Bài tập lớn cơ sở văn hóa: Khai thác giá trị lịch sử, văn hóa của di tích và lễ hội chùa Long Đọi Sơn ở tỉnh Hà Nam

Hà Nam là một tỉnh mới thành lập được 19 năm nhưng có thể nói đây là mảnh đất địa linh nhân kiệt vì trước đó mảnh đất và con người nơi đây đã có lịch sử lâu đời, có bề dày truyền thống văn hiến. Với những điều kiện địa lýnhân văn thuận lợi, ngay từ thời dựng nước và giữ nước, Hà Nam là mảnh đất sớm được khai phá. Trải qua chiều dài lịch sử, tiền nhân đã để lại cho Hà Nam nhiều di sản văn hóa vật thể và phi vật thể vô cùng quý giá: Trống đồng Ngọc Lũ dấu ấn thời kỳ phát triển rực rỡ nhất của nền văn hóa Đông Sơn thuở các Vua Hùng dựng nước; cuốn sách đồng Bắc Lý một trong 4 cuốn sách còn nguyên vẹn nhất, nội dung phong phú nhất của cả nước, tấm bia Sùng Thiện Diên Linh một trong những tấm bia quý còn lại của triều đình nhà Lý, có giá trị về lịch sử của đất nước, bia có kích thước khá lớn; tấm bia Đại Trị” thời Trần duy nhất ở Hà Nam.

kỳ phát triển rực rỡ nhất của nền văn hóa Đông Sơn - thuở các Vua Hùng dựng nước; cuốn sách đồng Bắc Lý- một trong 4 cuốn sách còn nguyên vẹn nhất, nội dung phong phú nhất của cả nước, tấm bia "Sùng Thiện Diên Linh"- một trong những tấm bia quý còn lại của triều đình nhà Lý, có giá trị về lịch sử của đất nước,bia có kích thước khá lớn; tấm bia "Đại Trị”- thời Trần duy nhất ở Hà Nam

Hà Nam là một trong những cái nôi của nền nghệ thuật truyền thống đang được kế thừa và phát huy như các chiếu chèo sân đình tiêu biểu: Chiếu chèo làng Ngò, chiếu chèo làng Thọ Chương, chiếu chèo làng Trương, chiếu chèo Xuân Khê(Lý Nhân), chiếu chèo Đồng Hóa (Kim Bảng), chiếu chèo Châu Giang (Duy Tiên), hát tuồng Bạch Thượng (Duy Tiên), An Thái (Bình Lục) Bên cạnh đó Hà Nam còn có vốn dân ca mang đậm những nét riêng như: Hát dậm Quyển Sơn - Kim Bảng, múa hát Lải Lèn - Lý Nhân, Dân ca giao duyên vùng ngã ba sông Móng … Trong tương lai Hà Nam sẽ là tỉnh công nghiệp, là điểm giao lưu giữa các tỉnh trong khu vực đồng bằng sông Hồng và cả nước, trên địa bàn sẽ xuất hiệnnhiều khu công nghiệp lớn, nhiều khu trung tâm thương mại, dịch vụ, nhiều trung tâm đào tạo nguồn lao động, khu đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao cho khu vực và cả nước

Hà Nam cũng là quê hương của những làng nghề thủ công truyền thống, hiện

có hơn 30 làng nghề đang tồn tại và phát triển mạnh như: nghề dệt, nghề thêu, trồng dâu nuôi tằm, nghề làm trống, nghề thủ công mỹ nghệ, nghề chế biến nông sản, thực phẩm, nghề nuôi cá giống, nghề sản xuất vật liệu xây dựng, nghề mộc cổtruyền… Trong đó có nhiều làng nghề nổi tiếng như: Lụa Nha Xá, mây giang đan

- Ngọc Động, sừng mỹ nghệ Đô Hai, thêu ren An Hòa, Hòa Ngãi, giũa cưa Đại Phu- An Đổ, mộc Cao Đà, gốm Đanh Xá, trống Đọi Tam…

Hà Nam còn là một trong những tỉnh có nhiều di tích lịch sử văn hóa, gồm

đủ các loại hình, phân bố rộng khắp trên toàn địa bàn Nhiều di tích có kiến trúc quy mô, nghệ thuật chạm khắc độc đáo: đền Trần Thương- dấu tích một kho lương thời Trần, đình Văn Xá, đình An Hòa, đình Chảy, đình Vị Hạ, đình Ngò…

Và một trong những di tích lâu đời, đặc biệt và hấp dẫn nhất của vùng đất Hà Nam

là di tích Chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn được biết đến như một biểu tượng của Hà Nam (núi Đọi sông Châu), một danh thắng trấn Sơn Nam xưa và là nơi lưu giữ những già trị văn hóa, lịch sử to lớn Trải qua gần một nghìn năm với bao thăng trầm của lịch sử, chùa Long Đọi Sơn (xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam) vẫn được biết tới

là một danh thắng nổi tiếng, là trung tâm Phật giáo của trấn Sơn Nam xưa Chùa cótên chữ là Diên Linh tự, do vua Lý Thánh Tông và Vương Phi Ỷ Lan chủ trì xây dựng năm 1054 Đến đời Lý Nhân Tông, nhà vua này tiếp tục xây dựng phát triển

và xây tháp Sùng Thiện Diên Linh (từ năm 1118 đến năm 1121) Qua nhiều thời đại và nhiều biến cố lịch sử, ngôi chùa nhiều lần được trùng tu tôn tạo nhưng vẫn giữ được nét cổ kính… Nó đã đi vào tiềm thức người dân nơi đây như một niềm tựhào về lịch sử văn hoá của mảnh đất quê hương Đây không chỉ là nơi để cho mọi người về đây hành hương lễ phật, nơi các con nhang đệ tử tìm về chốn tùng lâm đất tổ, trung tâm phật giáo xưa kia mà còn là nơi để du khách có thể tham quan

vãng cảnh chùa, tìm hiểu di tích, lịch sử, chiêm ngưỡng ngôi chùa bề thế hay để thưởng thức vẻ đẹp sơn thủy hữu tình của thiên nhiên hòa quyện nơi đây Đứng ở chùa Long Đọi Sơn, du khách có thể nhìn thấy cả một vùng đồng bằng trù phú bao

la, với dòng sông Châu uốn khúc như một dải lụa ôm lấy cánh đồng phì nhiêu Những thửa ruộng dưới chân núi Đọi gắn liến với sự kiện lịch sử vua Lê Đại Hành cùng văn võ bá quan lần đầu tiên cày ruộng ở Đọi Sơn vào mùa xuân năm 987 để khuyến khích mở mang nông trang

Khi nhắc đến lịch sử và văn hóa của một vùng đất, ta không thể không nhắc tới những lễ hội truyền thống Lễ hội là một trong những hiện tượng sinh hoạt vănhóa cổ truyền tiêu biểu của nhiều dân tộc người ở nước ta cũng như tên thế giới

