Thiết kế bài giảng sinh học 11 nâng cao (tập 2) phần 2

Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS Npi dung - Nhan td hiiu sinh bao gdm cdc CO the sdng nhu ddng vat, thuc vat, ndm, con ngudi.... + Khoang thuan lgi cay phdt trien tdt nhat khi nhiet do

Trang 1

Phan bay: SINH THAI HOC

^

ChuongI

CO THE VA MOI TRUONG

Bai 47 MOI TRUONG VA CAC NHAN TO SINH THAI

• HS hidu khai niem d sinh thai, vai trd cua d sinh thai dd'i vdi ddi sdng cua cac lodi

• HS van dung li thuydt gidi thich hien tugng thuc td

• Tu lieu lien quan den bai hgc

• GV dgc kT thdng tin bd sung SGV trang 255, 256

Trang 2

III HOAT DONG DAY - HOC

• HS hieu va trinh bay dUgc khdi niem mdi trudng

• HS phan biet dugc cdc loai mdi trudng sdng chu ydu ciia sinh vat

Hogt dpng cda GV

- GV neu yeu cdu:

+ Nghien eiiu SGK trang

195 muc I kdt hgp vdi

kie'n thiic sinh hgc 9

+ Tra ldi cau hdi:

° Mdi trudng Id gi?

° Sir thich nghi cua sinh

vat vdi mdi trudng the

hien nhu the nao?

° Cd nhiing mdi trudng

- HS neu dugc:

+ Khai niem mdi trudng

+ Su thich nghi cua sinh vat vdi mdi trudng the hien d hinh thdi, sinh li, tap tinh

Vi du: Cd cd hinh thoi thon dai, chim, doi cd cdnh de bay

+ Cd 4 loai mdi trudng

Npi dung

\

259

Trang 3

Hogt dpng cda GV

- GV nhan xet, danh gia

va giiip HS hodn thien

kien thiic

Hogt dpng cda HS

- Dai dien HS trinh bay

ldp nhan xet bd sung

- HS cd the ndu cac vi du minh boa:

+ Luon sdng chui ludn trong ddt biin: Mdt tieu giam, minh dai trdn va cd chdt nhdy

+ Da dieu sdng noi khd, ndng, de triing ed vd Cling

+ Giun sdn ki sinh trong

CO the ngudi va ddng vat

cd chan, mdt tidu giam nhung mde bdm phdt trien, sinh san nhieu

+ Cdng sinh giiia trung va mdi, vi khuan not rd cay dau

Npi dung

* Khdi niem mdi trUdng:

Mdi trudng la phdn khdng gian bao quanh sinh vat ma d dd cdc yeu

to cdu tao ndn mdi trudng true tidp hay gian tidp tac ddng ldn su sinh trudng

va phat tridn ciia sinh vat

- Mdi lodi sinh vat cd mdi trudng sdng dac trung, d mdi trudng sdng nao sinh vat ddu cd nhiing phan iing thfch nghi vd hinh thai, dac diem sinh li, sinh thai va tap tfnh

* Cdc logi mdi trudng

sdng:

- Mdi trudng ddt: Gdm

eac ldp ddt cd do sau khac nhau: Gdm cdc sinh vat ddt

- Mdi trudng trdn can: Gdm mat ddt va ldp khf quyen gdn mat ddt: Phdn ldn sinh vat

- Mdi trudng nude: Gdm vimg nude nggt, nude lo

va nude man: Sinh vat thuy sinh

- Mdi trudng sinh vat gdm thuc vat, ddng vat va con ngudi: Sinh vat ki sinh, cdng sinh

Trang 4

Hogt dpng 2

TIM HIEU NHAN TO SINH THAI

Muc tieu:

• HS hieu va trinh bay dugc khdi niem nhan td sinh thai

• Phan biet nhan to vd sinh va him sinh

• Y nghTa cua cac nhan td sinh thai

Hogt dpng cda GV

- GV ndu cau hdi:

+ Nhan to sinh thai la gi?

+ Cd nhiing nhan to sinh

thai nao? Cho vf du minh

hoa

+ Theo dac tfnh tdc ddng

nhan td vd sinh gdm

nhung dang nao?

- GV nhan xet, ddnh gia

va giiip HS hoan thien

kie'n thiic

Hogt dpng cda HS

- HS van dung kie'n thiic

sinh hgc 9 kdt hgp vdi SGK trang 195 muc II tra ldi

- Ydu cdu neu dugc:

+ Khai niem

+ 2 nhdm nhan to sinh thdi dd la nhan td vd sinh, nhan to hiru sinh

+ Nhan to vd sinh gdm cdc nhdm: Nhan to vat If, hod hgc, khf hau

+ Vf du: Ndng do chdt thai tir nha mdy -> phdng

xa, ndng ndng, bang gia

- Dai dien HS tra ldi ->

261

Trang 5

Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS Npi dung

- Nhan td hiiu sinh bao gdm cdc CO the sdng nhu ddng vat, thuc vat, ndm, con ngudi

Hogt dpng 3

NHUNG QUY LUAT TAC D O N G CUA CAC N H A N TO SINH THAI

VA GI6I HAN SINH THAI

• HS van dung If thuyet dd giai thfch thuc td

- GV neu yeu cdu:

+ Nghien ciiu SGK trang

196 muc 111(1)

+ Trinh bay cdc quy luat

tac ddng ciia cdc nhan to

sinh thai, cho vf du minh

boa

+ Tdc ddng ciia cac nhan

to sinh thai Idn co the

sinh vat phu thudc vao

ydu to ndo? ^

1 Cac quy luat tac dgng

- HS boat ddng cd nhan nhan bie't kien thiic tir viec nghien ciiu SGK va kie'n thiic tir thuc td

- Trao ddi trong nhdm thdng nha't y kidn tra ldi

- Yeu cdu neu dugc:

+ 4 quy luat tdc ddng + Vf du

Trang 6

Hogt dpng cua GV Hogt dpng cda HS Npi dung

- GV nhan xet, ddnh gid

va bd sung kidn thiic

° Cd sdng d nude chiu tac ddng cua nhiet do, anh sang, lugng dxi hod tan trong nude

° Khi nhiet do mdi trudng

la 8"C chd, meo xu ldng chd'ng ret, nhung bd sat, e'ch nhai lai trdn sau trong hang de trdnh ret

° Anh sang cdn cho Id cay quang hgp, nhung dnh sang gay gdt cd the ddt chay Id

+ Cac ydu to phu thudc:

° Ban ehdt nhan to

- Cae loai khdc nhau phan ling khac nhau vdi tdc ddng nhu nhau cua mdt nhdn to sinh thai

- Trong cac giai doan phdt trien hay trang thai sinh If khdc nhau co the phdn ling khdc nhau vdi tac ddng nhu nhau cua mdt nhan to

263

Trang 7

Hogt dpng cda GV

- GV neu yeu cdu:

+ Nghien cim SGK trang

196

+ Quan sat hinh 47.1

trang 196

+ Tra ldi cau hdi:

° Gidi ban sinh thdi la gi?

