- Phuang trinh bae hai : Giai va bien luan phuong trinh bae hai, dinh If Vi-et, mdt so phuong trinh quy vl phuang trinh bae hai.. Kien thiirc Hieu khai niem phuong trinh, phuong trinh tu
Trang 1ChirONq ill PHlTdNG TRINH VA HE PHl/dNG TRINH
P h a n 1 EOrolllirO VAIXr D E CUA C H I / O R T G
L NOIDUNG
Ndi dung chfnh cua chuong gom:
Phuong trinh bae nha't : Giai va bien luan phuong trinh bae nhat cd chiia tham so, phuong trinh quy vl phuong trinh bae nhit
- Phuang trinh bae hai : Giai va bien luan phuong trinh bae hai, dinh If Vi-et, mdt so phuong trinh quy vl phuang trinh bae hai
He phuong trinh bae nhit va he phuong trinh bae hai
II MUC Tl£U
1 Kien thiirc
Hieu khai niem phuong trinh, phuong trinh tuong duong, phuang trinh
ha qua; bia't dugc cac phep bien doi tuong duong va phep bia'n doi cho phuong trinh ha qua
Nim viing cdng thiic va cac phuong phap giai phuong trinh bae nha't, phuong trinh bae hai mdt in va he phuong trinh bae nhat, bae hai 2 in
Hieu y nghia hinh hgc ciia cac nghiem ciia phuong trinh va he phuong trinh bae nha't va bae hai
2 KT nang
Bia't each giai va bien luan :
+ Phuong trinh bae nha't va bae hai mdt in,
+ Phuang trinh dang |ax + b| = [ex + d| va phuong trinh chiia in d miu,
235
Trang 2+ Phuang trinh trung phuang
+ He hai phuong trinh bae nha't 2 in (bing dinh thiic cip hai)
• Bia't each giai (khdng bien luan):
+ He ba phuang trinh bae nhit ha in,
+ He phuang trinh bae hai
Bia't giai mdt so bai toan vl tuang giao giiia dd thi cua hai ham sd bae khdng qua 2
3 Thai do
- HS cd tfnh cin than, kidn tri va khoa hgc khi tim giao cua hai d6 thi
HS tha'y dugc quan he mat thiet gifla toan hgc va ddi sdng, toan hoc xua't hiendo nhu ciu tur ddi sdng
Trang 3Ren luyen tfnh nghiam tiic khoa hgc
II CHUAN BI CUA GV VA HS
Bai nay chia lam 2 tia't:
Tie't thut nhdt: tic ddu de'n he't phdn 3;
Tiet thvc hai: ta phdn 4 den het phdn bdi tap
237
Trang 4IV TIEN TRINH DAY HOC
1 Khai niem phuang trinh mot an
Dinh nghTa Cho hai ham sd y = f(x) va y = g(x) cd tap xac dinh lin lugt la
% va 2)g Dat 3) = 3)f n 2)^
Menh dl chiia bia'n f(x) = g(x) dugc ggi la mdt phuang trinh mdt in;
X ggi la dn 50'(hay dn) va 3) ggi la tap xdc dinh cua phuong trinh
Sd XQ e S) dugc ggi la mdt nghiem ciia phuang trinh f(x) = g(x) ne'u
f(Xo) = g(Xo) la menh dl diing
GV: Thuc hien thao tdc ndy tron^ 3 phut
Hoat ddng cua GV
c a u hdi 1
Hay neu mdt vf du v l phuang
trinh mot in
c a u hdi 2
Hay nau tap xac dinh cua
phuang trinh vira nau
Trang 5Cau hdi 3
Hay chi ra mdt nghiem ciia
phuang trinh
Ggi y tra Idi cau hdi 3
Chang ban x = 1 la nghiem
Chu y 1
1) De thuan tien trong thuc hanh, ta khdng cin via't rd tap xac dinh ii) cua phuong trinh ma chi cin neu diiu kien de x e 3) Diiu kien dd ggi la diiu kien xac dinh ciia phuang trinh, ggi tit la diiu kien ciia phuang trinh
Nhu vay, diiu kien ciia phuong trinh bao gom cac diiu kien de gia tri cu.a f(x) va g(x) ciing dugc xac dinh va cac diiu kien khac ciia in (ne'u cd yau cau) (theo quy udc vl tap xac dinh ciia ham sd cho bdi bieu thiic)
GV: Thuc hien thao tdc ndy trong 3 phdt
Hoat ddng ciia GV
c a u hdi 1
Hay ndu mdt thuat ngii khac
ve tap xac dinh cua phuang
trinh
c a u hdi 2
Hay neu md'i quan he giiia tap
nghiam va tap xac dinh cua
phuang trinh
Hoat ddng ciia HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Diiu kien xac^nh ciia phuong trinh hoac diiu kien cua phuang trinh
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Tap nghiam la tap con cua tap xac dinh cua phuang trinh
Trang 6Chu y 2
1) Khi giai mdt phuang trinh (tiic la tim tap nghiem ciia phuang trinh), nhilu
khi ta chi cin, hoac chi cd the tfnh gia tri gin dung cua nghiam (vdi do chinh
xac nao dd) Gia tri dd ggi la nghiem gin dung cua phuang trinh
Ching ban, bing may tfnh bd tiii, ta tfnh nghiem gin diing (chfnh xac da'n hang phin nghin) ciia phuong trinh x = 7 la x « 1,913