Nó là “tấm gương” phản chiếu khá trung thực đời sống văn hóa của mỗi dân tộc

Lễ hội ra đời, tồn tại và gắn với quá trình phát triển của nhiều tộc người nói chung và làng xà người Việt nói riêng, nó phản ánh nhiều giá trị trong đời sống kinh tế-xã hội, văn hóa của cộng đồng Một trong những giá trị tiêu biểu của lễ hội các làng xã người Việt là giá trị văn hóa và liên kết cộng đồng qua tôn giáo, tín ngưỡng Chính giá trị ấy là một trong những nguyên nhân quan trọng làm cho lễ hội có sức sống lâu bền, tồn tại với lịch sử của các cộng đồng làng xã cho đến hôm nay Mỗi vùng quê Việt Nam đều nằm trong dòng chảy văn hóa thống nhất nhưng

nó vẫn mang nét riêng biệt, đặc trưng của con người nơi đó tạo nên một bức tranh văn hóa lễ hội Việt Nam phong phú và đa dạng

Hà Nam cũng là quê hương của nhiều lễ hội truyền thống, đậm đà bản sắc dântộc, toàn tỉnh có hơn 100 lễ hội, trong đó có những lễ hội vùng được tổ chức quy

mô theo đúng quy trình và nghi thức của lễ hội truyền thống, các nghi thức tế lễ, rước, trò chơi dân gian, sinh hoạt nghệ thuật dân gian được tổ chức long trọng, sinhđộng, tăng cường tính cộng đồng, cộng cảm của làng xã như: lễ hội đền Trần Thương-Lý Nhân, lễ hội đền Lảnh Giang (Duy Tiên), lễ hội đền Trúc-Ngũ Động

Sơn (Kim Bảng), lễ hội vật võ Liễu Đôi, lễ hội đình Vũ Cố (Thanh Liêm), lễ hội đình Công Đồng (Bình Lục)…Một trong những lễ hội tiểu biểu, đặc sắc nhất của vùng đất Hà Nam là lễ hội chùa Long Đọi Sơn - một trung tâm hội tụ văn hóa truyền thống của cư dân vùng này.

Lễ hội chùa Long Đọi Sơn hay còn gọi là lễ hội chùa Đọi ngoài là ngày giỗ của vị cao tăng đắc đạo nợi đây (Hòa thượng Thích Chiếu Thường) còn là nơi tưởng niệm những người có công với đất nước, có công xây dựng ngôi chùa như

Lý Thường Kiệt, Lý Nhân Tông, Nguyên Phi Ỷ Lan, mẫu Liễu Hạnh… Đây vừa

là nơi thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc ta vừa là môi trường giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ

Lễ hội chùa Đọi như một sự hội tụ văn hóa đặc trưng của Hà Nam – vùng chiêm trũng quanh năm ngập úng Lễ hội nơi đây không duy yếu tố tâm linh, là dịp

để con người gửi gắm bao ước mơ khát vọng về một cuộc sống bình an và hạnh phúc mà còn là cách ứng xử của con người với tự nhiên và xã hội Trong điều kiện hoàn cảnh đó họ phải đoàn kết nhau chống lại thiên tai và địch họa Từ đó tinh thầnđoàn kết trở thành sức mạnh giúp con người nơi đây chiến đấu và chiến thắng Tìm

về chùa Đọi và lễ hội chùa Đọi là chúng ta tìm đến chìa khoá để giải mã phần nào

đó con người và truyền thống văn hoá nơi đây

Xuất phát từ những lý do trên, em đã chọn “khai thác giá trị lịch sử, văn hóa của di tích và lễ hội chùa Long Đọi Sơn ở tỉnh Hà Nam” làm đề tài nghiên

cứu cho bài tập lớn môn Cơ sở văn hóa Việt Nam.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Quần thể di tích và lễ hội chùa Long Đọi Sơn là một thắng cảnh đẹp và là một

lễ hội lớn trong vùng Do vậy từ lâu nó đã được nhiều người biết đến

Trong sách Đại Việt sử kí toàn thư – bộ chính sử thời phong kiến có chép về

sự tích vua Lê Đại Hành cày ruộng tịch điền dưới chân núi Đọi, sách Đại Nam

thống nhất chí có nói đến ngày, tháng xây dựng ngôi chùa và ngọn bảo tháp Sùng

Thiện Diên Linh cao 13 tầng, những nhân vật quan trọng trong quá trình xây dựng chúng Đặc biệt hiện nay tại chùa còn lưu giữ một tấm bia đá lớn trong đó có bài

ăn bia của của Binh bộ viên ngoại lang Nguyễn Công Bật soạn vào năm 1121 theo lệnh của vua Lý Nhân Tông nhân ngày khánh thành cây bảo tháp Tấm bia cho ta biết rất nhiều về lịch sử , danh thắng và vị thế của chùa Đọi, kiến trúc chùa Đọi, về

cây bảo tháp và về vua Lý Nhân Tông, Năm 1992, Bảo tàng tổng hợp Hà Nam

Ninh đã có hồ sơ về di tích này.

Từ ngày Hà Nam tái lập tỉnh (1997) núi Đọi sông Châu được chọn là biểu tượng văn hóa của Hà Nam, đã có một số công trình nghiên cứu về di tích Đọi Sơn

như: Danh Thắng chùa Đọi, Truyện dân gian trấn Sơn Nam xưa của tác giả Lương Hiền, Lịch sử chùa Đọi của Duy Phương đã giới thiệu về lịch Sử chùa Đọi, danh thắng Long Đọi Sơn và những truyền thuyết quanh nó Gần đây trong Những phát

hiện mới của khảo cổ học thì chùa Đọi được nhắc đến như một địa danh có bề dày

lịch sử và là nơi lưu giữ nhiều di vật cổ quý giá Bên cạnh đó còn có nhiều bài viết

nghiên cứu sưu tầm của các tác giả đăng trên Tạp chí Sông Châu: GS Trần Quốc Vượng có bài: Địa linh nhân kiệt Hà Nam, Núi Đọi–sông Châu-biểu tượng của Hà

Nam quê tôi (số 19-1/2000); Chùa Đọi Sơn của Trần Đăng Ngọc (số 1-1997); Hà Nam ngũ sắc của Lương Hiền, Kí ức Sông Châu của Phương Thuỷ ( số 1-1997) và

một số bài viết khác Ngoài ra, trên Website của Hà Nam cũng có trang giới thiệu

về di tích chùa Đọi…

Tuy nhiên các nhà nghiên cứu đi trước mới đề cập và đề cao danh thắng, di tích cũng như bề dày lịch sử của chùa Long Đọi Sơn Như vậy, nó mới chỉ là một mặt của giá trị văn hoá tổng thể nơi đây Mảng nghiên cứu về lễ hội chùa Long Đọi

Sơn vẫn còn bỏ trống Lễ hội chùa Đọi là một hoạt động mang đậm bản sắc văn hoá của người dân nơi đây trong ứng xử với tự nhiên và xã hội, nó là chìa khoá để giải mã văn hoá truyền thống của vùng

3 Mục đích nghiên cứu

Trải qua bao đời, hiện nay di tích chùa Long Đọi Sơn vẫn đang được nhà nước cũng như người dân nơi đây gìn giữ, bảo tồn để nó vẫn giữ được những giá trị văn hóa và lịch sử quý giá Vì thế mà ngôi chùa đang ngày càng trở nên nổi tiếng và thu hút nhiều khách du lịch đến thăm quan từ khắp nơi trên đất nước Cùng với đó là sự phát triển mạnh mẽ của lễ hội chùa Đọi cả về quy mô lẫn giá trị văn hóa Lễ hội đang được người dân địa phương cũng như du khách mọi nơi hưởng ứng mạnh mẽ bởi nó có giá trị to lớn về mặt tinh thần