° Dac diem gidi ban sinh

thdi?

+ Giai thfch su khdc nhau

ve siifc sdng ciia sinh vat d

cdc khoang thuan lgi va

khoang chdng chiu theo

nhan td nhiet do

Hogt dpng cda HS

- HS cd the neu vi du:

Chat ddc mau da cam:

Vdi mdt lidu lugng manh

va tdc ddng lidn tuc gay rung la va lam chdt cay

- HS boat ddng cd nhan:

Nhan bidt kidn thiic tur viec nghien ciiu SGK

- Trao ddi nhdm thdng nha't y kie'n

- Yeu cdu neu dugc:

+ Khdi niem gidi ban sinh thai

+ Dac didm cua gidi ban sinh thdi la cd cac khoang thuan lgi, chd'ng chiu

+ Khoang thuan lgi cay phdt trien tdt nhat khi nhiet do tir 16-24"C + Khoang chd'ng chiu trdn hay dudi cay sinh trudng phdt trien cham

Npi dung

- Cdc nhan td sinh thai

khi tac ddng ldn co the cd the thiic day ldn nhau hoac gay anh hudng trdi ngugc nhau

b) Cdc ye'u to phit thupc

- Ban cha't ciia cac tac

ddng ( nhan to vat If, hoa hgc, sinh h g c )

- Cudng do tdc ddng: Manh hay ydu

- Cdch tac ddng: Lien tuc, gidn doan, dn dinh dao ddng

- Thdi gian tdc ddng: Dai hay ngdn

2 Gidi han sinh thai

Trang 8

Hogt dpng cda GV

- GV nhan xet, ddnh gid

kie'n thiic

Hogt dpng cda HS

(nhd hon 8"C vd ldn hon 32"C)

+ Vugt ra ngoai khoang chd'ng chiu cay se chet do khdng quang hgp dugc

thie'u nude, dd bi sau benh

+ Gidi ban sinh thai lien quan den viing phan bd

va tudi cua sinh vat

- Dai dien HS trinh bdy (Cd the trinh bay ngay trdn tranh hinh) -> Ldp nhan xet bd sung

- HS cd the ndu them vf du:

+ Ech ddng cd gidi ban

sinh thai vdi nhiet do tii

- Gidi ban sinh thai la

khoang gia tri xac dinh cua mdt nhan to sinh thai

0 dd sinh vat cd thd tdn tai va phdt trien dn dinh theo thdi gian

- Vf du: Cd rd phi sdng d trong gidi ban nhiet do 5"C - > 42"C

* Ddc diem:

- Khoang thuan lgi: Cdc

nhan to sinh thdi d miic

do phii hgp dam bdo cho sinh vat thuc hien chiic nang sdng tdt nhat

- Khoang chd'ng chiu: La khoang ciia cac nhan to sinh thai gay lie chd cho boat ddng sinh If cua sinh vat

265

Trang 9

- Loai cd gidi han sinh thai rdng cd viing phan bd rdng va ngugc lai

• HS phan tfch vai trd cua d sinh thai dd'i vdi ddi sdng sinh vat

• HS bie't phan tfch cdc hien tugng thuc td

Hogt dpng cda GV

- GV neu yeu cdu:

+ Nghien ciiu SGK muc

+ Trao ddi trong nhdm thdng nhdt y kie'n trd ldi

dd la tan cay

° 4 lodi chim kiem an d cac tdng Id khac nhau do ngudn thiic an khac nhau

Npi dung

Trang 10

Hogt dpng cua GV Hogt dpng cda HS

- GV nhan xet, danh gid

va sii dung thdng tin bd

sung de giang giai ve d

sinh thai

- GV neu yeu cdu:

+ Quan sat kT hlnh 47.2

+ Tra ldi cau hdi: Nguydn

nhan xay ra cdc miic do

canh tranh giira cac loai

trong noi sdng?

+ Phan tfch vf du cu the

+ De tranh xay ra canh

tranh trong tu nhidn tuan

theo quy dinh nhu the

nao? Dieu nay dugc dp

dung trong san xudt nhu

the nao?

ddn tdi cdch kid'm an va cdu tao md cung khac nhau

° Hlnh 47.1 SGV thd hien khdng gian nhieu chieu dugc hinh thdnh bdi td hgp eac gidi ban sinh thai nhu nhiet do, do dm, lugng khoang

+ Noi d chi la chd cu trii cdn d sinh thdi lidn quan ddn cdc nhan to sinh thai tdc ddng len co the sinh vat

- Dai dien HS trinh bay -> ldp nhan xet bd sung

- HS van dung kien thiic tra Idi dugc

+ Do d sinh thdi triing nhau -^ canh tranh

+ Miic dd canh tranh phu thudc vdo phdn giao nhau giQa 2 loai ldn hay nhd

+ O dinh dudng cd vai trd

quan trgng vi lidn quan de'n su tdn tai va cdc chiic nang khdc

+ Cd dai canh tranh manh

me vdi cay trdng

+ Canh tranh giiia cac con due trong ciing mdt lodi trong mua sinh san

+ Canh tranh noi lam id

de de tning dp triing

Npi dung

267

Trang 11

Hogt dpng cda GV

va yeu cdu HS khai quat

kidn thii:c

+ Trdnh canh tranh trong

thien nhien cac loai gdn nhau ciing sir dung ngudn thiic an cd xu hudng phan

- HS ndu dugc khai niem

va vai trd cua d sinh thdi

Npi dung

- Noi d: La dia diem cu

trii ciia cdc loai sinh vat

- O sinh thdi: La khdng gian sinh thdi dugc hinh thanh bdi td hgp cac gidi ban sinh thai (hay khdng gian da dien) ma d dd tdt

ca cdc nhdn td sinh thai quy dinh sU tdn tai va phdt trien dn dinh lau dai cua loai