2) Nghiem ciia phuang trinh f(x) = g(x) chfnh la hoanh do cac giao diem cua do thi hai ham sd y = f(x) va y = g(x)
GV: Chi neu rdt nhanh cdc nhdn xet ciia chd y tren
HOATDONG2
2 Phuong trinh tuong duang
Ta da bia't : hai phuang trinh tuang duang na'u chiing cd cung mot tap nghiem Neu phuang trinh fi(x) = gi(x) tuong duong vdi phuang trinh f2(x) = g2(x) thi ta via't:
fi(x) = gi(x) ^ f2(x) = g2(x)
GV: Nhdn mqnh :
- Hai phuang trinh ma tap nghiam ciia phuang trinh nay bang tap nghiem
ciia phuong trinh kia thi tuong duong vdi nhau
- Hai phuong trinh cung vd nghiem thi tuong duong
GV: Hudng ddn HS thuc Men|H1| vd thuc Men thao tdc ndy trong 5 phdt
Tap nghiem ciia phuofng trinh nay la:
S = { 1 }
Trang 7Hai phuang trinh nay cd
tuang duang khdng? vi sao?
Hai phuang trinh nay cd
tuang duang khdng? vi sao?
Ggi y t r a Idi cau hdi 3 Hai phuang trinh nay tuang duang,
vi chiing cd ciing tap nghiem
Ggi y t r a Idi cau hdi 4 Tap nghiem cua phuong trinh nay la 0
Ggi y t r a Idi cau hdi 5 Tap nghiam cua phuang trinh nay la {1}
Ggi y t r a Idi cau hdi 6 Hai phuang trinh nay khdng tuang duang, vi chiing khdng cd ciing tap nghiem
Ggi y t r a Idi cau hdi 7 Tap nghiam ciia phuang trinh nay la {-i;i}
Ggi y t r a Idi cau hdi 8 Tap nghiem ciia phuong trinh nay la {1}
241
Trang 8c a u hdi 9
Hai phuang trinh nay cd
tuang duang khdng? vi sao?
Ggi y t r a Idi cau hdi 9
Hai phuang trinh nay khdng tuang duang, vi chiing khdng cd ciing tap nghiem
GV: Neu cdc nhdn xet sau :
Khi mudn nha'n manh hai phuong trinh cd ciing tap xac dinh ^ (hay co
ciing diiu kien xac dinh ma ta ciing kf hieu la 9^) va tuong duong vdi nhau,
ta ndi :
- Hai phuong trinh la tuong duong vdi nhau tren ID, hoac
- Vdi dieu kien if*, hai phuong trinh la tuong duong vdi nhau
Chang ban: Ta ndi, vdi x > 0, hai phuong trinh x = 1 va x = 1 la tuong duong vdi nhau
Trong cac phep bia'n doi phuong trinh, dang chii y nhat la cac phep bien doi khdng lam thay doi tap nghiem ciia phuang trinh Ta ggi chiing la cac phep
bia'n doi tuong duang Phep Men ddi tuang duang Men mot phuang trinh thdnh phuang trinh tuang duang vdi nd
Dudi day la dinh If vl cac phep bien doi tuong duong thudng diing
Dinh Ii 1 Cho phuang trinh f(x) = g(x) cd tap xdc dinh iP; y = h(x) la mot hdm sd xdc dinh tren iD (h(x) cd the Id mot hang sd) Khi dd tren y\ phuang trinh dd cho tuang duang vdi mdi phuang trinh sau :
\)f(x) + h(x) ^g(x) + h(x);
2)f(x) h(x) = g(x) h(x) ne'u h(x) ^ 0 vdi mgi A: e 2)
GV: Hudng ddn HS chicng minh nhanh dinh li
Tit dinh If tran, ta dl thay : hai quy tic bien doi phuong trinh da hgc d ldp dudi (quy tic chuyen ve va quy tic nhan vdi mdt sd khac 0) la nhiing phep bien doi tuong duong
Trang 9GV: Hudng ddn HS thuc hien\H2\ vd thuc hien thao tdc ndy trong S phut
Hoat ddng cua GV
Cau hdi 1
O cau a), sau khi chuyen ve'
cd dugc phuang trinh tuang
ciia phuang trinh thi dugc
phuang trinh tuang duang
Hoat ddng ciia HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Cd
Theo dinh If tren
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Sau khi luge bd ta dugc phuang trinh 3x = x^ Phuang trinh nay cd hai nghiam x = 0 va x = 3 nhung
X = 0 khdng phai la nghidm ciia phuang trinh ban dau
Hai phuang trinh nay khdng tuang duang
HOAT DONG 3
Phuong trinh he qua
GV: Neu vi du 2 de ddt vdn de ve phuang trinh he qua
Xet phuong trinh :
ta ggi (2) la phuong trinh he qua ciia phuong trinh (1)
Tong quat, fi(x) = gi(x) goi la phuang trinh he qua ciia phuong trinh f(x) = g(x) neu tap nghiem cua nd chita tap nghiem cua phuong trinh f(x) = g(x)
Khi dd ta viet
f(x) = g(x)=^fi(x) = g,(x)
243
Trang 10GV: Thuc hien thao tdc ndy trong 2 phiu
Hay chi ra nghiem ngoai lai
(nghiem ngoai lai ciia phuang
trinh la nhiing nghiem ciia
phuang trinh he qua ma
khdng phai la nghiem cua
phuang trinh ban diu)
Hoat ddng cua HS Ggi y t r a Idi cau hdi 1
x = l = > x ^ = l
1
Ggi y t r a Idi cau hdi 2 Nghiem ngoai lai cua phugng trinh la-1."