Nghiên cứu về chùa Đọi và lễ hội chùa Đọi em nhằm mục đích góp phần khắchoạ toàn cảnh về đời sống vật chất cũng như đời sống văn hoá tinh thần của người dân nơi đây Đó chính là động lực to lớn, là sức mạnh tinh thần của nhân dân Đọi Sơn trong công cuộc xây dựng đất nước Đồng thời Đọi Sơn còn là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng, một trung tâm tôn giáo của trấn Sơn Nam xưa Nghiên cứu về

di tích và lễ hội chùa Đọi như một biểu tượng tiêu biểu nhất của văn hoá nơi đây, góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá truyền thống tốt đẹp của lễ hội vùng này đang bị biến đổi mạnh mẽ trong đời sống xã hội hiện đại Đồng thời qua đó phát huy giá trịvăn hoá và thắng cảnh của khu di tích lịch sử nổi tiếng này nhằm phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân trong vùng và hoạt động du lịch của địa phương

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài lấy di tích chùa Long Đọi Sơn và lễ hội chùa Long Đọi Sơn ở xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam làm đối tượng nghiên cứu

4.2 Phạm vi nghiên cứu

4.2.1 Thời gian nghiên cứu

Bài luận tiếp cận nghiên cứu những giá trị văn hóa, lịch sử của di tích và lễ hội chùa Đọi từ năm 1997 cho đến nay, trên cơ sở đó tìm ra các giá trị truyền thốngtrong quá khứ để khẳng định các giá trị vốn có của nó

4.2.2 Không gian nghiên cứu

Bài luận lấy quần thể di tích chùa Long Đọi Sơn và lễ hội chùa Long Đọi Sơn tại xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam để khảo sát nghiên cứu

5 Phương Pháp nghiên cứu

Để thực hiện việc nghiên cứu đề tài này em sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu như: khảo sát thực địa, điều tra hồi cố, quan sát trực tiếp, phân tích tổng hợp và hệ thống hóa các tư liệu liên quan của các tài liệu tham khảo, so sánh

và đối chiếu với các tài liệu điền giã thu thập được trong quá trình nghiên cứu.Ngoài việc tham khảo những công trình nghiên cứu khoa học về chùa Đọi và

di tích chùa Đọi như đã nêu trên, em đã đặc biệt sử dụng nguồn tài liệu thu thập được trong quá trình đi điền dã thực địa hai ngày tại xã Đọi Sơn như nguồn tài liệu quan trọng chủ yếuvà may mắn cho em vì đã được tham dự lễ hội chùa Đọi tổ chứcvào 19,20,21 tháng 3 âm lịch vừa qua Do vậy em sẽ cố gắng hết sức để tái hiện lạimột cách sinh động và đầy đủ nhất về lễ hội chùa Đọi đồng thời nêu bật văn hoá truyền thống cũng như sự biến đổi của lễ hội chùa Đọi trong đời sống xã hội hiện đại

6 Bố cục

Bài luận gồm có những phần chính sau:

- Mở đầu

- Nội dung:

Chương 1: Đọi Sơn và di tích chùa Đọi

Chương 2 : Lễ hội chùa Đọi

Chương 3: Lễ hội chùa Đọi trong đời sống của cư dân trong vùng

- Kết luận

- Tài liệu tham khảo

- Phụ lục

- Mục lục

II NỘI DUNG CHƯƠNG 1: DI TÍCH CHÙA LONG ĐỌI SƠN

1 Vị thế ngôi chùa Long Đọi Sơn

Chùa Long Đọi Sơn có tên chữ là Diên Linh Tự, là một ngôi chùa tọa lạcngay trên đỉnh núi Long Đọi, thuộc địa phận hành chính thôn Đọi Nhất xã ĐọiSơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, cách thành phố Phủ Lý khoảng 8km Núi Đọigồm 3 quả núi cao gần 80m nổi giữa đồng bằng trù phú Nhìn từ phía Bắc núi tựadáng rồng phục, nhìn từ phía Tây hai ngọn núi hai bên nhô ra như hai chiếc tayngai, ngọn ở giữa lùi lại như một chiếc án Theo quan niệm địa lí xưa thì núi Đọinằm ở thế Cửu Long-một thế đất đẹp và linh thiêng

Toàn bộ ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi Đọi Sơn trong khuôn viên 2hec-ta vườn rừng Chính diện của chùa quay về hướng Nam đúng như câu tục ngữ:

Đầu gối núi Đọi, chân dọi Tuần Vường, phát tích đế vương, lưu truyền vạn đại và

theo quan niệm của nhà Phật đó là hướng đức Phật quay về nghe nỗi thống khổ củanhân gian mà cứu nhân độ thế Phía Bắc hướng về Thăng Long đất kinh kì, đứngtrước là núi Điệp như một tiền đồn chống giặc phương Bắc ngày xưa và như mộttiền cảnh đón chào khách du lịch ngày nay Phía Đông là thị xã Hưng Yên đất PhốHiến xưa Gần sát chân núi là dòng sông Châu Phía Tây hướng về chùa HươngTích và con đường huyết mạch Bắc Nam - Quốc lộ 1A Toàn cảnh núi Đọi trông từ

xa giống như một con rồng rất lớn nằm phục giữa đồng bằng trũng thấp, đầu nhôcao hướng về phía Thăng Long Ngoài ra, Đọi Sơn còn là một vùng núi non tiêncảnh từ xưa đã được biết đến như một sự kì lạ mà tạo hoá đã mang đến cho vùngđất và con người nơi đây

2 Lịch sử chùa Long Đọi Sơn

Phật giáo được truyền bá vào vùng Sơn Nam (Hà Nam) từ rất sớm Khôngbiết từ bao giờ nhưng từ những năm 40 phủ Đọi Sơn đã có chùa và trên núi có amthiền nhỏ Do vậy từ những năm đầu sau công nguyên ở vùng Đọi Sơn, Phật giáo

đã có mặt nơi đây mặc dù chưa phổ biến

Đến đời nhà Lý, đạo Phật đã phát triển mạnh và trở thành quốc giáo Sau khidời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long, Lý Thái Tổ đã cho xây dựng và phát triển chùachiền ở kinh đô đồng thời ra lệnh cho các hương ấp khắp nơi Nhân dân Đọi Sơn

đã cho tu sửa am thiền thành sơ thiền bằng tre, gỗ Đến năm 1054 vua Lý ThánhTông cùng Vương phi Ỷ Lan thăm thú đầu xuân thấy cảnh sắc nơi đây rất đẹp lạithêm những di tích lịch sử (vua Lê Hoàn cày ruộng tịch điền và là nơi Lý Thái Tổdời đô đi qua) nên vua cùng vương phi quyết định cho xây dựng chùa Đọi với quy

mô lớn Đến giai đoạn này chùa Long Đọi Sơn là một trung tâm Phật giáo lớn củatrấn Sơn Nam xưa

