- GV nhan xet, danh gia, bd sung kien thiic va gidi thieu phep lai tao ngudn bien di td hgp cho chgn gidng.. Hogt ddng cda HS - HS quan sat hinh 22 SGK —> van dung kie'n thiic vi phuon
Trang 1THIET KE BAI GIANG
Trang 2TRAN KHANH PHirCJNG
THIET KE BAI GIANG
NilNGQIO-TdPHfll
NHA XUAT BAN HA N 6 I
Trang 3Chuong IV UNG DUNG Dl TRUYEN HOC
Bai 22 CHON GIONG VAT NUOI VA CAY TRONG
I MUC TIEU
1 Kien thurc
• HS biet duoc nguon vat lieu cho chon giong t\i tu nhien va nhan tao
• HS biet dugc vai tro eia bien di to hgp trong chgn giong vat nuoi cay trong
• Nang cao kl nang phan tfch hien tugng de tim hieu ban chat cua su viec qua chgn giong mdi tir nguon bien di to hgp
2 KT nang
• Phan tfch thong tin de nam bat kien thiic
• Khai quat hoa kien thiic
• Van dung kien thiic, giai thfch thuc te
II CHUAN B!
• Tranh anh ve giong vat nuoi, cay trong
• Tu Ueu v6 chgn giong vat nuoi, cay trong
Trang 4III HOAT DONG DAY - HOC
1 Kiem tra
• Ngi dung dinh luat Hacdi Venbec, cho vf du minh hoa
• Khi a trang thai can bang di truyen thi cau tnic di truyen cua quan the nhu
the nao?
• HS lam bai tap 5, 6 SGK trang 87
2 Trong tam
• Bien di to hgp la nguon nguyen lieu quan trgng cho chgn gidng
• Bien di to hgp la nguyen nhan ciia su da dang ve kieu gen, phong phu ve kieu hinh ciia gidng
3 Bai mdi
• GV gidi thieu ngi dung ciia chuong IV va gidi han kien thiic ciia bai hgc
• GV gidi thieu 4 budc trong quy trinh chgn gidng vM nuoi, cay trong do la: tao nguon nguyen lieu, chgn lgc, danh gia chat lugng gidng va dua ra san xuat dai tra
Hogt dpng I
GIC5I THIEU VE NGUON GEN T U N H I E N VA NHAN TAG
Muc tieu:
• HS biet each tao dugc nguon gen
• HS biet lien he thuc te
Hogt dpng cda GV
- GV dan dat:
+ Mudn chgn lgc cd ket
qua c&i cd ngudn vat Ueu
+ Ngudn vat lieu trong tu
nhien chua du de chgn
lgc dat hieu qua, nen con
ngudi da chu dgng tang
ngudn vat lieu nhd gay
dot bien, lai tao
—GV neu yeu cau:
+ Nghien ciiu SGK trang
88 muc I
Trang 5Hogt dpng cua GV
+ Hoan thanh phieu hgc
tap "Gidi thieu vt ngudn
gen tu nhien va ngudn
gen nhan tao"
- GV nhan xet va thong
bao dap an
Nguon gen tu nhien
Thu thap vat lieu tCr thien nhiSn, tif cac dja
phuong
xay dung bp suu tap cac dang tu nhien ve
vat nuoi, cay trong
Trung tSm phat sinh giong ngd, gidng l<hoai
tay hoang dai d IVIehicC va Bac IVIy
Nguon gen nhan tao
- Gay dot bie'n de tao ra nhigu dang l<hac nhau
- Lai tao de tao ra vat lieu mcii
- Thanh lap ngan hang gen, luu giu' bao quan cac k^t qua lai
- Trao ddi vdi cac thanh ph6, qu6c gia Vifn nghien ctru hoa quoc te IRRI d Phiiippin
Trang 6Hogt dpng cua GV Hogt dpng cua HS Ngi dung
phuong lai thfch nghi tdt
vdi dieu kien mdi trudng
noi chiing sdng?
+ Cac vat lieu tu nhien
dugc thu thap ban dau da
cd the trd thanh gidng vat
nuoi cay trdng dugc
chua? Tai sao?
- GV nhan xet, danh gia
va bd sung kien thiic
+ Cac dang vat nudi, cay trdng cd sSn trong tu nhien d timg dia phuong thdng thudng cd td hgp nhieu gen thich nghi tdt vdi dilu kien mdi trudng noi chiing sdng la ket qua cua chgn lgc tu nhien til hang trieu nam
VD: Lgn rimg, ga rimg, man, dao
+ Cac vat lieu tu nhien dugc thu thap ban dau khdng phai da chuyen thanh gidng dn dinh va hoan chinh ngay dugc
+ Can phai gay dot bien lai tao de thu dugc nhieu dang khac nhau va tao nen vat lieu mdi cho chgn gidng
Vl du: Liia mi hoang dai
cd kha nang chdng chiu tdt, tuy nhien nang suat rat thap, can cai tao gen, chgn lgc td hgp gen qui
- Dai dien HS trinh bay
-^ ldp nhan xet
Hogt dpng 2
TIM HIEU CHON GIONG T L T N G U O N BIEN DI TO HOP
Muc tieu:
• HS chi ra dugc vai trd cua bien di td hgp trong chgn gidng vat nuoi, cay trdng
• HS van dung kien thii'c, lien he thuc te
Trang 7Hogt dpng cua GV
- GV dua va'n dt thao
luan:
+ Bien di td hgp la gi?
+ Tai sao lai la phuong
phap CO ban tao nen bie'n
di td hgp?
+ Ket qua tao bien di td
hgp la gi? Cho vf du?
+ Cd nhung phep lai nao
sir dung di tao ngudn bien
+ Phep lai da tao nen vat cha't di truySn va cd di6u kien trao ddi td hgfp lai thanh kieu gen mdi
+ Ket qua: Tao ra sd lugng ldn kieu gen khac
nhau thi hien qua vd sd
gen, nhirng kiiu hinh,mdi
xuat hien chfnh la kieu hinh do bien di td hgp
+ Cac phep lai: Tu thu pha'n bat budc, giao phdi can huyet, lai khac ddng, lai kinh te
Trang 8Hogt dpng cua GV Hogt dpng cda HS Ndi dung
- GV tiep tuc neu van de
de phan tfch vai trd cua
bien di td hgp
Tai sao bie'n di td hgp cd
vai trd dac biet quan trgng
trong viec tao gidng mdi?