Tii dinh nghia nay, ta suy ra : Neu hai phuang trinh tuang duang thi mdi phuang trinh deu la he qua ciia phuang trinh con lai
Trong vf du 2, gia tri X = 4 la nghiem cua (2) nhung khdng la nghiem ciia (1) Nan X = 4 la nghiem ngoai lai cua phuang trinh (1)
GV: Huang ddn HS thuc hien | H 3 | vd thuc hien thao tdc ndy trong 2 phiit
Ggi y t r a Idi cau hdi 2 Diing, vi phuang trinh diu vd nghiem con phuang trinh sau cd nghiem x = 1
Trong cac phep bie'n doi chi cho phuang trinh he qua, dang chu y la phep bia'n doi dugc nau trong dinh If sau
Trang 11Djnh II 2 Khi binh phuong hai ve cua mdt phuong trinh, ta dugc phuong
trinh he qua cua phuong trinh da cho Ndi each khac :
Hay chiing to day la phep
bia'n doi he qua
Hoat ddng cua HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Vx +1 = 2x +1 ^ X +1 = f 2x +1 j ^
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Phuang trinh dau chi cd nghiem
X = 0; nhung phuang trinh sau cd
3 hai nghiam x = Ova x =
4
Chii y
1) Cd the chiing minh ring na'u hai va' ciia mdt phuang trinh ludn cung ddu thi khi binh phuong hai ve' cua nd, ta dugc phuong trinh tuong duong
2) Na'u phep bien doi mdt phuong trinh din den phuong trinh he qua thi
sau khi giai phuong trinh he qua, ta phai thit Iqi eae nghiem tim dugc vao
phuong trinh da cho de phat hien va loai bd nghiem ngoai lai
GV: Thuc Men thao tdc ndy trong 2 phiit
Hoat ddng ciia GV
c a u hdi 1
Hay dat diiu kien cho x de khi
binh phuong hai va' ciia phuong
Diiu kien x > —
2
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Binh phuang hai ve' ta dugc :
245
Trang 123
4x^ + 3x = 0 o X = 0 va x = - - Kiem
4 tra dieu kien ta duoc x = 0 la nghiem
GV: Neu vd hitdng ddn HS gidi vi du 3 trong SGK hoac cd the thay baitg vi du
khdc tuang tie
HOATDONG 4
4 Phuong trinh nhieu an
Trong thuc te, ta con gap cac phuong trinh cd nhilu ban mot in Dd la
cac phuong trinh dang F = G, trong dd F va G la cac bieu thiic cua nhilu bie'n
Neu phuong trinh hai in x va y trd thanh menh dl diing khi x = Xy va y = y,, (vdi
Xo va y„ la cac sd) thi ta ggi cap sd (x^{, y,,) la mdt nghiem ciia phuong trinh
Ching ban, cap sd (1; 0) la mdt nghiem ciia phuong trinh (3)
Khai niem nghiem ciia phuong trinh ba in, bd'n an, ciing dugc hieu
tuong tu Ching han bd ba sd (1; 1; 1) la mdt nghiem cua phuong trinh (4) Ddi
vdi phuong trinh nhieu in, cac khai niem : tap xac dinh (diiu kien xac dinh),
tap nghiem, phuong trinh tuong duong, phuong trinh he qua, ciing tuong tu
nhu ddi vdi phuong trinh mdt in
GV: Thitc hien thao tdc ndy trong 5'
X + y = 5
Ggi y tra Idi cau hdi 2
(0;5),(1;4),
Trang 135 Phuong trinh chiia tham sd
Chung ta con xet ca nhiing phuong trinh, trong do ngoai in x con cd
nhiing chii khac Cac chii nay dugc xem la nhiing sd cho trudc va dugc ggi la
Khi m = 0, hay chi ra phuang
trinh va tap nghiem
c a u hdi 2
Hay chi ra mdt nghiem
phuang trinh khi m ^ 0
Hoat ddng ciia HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
manh y dd khi giai phuang trinh chiia tham so, ta thudng ndi la gidi vd Men ludn phuang trinh
247
Trang 14TOM TAT BAI HOC
1 Cho hai ham sd y = f(x) va y = g(x) cd tap xac dinh lin lugt la iDf va 9")^
Daty) = ii)f n ^ \
Menh dl chiia bien f(x) = g(x) dugc ggi la mdt phuong trinh mdt in;