Tiếp đó vào năm 1118 vua Lý Nhân Tông đã ra lệnh cho xây dựng và mởmang chùa Đọi to đẹp hơn và cho xây dựng bảo tháp Sùng Thiện Diên Linh cao 13

tầng Sách Đại Nam thống nhất chí có ghi: “Ở xã Đọi Sơn đông nam huyện Duy

Tiên….đời vua Lý Nhân Tông dựng chùa và cho xây bảo tháp Diên Linh” Đếnmùa xuân, tháng 2, năm 1121, Bảo tháp Sùng Thiện Diên Linh được xây dựngxong” Nhân ngày khánh thành chùa và ngọn bảo tháp, vua Lý đã giao cho Binh bộviên ngoại lang Nguyễn Công Bật soạn văn bia lớn (Sùng Thiện Diên Linh) để kỉniệm

Khoảng 300 năm sau tức vào đầu thế kỉ XV khi giặc Minh sang xâm lượcnước ta ngôi chùa bị phá huỷ và cây bảo tháp cao 13 tầng cũng bị đánh sập hoàntoàn, các tượng đá cũng bị huỷ hoại Riêng bia vì không phá nổi, chúng đã lật đổxuống bên cạnh núi Năm 1467 vua Lê Thánh Tông một lần đi du xuân có lên thăm

núi Đọi, đã phong cho núi Đọi là Nam thiên đệ tam động và có đề thơ trên đó (ởmặt sau của tấm bia đá Sùng Thiện Diên Linh), trong đó có những câu tố cáo tội áccủa giặc:

Lý triều quái đản bia không tại

Minh tặc hung tàn tự dĩ canh.

Nghĩa là:

Hoang đường vua Lý bia còn đó

Tàn bạo quân Minh chùa tháp khác xưa.

Mãi tới cuối thế kỷ XVI, vào năm 1591 đời Mạc Mậu Hợp, tức là gần 170năm sau khi bị giặc Minh tàn phá, ngôi chùa bị bỏ phế hoàn toàn, nhân dân địaphương mới "dựng lại bia đổ, bắc lại xà nhà và những chỗ tường hư hỏng, làm cửaxây tường khiến cho sau hơn 500 năm, một nơi thắng cảnh trong chốn tùng lâm lạiđược mới mẻ" (Bài văn khắc mặt sau bia Sùng Thiện Diên Linh) Vào năm Tự Đứcthứ 13 (1860), chùa Đọi Sơn có sửa sang thượng điện, tiền đường, nhà tổ, siêuhương, gác chuông, nghi môn Đến năm 1864, chùa lại tiếp tục sửa hành lang, đúctượng Di Lặc, đúc khánh đồng và đúc khánh đá do sư tổ đời thứ 5 là Thích ChiếuThường chủ trì xây dựng hoàn chỉnh 125 gian, từ đó trở thành trường Bắc Kỳ Phậtgiáo

Trong kháng chiến chông Pháp, năm 1947 do chủ trương tiêu thổ khángchiến, chùa lại bị phá một lần nữa và bị bỏ hoang suốt 10 năm trời, các sư sãi đềuphải tản cư đi nơi khác Sau ngày hoà bình lập lại vào năm 1957 tăng ni phật tử vànhân dân trong vùng đã sửa chữa và tôn tạo di tích, từng bước khôi phục lại diệnmạo và không gian chùa Hiện nay trong chùa vẫn còn lưu giữa nhiều di vật quýđặc biệt là những di vật có niên đại từ thời Lý Do lịch sử và ảnh hưởng của ngôichùa này đối với đời sống tôn giáo không chỉ với nhân dân trong vùng mà còn cảcác bà con của khu vực lân cận, ngày 10-4-1992 Bộ Văn hoá thông tin đã có quyết

định 519/CP công nhận chùa Long Đọi Sơn là di tích lịch sử văn hoá quốc gia cầnđược bảo vệ và tôn tạo Hiện nay, nhà nước đã cấp kinh phí cho chùa xây dựngđúng 125 gian nhằm khôi phục diện mạo vốn có xưa kia của nó.

3 Kiến trúc và quy mô của chùa Long Đọi Sơn

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, kiến trúc và quy mô của chùa Long Đọi Sơn hiện nay đã biến đổi nhiều so với nguyên thuỷ của nó do ngôi chùa đã bị phá huỷ và xây dựng lại nhiều lần Trước năm 1945 chùa được xây dựng theo kiểu nội công ngoại quốc với hơn 100 gian bao gồm một chùa chính với nhà bái đường, thiên hương và thượng điện Hai bên có hai dãy hành làng thờ 18 vị La Hán Từ ngõ chùa vào có hai dãy nhà đắp sự tích Thập điện, phía sau là nhà tổ, nhà khách Trước của chùa có một nhà bia trong đó có lưu giữ tấm bia đá Sùng Thiện Diên Linh Ngôi chùa Đọi đã từ lâu được viện Viễn Đông Bác Cổ của Pháp liệt vào hạng các cổ tích danh thắng cần bảo vệ

Sau quá trình bị tàn phá chùa được xây dựng lại, kiến trúc không gian chùa có

bị xê dịch Chính diện chùa vẫn quay về hướng nam Hình ảnh đầu tiên mà ta nhìn thấy khi lên chùa là toà Tam Quan 5 gian mới được xây dựng năm 2004 mang phong cách triều Nguyễn với kiểu kiến trúc chồng diêm 8 mái hoàn toàn làm bằng

gỗ lim Tiếp sau là một bàn cờ người rộng 50m2 dùng làm nơi đấu cờ khi mở hội Phía trên bàn cờ hai bên là hai cổng của Tam quan cũ, ở giữa trước đây là toà Tam quan nhưng sau này nó là nhà bia theo kiểu kiến trúc chồng diêm 8 mái Phía trên nhà bia, leo qua 24 bậc đá tới sân chùa thoáng tĩnh đặt tượng đài Quan Âm Hai bên sân chùa dọc theo hành lang là hai dãy nhà đồng tội đắp cảnh Thập điện Diêm Vương với thế giới của 10 cửa ngục như nhắc nhở con người ta luôn làm điều thiện, tránh điều ác để không bị rơi vào thế giới địa ngục khủng khiếp đó sau khi