- GV nhan xet, danh gia,
bd sung kien thiic va gidi
thieu phep lai tao ngudn
bien di td hgp cho chgn
gidng
- GV neu yeu c5u:
+ Quan sat hinh 22 SGK
trang 89
+ Phan tfch qua trinh chgn
lgc td hgp gen mong mudn
- HS cd the van dung
kien thiic vi dot bien gen,
bieu hien cua kieu gen ddng hgp, di hgp, td hgp gen rdi trao ddi trong nhdm —> thdng nha't y kien
- Yeu cau neu dugc:
+ Dot bien gen chi lam xuat hien 1 gen mdi d mgt ca the rieng le nao
vi chung se dugc nhan len thanh tap doan cay trdng, vat nudi
Trang 9Hogt dpng cua GV
- GV ggi y:
+ Chi ra phep lai dugc sii
dung trong so dd
+ Ddng thuan cd kieu gen
nhu the nao?
GV nhan xet, danh gia va
y6u cau HS neu y nghia
ciia ddng thuin chung
- GV nhan xet, danh gia,
giiip HS hoan thi6n kien
thiic
Hogt ddng cda HS
- HS quan sat hinh 22
SGK —> van dung kie'n
thiic vi phuong phap lai,
dac diem kieu gen ddng hgp va di hgp de nhan biet kie'n thiic
- Thao luan nhanh trong
nhdm -^ thdng nha't y
kien
- Yeu cau neu dugc:
+ Sur dung phep lai: Tu
thu phan, giao phdi gin
(F1,F3)
+ Ddng thuan d F4 cd kieu gen AAbbCC, F2 cd kieu gen AABBcc, AAbbcc
- Dai dien HS trinh bay
- Ca the mang td hgp gen mdi dugc tu thu pha'n
hoac giao phdi gin de tao
ra ddng thuan
- Lai cac td hgp ddng thuan va chgn lgc td hgp gen mong mudn
Trang 10Hogt dpng cua GV Hogt dpng cua HS Ndi dung
- GV hdi:
+ Uu the lai la gi? Cho vf
du ve uu the lai
+ Uu the lai the hien ro
nha't trong trudng hgp
nao?
+ Uu the lai vugt trgi so
vdi bd me thi hien nhu
the nao?
- GV nhan xet, danh gia
- GV neu va'n d6:
+ Hien tugng uu' the lai
dugc giai thfch nhu the
nao?
+ Lam the nao de tao
duoc uu the lai?
- HS van dung kien thirc sinh hgc 9 tra ldi
- Yeu cau neu dugc:
+ Fl cd siic sdng cao hon
+ Uu the lai rd khi lai giiia cac ddng thuan cd kieu gen khac nhau
+ Kieu hinh Fl ldn hon
so vdi bd me, dac biet la nang xuat cao hon nhieu
- Dai dien HS tra ldi ->
ldp nhan xet
- HS nghien ciiu SGK trang 89 muc 11(2)
- HS van dung kien thiic sinh hgc 9 tra ldi
+ Tfnh trang sd lugng do nhieu gen trgi quy dinh
+ Dang bd me thuan chung nhieu gen lan d trang thai ddng hgp bieu hien tfnh trang xau
+ Khi cho lai ca the cd kieu gen trdi va kieu gen lan chi cd gen trgi mdi duoc bieu hien o F l
2 Tao gidng lai co uu the lai cao
Trang 11Hogt dpng cua GV Hogt dpng cua HS Ngi dung
- GV nhan xet, danh gia
va sir dung SG V trang 136
de nha'n manh
+ Trang thai di hgp ve
nhieu cap gen con lai cd
kieu hinh vugt trdi
(AA<Aa>aa)
+ Con lai cd uu the lai cao
cho tu thu pha'n qua cac
the he con lai cd kieu gen
ddng hgp -> uu the lai
giam
+ Vai trd cua te bao chat
trong su hinh thanh mgt
sd tfnh trang
+ Gia thie't sieu trdi
+ Lai khac ddng, khac thii, lai kinh te, lai thuan nghich
- Dai dien HS trinh bay -> ldp nhan xet bd sung
- HS khai quat kien thiic + Khai niem uu the lai
+ Giai thfch hien tugng
11
Trang 12Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS
* Lien he
Hay neu cac thanh tuu
chgn gidng ,d Viet Nam ve
vat nudi, cay trdng cd uu
the lai
Ngi dung
HS van dung hieu biet thuc te, kiet hgp kien thiic sinh hgc 9 tra ldi:
- Lgn 1 Mdng Cai x Dai
Bach -^ con lai Fl tang
trgng nhanh, ti le thit nac cao
* Giai thfch hien tugng: Gia thiet sieu trgi
+ Lai thuan nghich
AA X aa
aa X AA + Lai khac ddng
° Lai khac ddng don
A X B -> c (san xua't)
° Lai khac ddng kep
A x B ^ c C x F
E x D ^ F G Luu y:
- Uu the lai bieu hxtn
cao nhat d ddi con lai Fl,
sau dd giam din
- Khdng dung con lai Fl
lam gidng
Trang 13Hogt dpng cda GV Hogt dpng cua HS
- Bd vang Thanh Hoa lai vdi bd Hosten Ha Lan ->
con lai Fl cd trgng lugng tang, san lugng siia nhieu hon
- Gidng ngd, lua, dau tuong, lac
Ngi dung
4 Kiem tra danh gia
GV yeu cau HS tdm tat kien thiic bai hgc
5 Dan do
• Hgc bai, tra ldi cau hdi SGK
• Suu tam tu lieu ve chgn gidng vat nudi cay trdng
• Dgc muc "Em cd bie't?"