X ggi la in sd (hay in) va 9) ggi la tap xac dinh ciia phuang trinh
Sd XQ e ^ ggi la mdt nghiem ciia phuong trinh f(x) = g(x) na'u f(Xo) =
g(Xo) la menh di dung
2 Hai phuong trinh tuong duong ne'u chiing cd cung mdt tap nghiem Neu phuong trinh fi(x) = gi(x) tuong duong vdi phuang trinh f2(x) = g2(x) thi
ta via't:
fi(x) = gi(x)c^ f2(x) = g2(x)
3 Dinh li 1
Cho phuong trinh f(x) = g(x) cd tap xac dinh iT); y = h(x) la mdt ham sd xac
dinh trdn 9) (h(x) cd the la mdt hing so) Khi do trdn ^, phuong trinh da cho
tuong duang vdi mdi phuang trinh sau :
l)f(x) + h(x) =g(x) + h(x);
2) f(x) h(x) = g(x) h(x) neu h(x) 9^ 0 vdi mgi x e ^J)
4 fj(x) = gi(x) ggi la phuong trinh he qua ciia phuang trinh f(x) = g(x) neu tap nghiem ciia nd chiia tap nghiem ciia phuong trinh f(x) = g(x) Khi do
ta viet
f(x) = g(x)=>fi(x) = gi(x)
5 Dinhli2
Khi binh phuong hai vi ciia mdt phuong trinh, ta dugc phuong trinh he
qua cua phuong trinh da cho Ndi each khac :
f(x) = g ( x ) ^ [ f ( x ) f = [g(x)]^
Trang 15HUdNG D A N T R A LCJI C A U HOI vA BAI T A P SGK
Trang 16vi khdng thoa Vay phuong trinh vd nghiem
x # l
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Vdi diiu kien x ;^ 1, ta cd :
phuang trinh cd nghiem x =2 Trd Idi:
lb) Vdi dieu kien x ^t 2, ta cd :
Trang 17x + - i _ ^ 2 x _ 3 ^ x ^ - 2 x + l = 2 x - 3
x - 2 x - 2 c^ X = 2 (loai do diiu kien x T^ 2) Vay phuong trinh vd nghiem
Chu y : Binh phuong hai v6 ta chi thu dugc phuong trinh he qua nan
phai thii lai de ket luan nghiem
Trang 18V x - l = x - 3
=» X - 1 = (x - 3)^ => x^ - 7x + 10 = 0
=> X = 2 hoac X = 5
Thii lai, gia tri x = 2 khdng thoa man
Vay phuong trinh cd nghiem x = 5
c) Ta cd :
2| X - 1 1 = X + 2
^ 4(x -1)^ = (X + 2f ^ 3x^ -12x = 0
=> X = 0 hoac X = 4
Thii lai thay ca hai diu nghiem diing
Vay phuang trinh cd hai nghiem x = 0 va x = 4 d) Ta cd :
Trang 19( c ) | x | = l ; ( d ) x ^ + V x = 1+Vx
4 Cho phuong trinh
x^ + x + V x + l = 0 (1) Hay diin diing - sai vao cac ket qua sau day:
Trang 20Hay chgn diing - sai trong cac khang dinh sau
D D u n g DDiing DDiing
(a) phuong trinh (1) vd nghiem Vm;
(b) phuong trinh (1) cd 3 nghiem Vm;
(c) phuong trinh (1) cd 2 nghiem la x = - 1 va x = 2 - m;
(d) ca ba ket luan tren diu sai
Cho phuong trinh
1
X +
x + 1 = 1 (a) phuong trinh (1) cd 2 nghiem la x = - 1 va x = 0;
(b) phuong trinh (1) cd 2 nghiem la x = 2 va x = 0;
(c) phuong trinh (1) cd 2 nghiem la x = 1 va x = 2;
(d) ca ba ket luan tran diu sai
Hay chgn khing dinh diing
7 (d)
3 (c) (c)D, (c) Sai;
(d)D (d) Diing
Trang 21BAITAPTUGIAI
8 Cho phuong trinh
x^ + 2005x + VxTI = 1 (1) Hay chgn ket luan dung trong cac ket luan sau
(a) X = 1 va X = 5 la nghiem cua (1);
( b ) ( l ) o ( x - l ) ( x - 2 ) ;
( c ) ( l ) o ( x - l ) ( x + 2);
( d ) ( l ) o ( x + l ) ( x - 2 )
Hay chgn ket qua diing
10 Cho phuong trinh
x + Vx = 0 ' (1) ( a ) ( l ) o x = O v a x = 1;
( b ) ( l ) c ^ x = 0;
(c)(1) < » x = 1 vax = 2;
( d ) ( l ) c ^ x = 0 v a x = - 2
Hay chgn ket qua diing
11 Cho phuong trinh
2 / - 1 1
X + vx + v;^
x-3 Vx-2
255
Trang 22(a) Diiu kien ciia phuong trinh la : x > 0, x 9^ 3;
(b) Diiu kien ciia phuong trinh la : x > 2;
(c) Diiu kien eiia phuong trinh la : x > 2, x ?!: 3;
