục
5 Mạng Internet
1
Trang 141.1 Kiến thức: Củng cố kỹ năng tính diện tích hình tam giác vuông,
hình thang và giải toán liên quan đến diện tích
1.2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng nhận biết cách tính diện tích hình tam giác
vuông, diện tích hình thang Bước đầu tập suy luận và rèn kỹ năng tính toán
1.3 Thái độ: Giáo dục học sinh tính chính xác khi tính diện tích hình
tam giác, hình thang