Bdi 23 CHON GIONG VAT NUOI VA CAY TRONG (tiep theo)
• Phan tfch thdng tin phat hien kien thiic
• van dung If thuyet vao thuc tiln
II CHUAN Bj
• Tranh hinh 4.1,4.2 SGK trang 21, 22 phdng to
• Tu lieu ve chgn gidng vat nudi, cay trdng
• Cud'n "450 gidng cay trdng mdi nang suat cao" ciia tac gia Dudng Hdng Dat
13
Trang 14III HOAT DONG DAY - HOC
• HS bie't van dung If thuyet giai thfch cac hien tugng thuc te
- GV dua van de:
Gidng ngd ne'p VN2 ciia
Viet Nam cd nang sua't la
40 ta/ ha Ne'u cham sdc
that tdt cd the cho nang
suat tdi 80 ta/ha hay
khdng? Vi sao?
1 Khai niem ve tao gidng bdng phuong phap gay dot bien
- HS van dung kien thiic tra ldi:
+ Gidng ngd —> kieu gen
+ Nang sua't —> kieu hinh
+ Cham sdc -^ mdi trudng
Trang 15Hogt dpng cua GV
- GV hdi: Mudn tang
nang sua't vdi gidng ngd
VN2 con ngudi can ap
dung kl thuat nao? Co sd
khoa hgc cua ki thuat dd
lagi?
- GV nhan xet, danh gia
va giang giai miic tran ve
nang sua't ciia kieu gen cu
the
- GV hdi: The' nao la tao
gidng bang phuong phap
gay dot bie'n?
- GV nhan xet va bd sung
kie'n thiic
Hogt dpng cua HS + Kieu gen quy dinh gidi
han nang suat ciia mdt gidng vat nudi hay cay trdng
+ Gidng ngd ne'p VN2 cd the cho nang suat 45 ta/ha chir khdng the cho nang suat 80 ta/ha vi kieu gen quy dinh
HS cd the tra ldi:
+ Mudn tang nang sua't cua gidng ngd VN2 hay cua cac gidng khac can phai lam thay ddi vat lieu
di truyen
+ Sir dung cac tac nhan If hoa lam bie'n ddi gen, NST
- HS van dung kie'n thiic
sinh hgc 9 tra ldi -^ ldp
nhan xet
Npi dung
Gay dot bien tao gidng mdi la phuong phap sii dung cac tac nhan vat If
va hoa hgc nham lam thay ddi vat lieu di truyen cua sinh vat de phuc vu cho lgi fch cua con ngudi
15
Trang 16Hogt dpng cda GV
- GV gidi thieu khai quat
qua trinh tao gidng mdi
bang phuong phap gay
dot bie'n gdm 3 budc, sau
dd HS di sau tim hieu
timg budc
- GV neu van de:
+ Cd nhiing tac nhan If
hoa nao diing de gay dot
bien?
+ Tai sao lai phai lua
chgn tac nhan, lieu lugng
va thdi gian xir If cua tac
nhan gay dot bie'n?
- GV nhan xet, danh gia
va yeu cau HS khai quat
kie'n thiic
Hogt dpng cua HS
- HS van dung kien thiic
sinh hgc 9 va bai 4 SGK sinh hgc 12 nang cao de nhan biet kie'n thiic
+ Phai lua chgn tac nhan
vi neu sir dung sai cd the gay chet hoac anh hudng xa'u de'n sinh vat
- Dai dien HS tra ldi -^
ldp nhan xet
Npi dung
2 Chu trinh tao gidng
mdi bang phuong phap
gay dot bien
a) Xic li mdu bdng tdc
nhdn gdy dot Men
Trang 17Hogt dpng cua GV
- GV bd sung kie'n thiic:
+ Tia phdng xa: Kfch
thfch va ion hoa cac
nguyen tir khi chiing di
xuyen qua cac md sdng
+ Tia tir ngoai: Chi cd tac
dung kfch thfch nen chi
dung xir If bao tii, hat
pha'n, vi sinh vat
+ Sdc nhiet: Tang giam
nhiet do dot nggt gay
chan thuong bd may di
truyen
+ Cdnsixin can trd hinh
thanh thoi vd sdc
+ EMS lam thay G bang
T hoac X hau qua la cap
G - X bi thay bang T - A
hoac X - G
- GV neu va'n de:
+ Tai sao sau khi gay dot
bie'n phai chgn lgc?
+ Dua vao dau de chgn
dugc the dot bie'n mong
de nhan biet kien thiic
+ HS van dung kien thiic chuong I de bd sung kien thiic ve the dot bien cd lgi, cd hai, trung tfnh
- Thao luan nhdm thdng nha't y kie'n tra ldi
- Yeu cau neu dugc:
+ Dot bie'n thudng vd hudng
Npi dung
- Tac nhan gay dot bien bao gdm: Tia phdng xa, tia tir ngoai, xdc nhiet, cdnsixin, EMS, NMU
- Lira chgn tac nhan gay dot bie'n thfch hgp, tim hieu lieu lugng, xac dinh thdi gian xir If tdi im
b) Chgn lgc cdc the dot bien cd kieu hinh mong mudn
17
Trang 18Hogt dpng cda GV
- GV nhan xet, danh gia
va giiip HS hoan thien
kie'n thiic
- GV neu van di:
+ Tai sao phai tao ddng
thuan chiing theo gen dot
bie'n vira gay dugc?
+ Tao ddng thuan chiing
nay bang each nao?