đã sang thế giới bên kia

Lại mấy bậc đá nữa là dẫn chúng ta đến ngôi chùa chính Đầu tiên là toà Tam Bảo gồm 7 gian bái đường và 3 gian thượng điện thờ các vị Đức Phật, đức Di Lặc,và đức Hộ Pháp theo một trật tự quy định của nhà Phật Hệ thống vì kèo của ngôi chùa được làm theo kiểu chồng đấu giá chiêng, chân cột kê đá cổ bồng, cột được làm bằng gỗ lim và đá Cửa chùa cũng được lắp hoàn toàn bằng gỗ lim Phía sau toà Tam bảo là hai dãy hành lang song song thờ tượng Thập bát La Hán với 18 tư thế và sắc thái khác nhau thể hiện những hoàn cảnh khác nhau của cuộc sống đời thường một cách sinh động Sau chùa chính và trước cửa nhà hậu điện trước đây là vườn hoa nay là một hố sâu chừng 2m nơi đoàn khảo cổ đào thám sát để xác định móng tháp Sùng Thiện Diên Linh Hậu điện nối thông với hành lang hai dãy nhà thờ các vị La Hán theo kiểu chữ U Hậu điện thờ Đức ThánhÔng (vua Lý Nhân Tông), Quận công Lý Thường Kiệt cùng ngồi chung trên ban Đức Thánh Tiếp đó theo về hướng Đông là nơi thờ tượng Nam Hải bồ tát nghìn tay nghìn mắt, Quan Âm Tống Tử, Vương phi Ỷ Lan, Đức Át Nan, Đức Địa Tạng

và một số bia hậu của những nhà cúng tiền của để xây dựng chùa

Bên trái chùa song song với thượng điện là 5 gian nhà tổ nơi thờ 10 đời sư tổ, một thượng toạ, một sư cụ, một sư thầy đã viên tịch nơi đây Nhà tổ được xây dựng

có cột bằng đá vuông, có tường gạch và lợp ngói ta Đồng thời nhà tổ cũng là khu giảng đường nơi các sư sãi học tập Đối diện với nhà tổ là nhà khách là nơi tiếp khách thập phương về lễ chùa Nhà tổ, nhà khách, thiền chủ, tăng phòng… là một quần thể kiến trúc theo hình chữ U Phía Tây cùng nơi dốc thoải của núi là khu vườn tháp đặt lăng mộ của nhiều nhà sư trụ trì cũng như tăng ni nơi đây

Bên phải chùa là một am phủ 3 gian thờ mẫu Liễu Hạnh (Mẫu nhân gian) Đây cũng là nơi thường xuyên tổ chức hầu bóng của nhân dân và khách thập

phương về đây lễ Phật, cầu xin Mẫu phù hộ và che chở

Với hệ thống thờ tự như vậy chùa Đọi Sơn mang đậm nét kiến trúc của chùa Việt Nam truyền thống là kiểu kiến trúc không gian tiền Phật hậu Thánh Từ truyềnthống đến hiện đại chùa Long Đọi Sơn đã bao đổi thay Ngày nay mặc dù ngôi chùa không còn giữ nhiều nét kiến trúc cổ độc đáo nhưng đây vẫn là ngôi chùa lớn, là ngôi trường Bắc Kì Phật Giáo với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp.

4 Những di tích và di vật quý ở chùa Long Đọi Sơn

Chùa Đọi không chỉ là một thắng cảnh đẹp nổi tiếng của trấn Sơn Nam đã làmsiêu lòng bao du khách qua nhiều thế kỷ khi du ngoạn nơi đây mà còn là ngôi chùa

cổ kính còn lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử, có chỗ đã minh bạch nhưng có chỗ vẫn làđiều bí ẩn Hiện nay tại ngôi chùa và khu vực xung quanh còn lưu giữa được nhiềudấu tích lịch sử và văn hoá, trong đó có những di tích và di vật quý tiêu biểu sau:

4.1 Di tích ruộng Tịch Điền

Đọi Sơn được coi là thế đất phát tích đế vương, ngay trong những buổi đầuđộc lập, vua Lê Đại Hành đã cày ruộng tịch điền ở chân núi Đọi Đây là ông vuađầu tiên của nhà nước phong kiến Việt Nam đi cày ruộng tịch điền để khuyếnkhích phát triển nông nghiệp Hiện nay khu ruộng tịch điền này vẫn còn dấu tích,nhân dân trong vùng quen gọi là ruộng làng Lê chạy dài suốt từ đình làng Đọi Tamđến chân núi Đọi Nhất Giữa khu ruộng rộng còn dấu vết của một nền nhà vuôngvắn rộng 6 sào cao hơn các ruộng xung quanh 30cm gọi là nhà hiến nơi dâng củangon vật lạ của nhân dân trong vùng khi vua đến đây cày ruộng

4.2 Các di vật thời Lý

Chùa Đọi là một ngôi chùa mang đậm dấu ấn của vương tôn triều Lý trongquá trình xây dựng và hiện nay nó còn lưu giữ rất nhiều di vật quý từ thời Lý đểlại, trong đó có một số di vật quý giá tiêu biểu sau:

4.2.1 Bia đá Sùng Thiện Diên Linh

Bia Sùng Thiện Diên Linh được dựng năm 1121 do Nguyễn Công Bật,Thượng thư Bộ Hình dưới triều Lý Nhân Tông(1072- 1128) soạn Nội dung vănbia chủ yếu ca ngợi vua Lý Nhân Tông trong công cuộc dựng nước và giữ nước,miêu tả đời sống kinh tế và văn hóa của nhân dân Đại Việt lúc bấy giờ Ngoài ravăn bia còn ghi lại nhiều tư liệu lịch sử quý về nghệ thuật điêu khắc kiến trúc xâydựng các chùa lớn, tháp cao như chùa Một Cột, chùa Long Đội, tháp Sùng thiệnDiên Linh… Tấm bia hình chữ nhật cao 2,88m, rộng 1,80m, dày 0,50m hai mặtkín chữ, tổng cộng có 4.257 chữ Hán Mặt trước là bài văn bia do Nguyễn CôngBật soạn, mặt sau là những bút tích hậu thế khắc thêm vào Trán, diềm và cạnh biađều lấy hình rồng gồm những kích thước khác nhau làm đối tượng trang trí , đó làmột sự kết hợp hài hoà đến từng chi tiết tạo ra sự thống nhất và linh hoạt Hai diềmbia hai bên có khắc hình rồng chạy nối tiếp nhau Ở trán tấm bia lớn này có khắchình hai con rồng chầu vào giữa nhưng không phải là chầu vào hình mặt trăng nhưthường thấy mà là hai con rồng chầu vào dòng chữ khắc nổi trên bia đề: “ĐẠIVIỆT QUỐC ĐƯƠNG GIA ĐỆ TỨ, SÙNG THIỆN DIÊN LINH THÁP BI” Bệbia là một khối đá lớn hình chữ nhật dài 2m40, rộng 1m50 được chia làm 2 phần,mỗi phần đều chạm một đôi rồng nước được chạm trổ một cách tinh xảo và sinhđộng đang quấn lấy nhau Hình tượng rồng đội bia (4 con) thay cho rùa đội bia làmột hình tượng độc đáo chỉ nơi đây mới có Nó vừa thể hiện thế đất thiêng củangôi chùa này vừa thể hiện tín ngưỡng trong nghi lễ nông nghiệp của vùng trấnSơn Nam quanh năm ngập úng

4.2.2 Tượng Kim Cương

Hiện này chùa Đọi còn giữ được 6 trong 8 pho tượng Kim Cương, trong đó,

có những pho bị mất đầu hoặc sứt gẫy đã được đắp lại bằng xi măng Các photượng Kim Cương ở chùa Đọi có kích thước xấp xỉ nhau, cao bằng người thực,khoảng 1,6m đứng chống gươm trước bụng Tượng được tạc bằng đá khối, phục

trang theo lối võ quan Lá chắn che trước ngực, áo giáp ngoài được trang trí tỉ mỉbằng hình hoa cúc, hình xoắn Trên toàn thân áo còn rải rác những bông hoa nhỏnhiều cánh Cán gươm được trang trí hình ho cúc dây Tượng được tạc nổi mộtphần theo kiểu phù điêu về phía đằng trước, phía sau lưng lẫn luôn vào khối đá.Tượng đứng thẳng, hai chân hơi dõng theo thế đứng vững chãi của người lính gác,hay tay khuỳnh chống gươm trước bụng, đầu đội mũ trùm tai, mặt tròn trặn, nhẹnhõm