- Vai trd ciia d sinh thai: Giam bdt sir canh tranh giira cac cd the khi sdng trong ciing sinh canh

4 Kiem tra danh gia

• HS tdm tdt kidn thiic bai hgc

• HS trd ldi cau hdi trdc nghiem:

Trang 12

Cdu 1: Nhan td sinh thai la:

a) Nhiing nhan id mdi trudng tdc ddng va chi phdi ddi sdng sinh vat b) Nhimg nhan td mdi trudng: Ddt, nude, khf

c) Nhiing sinh vat tdc ddng va chi phdi true tiep len ddi sdng sinh vat d) Ca a, b, c

Cdu 2: Cic nhan td ndo thudc nhdm nhan to vd sinh:

1 - anh sdng 2 - Nhiet do 3 - Gid 4 - Vi triing

5 - Sdm chdp 6 - Ddt dd 7 - Nude 8 - Tham muc

9 - R e u da

a) 1,2,3,4, 5, 6, 8 c) 3, 4, 5, 6, 8, 9

b ) l , 2 , 3, 5, 6, 7 d) 1,2, 3, 5, 6, 7, 8

Cdu 3: Phat bidu nao khdng diing vd noi d va d sinh thai:

a) Noi d la dia diem cu trii ciia cdc loai

b) O sinh thai la mdt khdng gian sinh thdi ma d dd tdt cd cdc dieu kien mdi trudng quy dinh sir tdn tai va phat trien dn dinh lau dai cua loai

c) Sir triing lap d sinh thai cua loai la nguydn nhan gay ra sir canh tranh giiia chiing

d) Sdng trong eiing mdt d sinh thdi cdc loai cd su canh tranh nhau, cd khi rdt khdc liet ddn tdi loai trir nhau hoac phai hgp tac vdi nhau

5. Dan do

Hgc bdi, tra ldi cdu hdi SGK

Tim hieu mdt so nhan td sinh thai nhu nhiet do, dnh sang, sir thfch nghi cua sinh vat

Bai 48 ANH HUdNG CUA CAC NHAN TO SINH THAI

LEN Odi SONG SINH VAT

Trang 13

• HS hieu dugc mdi nhan td tac ddng ldn sinh vat theo kieu rieng ciia minh Hon nua sinh vat cung phan iing rat khac nhau vdi cudng do (hay lidu lugng) khac nhau, phuong thiic tac ddng khdc nhau, thdi gian tdc ddng khac nhau ciia eiing mdt nhan to

• HS bidt van dung kien thiic giai thfch thuc te

2 KTnang

• Quan sat, phan tfch

• Suy luan, so sanh

• Khdi qudt kien thiic

II CHUAN Bj

• Tranh hlnh SGK phdng to

• Mdt sd tranh hlnh khdc lidn quan den bai hgc: Thuc vat ua sang, ua bdng, ddng vat ua hoat ddng ngay, dem, ddng vat d cac viing cue

• GV dgc kT thdng tin bd sung muc III SGV trang 261

1 Kiem tra

• Mdi trudng la gl? Cd may loai mdi trudng? Cho vf du minh hoa

• Thd nao la gidi han sinh thai? Khoang thuan lgi va cac khoang chd'ng chiu cua mdt nhan td sinh thai la gi?

2 Trong tam

• Anh hudng ciia dnh sang ldn ddi sdng sinh vat

• Nhiet do la he qua ciia anh sdng cd tdc ddng den nhidu nhan td khf hau khac (thay ddi khf dp, gay ra gid, lam bdc hoi nude, tao do dm, gay mua) va anh hudng true tiep ddn ddi sdng ciia sinh vat trdn trdi dat

3 Bai mdi

Mdf bai: GV ddn ddt: Bai trudc da dugc hgc ve cac nhan td sinh thai, vay cac nhdn

td sinh thai anh hudng nhu the nao ddn ddi sdng sinh vdt?

Trang 14

Hogt dpng cua GV Hogt dpng cua HS Npi dung

- GV ndu yeu cdu:

+ Quan sat hlnh 48.1

SGK muc I trang 199

+ Neu vai trd va dac diem

ciia nhan to anh sdng

- GV cd the ggi y bang

cac cau hdi:

+ Trong didu kien khdng

cd dnh sang cay cd the

sdng va phdt trien dugc

khdng?

+ Tai sao trong rimg am

nhiet ddi thuc vat lai phan

thanh tung tdng, ldp?

- GV nhan xet, danh gia

kie'n thiic

- HS boat ddng ca nhan van dung kie'n thii'c sinh hgc, dia If de nhan bidt kie'n thiic

- HS trao ddi trong nhdm thdng nhat y kien trd ldi

- HS ndu dugc y kien:

+ cay khdng the sdng neu thie'u anh sang va su sdng ciia cdc lodi cung khdng cdn

+ Thuc vat phan tdng la

do nhu cdu anh sang khac nhau cua cdc lodi

+ Anh sang bidn ddi trong khdng gian va theo thdi gian (VT do, miia, ngay )

+ Anh sdng cd budc sdng khdc nhau anh hudng khac nhau den ddi sdng sinh vat

+ Anh sdng anh hudng ddn cac nhan td khdc va

se anh hudng tdi sinh vat

- Dia dien HS tra ldi ->

ldp nhan xet

* Vai trd ciia dnh sdng: Anh sang la nhan td co ban chi phdi true tiep hoac gian tiep den cdc nhan td khac

* Dac diem:

- Phan bd khdng ddng deu trong khdng gian va theo thdi gian

271

Trang 15

Hogt dpng cda GV

- GV ddn ddt: De tdn tai

va phat trien trong tu

nhien sinh vat ludn thfch

nghi vdi mdi trudng

- GV neu cau hdi: Thuc

vat thfch nghi vdi anh

sang the hien nhu the

nao?

va yeu cdu HS nghien ciiu

SGK trang 199, 200 ^

phan biet cac nhdm cay

Hogt dpng cda HS

- HS van dung kidn thiic

thuc td va kidn thiic sinh hgc THCS de tra ldi dugc:

+ Cd nhidu loai cay sdng

d noi nhidu dnh sang nhu:

Liia, che, chd

+ Mdt sd lodi cay chi sdng d dudi tdn ciia cay khdc nhu: phong Ian, Id lot

+ Tuy theo nhu cdu dnh sang ma thuc vat bidn ddi cau tao mdu sdc va chiic nang sinh If Vf du: Do day mdng ciia la, thdi gian quang hgp

- HS boat ddng cd nhan

- Ydu cdu neu dugc:

+ Dac diem ndi bat ciia timg nhdm cay

Noi dung

- Anh sang gdm chum tia

don sdc cd budc sdng khac nhau

- Anh sdng nhin thay true tie'p tham gia vao qua trinh quang hgp, quyet dinh de'n thanh phdn cdu triic ciia he sdc to va phan

bd cua cae loai thuc vat

1 Su thich nghi cua thuc vat

Trang 16

ua sdng, ua bdng

- GV neu cau hdi: Tham

thuc vat trong hlnh 48.2

gdm nhung tdng nao?

kie'n thiic

- GV bd sung kie'n thiic:

Lien quan den do dai

chie'u sang, thuc vat cdn

dugc chia thdnh nhdm

cay ngay dai va ngay

ngdn

+ Cay ngay dai la cay ra

hoa kdt trai can pha sdng

nhieu hon pha tdi

+ cay ngay ngdn ddi hdi

che do chie'u sdng khi ra

hoa ke't qua ngdn hon

+ Tham thuc vat d hinh 48.2 gdm 3 tdng

va sinh thai cua chiing

- Thuc vdt chia lam 3 nhdm thfch nghi vdi didu kien va nhu cdu dnh sang khdc nhau

* Nhdm cay ua sang: + Mgc d noi trdng cd Id day mau xanh nhat

+ Than cao 40-50m cd the phan thanh 3-5 tdng cay vugt tan

* Nhdm cay ua bdng: + Tie'p nhan dnh sdng khueeh tan, sdng dudi tan cay khac

+ La mdng mau xanh dam

* Nhdm cay chiu bdng: Gdm nhiing loai phdt trien dugc ca d noi giau anh sang va noi ft anh sang tao ndn tdm tham xanh 0 day rimg

Trang 17

m

Hogt dpng cda GV

* Lien he:

Tai sao de thanh long cd

qua trai vu ngudi ndng

dan lai thdp den ca ddm

trong vudn nha minh?

- GV gidng gidi:

+ Khdc vdi thuc vat dnh

sang khdng cd gidi ban

thfch hgp vdi ddng vat

+ Hdu he't ddng vat ddu

cd kha nang phat trien

trong tdi va ngoai sang

- GV neu cau hdi:

Ke tdn nhiing ddng vat

thudng xuydn sdng trong

bdng tdi va dac diem ndi

bat ciia nd la gl?

- GV ndu van dd: Ddng

vat thfch nghi vdi dnh

sang nhu thd nao?

vu vao miia ddng, ngudi

ta phai keo ddi ngay bdng cdch chong den

- HS van dung kidn thiic sinh hgc THCS de tra ldi:

+ Cd sdng d day bidn

+ Thi gidc kem phat trien

—> tieu giam

+ Co quan phdt sdng phat tridn manh

- HS nghien ciiu SGK va cdc tranh hlnh thdng tin

da suu tap dugc de nhan bie't kie'n thiic

- HS cd the trao ddi

Trang 18

Hogt dpng cda GV Hogt dpng cua HS Npi dung

- GV nhan xet, ddnh gia

va giiip HS khdi qudt kidn

thirc

ngay va nhdm ua boat ddng ddm

+ Nhdm boat ddng ngay sii dung triet de dnh sdng vao cdc boat ddng: Kiem

an, di chuyen, nhan bidt

CO quan thi gidc phat trien

+ Nhdm boat ddng dem:

Thi giac cd the rat tinh hoac tidu giam, di chuyen nhe nhang, mdu sdc khdng cdn sac sd

+ Mdu sdc ciia nhdm ddng vat boat ddng ban ngay cd y nghTa nguy trang, doa nat, nhan bidt

+ Vf du: Mau xanh luc ciia sau rau cd tfnh chat nguy trang, mdu den hoac sac sd lai mang tfnh doa nat

Dai dien HS tra ldi nhan xet bd sung

- Sir dung mat trdi de ddnh ddu hoac dinh hudng ngudn thiic an (Ong, budm), dinh hudng

di cu (mdt so loai chim)

275

Trang 19

- GV ndu yeu cdu:

+ Phan tfch hien tugng

dinh due

+ Phan tich su thay ddi

miia de trung cua ca hdi

* Lien he:

Trong chan nudi con

ngudi van dung anh

hudng ciia dnh sang nhu

thd nao?

- GV neu vdn dd ddn ddt:

+ Anh sang thay ddi cd

chu ki ngay, ddm, tudn

ngimg sinh san

+ Cd hdi de triing vao mua ddng (thdng 11) chuydn thdi gian chidu sdng cue dai trong ngay (16 gid) cd hdi se de vao thdng 7

- HS cd the tra ldi: Tang thdi gian chidu sang vao ban dem ga se de 2 tning /ngay

- HS cd the tra ldi: Hoat ddng ciia sinh vat didn ra theo chu kl nhu: Hoa mudi gid nd hoa liic lOh,

Trang 20

Hogt dpng cda GV

+ Hoat ddng cua sinh vat

cd theo chu kl hay

khdng?

- GV yeu cdu HS:

+ Quan sat hlnh 48.5

SGK trang 201

+ Phan tich hoat ddng

chu kl cua chudt va Id cay

dau

+ Nhip dieu sinh hgc la

gi?