(d) Diiu kien ciia phuong trinh la : x > 0
Hay chgn ket qua diing
12 Cho hai phuong trinh : |x|= 1 (1) va x^ - 3x + 2 = 0 (2)
(a) (1) la ha qua ciia (2);
(b) (2) la he qua cua 1);
( c ) ( l ) « ( 2 ) ;
(d) ca ba ket luan tren diu sai
Hay chgn ket qua diing
13 Cho hai phuong trinh
x + l + ^ i = = - 2 (1)
Vx + 1
va
x^ + 2x + 5 = 0 (2) Hay chgn ket qua diing trong cac khing dinh dudi day:
(a) (1) la he qua cua (2);
Trang 23(d) ca ba ka't luan tran diu sai
Hay chgn ket qua diing
16 Cho phuang trinh : x"^ + 3x^ + 2 = 0
(a) Phuang trinh cd 2 nghiem x = - 1 va x = - 2 ; (b) Phuong trinh cd 4 nghiem x = ±1 va x = ±2; (c) Phuang trinh vd nghiem;
(d) ca ba ket luan tran diu sai
Hay chgn ka't qua diing
Trang 24§2 Phufdng trinh bae nhat va bae hai mot an
Bia't each bien luan sd giao diem cua mdt dudng thing va mdt parabol
va kiem nghiem lai bing do thi
Biet ap dung dinh If Vi-et de xet dau ciia mdt phuong trinh bae hai va bien luan sd nghiem cua mdt phuong trinh triing phuang
• Can dn lai mdt so kien thiic vl ham sd da hgc
Can dn lai phin phuong trinh da hgc d ldp 9 va bai 1
Trang 25i n P H A N PHOI THCII LI/ONG
Bai nay 2 tiet :
Tie't thic nhdt: tu: ddu de'n he't phdn 3;
Tie't thic hai: td phdn 4 de'n he't phdn bdi tap
IV TIEN TRINH DAY HOC
Phuang trinh bae hai (mot in) la phuong trinh ed dang
ax + bx + c = 0 (a, bvacla ba sd da cho vdi a ^ 0);
2
Ta cd: A = b - 4ac ggi la Me
thdc thu ggn eiia phuong trinh bae hai
Ta cd: A = b^ - 4ac ggi la Met thitc A' = b'^ - ac (vdi b = 2b') ggi la Met
259
Trang 26Trong bai nay, chiing ta se nghidn ciiu each giai va bien luan cac phuong trinh cd dang phuong trinh bae nha't hoac phuang trinh bae hai va cd chiia tham sd
GV: Thuc Men thao tdc ndy trong 5 phiu
Hay giai phuang trinh nay
bing 2 each : tfnh A hoac A'
Cach 2 A' =
X l
-X2 =
: 4 :24
2) a = 0 va b 9^ 0 : Phuong trinh vd nghiem
3) a = 0 va b = 0 : Phuong trinh nghiem diing vdi mgi x e R
GV: Thuc hien thao tdc ndy trong 3 phut
2
a = m - l ; b = - m + l
Trang 27Hay xac dinh cac he sd a va b
cau hdi 2
Hay giai va bien luan theo m
phuang trinh nay
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Khi a ^ 0 <» m # ±1, phuong trinh cd nghiam duy nhit x =
m + 1 Khi m = 1 : ta thiy a = 0, b = 0 phuong trinh cd vd sd nghiem
Khi m = - 1 : a = 0, b = 2 7^ 0 phuang trinh vd nghiem
GV : Hudng ddn HS ldm vi du 1 GV hudng ddn HS gidi bang cdch ddt vdn de
HI Phuong trinh da cho tuong duong vdi phuang trinh nao?
H2 Hay chia cac trudng hgp va bien luan
H3 Ka't luan nghiem
HOAT DONG 2
2 Giai va bien luan phuang trinh dang ax^ + bx + c = 0
1) a = 0 : Trd vl giai va bien luan phuong trinh bx + c = 0
2) a ?!: 0 : Neu A < 0, phuong trinh vd nghiem;
Na'u A = 0, phuong trinh cd mdt nghiem (kep) x = Na'u A > 0, phuong trinh cd hai nghiem (phan biet)
-GV: Thitc Men thao tdc ndy trong 3'
a = 1; b = -2; c = m - 1
261
Trang 28cau hdi 2
Hay giai va bien luan theo m
phuang trinh nay
Ggi y tra Idi cau hdi 2
A' = l - m + l = 2 - m Neu A' < 0 <:5' m > 2 phuong trinh vd nghiem
Na'u m = 2 phuang trinh cd nghiem kep X - 1
Na'u m < 2 phuong trinh cd 2 nghiem phan biet
GV: Hudng ddn HS ldm vi du 2 GV hudng ddn HS gidi bang cdch ddt van de
HI Phuong trinh tran da la phuong trinh bae hai chua?