- GV nhan xet, danh gia
va giiip HS hoan thien
+ Dua vao dac diem nhan bie't de tach dot bie'n ra khdi ca the khac, nhu dd'i vdi vi khuan d mdi trudng khuyet dudng
- Dai dien HS tra ldi -^
ldp nhan xet
- HS van dung kie'n thiic tra ldi:
+ Ciing cd dot bien mdi
+ Cho sinh san
Npi dung
Chgn lgc nhiing the dot bie'n mong mudn la dua vao nhirng dac diem cd the nhan biet dugc de tach ra khdi cac ca the khac
c) Tgo ddng thudn chiing
- Nhan bie't dugc the dot
bie'n mong mud'n cho chiing sinh san de nhan len thanh ddng thuan chimg theo dot bien tao dugc
- Ciing eg the dot bien cd lgi nay
Trang 19Hogt dpng cda GV
- GV hdi:
De gay dot bie'n d thuc
vat bang tac nhan vat If
ngudi ta tie'n hanh nhu the'
nao? Cho vf du
- GV nhan xet, danh gia
va giiip HS hoan thien
kie'n thiic
Hogt dpng cda HS
- HS ket hgp SGK va
kie'n thiic sinh hgc 9 de
tra ldi -^ ldp bd sung
- Vf du:
+ Gidng lac D332 dugc tao ra do xir If dot bien gidng Sen lai, dugc phep khu vuc hoa nam 1995
+ cay cao 60 cm, cay Cling, la to, thdi gian sinh trudng 1 2 6 ^ 130 ngay
+ Nang suat: 18 ta/ha hat deu, vd nhan, ti le nhan 72%, cay chiu ret tdt
- Chie'u xa vdi lieu lugng
thfch hgp vao hat nay mam, dinh sinh trudng gay nen dot bie'n gen, dot bie'n NST, tao ra cac the dot bie'n
- Chgn lgc the dot bien
cd lgi nhan lam gidng mdi hoac diing lam bd
me de lai gidng
VD: Gidng liia Moc tuyen xii li bang tia gama
19
Trang 20Hogt dpng cda GV
- GV neu yeu cau:
+ Quan sat hinh 4.1 va
4.2 phdng to
+ Trinh bay co che' gay
dot bie'n do chat 5-BU
+ Trinh bay co che' gay da
bdi the d thuc vat cua
chat cdnsixin
GV nhan xet, danh gia
va bd sung hoan thien
kie'n thiic
- GV yeu cau HS ke bang
"Thanh tuu gay dot bien
bang tac nhan hoa hgc"
+ Van dung kie'n thiic -^
nhan biet co che
+ Trao ddi va trinh bay dot bie'n thay the' cap A - T bang G-X va da bdi chan
le, do thoi vd sac khdng dugc hinh thanh -> NST khdng phan li
- Dai dien HS trinh bay
—> ldp nhan xet
- HS van dung kien thiic thuc te' ket hgp vdi cac tu lieu suu tam ghi them mdt sd gidng nhu liia
rau, dau tam, lac
- Cac nhdm theo ddi va sira chira neu can
Npi dung
b) Gdy dot Men bdng cdc tdc nhdn hod hgc
* Ca che:
- Hoa chat 5-BU, EMS
tham vao te' bao gay sao
chep nhim lan hoac lam
bien ddi ca'u tnic gen
- Cdnsixin tham vao md dang phan bao can trd hinh thanh thoi vd sac lam cho NST nhan ddi nhung khdng phan li nen tao te' bao cd bd tu" bdi 4n
Trang 21Ten giong
Tao ma hong
Dau tam tam bdi so 12
Lua xuan 10
Rau mu6ng tir boi
Giong ban dau
Tao Gia LOc
Dau tCf boi lai dau iuQng boi
NN8/xuan/pelital Rau muong luang boi
Tac nhan dung xir If
NMU
Consixin
QMS 0,02%
Hoa chat
Dac diem thanh phan
2 vu qua/nam, qua ngpt, thorn, cui day
La to, ban day, nang suat cao
Nang suat tang 61,8 ta/ha Than la to, nang sua't gap dOi
300 ta/ha
4 Kiem tra danh gia
GV yeu cau HS tdm tat kien thiic bai hgc
5 Dan do
• Hgc bai, tra ldi cau hdi SGK
• Suu tam tu lieu ve cdng nghe te' bao
Bai 24 TAO GIONG BANG CONG NGHE TE BAO
2 KT nang
• Phan tfch xir If thdng tin de phat hien kieh thiic
• van dung If thuye't vao thuc tien
II CHUAN B!
• Tranh:
- ca'u tao hoa ludng tfnh
- Qua trinh giam phan
21
Trang 22- Qua trinh phat sinh giao tir d thuc vat, ddng vat
- Nhan ban vd tfnh d cim Ddly
- Cay truyen phdi bd
Nuoi cay TBTV in vitro tao mo seo
Chon dong te bao xoma CO bien dj
Dung hdp
te bao tran
III HOAT DONG DAY - HOC
1 Kiem tra
• Trinh bay quy trinh tao gidng mdi bang phuong phap gay dot bie'n
• Trinh bay mdt sd thanh tUu tao gidng bang gay dot bie'n d Viet Nam
2 Trong tam
• Tao gidng thuc vat, chii y phuong phap nudi cay hat pha'n, nudi ca'y te' bao
• Cdng nghe te' bao d ddng vat: Uu diem ndi bat la nhanh chdng cho san pham vdi sd lugng ldn, cha't lugng cao
• GV nhan xet va dSn dat HS vao bai hgc
Trang 23• HS neu dugc uu die'm cua timg kT thuat
• HS bie't van dung If thuyet vao thuc tien
- GV hdi:
Cdng nghe te' bao la gi?