- GV nhan xet, ddnh gid

+ Hoat ddng cd chu kl d cay dau la: Id ru xudng ve ddm va hudng len vao liic ban ngay

+ Chudt ngii trong hang vao ban ngay va hoat ddng ban ddm

+ Nguyen nhan: Do dai thdi gian chidu sang, nhiet do, do dm bidn ddi theo chu kl ngay, dem

- Khdi niem nhiet do sinh hgc

- Dai dien HS trinh bay -> ldp nhan xet

277

Trang 21

Hogt dpng 2

TIM HIEU ANH HUCJNG CUA NHIET DO

Muc tieu:

• HS hieu dugc anh hudng cua nhiet do den sinh vat

• HS thdy dugc su thdng nhdt giiia co the va cac nhan td mdi trUdng

Hogt dpng cda GV

- GV neu yeu cdu:

+ Nghien ciiu SGK trang

201, 202 muc II

+ Trd ldi cau hdi:

° Sinh vat sdng dugc d

gidi han nhiet nhu the

ndo?

° Nhiet do anh hudng den

dac diem ndo cua sinh

vat?

° Phan biet sinh vat bidn

nhiet va sinh vat ddng

- HS trao ddi nhdm thdng nhdt y kien trd ldi

+ Nhiet do trdn trdi ddt bie'n thien ldn, khoang sinh vat sdng dugc ehi tir 0" -> 50"C

+ Nhiet do anh hudng de'n cdu tao, boat ddng ciia sinh vat

+ Ddng vat bidn nhiet:

- Dai dien HS trmh bay

—> ldp nhan xet

Npi dung

Trang 22

+ 6 thuc vat: Nhiet do

cao keo dai -^ cay bi cdn

- GV bd sung: Ddng vat

ddng nhiet sdng d noi

nhiet do thdp cd ti sd SA'

giam —> han che sir toa

nhiet ciia co the

- Gdu Bdc cue cd tai, dudi nhd hon gau nhiet ddi nhung than hlnh to hon (tfch luy nhieu md)

- Kl da, ca sdu vimg nhiet ddi cd kfch thudc ldn

- Nhiet do tdc ddng den hlnh thai, cau tnic co the, tudi thg, hoat ddng sinh

If, tap tfnh ciia sinh vat + Thuc vat d viing lanh cd

vd day, sinh trudng cham,

ra hoa kdt qua vdo thdi gian dm

+ Ddng vat d viing lanh

° Than nhiet bien ddi theo nhiet do mdi trudng

° Dieu chinh than nhiet thdng qua su trao ddi true tie'p vdi mdi trudng

° Nhiet tfch luy trong mdt giai doan phat trien hay

cd ddi sdng nhu mdt hdng

sd

T = ( X - k ) n + Nhdm ddng nhiet:

° Than nhiet dn dinh

° Ddc lap vdi su bie'n ddi nhiet do ciia mdi trudng

° Ddng vat d viing lanh cd

CO thd to, phdn nhd ra (tai, dudi) nhd lai so vdi ciing loai sdng d viing xfch dao, cdn ddng vat bie'n nhiet thi ngugc lai

279

Trang 23

4 Kiem tra danh gia

• GV yeu cdu HS tdm tdt kien thiic bai hgc

• Van dung kidn thiic giai thfch hien tugng thuc td

5 Dan do

• Hgc bai, tra ldi cau hdi SGK

• Suu tdm tu lieu vd anh hudng cua do dm va tac ddng lai cua sinh vat Idn mdi trudng

Bai 49 ANH HUdNG CUA CAC NHAN TO SINH THAI

LEN D 6 | S O N G SINH VAT (tiep theo)

I MUC TIEU

1 Kien thiirc

• HS can neu bat su thdng nhdt giira co the va nhan to do dm, khdng khf, gid thdng qua md'i quan he thuan nghich

• HS hidu mdi nhan td tdc ddng ldn sinh vat theo kieu rieng

• HS thdy dugc sinh vat phan iing khdc nhau vdi cudng do, phuong thiic tac ddng, thdi gian tac ddng khdc nhau ciia ciing mdt nhdn to

2 KTnang

• Phan tfch, so sanh

• Phdt trien tu duy Idgic, kha nang khdi qudt boa

• Van dung If thuyet giai thfch hien tugng thuc te

II CHUAN B!

• Tranh hlnh SGK phdng to

• Tu lieu HS suu tdm

• GV dgc kT thdng tin muc III SGV trang 262, 263

• Thdng tin bd sung vd su thfch nghi cua thuc vat vdi lira

- Lira la mdt phdn ciia khf hau

- Trong nhidu viing tren trdi ddt nd tham gia vdo Ijcb sir hinh thanh ndn he thuc vat

Trang 24

- Cdc quan xa sinh vat, do dd, cung cd nhiing thfch nghi dac trung vdi yeu

to lira Tuong tu nhu ddi vdi nhiet do, do dm

- Cay rimg khdp tay nguydn cd ldp vd day chiu dugc nhiing boa hoan tran qua trong miia khd khi cay da trui het Id Vd cay bi xem, xam den song vdo miia mua cay lai sinh lgc, dam trdi nhanh hon

- Say, lau ddm ldy sau miia sinh dudng lai trd nen khd cdn khi bi chdy ludt qua, phdn trdn mat ddt, mat nude bi chay trui, nhung phdn than ngam, gdc dudi nude, dudi ddt khdng bi thuong tdn tai va phat trien nhanh va tdt hon vao miia sau nhd tro chay da tra lai cho ddt nhieu khodng dinh dudng

- Ba con ndng dan viing Nam Bd thudng dot ddng sau vu gat, didu nay rat

cd fch cho da't khdng bi vdt can kiet eac sdn pham ciia minh da dugc chdt lgc va tfch tu trong cay

- Cac dam chay ludt qua cdn thiic day boat ddng phan giai xac sinh vat ciia

vi sinh vat, nhanh chdng chuyen boa cdc nguyen to khodng thdnh dang cd lgi cho viec sir dung cac the he thuc vat mdi

- Tdc dung sinh thdi ciia cdc dam chay ciing nhu nhidu ydu td thien nhien khac thudng 1dm cham qud trinh diin thd hay lam cho cac he sinh thdi tre lai

1 Kiem tra

• Nhiet do anh hudng nhu thd nao den ddi sdng sinh vat?

• Tai sao trong rimg cay cdi lai phan tdng?

• Mau sdc trdn than ddng vat cd y nghTa gl?