H2 Chia cac trudng hgp va bien luan
H3 Tfnh A neu dd la phuong trinh bae hai
H4 Ka't luan nghiem
Chd y
1 •> ,
Trong vf du 2, khi m = 4 ta cd Xj = X2 = — nan ta cd tha chi nau ba trudng hgp : m > 4 ; 0 ; ^ m < 4 v a m = 0 (trudng hgp 0 ^^ m < 4, phuong trinh co nghiem la Xj va X2)
GV: Hudng ddn HS thuc hien\\\^ trong 3 phut
Hoat ddng ciia GV
c a u hdr 1
Phuang trinh da cho cd the vd
nghiem dugc hay khdng?
c a u hdi 2
Phuang trinh ludn cd 2
nghiem phan biet cd diing
khdng?
Hoat ddng ciia HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Khdng vi ta thiy x = 1 la nghiem
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Tiir phuong trinh
X - mx + 2= 0
tathay : (1 - m ) x = - 2 Neu m = 1, phuong trinh nay vd nghiem, phuong trinh da cho cd |
Trang 29nghiem duy nhat x = 1
Na'u m 7^ 1, phuong trinh nay cd
2 2 nghiam x = va neu = 1
m - 1 m - 1
<:^ m = 3 phuong trinh nay cd nghiem
X = 1, phuong trinh da cho cd nghiem kep X = 1
Vdi m 9^ 3, phuang trinh da cho cd hai nghiem phan biet
GV : Hudng ddn HS ldm vi du 3
HI Hay dua phuong trinh vl dang f(x) = a
H2 Hay khao sat va ve do thi ham sd y = f(x)
H3 Bien luan so nghiem phuong trinh bing do thi
GV: Hudng ddn HS thuc Men | H 2 | GV treo hoac vehinh 3.1 len bdng vd thitc
Men thao tdc ndy trong 3 phiu
Hoat ddng ciia GV
c a u hdi 1
Dua vao hinh 3.1, tim cac gia
tri ciia a de phuang trinh (3)
cd nghiem duang
c a u hdi 2
Trong trudng hgp dd, hay tim
nghiem duang ciia phuang
trinh
Hoat ddng cua HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Phuong trinh (3) cd nghiem duong khi phuong trinh (4) cd nghiem duong
Dua vao hinh 3.1 ta tha'y a > 2 phuong trinh cd nghiem duong
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Nghiem duang cua phuang trinh la nghiem ldn ciia phuang trinh (4)
Giai (4) ta dugc x = -1 +V2 + a
Chu y
Khi via't phuong trinh (3) dudi dang x^ + 3x + 2 = x + a, ta thay ka't qua
tran con cho bia't sd giao diem cua parabol y = x + 3x + 2 vdi dudng thing
y = X + a
263
Trang 30HOATDONG3
3 tTng dung ciia dinh Ii Vi-et
6 ldp dudi, chiing ta da hgc dinh If Vi-et dd'i vdi phuong trinh bae hai va cac ling dung cua nd
Ta nhic lai hai iing dung quan trgng sau :
1) Na'u da thiic f(x) = ax + bx + c cd hai nghiem Xj va X2 thi nd cd th6' phan tfch thanh nhan tii
Da thiic da cho cd nghiem la :
x = 1, X = 6
Ggi y tra Idi cau hdi 2
f(x) = ( x - l ) ( x - 6 ) 2) Ne'u hai so cd tdng la S va tfch la P thi chiing la cac nghiem ciia phuang trinh x^ - Sx + P = 0
GV: Hudng ddn HS thuc hien\HZ\ vd thuc Men thao tdc ndy trong 5 phiit
Hoat ddng ciia GV
cau hdi 1
Ne'u ggi chilu dai va chieu
rdng ciia hinh chir nhat la a va
b thi ta cd bieu thiic nao ?