- GV nhan xet va bd
sung kie'n thiic
- GV dan dat: Tao gidng
thuc vat gdm cac ki thuat
nhu: Nudi ca'y hat phan
(bao pha'n), nudi ca'y te'
bao thuc vat in vitro tao
md seo, tao gidng bang
chgn ddng te' bao xdma
cd bie'n di, dung hgp te'
bao tran
- GV: De tim hie'u rd cac
kT thuat tren GV yeu cau
- La nganh san xua't theo
quy md cdng nghiep, sii dung cac dd'i tugng la vat cha't sdng de san xuat ra cac thanh pham hang hoa phuc vu lgi ich con ngudi
- Cdng nghe te' bao lam thay ddi nhanh chdng cac gidng vat nudi, cay trdng
ca ve chat lugng va sd lugng
23
Trang 24Hogt dpng cda GV
+ Quan sat cac tranh
hinh: Qua trinh giam
phan, qua trinh phat sinh
+ Ke phie'u hgc tap len
bang de HS ghi dap an
+ Chie'u phie'u hgc tap
ciia mgt sdnhdm
- GV nhan xet, danh gia
va thdng bao dap an
Hogt dpng cda HS
- HS hoat ddng ca nhan,
nghien ciiu SGK trang 95,
96 nhan bie't kien thiic theo cac ndi dung phie'u hgc tap
- Ldp trao ddi bo sung
- Cac nhdm theo ddi va
tu sira chiia (ne'u can)
bao don bSi
- Tao dong thuan
li/9ng bOi tCr dong
Chon dong TB xoma CO bien di
T6' bao 2n
- Dua vao dflt bie'n gen va bi^n dj s6 lirong NST tao thd lech bfli khac nhau
Dung hdp
te bao trIn
2 dong te bao c6 b6 NST 2n cua hai loai khac nhau
- Lai xa, lai khac loai tao thd song nhi bOi khdng thdng qua lai hOu tfnh, tranh hidn tugng bat thu cua con lai
Trang 25Nuoi cay hat, phoi
- Nudi hat pha'n trdn
mdi trirdng nhan tao
- Chon Ipc cac ddng
dan bdi bieu hien tinh
trang mong mudn -^
cho ludng bdi hoa
- Hidu qua cao khi
chpn cac cay cd dac
tinh khang thudc didt
CO, chiu lanh, khang
bdnh
- Cac ddng nhdn
dugc ddu thuan
chung, tinh trang
- Nhan nhanh cac gidng cay trdng cd nang sua't cao thfch nghi vdi didu kien sinh thai, chdng chju sau bdnh
- Tao thanh cdng d khoai tay, mfa, diia, ca rdt
Chondong TB xoma CO bien di
- Nudi trdn mdi trudng nudi ca'y nhan tao - > chpn Ipc cac ddng td bdo cd ddt bien gen va bie'n dj sd lugng NST khdc nhau
- Tao gidng cdy trdng mdi cd cac kidu gen khac nhau ciJa cung mdt gidng ban dau
- Gidng lua DR2 chju han, chju ndng, nang suat cao, la gidng dugc chpn tCf ddng te bdo xdma bidn dj cua gidng lua CR203
Dung hdp
te bao tran
- Tao td bdo tran cho dung hgp hai khdi nhan va te bao chat thanh mdt, nudi trong mdi trudng nhdn tao cho phat then thanh cay lai
- Gidng mdi mang dac didm cija ca hai loai ma each tao gidng mdi thdng thudng khdng thd tao dugc
- Tao dugc cay pomato lai giiJa cd chua va khoai tay
nhung lai khdng gidng
nhau ve kieu gen?
- Cd may each lai tao
thanh cdng the ludng bdi?
Hogt dpng cda HS
- HS quan sat tranh qua
trinh giam phan, qua trinh giao tir due, cai
- HS ke't hgp SGK va ndi dung phie'u hgc tap
- Trao ddi nhdm tra ldi:
+ Giao tir mang td hgp gen cua bd me khac nhau
do bie'n di td hgp, khi nudi
Npi dung
25
Trang 26Hogt dpng cda GV
- Nhung loai te bao nao
cua thuc vat cd the nudi
cay dugc?
- Phan biet md seo trong
nudi cay te bao vdi vet
seo tren than cay ngoai tu
nhien
Hogt dpng cda HS
- GV nhan xet, danh gia
va bd sung kie'n thiic
- GV neu cau hdi:
+ Cac te bao 2n (te bao
xdma) sau mdt thdi gian
nudi cay tao thanh cac
ddng te bao khac nhau
nhu the' nao?
+ Tai sao trong viec dung
hgp te bao tran ngudi ta
phai bdc ldp thanh
xenlulozo cua te bao?
tren mdi trudng nhan tao
se mgc thanh ddng don bdi cd kieu hinh khac nhau
+ Cd hai each tao thanh cay ludng bdi
+ Bat ki te' bao hay md nao ciia co the thuc vat deu chiia bd gen quy dinh kieu gen ciia loai dd va deu cd kha nang sinh san
vd tfnh de tao thanh cay trudng thanh
+ Md seo gdm nhieu te' bao chua biet hoa cd kha nang sinh trudng manh, cdn vet seo tren than cay
la do md bi tdn thuong rdi cac te' bao dugc sinh ra va han gan md
- Dai dien HS tra ldi ->
ldp nhan xet
Npi dung
Trang 27Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS Npi dung
+ Kha nang dung hgp
khdi sinh chat cua te' bao
cd the' xay ra giira cac te
bao khac loai hay khdng?
+ Dung hgp te' bao tran
gidng va khac lai hiiu tfnh
nhu the' nao?
- HS tie'p tuc thao luan de tra ldi dugc:
+ Cac ddng te' bao 2n sau khi nudi cay tao cac ddng
te bao cd bd NST: 2 n - l , 2n-2
+ Phai bdc bd vd xenlulozo
vi ldp vd nay ciing lam nhiem vu dinh hinh te' bao
va bao ve khd'i sinh chat
+ Cd the dung hgp te' bao tran vdi cac te' bao khac
xa nhau trong he thdng phan loai
+ Dac diem gidng nhau giiia sinh san hiiu tfnh va dung hgp te' bao tran la tao ra cay song nhi bdi
+ Dac diem khac nhau:
klidng cd qua trinh ket hgp giao tir due va cai Bd NST ciia cay lai d dang song nhi bdi ma khdng can da bdi hoa
Trang 28- GV gidi thieu 2 kT thuat
tao gidng dgng vat dugc
de cap trong bai hgc
- GV hdi:
Cdng nghe cay truyen
phdi nham muc dfch gi?