2 Trong tam

• Anh hudng ciia do am ldn sinh vat

• Su thfch nghi eua sinh vat vdi liia, sir van ddng ciia khdng khf

3 Bai mdi

Md bai: GV ddn ddt: Ngoai cac nhan td dnh sdng va do am anh hudng ddn ddi

sdng sinh vat cdn cd cac nhan to khac nhu do am, nhiet, su van ddng eiia khdng khf, lira va chinh ban than sinh vat tac ddng ldn mdi trudng

Trang 25

HS van dung kidn thiic nhan biet nhdm sinh vat vdi do am va lugng nude khdc nhau

Hogt dpng cda GV

- GV giang giai:

+ Mgi sir sdng tdn tai

dugc nhd nude

+ Nude la mdi trudng

sdng ciia thuy sinhvat Id

mdi trudng ciia cdc phdn

iing sinh hoa trong td bdo

eiia CO the sdng

+ Nude bdc hoi tao do dm

cho khdng khf

- GV ndu cau hdi:

+ Tai sao nhiet do nude

trong miia ddng lai dm

hon nhiet do khdng khf

va ngugc lai ve miia he

lai mat hon?

+ Tai sao nude la mdi

trudng thuan lgi cho ddi

sdng cua thuy sinh vat?

- GV ndu cau hdi:

+ Tai sao ndi thodt hoi

nude la chidn luge sdng

cdn ciia thuc vat?

Hogt dpng cua HS

- HS van dung kidn thiic vat If va kdt hgp vdi kien thiic sinh hgc THCS rdi trao ddi nhanh trong nhdm tra ldi:

+ Nude cd dung nhiet rieng ldn, truydn nhiet kem nen tfnh dn nhiet cao, vl vay mua he khi nhiet do khdng khf cao nhung nude vdn mat hon

+ Nude cd kha nang boa tan nhidu chdt cung cap thiic an cho sinh vat thuy sinh

+ Nude mang thiic an, dxi cho cac sinh vat sdng

Trang 26

Hogt dpng cda GV

+ Lien quan den do am

va nhu cdu nude sinh vat

dugc phan chia nhu the

nao?

+ Hay md ta nhirng kha

nang thfch nghi ciia thuc

vat va ddng vat sdng

trong dieu kien khd ban?

va bd sung kien thiie

- GV tie'p tuc neu cau

hdi:

+ Cho bidt nhirng cay

sdng 0 ven bd nude, trdn

cao cdn cdt hay tren cae

ddi trgc thudc nhiing

nhdm thuc vat nao?

Hogt dpng cda HS

hgp vdi kie'n thiic THCS

de phat hien kidn thiic

- HS thdo luan trong nhdm thdng nhat y kidn -

HS cd the neu dugc:

+ Thoat hoi nude d Id tao ddng luc de rd hiit nude

va mudi khoang ldn Id caykhdng bi dot chdy

+ Sinh vat dugc chia lam nhdm ua am, nhdm trung tfnh va nhdm ua khd

+ Thue vat thfch nghi vdi dieu kien khd ban bdng 3 cdch: Trii nude, giam thoat nude va tim ngudn nude

+ Ddng vat thfch nghi bdng each chuyen boat ddng vao ban ddm, bien ddi mau sdc

- Dai dien HS trinh bay

- HS cd the gidi thieu tranh hinh suu tap cd lidn quan den ndi dung -> ldp nhan xet

- HS van dung kidn thirc

Npi dung

283

Trang 27

Hogt dpng cda GV

+ Loai e'ch nhai thudng

xuat hien d dau va vdo

thdi gian nao trong ngdy?

Dang thfch nghi dd thudc

loai gl?

- GV giang giai:

+ Sir khd ban la ydu to

sinh thai rat quan trgng

anh hudng manh den ddi

sdng thuc vat

+ Ddng vat khi bi khd

ban cd the di chuyen tim

ngudn nude, tuy nhien do

am anh hudng den qud

trinh sinh If ciia ddng vat

nhu kha nang sinh

trudng, sinh san, tudi

thg Dac biet la cdn

triing: Khi do dm giam -^

mdt nude, tudi thg giam,

khi do dm qua cao -^ ti le

tu vong tang cao

+ Cay tren cdn cat, ddi

trgc la cay chiu khd han:

Xuong rdng, phi lao, sim

+ Ech, ngoe ua sdng gdn nude, xudt hien budi sang sdm hoac chieu ta —>

Trang 28

- GV giup HS khai qudt

- HS cd thd neu cdc vf du:

- Nhua mu xuong rdng

Id mgng nude

- Cay khdp 0 Tay Nguydn, cay thdng

- Re cay da, si

- Co the sinh vat chie'm

50 -^ 70% la nude

- Lugng mua va do am d can quyet dinh den su phan bd, miic do phong phii cua cdc loai sinh vat

* Ddi vdi thuc vat:

- Cd the chia thdnh 3 nhdm:

+ Thuc vat ua dm: Sdng d gdn noi cd do dm cao + Thuc vat chiu ban: Sdng 0 noi do am thdp + Thuc vat trung sinh: Sdng d noi cd do dm vira

- Thuc vat noi khd ban

cd 3 kha nang thich nghi: + Tfnh trii nude trong co the drd, than

+ Chd'ng su thoat hoi nude: Ld bidn thanh gai, rung Id vao miia khd, tao ldp bieu md sap

+ Tang kha nang tim ngudn nude: Rd dai, rdng, hlnh thanh rd phu

285

Trang 29

Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS

- Ddng vat thfch nghi 6 noi khd ban:

+ Vd bgc khdng tham nude

+ Tuyen md hdi kha phat trien

+ Bdi tie't ft nude tieu, thai phan khd

+ Sir dung nude noi bao,(dxi hod md du trii) + Hoat ddng vdo ban ddm

- GV ndu yeu cdu:

+ Tra ldi cau hdi: Lidn

quan giiia nhiet va am the

hien nhu the nao?

Trang 30

nhiet - dm cd vai trd gi?

va bd sung kidn thiic

+ Su tac ddng tdng hgp

cua nhiet do, do dm quydt

dinh de'n bd mat khf hau

cua mdt vimg dia If xac

dinh -^ quy djnh gidi ban

tdn tai ciia cac qudn xa

sinh vat

+ Su phan bd cac khu

sinh hgc la ddn xudt

chinh cua hai ydu to nhiet

do — lugng mua cua cdc

viing trdn trdi ddt

Hogt dpng cda HS

- HS van dung kien thiic

dia If va sinh hgc de phan tfch dugc:

+ Nude bdc hoi theo su thay ddi cua nhiet do

+ Nude bdc hoi mang theo nhiet lam mat cho co the

4-Phan tfch hlnh 49.1 khi nhiet do thfch hgp do dm vira phai Id viing cue thuan cho sinh vat phat trien, ban chd tu vong

Khi nhiet do va do am khdng phii hgp viing sdng khdng thuan lgi, tir vong cao

- Dai dien HS tra ldi -^

Npi dung

287

Trang 31

Hogt dpng cda GV

- GV giiip HS khai qudt

kidn thiic

* Lien he:

GV hdi: Thuy nhiet dd

dugc ling dung nhu the

nao trong ddi sdng?