c a u hdi 2
Hay lap phuang trinh cd hai
nghiem la a va b trong timg
trudng hgp
Hoat ddng cua HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
a + b = 20
a b = P
Ggi y tra Idi cau hdi 2
a) Vdi P = 99, phuang trinh la x^ 20x + 99 = 0 , X i = 9 , X 2 = l l
-Ta phai khoanh hinh chu nhat kfch thudc 9 cmxll cm
Trang 31b) Vdi P = 100, phuong trinh la
Vay trong trudng hgp nay, khdng
cd hinh chir nhat nao thoa man yau
ciu di bai
Nhan xet dudi day suy ra true tiep tut dinh If Vi-et Nd cho phep ta nhan bia't da'u cac nghiem ciia mdt phuong trinh bae hai ma khdng cin tfnh cac nghiem dd
2
Cho phuang trinh bae hai ax + bx + c = 0 cd hai nghiem Xj va X2 vdi gia
b c thiat rang Xj < X2 Kf hiau S = — va P = — Khi dd :
a a
- Na'u P < 0 thi Xj < 0 < X2 (hai nghiem trai da'u)
- Na'u P > 0 va S > 0 thi 0 < x^ < X2 (hai nghiem duong)
- Na'u P > 0 va S < 0 thi Xj < X2 < 0 (hai nghiem am)
Trong vf du tran, ca hai ka't luan (phuong trinh cd hai nghiem, va hai
nghiem do trai da'u) diu dugc suy ra tii P < 0
265
Trang 32Trudng hgp P > 0, ta phai tfnh A (hay A') de xem phuong trinh cd nghiem
hay khdng roi mdi tfnh S di xac dinh da'u cac nghiem
GV: Hudng ddn gidi vi du 5 Sau dd, GV hudng ddn HS thuc hien\H4\ (GV
thuc hien thao tdc ndy trong 5 phiit)
Cd ka't luan gi ve nghiem
phuang trinh a)
Cau hdi 3
Hay lam tuang tu dd'i vdi
phuang trinh b)
Hoat ddng cua HS Ggi y t r a Idi cau hdi 1
a va c trai dau
Ggi y t r a Idi cau hdi 2 phuang trinh a) cd hai nghiem trai da'u
Chgn (A)
Ggi y t r a Idi cau hdi 3 b) Phuong trinh
x^ - ( V 2 + V I ) x + Vd = 0 cd hai nghiem phan biet Xj va X2 vi:
Do do ta chgn phuong an (B)
Ta da bia't: ddi vdi phuong trinh triing phuong
ax^ + bx^ + c = 0, (4) neu dat y = x (y > 0) thi ta di den phuong trinh bae hai dd'i vdi y :
ay^ + by + c = 0 (5)
Trang 33Do dd, mudn biet sd nghiem cua phuong trinh (4), ta chi cin biet sd
nghiem cua phuong trinh (5) va diu cua chiing
GV: Hudng ddn HS thitc Men H 5 va thuc Men thao tdc ndy trong 5 phiu
Hoat ddng ciia GV
c a u hdi 1
a) Na'u phuang trinh (4) cd
nghiem thi phuang trinh (5)
chic chin cd nghiem
Dung hay sai?
c a u hdi 2
b) Na'u phuang trinh (5) cd
nghiem thi phuang trinh (4)
chic chin cd nghiem
Diing hay sai?
Hoat ddng cua HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Diing
Ggi y tra Idi cau hdi 2
b) Sai, vi khi phuang trinh (5) chi cd nghiem am (hoac mdt nghiem kep am, hoac hai nghiem am phan biet) thi phuong trinh (4) vd nghiem
GV: Hudng ddn HS ldm vi du 6 trong SGK Ngodi ra GV cd the cho HS ldm
them vi du sau :
Vi du
Cho phuang trinh :
x"^ - 2(m + 3)x^ + 2m + 5 = 0 (6) Vdi gia tri nao cua m thi phuong trinh (6) cd bdn nghiem phan biet?
Gidi:
2
Dat y = X (y > 0), ta di dan phuong trinh :
y^ - 2(m + 3)y + 2m + 5 = 0 (7) Hien nhian, phuong trinh (6) cd bd'n nghiem phan biet khi va chi khi
phuang trinh (7) cd hai nghiem duong phan biet
Vi (7) cd hai nghiem y = 1 (do a + b + c = 0) va y = 2m + 5 nan diiu kien
de phuong trinh (6) cd bd'n nghiem phan biet la
0 < 2m + 5 ;>t 1 hay - 2,5 < m ^ - 2
26/
Trang 34TOM T A T B A I HOC
1 Giai va bien luan phuong trinh dang ax + b = 0
1) a 9t 0 : Phuong trinh cd nghiam duy nhat x = — •
a 2) a = 0 va b ;^ 0 : Phuang trinh vd nghiem
3) a = 0 va b = 0 : Phuong trinh nghiem diing vdi mgi x e R
2 Giai va bien luan phuong trinh dang ax^ + bx + c = 0
1) a = 0 : Trd vl giai va bien luan phuong trinh bx + c = 0
2) a ?^ 0 : Na'u A < 0, phuong trinh vd nghiem;