Cho vf du
- GV nhan xet, bd sung
hoan thien kie'n thiic
- GV neu yeu cau:
•f Quan sat tranh kT thuat
cay truyen phdi
+ Trinh bay cac budc tie'n
hanh kT thuat cay truydn
+ KT thuat gdm 3 budc
+ Ca the con cd kieu gen
va kieu hinh gidng nhau
- Dai dien HS trinh bay
tren tranh hinh -^ ldp
nhan xet
Npi dung
1 Cay truyen phoi
* ca'y truyen phdi (hgp tir) nham tao ra nhieu ca the con gidng, cd ph^m chat gidng nhau tir mdt hgp tir ban dau
Trang 29Hogt dpng cda GV Hogt dpng cua HS Npi dung
- GV nhan xet, danh gia
va bd sung kie'n thiic
- GV yeu cau HS:
+ Quan sat tranh nhan
ban vd tfnh d cim Ddly
+ Trinh bay cac budc tien
hanh ciia phuong phap
nhan ban vd tfnh
- GV nhan xet va giiip
HS hoan thien kie'n thiic
- HS de xuat van de:
KT thuat cay truyen phdi
ap dung dd'i vdi cac loai ddng vat qui hiem cd nguy CO bi tuyet chimg nhu: sao la, seu dau dd, vogc trang
- Ca nhan HS quan sat tranh, van dung kie'n thiic
de phat hien kien thirc
- Dai dien HS trinh bay
tren tranh -^ ldp nhan xet
* Quy trinh cay truyen phdi:
- La'y phdi tir ddng vat
cho, tach phdi thanh hai hay nhieu phan, mdi phan sau dd se phat trien thanh mdt phdi rieng biet
- Phdi hgp hai hay nhieu phdi thanh mdt the kham, tao CO the kham tir hai hgp tu khac nhau
- Lam bie'n ddi cac thanh phan trong te' bao cua phdi khi mdi phat tridn, ca'y phdi vao ddng vat nhan
* Co sd khoa hgc
- Cac ca thi dugc nhan
len tir hgp tii ban dau nen
cd ciing kieu gen
2 Nhan ban vd tinh b^ng kT thuat chuyen nhan
Cac budc trong cdng nghe tao cim Ddly:
- Tach te' bao tuye'n vii ciia cim cho nhan va nudi trong phdng thf nghiem
29
Trang 30Hogt dpng cda GV
- GV neu cau hdi:
+ Tir thanh cdng trong
nhan ban vd tfnh bang kT
thuat chuyen nhan da md
ra cho cdng tac chgn tao
gidng ddng vat kha nang
gi?
+ KT thuat nhan ban vd
tfnh vat nudi cdn cd
nhiing dug dung to ldn
nhu the' nao cho con
+ Cd the nhan ban te' bao xdma de tao dugc dgng vat cd vii ma khdng can
cd su tham gia ciia nhan te' bao sinh due, chi can
cd te' bao cha't cua mdt noan bao (triifng)
+ Tao dgng vat mang gen ngudi de cung cap co quan ndi tang cua ngudi trong viec thay ghep ndi tang d ngudi benh
+ Ngay nay nhan ban vd tfnh da dugc ap dung thanh cdng d cac ddi tugng ddng vat nhu chudt, khi, bd, de, lgn
Npi dung
- Tach te bao triing ciia cim khac rdi loai bd nhan eiia te' bao triing
- Nudi cay tren mdi
trudng nhan tao -^ tning
phat trien thanh phdi
- Chuyen phdi vao tir cung ciia cim me, phdi tie'p tuc phat trien de'n khi cim con dugc sinh ra (cuu con gidng cim cho nhan te' bao)
1
Trang 314 Kiem tra danh gia
GV yeu cau HS tdm tat kie'n thirc ciia bai hgc
5 Dan do
• Hgc bai, tra ldi cau hdi SGK
• On tap kie'n thiic vi gen, vi khuan, vi riit
Bai 25 TAO GIONG BANG CONG NGHE GEN
I MUC TIEU
1 Kien thurc
• HS hieu dugc ban chat cac khai niem cdng nghe gen, kT thuat chuyen gen
• HS hieu va trinh bay dugc quy trinh chuyen gen
• HS bie't dugc cac thanh tuu cua cdng nghe gen trong chgn tao gidng mdi, tir
dd cd dugc niem tin, say me khoa hgc
2 KTnang
• Quan sat, phan tfch tranh hinh, thdng tin nam bat kien thiic
• Trinh bay quy trinh kT thuat dac thii bd mdn
• Van dung If thuyet phan tfch vf du cu the
II CHUAN Bj
• Phim ve quy trinh chuyen gen
• Tranh hinh SGK phdng to
• Cud'n "Cdng nghe sinh hgc" cua tac gia Nguyen Nhu Hien (tap 1)
Tao ADN tai to hdp Chuyen ADN tai to hdp
vao te bao nhan
Tach dong te bao chiia ADN tai to hdp
31
Trang 32• Thdng tin bd sung vd ADN tai td hgp:
- Cdc enzim:
Trong CO the sdng phan tu ADN cd thi bi phan giai, bi cat ra thanh nhieu
doan bdi cac enzim Nam 1970 H.Smith va D.Mathur phat hien ra enzim gidi han (restrictase) d vi khuan Cac enzim gidi han cd dac tfnh cat phan
tu ADN d nhung vi trf nhat dinh trong phan tir ADN (tiic la d nhiing trinh
tu nucledtit nhat dinh) thanh nhieu doan cat Ngoai ra cdn tim tha'y enzim ligaza cd vai trd gdn, khau ndi cac doan ADN vdi nhau Trong hien tugng
tu tai ban ciia ADN cac enzim cd vai trd cat bd va khau ndi cac nucledtft
de sira chiia cac sai sdt trong su lap rap cac nucledtft vao mach ADN mdi
- ADN tdi to hgp:
+ La san pham cua hien tugng tai td hgp gen, nhd hoat ddng ciia he enzim
endunucleaza va ligaza trong co the sdng cac ADN tai td hgp ludn dugc tao ra, tir dd cac nha di truyen hgc phat minh ra kT thuat ADN tai td hgp + Thdng qua md hinh hoat ddng cua Jacop va Mdnd ngudi ta bie't rang su bieu hien gen d vi khuan dugc dieu khien bdi he thdng operon Cac doan ADN thu dugc do cat the nhilm sac cd the bi thie'u cac gen van hanh va gen lie che' tuong iing Khi chi cd doan promotor ghep vao plasmit cua vi khuan, gen ludn ludn bieu hien vi khdng cd co che' de ddng nd lai va te' bao chii ludn tdng hgp mdt sd lugng ldn cac protein mong mud'n
- Thdnh ti(u:
+ Bang cdng nghe tao ADN tai td hop tir promotor cua gen
metalothionein va cdng nghe chuyen gen, ngudi ta da tao dugc gidng ca hdi cd khd'i lugng gap hang chuc lan ca hdi binh thudng
+ Bang cdng nghe chuyen gen cac nha chgn gidng da tao dugc gid'tig liia mdi chiia den 6 gen ngoai lai cho nang sua't cao,cd mau vang nhat, giau cha't dinh dudng (giau carden va tang ha'p thu sat )
+ Nam 1983 san ph^m dau tien ciia kT thuat ADN tai td hgp la insulin va san pham thii hai la hoocmdn sinh trudng ngudi HGH Mdt ngudi My (em Kathy) bi benh liin liic 10 tudi sau nhieu nam dugc tiem HGH da ldn len binh thudng nhu nhiing em be binh thudng khac
Mi HOAT DONG DAY - HOC
1 Kiem tra
• Phan biet cac phuong phap chgn gidng thuc vat bang kT thuat nudi ca'y te' bao? Cho vf du
Trang 33• So sanh phuong phap cay truyen phdi va nhan ban vd tfnh bang kT thuat chuye'n nhan d ddng vat
2 Trong tam
Quy trinh chuyen gen:
• Chii trgng enzim cat, enzim ndi va vecto chuyen gen
• Cach thiic chuyen gen vao te' bao nhan
• Phuong phap tach ddng te' bao chiia ADN tai td hgp
3 Bai mdi
Md bai: GV cd the bat dau tir viec gidi thieu thudc chiia benh tieu dudng cho con ngudi cd hieu qua va gia thanh ha la nhd thanh tuu cua cdng nghe gen, tu dd dan dat vao bai hgc
- GV dat van de:
+ Cd the lap gen cua loai
nay vao he gen cua loai
khac hay khdng? Va bang
each nao?