Qua 6 pho tượng Kim Cương này chúng ta biết thêm nhiều về trang phục, conngười và phong cách nghệ thuật thời Lý Đó là sự giao hoà giữ con người và conngười, con người với thiên nhiên trong một xã hội đã có sự phân chia giai cấp.Đồng thời đó cũng là bộ phận không thể thiếu được, càng tôn lên vẻ đẹp uynghiêm, hùng vĩ của cây tháp chọc trời cao 13 tầng Sùng Thiện Diên Linh Hiệnnay cây bảo tháp không còn nữa nên 6 pho tượng này được đặt ở trong hai dãy nhàĐồng tội để du khách có thể tham quan và chiêm ngưỡng một cách thuận tiện

4.2.3 Tượng đầu người mình chim

Tượng đầu người mình chim mang hình tượng nghệ thuật trong thần thoại Ấn

Độ, gọi là tượng chim thần Ki-na-ri Tượng được tạc bằng đá ráp, cao 40cm, tạcmột hình người nửa dưới là chim, chân và cánh thể hiện rất rõ, chân có móng, đuôinhiều lông cao vút Hình tượng người rất thực Trên đầu tượng, tóc tết thành hìnhcầu, vắt ngang trán là một vành khăn rủ xuống ngang vai Trên hai cánh chim lànhững đường cong khắc chìm vòng quanh vành ngoài, bên trong có những đườngxoáy trôn ốc được cách điệu theo hình hoa lá chạm nổi Thu hút nhất ở tượng là bộmặt Đây là bột mặt trầm tư, đôi mày thanh tú và dài, cặp mắt hơi xếch, đuôi mắtdài hơn, quặp xuống, làm môi khép lại thoáng như có nụ cười Mũi dọc thẳng, cao

Bộ tóc phía trên đầu được thắt bằng một dải điểm hoa, tạo thành búi trên đỉnh đầu.Đây là những mô típ trang trí của thế kỷ XI–XII Toàn bộ pho tượng thần thoại

này được thể hiện khá công phu, độc đáo, kì dị nhưng rất thoải mái Đó là một tácphẩm thể hiện sự giao thoa văn hoá giữa nền kiến trúc điêu khắc cổ Đông Sơn vàkiến trúc, nghệ thuật Chămpa.

4.3 Pho tượng Di Lặc bằng đồng

Chùa Đọi Sơn trước đây có nhiều pho tượng Phật nhưng do chiến tranh vàthời gian phá huỷ nhiều nên đến nay không còn lại là bao nhiêu Hiện nay chùa cònmột pho tượng Di Lặc bằng đồng Đây là pho tượng đồng nặng 1 tấn, được đúc vàonăm 1864 Toàn bộ pho tượng được đặt vào thế ngồi thoải mái, chân phải chốnglên, chân trái xếp vào lòng áo mặc nhưng chỉ xỏ hai cánh tay, để hở cả ngực vàbụng, bụng căng tròn, ngực nở, vai đầy đặn Bộ mặt được diễn tả thành công thểhiện sự no đủ, vui tươi Tai dài, dầy Các khối thịt ở cằm, má được chú ý khắc hoạ.Pho tượng được tạo với tư thế ngồi, đầu hơi ngửa ra sau, chiều ngang được mởrộng ra hai bên, số đo chiều ngang lớn hơn số đo chiều cao Tượng Di Lặc là biểutượng cho một tương lai tươi sáng Thành công của pho tượng này là thể hiện đượcmột cách sinh động ý đồ tư tưởng qua hình tượng nghệ thuật Đó cũng là một nétđặc trưng của Phật giáo Việt Nam là tôn giáo nhập thế và có sự dung điệu với tínngưỡng dân gian bản địa

Ngoài ra, khu phía tây chùa còn có khu vườn tháp gồm hơn 200 ngôi mộ củacác vị sư tổ, tăng ni đã viên tịch tại đây Có lẽ đây là quần thể kiến trúc ít bị pháhuỷ nhất trong chiến tranh và còn giữ nguyên được kiến trúc xây dựng qua cáctriều đại đặc biệt là kiến trúc mộ tháp dưới triều Nguyễn Tất cả mọi ngôi mộ đềuquay về hướng Tây-nơi Tây Phương cực lạc và cũng là nơi các nhà tu hành gửilinh hồn mình sau khi siêu thoát cuộc đời trần tục Đây là nơi đáng để tham quankhi du khách đã về đến chùa Đọi

Tiểu kết

Trên đây là những nét tổng quan nhất về di tích chùa Đọi Đó là một ngôichùa cổ, rộng lớn, có vị thế rất đẹp và linh thiêng Nó được xây dựng và tu bổ quanhiều thời đại lịch sử nhưng vẫn giữ được những nét cổ kính và hoang sơ Nơi đâyđặc biệt thờ những vị vua, tướng và những người có công với đất nước cũng như

việc xây dựng chùa, qua đó thể hiện truyền thống đạo đức tốt đẹp uống nước nhớ

nguồn của những người dân nơi đây nói riêng và toàn dân tộc việc Nam nói riêng.

Chùa Đọi không chỉ là một trung tâm sinh hoạt tôn giáo tâm linh của nhân dânvùng này mà còn là một ngôi chùa cổ lưu giữ rất nhiều di vật cổ quý giá lại toạ lạctrong một khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp Đến với chùa Đọi, chúng ta không chỉ

để lễ Phật cầu may mà còn được chiêm ngưỡng những di vật có giá trị văn hóa,lịch sử vô cùng to lớn của ông cha ta để lại, đắm mình trong cảnh sắc thiên nhiênnơi cửa Phật và tìm lại những giây phút bình yên, thanh thản trong cuộc sống màhiếm nơi nào có được

CHƯƠNG 2: LỄ HỘI CHÙA LONG ĐỌI SƠN

1 Chuẩn bị lễ hội

Từ lâu chùa và lễ hội chùa Long Đọi Sơn không chỉ là lễ hội của nhân dân trong vùng mà nó đã vượt khỏi không gian đó và trở thành một lễ hội lớn của đất nước Với vai trò, vị trí và quy mô của ngôi chùa và lễ hội truyền thống nơi đây, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Sở VH-TT tỉnh Hà Nam, phòng Văn hóa-Thể thao huyện Duy Tiên đã kết hợp với UBND xã Đọi Sơn và nhân dân trong vùng chuẩn

bị tổ chức lễ hội chùa Đọi một cách cẩn thận và chu đáo với quy mô phù hợp với vịthế của nó Đó không chỉ đơn thuần là lòng thành kính của nhân dân dâng lên thần linh cầu mong được sự che chở trong cuộc sống mà còn là nơi thể hiện “bộ mặt” của người dân nơi đây trước đông đảo nhân dân khắp nơi về đây lễ phật, thể hiện

sự chu đáo và lòng mến khách của người Đọi Sơn

Để lễ hội diễn ra một cách thuận lợi và tốt đẹp, thể hiện bản sắc văn hóa của con người nơi đây, các cấp chính quyền, các ban, ngành cùng nhân dân trong vùng