- HS khai quat kidn thiic

+ Phan bd cua sinh vat

+ Viing sdng

HS suy luan:

+ So sdnh khf hau ciia cdc viing

+ Lua chgn dd'i tugng vat nudi, cay trdng phii hgp

+ Du bao su bie'n ddng so lugng sinh vat, dac biet la tinh hlnh sau benh

Npi dung

- Nhan td nhiet - dm quy

dinh su phan bd ciia cac loai tren be mat hdnh tinh

- Su tac ddng ciia td hgp nhiet - dm quy dinh viing sdng va cdc boat ddng sdng cua cdc loai

Hogt dpng 3

TIM HIEU CAC NHAN TO SINH THAI KHAC

Miic tieu:

• HS phan tfch anh hudng cua nhan to khdng khf, lira vdi sinh vdt

• Van dung kidn thiic giai thfch thuc td

Hogt dpng cda GV

- GV ddn ddt: Ngoai cac

nhan td sinh thai nhiet

do, do dm, anh sang thi

mdt sd ydu to khac nhu

lira, khdng khf ciing dnh

hudng de'n ddi sdng sinh

vat

- GV neu cau hdi: Khdng

khi va su van ddng cua

Trang 32

Hogt dpng cua GV Hogt dpng cua HS Npi dung

the nao ddi vdi thuc vat

va ddng vat?

va sir dung thdng tin bd

sung di gidng giai giiip

HS hoan thien kie'n thiic,

chii y tac hai cua gid

vdi cac kie'n thiic thuc td

de tra ldi

- HS cd the ndu dugc:

+ Thanh phdn cua khdng khf cd dxi Id ydu to khdng the thie'u ciia su sdng

+ Y nghTa dd'i vdi thuc vat thu phdn, phdt tan

+ Y nghTa ciia gid ddi vdi ddng vat: van ddng trong khdng trung

+ Tdc hai cua gid

-^ ldp nhan xet

- Khdng khf chiia chdt khf cd lgi cho ddi sdng sinh vat nhu dxi, Nito, cacbonic

- Dd'i vdi thuc vat:

+ Gid giiip mdt so loai thuc vat thu pha'n va phat tan hat, qua

+ Thuc vat bie'n ddi co the

de phii hgp vdi su van ddng ciia khdng khf nhu: qua cd cdnh, cd gai, rd an sau xudng da't, cd rd phu

- Ddi vdi ddng vdt:

Trang 33

Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS

- GV neu vdn de:

+ Tai sao lira chay lai la

nhan td sinh thai cd lgi

cho da't?

+ Sinh vat chiu dnh

hudng ciia lira chdy tu

nbidn ed dac diem thfch

nghi nhu the ndo?

- GV hdi:

+ Lira chay cd anh hudng

nhu the ndo?

+ Con ngudi van dung su

thich nghi cua thuc vat

vdi lira trong thuc te sdn

xudt nhu the nao?

- HS van dung kidn thiic tra ldi dugc:

+ Lira chay lam phan buy nhanh mdt sd chat

+ Sinh vat thfch nghi vdi lira dac biet: Vd ddy hoac than ngdm dudi ddt

—> ldp nhan xet

HS trao ddi nhanh trong nhdm, van dung cdc kidn thiic thuc td de tra Idi

+ Lira chdy khdng kiem soat, anh hudng Idn de'n sinh tha,i lam eho ddt khd cdn, mat nude

Npi dung + Giiip mdt sd loai cd thd

bay lugn trdn khdng, di tni

+ Ddng vat bidn ddi co the: Ldng canh, ldng dudi, mang da ndi cac chi, canh dai, ngdn

2 Su thich nghi ciia thuc vat vdi lura

Trang 34

Hogt dpng cda GV

- GV ydu cdu HS khai

quat kidn thiic

* Lien he:

- Han chd tdi da ddt rimg

de' tranh lay lan -> anh

hudng sinh thai

- Van ddng ddng bao dan

tdc sdng dinh eanh dinh

cu

Hogt dpng cda HS + Con ngudi trdng cay

phii hgp vdi noi ed sir chay xay ra dinh ki nhu cay khdp, say d viing U Minh

- Lira la nhan td vd sinh

cd vai trd phan buy nhanh vat chdt de trd lai cdc nguydn td ban ddu eho mdi trudng ddt

- Dac diem ciia thuc vat: + Than cd vd day chiu lira (cay khdp)

+ Than ngdm dudi ddt, mat nude de trdnh lira (cd say)

Hogt dpng 4

TIM HIEU SUTAC DONG T R 6 LAI CUA SINH VAT LEN MOI TRUING

Muc tieu:

• HS neu dugc mdi quan he giiia sinh vat vdi mdi trudng

• HS van dung kien thire gidi thfch hien tugng thuc td

Hogt dpng cda GV

GV neu vdn de:

- Tdc ddng ciia sinh vat

dua tdi bie'n ddi mdi

trudng nhu the nao?

Hogt dpng cda HS

- HS trao ddi nhdm, ydu

cdu neu duoc:

Npi dung

291

Trang 35

Hogt dpng cua GV

- Hoat ddng ciia con

ngudi ddi vdi mdi thudng

lagi?