- GV nhan xet va bd
sung kie'n thiie
+ Hien nay cdng nghe
gen dang dugc thuc hien
phd bie'n la tao ra phan tir
ADN tai td hgp de
chuyen gen
Hogt dpng cda HS
- HS cd the tra ldi dua
tren hieu biet ve di truyen
va kie'n thiic thuc te'
+ Cd the gdn gen ciia loai nay vao he gen cua loai khac
+ Viec gdn gen ddi hdi kT thuat rat cao
Trang 34Hogt dpng cda GV
+ The truyen la plasmit
hoac the thuc khuan
- De tim hieu ve quy
trinh chuyen gen GV c^n
cung cap cac kien thiic ve
plasmit the truyen, vecto
HS nghien ciiu SGK trang
99 -> tdm tdt kie'n thiic va tra ldi
- KT thuat chuyen gen la chuyen mdt doan ADN tir
te bao cho sang te bao nhan bang nhieu each:
Dung cac thi truyen,
vecto chuyen gen, diing Sling ban gen
2 Quy trinh chuyen gen
- Vecto chuyen gen (vat chuyen gen, the truyen): + La phan tir ADN cd kha nang tu nhan ddi tdn tai ddc lap trong te' bao va mang dugc gen cdn chuyen
+ Loai vecto chuyen gen: plasmit, the thuc khudn lamda (phago), dd la vi riit lay nhiem vi khuan
- Plasmit: La ADN vdng mach kep ndm trong te' bao chat cua vi khuan, cd kha nang nhan ddi ddc lap vdi ADN nhiem sdc the
Trang 35Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS Npi dung
- GV neu yeu cdu:
+ HS gap toan bd SGK
+ Quan sat tranh hinh
25.1 SGK phdng to
+ Hoan thanh cac ndi
dung phie'u hgc tap " Tim
hieu quy trinh chuyen
+ GV cd the cho HS xem
phim ve quy trinh chuyen
gen va SGK de HS ddi
- HS hoat ddng nhdm + Ca nhan quan sat va nghien ciiu kT cac chii thfch d hinh de nhan biet kie'n thiic
+ HS ndm bdt dugc tren tranh hinh tir 1 —> 4 la tao ADN tai td hgp
- HS hieu rd vai trd cua cae enzim gidi han, va cac vi trf cdt, ndi tuong ling giii:a ADN plasmit va gen can chuyen
+ Trao ddi trong nhdm thdng nha't y kie'n, ghi phie'u hgc tap, can luu y tdi ke't qua dat dugc d mdi khau trong quy trinh
- Cac nhdm theo ddi —>
nhan biet, trao ddi bd sung va sura chira neu can
- Dai dien nhdm trinh bay tren tranh hinh -> ldp theo ddi nhan xet
Trang 36Noi dung
Tien hanh
Ket qua
Tao ADN tai to hgp
- ADN tai td hgp la mdt phan tif
ADN nhd dugc lap rap tCr cac doan
ADN lay tCr cac ngudn khac nhau
(gdm the truyen va gen can
chuydn)
- Tach ADN tif vi khua'n, gen can
chuydn tCr te bao cho (cua ngudi)
- Cat ADN cua te bao cho va ADN
cua plasmit nhd enzim cat gidi han
-^ tao cac dau dinh cd trinh tu
gidng nhau
- Trdn 2 loai ADN vdi nhau, nhd
enzim ndi tao lien ke't phdtpho
disste lam lien mach ADN
- Tao dugc ADN tdi td hgp mang
gen can chuydn
Chuye'n ADN tai td hgp vao te bao nhan
- Hai phuong phap chuydn ADN tai td hgp + Bid'n nap; Dung mudi CaClj hoac dung xung didn Idm gian mang sinh chat cija te bao phan tii ADN tai td hgp chui qua mang vao trong te bao
+ Tai nap: Vi rut mang gen can chuydn xam nhap vao te bao chu (vi khua'n)
- Dua dugc the truyen vao te bao vat chu
Tach dong te bao chiilla ADN tai td hgp
- Chpn thd truyen cd cdc dau chua'n hoac cac gen danh da'u, nhd dd nhan bie't dugc su cd mat cua ADN lai td hgp
- Nhan biet dugc vi khua'n cd mang ADN tai
td hgp vd tach dugc ddng td bdo chUa ADN tai td hgp de san xuat san pham mong mudn
Hogt dpng cda GV
- GV neu cau hdi thao
luan:
+ ca'y gen bdng plasmit
gidng va khac so dd cay
gen bang thuc khudn the
lamda nhu the' nao?