đã xây dựng kế hoạch và chương trình lễ hội từ 2-3 ngày trước đó Phòng Văn Thể thao huyện Duy Tiên kết hợp với Ban tuyên giáo Huyện ủy đề ra kế hoạch tổ chức lễ hội và xã Đọi Sơn là nơi triển khai kế hoạch đó UBND xà đã cùng nhà chùa (trụ trì chùa hiện nay là Đại đức Thích Thanh Vũ) có lời mời tới các đội rồng,đội trống, đội sư tử, đội bát âm, đội kiệu, đội dâng hương, đội tế nam quan và nữ quan của 6 thôn Đọi trong xã cùng nhân dân tổ chức buổi rước từ sân ủy ban xã lênchùa làm lễ dâng hương khai hội diễn ra vào sáng 19-3 âm lịch tại sân Tam Bảo.Gần đến ngày hội không khí ở Đọi Sơn bỗng bận rộn tấp nập hẳn lên Tại UBND xã các đồng chí cán bộ xã đang hòan thành nốt công tác chuẩn bị mọi mặt cho lễ hội như: công tác an ninh trật tự, treo băng dôn, khẩu hiệu chào mừng trên những ngả đường du khách thập phương về dự lễ hội; quy hoạch những khu dịch

hóa-vụ phục hóa-vụ người dân về dự lễ hội sao cho đáp ứng được nhu cầu mà không làm

ảnh hưởng đến không gian linh thiêng của lễ hội; chuẩn bị nơi đón khách các cấp cùng tín đồ và khách thập phương về dự Còn tại sân đình làng của các thôn các thôn các đội rồng, đội trống, đội tế…tổ chức những buổi luyện tập vào chiếu tối nội dung của lễ dâng hương làm sao cho bài bản và đẹp nhất đẻ khi vào lễ hội họ không còn bỡ ngỡ và thể hiện một màn lễ hội hoàn hảo trước thần linh, trước quan khách và khách thập phương về dự lễ hội

Còn ở trên núi cao - nơi mà ngày thường rất thanh tĩnh cũng có phần tấp nập Các nhà sư, các chú tiểu, bà vãi ai nấy mỗi người một việc chuẩn bị hoàn tất công việc cho lễ hội và đón khách thập phương về đây lễ phật vì lúc này đã có nhiều tín

đồ nơi xa về lễ phật trước hội ài ngày Những ngày cận hội, nhà chùa nhờ các già ởcác thôn Đoi và các con hương đệ tử đến giúp nhà chùa chuẩn bị lễ vật dâng lên Đức Phật, dọn dẹp, cơm nước, chỗ ăn nghỉ cho các đoàn khách nơi xa về với lễ hộichùa

Sự chuẩn bị chu đáo của nhân dân và các cấp chính quyền cùng nhà chùa đã thể hiện vai trò to lớn của lễ hội này đối với người dân nơi đây và đó cũng là một yếu tố quan trọng làm nên thành công của lễ hội

2 Diễn biến lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Ngay từ sáng sớm tinh mơ ngày 19-3, từ các nẻo đường dòng người tấp nập

về chùa Đọi để dâng hương lễ Phật và tham gia vào lễ khai mạc hội chùa Đứngtrên núi cao nơi có ngôi chùa Long Đọi nhìn xuống ta thấy được cảnh dòng người

tấp nập trên 9 con đuờng từ 4 hướng đổ về chùa Đọi Không khí lễ hội linh thiêngnhưng lại rất thân mật và hoà đồng giữa những con người làm cho họ thân thiện vàgần nhau hơn mặc dù có thể họ là những người xa lạ.

Đúng 8h sáng 19-3 lễ dâng hương bắt đầu tiến hành xuất phát từ sân UBND

xã Đọi Sơn Đội hình dâng hương cũng đã vào vị trí để bắt đầu buổi dâng hươnglên chùa lễ Phật Đi đầu đoàn dâng hương là hai con mèo (do hai người đàn ôngđóng giả) lăng xăng đi dẹp đường cho đoàn dâng hương lên núi Tiếp theo là đội

cờ gồm 8 chiếc cờ thần do 8 thiếu nữ xinh đẹp khoẻ mạnh đi hàng hai rước lênchùa Sau đó là đội trống của thôn Đọi Tam gồm 5 người trong đó hai ngườikhiêng chiếc trống to, một người đánh và 2 người khác gõ hai chiếc trống con để

cổ động cho thêm phần sôi động Theo sau đội trống là hai đội múa sư tử vừa đivừa trình diễn những điệu múa đẹp mắt nhưng uy nghi thể hiện tài hoa cũng nhưtinh thần thượng võ vủa nhân dân nơi đây Đặc biệt là chàng trai đảm nhận vị trímúa đầu sư tử không chỉ phải là những chàng trai khoẻ mạnh mà con phải là nhữngngười khéo léo mới thể hiện hết sự oai hùng của chúa sơn lâm

Bám sát đội múa sư tử là đội múa rồng Một con rồng dài khoảng 30m uốnlượn từ từ tiến lên núi Múa rồng rất phổ biến ở nước ta, tín ngưỡng này còn đượcthể hiện rất rõ trong hình tượng rồng chạm khắc trên thân bia và 4 con rồng độitấm bia đá Sùng Thiện Diên Linh Rồng ở nơi đây hình thù đặc trưng giống nhữngcon rắn và theo quan niệm dân gian đó là con vật chúa tể của sông nước.Thờ rồngtại chùa và múa rồng tại lễ hội chùa Đọi thể hiện rõ văn hoá tín ngưỡng cổ truyềncủa người dân nơi đây nói riêng và cư dân nông nghiệp nói chung cầu mong mưathuận gió hoà để phát triển sản xuất nông nghiệp, cũng như cầu mong vị thuỷ thầnnày phù hộ và không làm ra nhưng trận lũ lụt tàn phá vùng trũng này Vừa đi độirồng vừa múa cổ động những điệu múa đẹp mắt theo nhịp trống phách và thanh larộn rã trên con đường lên chùa

Theo sau đội rồng là đội bát âm Đội này sử dụng các loại nhạc cụ dân tộchoà tấu lên những âm thanh vui nhộn, tao nhã trong lễ hội truyền thống Tiếp đó làđội bát bửu được rước bởi 8 cô gái thanh tân Bát bửu là 8 đồ vật quý mang tínhchất tượng trưng thể hiện khát vọng của nhân dân, được sử dụng trong lễ rước làmtăng thêm vẻ uy nghi.