Na'u A = 0, phuong trinh cd mdt nghidm (kep) x = ;
2a Neu A > 0, phuang trinh cd hai nghiem (phan biet)
3 VI dinh If Vi-et
2 ' 1) Na'u da thiic f(x) = ax + bx + c cd hai nghiem Xj va X2 thi nd cd the
phan tfch thanh nhan tu f(x) = a(x - Xi)(x - X2) (xem bai tap 9)
2) Na'u hai sd cd tong la S va tfch la P thi chiing la cac nghiem ciia
- Ne'u P < 0 thi Xj < 0 < X2 (hai nghiem trai da'u)
- Neu P > 0 va S > 0 thi 0 < Xj < X2 (hai nghiem duong)
- Neu P > 0 va S < 0 thi Xj < X2 < 0 (hai nghiem am)
Trang 35Sai vi chua cd tap xac dinh
Ggi y tra Idi cau hoi 2
Sai, vi chua so sanh nghiem vdi tap tap xac dinh ciia phuang trinh
phuang trinh nay da la
phuang trinh bae hai chua
c a u hdi 2
Hay giai va bien luan phuang
trinh
Hoat ddng ciia HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Chua vi ha sd a chiia tham sd
Ggi y tra Idi cau hdi 2
2 m - 3
X =— (voi mot m) m^+1
Trd Idi cdc cdu edn Iqi
b) Vdi m = 1, phuong trinh nghiem diing vdi mgi x
269
Trang 36Vdi m 9t 1, phuong trinh cd nghiem duy nhat x = m + 2
c) Vdi m ^ 2 va m ;t 3, phuong trinh vd nghiem
Vdi m = 2 hoac m = 3, phuong trinh nghiem diing vdi mgi x
Ggi y m(x - m + 3) = m(x - 2) + 6 <:5' Ox = m^ - 5x + 6
O Ox = (m - 2)(m - 3)
m
m - 2 d) Vdi m ^ 1 va m :?!: 2, phuong trinh cd nghiem x =
Vdi m = 1, phuong trinh nghieni diing vdi mgi x
Vdi m = 2, phuong trinh vd nghiem
Phuang trinh nay da la
phuang trinh bae hai chua?
Trd Idi cdc cdu con Iqi
b) Phuong trinh vd nghiem trong m
a = b = Ovac;tO
a ;^ 0 va A = b^ - 4ac < 0
Hoat ddng cua HS Ggi y tra Idi cau hdi 1
Chua vi ha sd a chiia tham so
Goi y tra Idi cau hdi 2
Phuong trinh cd mdt nghidm trong mdi trudng hop sau :
a = 0 va b 9^ 0
a ;t 0 va A = b^ - 4ac = 0
5i trudng hgp sau :
Trang 37Bai 8
GV: Hudng ddn giai cdu a)
Hoat ddng cua GV
cau hdi 1
Phuang trinh nay da la
phuang trinh bae hai chua?
Chua vi he sd a chira tham sd
Ggi y tra Idi cau hdi 2
Khi m = 1, phucmg trinh trd thanh 3x - 1 = 0, cd mdt nghiem x = —
Khi m :;<!: 1, ta cd phuang trinh bae
hai vdi biet sd
A = 9 + 4 ( m - l ) = 4m + 5
Vdi m > — - phuong trinh cd hai
4 -3±V4m + 5
Thay vao ta thay ngay Xj va
la cac nghiem cua phuong trinh
X2
271
Trang 38hai nghiem Xj va X2
c a u hoi 2
Chiing td :
ax^ + bx + c = a(x - Xi)(x - X2)
Ggi y tra Idi cau hoi 2
Vi hai phuong trinh
2
ax + bx + c = 0 va a(x - Xi)(x - X2) = 0 tuong duong
Trd Idi cdc cdu con lai
Cdch khdc cdu a)
h c a) Ta cd cac ha thiic Xi + X2 = — va X1X2 =— Do dd :
Trang 39Hudng ddn : Chii y ring phuang trinh bae hai tuong iing cd ac < 0 nan nd
cd hai nghiem trai da'u, suy ra phuong trinh da cho cd diing hai nghiem dd'i
nhau Tii do ta loai cac phuang an (A) va (C) Phuang an (D) ciing bi loai bing
each thii true tia'p
273
Trang 40BO SUNG KIEN THtTC
De giai phuong trinh, ddi khi ta diing each dat in phu
Gia sii ta cin giai phuang trinh sau vdi diiu kien D :
F(x) = 0 (1) Neu F(x) cd the viet dugc dudi dang F(x) = f(u), trong dd u = g(x) thi
viec giai phuong trinh (1) cd the tien hanh nhu sau :
Budc 1 : Dat in phu
Trong phuang trinh (1), dat u = g(x) ta cd phuang trinh an la u (thudng
ggi la phuong trinh trung gian) :
f(u) = 0 (2)
Budc 2 : Giai phuong trinh (2)
- Neu (2) vd nghiem thi (1) vd nghiem
- Neu (2) cd cac nghiem la Ui, U2, thi vdi diiu kien D :
gfxj = ui (1) O gfxj = U2
Budc 3 Giai cac phuong trinh g(x) = Ui, g(x) = U2, vdi diiu kien D
Khi dd tap nghiem ciia phuong trinh (1) la tap tat ca cac nghiem thu dugc