- GV hdi: Tai sao cdc td

chiic cang cao kha nang

cai tao mdi trudng cua

sinh vat cdng manh?

kidn thiic

Hogt dpng cda HS + Lam tang lugng dxi

trong khdng khf

+ Giii am cho ddt

+ Lam da't toi xd'p

+ Lam sach mdi trudng

+ Hoat ddng cua con ngudi bao gdm mat tfch cue va mat tidu cue

+ Md'i quan he trong qudn the, qudn xa phong phii

Vf du: Rimg Ciic Phuong lam bie'n ddi khf hau dat viing lan can Rimg ngap man Ca Mau, U Minh

+ Con ngudi cdi tao mdi trudng, trdng riing, xay dap

+ Con ngudi dot rimg gSy lii lut, lam thimg tdng d zdn

ldp nhan xet

Npi dung

- Sinh vat tac ddng trd lai

lam giam nhe anh hudng cua nhan td sinh thai ddn de'n bidn doi mdi trudng

cd lgi cho ddi sdng cua minh nhu lam tang dd

dm, tang lugng dxi

Trang 36

- Sinh vat sdng trong cae

td chiie cao thi kha nang cai tao mdi trudng cang manh

4 Kiem tra danh gia

• HS tdm tdt kie'n thiie bai hgc

• HS lien he thuc te ve anh hudng qua lai cua nhan td sinh thai va sinh vat

5 Dan do

• Hgc bai, tra ldi cau hdi SGK

• Chuan bi bdi thuc hanh theo nhdm nhu muc II SGK trang 208

Bai 50 THUC HANH: KHAO SAT VI KHI HAU CUA MOT KHU VUC

• • • •

I MUC TIEU

• HS lam quen vdi nhiing dung cu nghidn ciiu sinh thdi don gian

• HS bie't each do dac, khao sdt mdt vai nhan td sinh thdi don gian

• HS bie't ghi chep, danh gia va thao luan eac kdt qua thu dugc

II CHUAN Bj

HS chuan bi theo nhdm (td)

• Thudc day 1,5-2.0m

• Am ke' va nhiet ke cam tay

• Cgc (sao) tren 2m, mdt ddu nhgn de cdm cd dinh xudng ddt, day de chdng huge hoac bang dan

• Sd tay va biit chi

1 Kiem tra

GV kiem tra phdn chuan bi cua HS

293

Trang 37

Hogt dpng cda GV

- GV ndu yeu cdu:

Trinh bay each khao sdt vi khf hau ciia

mdt khu vuc

- GV nhan xet, danh gid

Hogt dpng cua HS

- HS nghien ciiu SGK trang 208, 209

-> tdm tdt cdc budc tien hanh

- Dai dien cdc nhdm trinh bay -> ldp

bd sung

* Cdc buac tie'n hdnh:

- Dia diem: Trong bdng cay rdm mat va

san trudng khdng cd bdng cay

+ Nhan xet cdc hien tugng xung quanh nhu may, mua, ndng, gid

+ Sau 15 phiit nhanh chdng ghi chep sd lieu tir nhiet ke va am ke ciia 4 vi trf thudc 2 dia didm thf nghidm

Trang 38

Hogt dpng cda GV

- GV luu y:

+ Trong khi HS tidn hanh thf nghiem

GV quan sat cdc thao tdc, each td chiic

nhdm, hieu qua cdng viec

+ GV giiip dd nhdm cdn yeu

+ GV nhdc HS van dung kien thiic de

nban xet vd cdc ydu to ndng, gid tai

khu vuc tie'n hanh

Hogt dpng cda HS

Hogt dpng 2

THU HOACH

Miic tieu: HS bdo cao ke't qua thuc hanh va thao luan ket qua de nit ra nhan xet va

lien he thuc tidn

Hogt dpng cda GV

- GV yeu cdu:

+ Cac nhdm ghi kdt qua len bang

+ Thao luan ve kdt qua thu dugc

+ Rut ra nhan xet vd khf hau ciia khu

vuc

- GV nhan xet, ddnh gia kdt qua bai

thuc hanh

- GV yeu cdu cdc nhdm tap hcfp ke't qua

thanh bao cao chung nhu mdu SGK

trang 209

Hogt dpng cda HS

- Dai dien nhdm ghi kdt qua len bang

(theo mdu SGK trang 209)

- Cdc nhdm thao luan trao ddi ket qua

- HS cd the ndu dugc:

+ Trong bdng ram: Nhiet do thdp, do

am cao, tdc do gid nhd

+ Ngoai san trudng: Nhiet do cao, do

dm thdp, gid manh, ndng gdt hon

+ Dd dm va nhidt dd d chan coc va d dd cao 2m khdc nhau d cimg khu vuc va khdc nhau d 2 khu vuc

- HS nhan xet chung:

Khf hau ciia mdt khu vuc duoc xac dinh bdng nhiet - dm cua ldp khdng gian sat mat ddt tir o ^ 2m

- Cdc nhdm theo ddi, sira chiia neu cdn

,

295

Trang 39

Hogt dpng cda GV

- GV hudng ddn HS each lap ban dd

nhiet - am (khf hau dd)

- GV neu eau hdi lien he:

Khi hau dd cd y nghTa nhu the ndo

trong san xudt?

Hogt dpng cda HS

- HS cd the tra ldi duoc:

Dua vao khf hau dd cd the lua chgn cdc gidng vat nudi, cay trdng hoac du bao dugc su bie'n ddng sd lugng ddng vat sau benh

4 Kiem tra danh gia

• GV nhan xet, danh gid

• Riit kinh nghiem ndi dung lam dugc va chua lam dugc

5 Dan do

Suu tam tu lieu, tranh hlnh vd qudn the

Trang 40

Chuong II

^

QUAN THE SINH VAT

Bai 51 KHAI NIEM VE QUAN THE VA MOI QUAN HE GIlJA

CAC CA THE TRONG QUAN THE

I MUC TIEU

1 Kien thurc

• HS hieu va giai thfch dugc khai niem vd qudn the va giai thfch dugc qudn the

la don vi tdn tai ciia loai

• HS hieu va trinh bay dugc cdc mdi quan he giira cdc cd the trong qudn the

2 KT nang

• Quan sat, phan tfch

• So sanh, khdi qudt

• Van dung kidn thii'c nhan bidt va gidi thfch cdc hien tugng thuc td

II CHUAN B!

• Tranh hinh lien quan den bai hgc

• DTa CD ve boat ddng sdng ciia qudn the

• GV dgc kT thdng tin bd sung SGV trang 270, 271

• Cud'n: "Co sd sinh thai hgc" ciia tdc gia Vu Trung Tang

III HOAT OONG DAY - HOC

Định dạng
Số trang	188
Dung lượng	5,5 MB