Tiếp đến là vị trí của chiếc kiệu trên đó thờ ảnh Chủ tịch kính yêu của chúng

ta Kiệu này do 4 người khiêng nhưng do địa hình lên chùa khá xa và dốc nên luônthường trực thêm một đội 4 người nữa thay thế trên đường rước Sau đó là 2 mâm

lễ do xã chuẩn bị sẵn từ trước đại diện cho nhân dân và chính quyền xã Đọi Sơntiến dâng Đức Phật do hai cô gái trẻ đẹp, có học thức đặc biệt là phải chưa cóchồng mặc trang phục áo dài trắng đội lên chùa để làm lễ dâng hương tới cửa Phật.Đây là lễ hội chùa nên lễ vật dâng lên Đức Phật cũng đơn giản chủ yếu là các lễ vậtchay như hoa quả, hương đăng, bánh kẹo, xôi oản

Sau đó là các đoàn đại biểu là khách mời của xã và nhà chùa từ tỉnh uỷ,huyện uỷ và một số các sở ban ngành cùng với các cán bộ xã thay mặt chính quyềndâng hương lễ Phật trong ngày lễ hội thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nướcđến hoạt động lễ hội như một “địa chỉ” lưu giữ những giá trị văn hoá truyền thốngcủa vùng Đi sau là đội tế của 6 thôn trong xã đi thành hàng hai mỗi đội tế có haingười múa sênh tiền tạo nên những âm thanh réo rắt, các đội dâng hương củakhách thập phương cùng nhân dân cũng nhập đoàn rước Họ đi vừa để cổ vũ lễ hộivừa để tham gia đoàn dâng hương lên Đức Phật từ bi mong được phù hộ cho cuộcsống luôn gặp nhiều may mắn

Đoàn dâng hương nối tiếp thành hàng dài mấy trăm mét chầm chậm tiến lênđỉnh núi nơi có ngôi chùa Long Đọi Từ bên núi Rồng quan sát đội hình dânghương đủ màu sắc như một con rồng khổng lồ đang từ từ đội trái núi có ngôi chùathiêng bay lên Cảnh tượng đó như tái hiện lại cảnh gần 1000 năm về trước khi vua

Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long qua địa phận tổng Đọi Sơn xưa đượcnhân dân nơi đây chào mừng cổ động bằng màn múa rồng, múa trống khi nhà vua

đi qua Hình ảnh đó không chỉ thể hiện không khí đông vui của lễ hội, sự trù phúnơi đây mà còn thể sự thanh bình của đất nước Dọc đường lên chùa các loại cờ tế,

cờ thần và quốc kỳ được cắm xen kẽ tạo màu sắc đặc trưng của không gian lễ hội.Dòng người dâng hương lên chùa tưởng như không dứt vì người về với lễ hội ngàymột đông

Đến khoảng 9 giờ đoàn dâng hương tập trung tại sân Tam Bảo trước cửachùa Tại đó nhà chùa đã chuẩn bị sẵn hương án để làm lễ dâng hương và đặt lễ vậttrong lễ khai hội này Khi đội hình dâng hương đã ổn định tại sân Tam Bảo, nhà sưtrụ trì ngôi chùa cùng tăng ni, phật tử trong chùa và các ngôi chùa xung quanh vớitrang phục của nhà tu hành, tay lần tràng hạt miệng đọc kinh có một chú tiểu thỉnhchuông đi trước từ phía nhà thờ Tổ đi lên cùng đoàn dâng hương và nhân dân tiếnhành khai mạc lễ hội chùa Long Đọi Sơn

Mở đầu buổi khai mạc lễ hội chùa Long Đọi Sơn, ban tổ chức lễ hội làm lễchào cờ Đây là một yếu tố mới được đưa vào trong buổi lễ dâng hương thể hiện sựkết hợp giữ yếu tố văn hoá truyền thống và hiện đại trong lễ hội ngày nay Sự trangnghiêm của lễ chào cờ lại càng làm cho lễ hội tăng thêm phần linh thiêng Sau đóban tổ chức giới thiệu các đoàn đại biểu tham gia lễ dâng hương và đọc giấy phép

mở lễ hội Tiếp theo, vị chủ tịch UBND xã Đọi Sơn đồng thời cũng là trưởng ban

tổ chức lễ hội thay mặt cho chính quyền địa phương xã lên đọc diễn văn khai mạc

lễ hội chùa Long Đọi Sơn Bài diễn văn đã giới thiệu một cách chung nhất vềphong cảnh, lịch sử của ngôi chùa cũng như hoạt động lễ hội truyền thống nơi đây.Sau đó, vị trưởng ban tổ chức đọc lời khai mạc lễ hội chùa Long Đọi Sơn Ba hồichín tiếng trống hội vang lên Đồng thời lúc đó bên trong ngôi chùa cũng vang lênnhững hồi chuông điểm xen kẽ với tiếng trống hội Đây chính là âm thanh lễ hội

như lời báo cáo cung kính đối với Đức Phật và các bậc thánh thần cũng là một lờituyên bố với nhân dân và du khách thập phương lễ hội đã bắt đầu Đó như một lờimời lớn tới mọi người về đây lễ Phật trong không khí lễ hội mùa xuân.

Tiếp theo là phát biểu ý kiến của các vị đại diện cơ quan các cấp Sự quantâm của các cấp chính quyền đến lễ hội chùa Long Đọi Sơn thật đáng quý đặc biệttrong giai đoạn hiện nay Nó vừa thể hiện chính sách khuyến khích phục hồi lễ hộivăn hoá truyền thống vừa thể hiện sự quản lí trực tiếp của Đảng và Nhà nước nhằmkết hợp hài hoà các giá trị truyền thống và hiện đại trong lễ hội để phục vụ sựnghiệp phát triển chung của vùng tránh sự lai căng và phản văn hoá trong hoạtđộng lễ hội cổ truyền

Một nghi thức không thể thiếu được là việc nhà chùa thỉnh kinh làm lễ Vị

sư trụ trì chùa Long Đọi cùng các đệ tử của mình dâng lên đức Phật 3 nén nhangthơm và đọc bài kinh lễ với nội dung thành tâm cầu khấn đức Phật hãy phù hộ độtrì và cứu nhân độ thế cho chúng giới trong cuộc đời trần tục.Tiếng đọc kinh đềuđều, thỉnh thoảng vang lên tiếng mõ như một âm thanh quen thuộc của làng quêBắc Bộ mỗi buổi sớm mai hay lúc chiều về Công việc thỉnh kinh của nhà chùa kéodài khoảng 30 phút Lúc này hai mâm lễ của đoàn dâng hương được đặt lên trênhương án Một vị chủ tế đại diện cho tất cả mọi người trong đoàn thắp 3 nén hương

để dâng lễ vật lên Đức Phật với tất cả tấm lòng tôn kính và cầu xin các bậc thánhthần phù hộ độ trì cho cuộc sống của nhân dân nơi đây gặp nhiều thuận lợi và maymắn

Sau đó đoàn dâng hương vào chùa đặt lễ và thỉnh kinh trước toà Tam Bảonơi thờ các vị Phật, Pháp, Tăng trong ngôi chùa chính Sau đó theo dọc hành langthờ thập bát vị La Hán để vào hậu cung tiến hành dâng lễ tại ban Đức Chúa, banHoàng Hâu, các ban Quan Âm và Địa Tạng… Sau đó đoàn dâng hương theo cửahậu đi xuống đặt lễ dâng hương tại nhà tổ nơi thờ 10 đời sư tổ đã tu hành đắc đạo