Hogt dpng cda HS
- HS thao luan, van dung
kie'n thiic trong phie'u hgc tap de tra ldi:
+ Sir gidng nhau: Deu tie'n hanh gdm 3 khau
Npi dung
Trang 37Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS Npi dung
+ Phan biet hai each
chuyen ADN tai td hgp
vao te' bao nhan
- GV nhan xet, bd sung
kie'n thiic
- GV neu yeu cau: Hay
trinh bay va phan tfch mdt
sd vf du cu the ve quy
trinh chuyen gen
+ Sir khac nhau: d each tao dau dfnh
° Dd'i vdi plasmit ed dau dfnh so le tren 2 mach don cua ADN
° Ddi vdi thuc khudn the lamda cd dau dfnh bdng
va gen la gdn true tiep vao vat lieu di truyen cua vi riit
+ Phan biet each chuyen ADN tai td hgp vao te' bao nhan
° ADN tai td hgp phai tao
dieu kien thuan lgi cho nd xam nhap dugc vao te' bao nhan
° Vi riit nd ed the chu ddng xam nhap vao vi khuan
- Dai dien cac nhdm trinh
bay -^ ldp nhan xet
- Cac nhdm thao luan, dua vao kie'n thiic d phie'u hgc tap va SGK, cd the trinh bay quy trinh chuyen gen tdng hgp insulin de' san xuat thudc chira benh tieu dudng
+ Chuyen gen ma hoa hoocmdn insulin ciia ngudi vao vi khuan E.Coli
37
Trang 38Hogt dpng cda GV Hogt dpng cda HS
+ Tach ddng te' bao chiia
ADN tai td hgp (mang gen ma hoa hoocmdn insulin) rdi nudi cdy de san xuat ra thudc
- GV neu cau hdi:
IJhg dung cdng nghe.gen
mang lai nhirng thanh tuu
gl?
- GV nhan xet, danh gia
va giiip HS hoan thien
+ Ket hgp vdi cac tu lieu suu tdm dugc de tra ldi cau hdi
- Yeu cau neu dugc:
+ Thanh tuu ndi bat trong iing dung cdng nghe gen
+ Tao sinh vat bien ddi gen
+ Sii dung sinh vat bien ddi gen
- Dai dien HS tra ldi -^
ldp thao luan, nhan xet
Npi dung
- Cdng nghe gen cd kha
nang cho tai td hgp thdng tin di truyen giiia cac loai diing xa nhau trong bac
Trang 39Hogt dpng cda GV
- GV su dung thdng tin
bd sung de gidi thieu
thanh tuu vi cdng nghe
chuyen gen d liia, cdng
nghe tao ADN tai td hgp
san xuat insulin va
hoocmdn sinh trudng d
ngudi
+ Chudt chuyen gen cd
the dugc sii dung nhu cac
he thdng md hinh de xac
dinh CO sd sinh hgc eiia
• ' 1 - ^ 1 ' ' ^ ^ • ' "^ 1 ^
cac benh o ngUOi va phac
dd dieu tri Su chuyen gen
d chudt la mdt he thdng
thir nghiem ve tfnh kha
thi ciia viec san xudt cac
tac nhan tri lieu
thang phan loai ma lai hiiu tfnh khdng thue hien dugc
- Tao ra cac sinh vat chiia cac gen khdng cd trong tu nhien nhu cac gidng, cac chiing vi khudn cd kha nang san xua't tren quy
md cdng nghiep vdi nhieu loai san pham sinh hgc (a xit amin, vitamin enzim ) vdn khdng phai
la san pham cua chung
- Cdng nghe gen da tao
ra cac sinh vat chuyen
•
gen
+ Sinh vat chuyen gen la cac ca the dugc bd sung vao bd gen cua minh nhung gen da dugc tai td hgp hoac nhiing gen da dugc sira chiia ggi la sinh vat bie'n ddi gen
+ San pham ciia sinh vat bie'n ddi gen phuc vu cho cugc sdng con ngudi ca
ve sd lugng va chat lugng
4 Kiem tra da nli gia
GV yeu cdu HS tdm tdt kien thiic bai hgc
5 Dan do
• Hgc bai, tra ldi cau hdi SGK
• Dgc muc "Em cd bie't?"
• Suu tdm tu lieu thanh tuu ve tao gidng vi sinh vat, tao gidng thuc vat, tao gidng ddng vat
39
Trang 40Bai 26 TAO GIONG BANG CONG NGHE GEN (tiep theo)
2 KTnang
• Quan sat tranh hinh phat hien kie'n thiic
• Van dung kie'n thiic cac bai hgc vao thuc te
• Phan tfch tu lieu khai quat kie'n thiic
II CHUAN B!
• Tranh hinh bai 25 va hinh 26.1, 26.2, 26.3, 26.4 SGK phdng to
• Tu lieu anh, phim cua HS va GV
• Cud'n "Cdng nghe sinh hgc" cua tac gia Vii Van Vu, Nguyen Mdng Hung,
Le Hdng Diep
• Thdng tin bd sung:
- Chuyen gen bdng xung dien:
Xung dien cao tao ra cac Id tam thdi tren mang te' bao, qua dd cac phan tir ldn bao gdm ca ADN cd the di vao te' bao Chuye'n gen bang xung dien dugc su dung trong chuyen gen d thuc vat 1 la mam nhu liia, ngd
- Chuyen gen bang vi tiem:
+ Phuong phap nay dimg te' bao tran lam ddi tugng thao tac cho chuyen
gen vao te' bao thuc vat
+ Te' bao dugc giu trong dng thuy tinh bdng mgt luc hiit yeu va ADN dugc tiem true tiep vao nhan te' bao qua pipet thuy tinh nhd
+ Qua trinh vi tiem can thiet bi cd do chfnh xac cao va kT nang phiic tap
- Chuyen gen qua d'ng phdn (Ray Wu va ddng nghiep cdng bd nam 1988)
ADN can chuyen theo dudng d'ng phdn chui vao bau nhuy cai Qua trinh