KHÓA LUẬN tốt NGHIỆP giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên trên báo in hiện nay

1. Tính cấp thiết của đề tài: Trong xã hội hiện đại, báo chí đang ngày càng trở thành một kênh thông tin quan trọng đối với công chúng, không phân biệt tuổi tác và giới tính. Đồng thời, sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông về mặt kỹ thuật và chất lượng cũng góp phần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa khả năng tiếp cận của công chúng. Đối với tầng lớp thanh niên nói riêng, truyền thông đại chúng lại càng trở nên gần gũi và hữu ích. Đây là người bạn đồng hành, là nhịp cầu chia sẻ, là “người thầy” lớn giúp họ nhận thức và hành động đúng đắn trong cuộc sống. Nắm rõ điều này, hiện nay có rất nhiều tờ báo tập trung phản ảnh những thông tin mang tính giáo dục, định hướng, xây dựng kỹ năng sống cho thanh niên. Tuy nhiên một điều dễ nhận thấy, nhiều tác phẩm báo chí viết về kỹ năng sống cho thanh niên vẫn còn mang tính phiến diện, chưa thực sự đáp ứng thỏa mãn nhu cầu tiếp nhận thông tin của nhóm công chúng này.

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA BÁO CHÍ -

GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO THANH NIÊN TRÊN BÁO IN HIỆN NAY (KHẢO SÁT CÁC BÁO TUỔI TRẺ TP HỒ CHÍ MINH, TIỀN PHONG,

GIÁO DỤC VÀ THỜI ĐẠI NĂM 2013)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành: Báo chí Chuyên ngành: Báo in

Mã số: 10.01.01

HÀ NỘI, THÁNG 6/2013

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Trong xã hội hiện đại, báo chí đang ngày càng trở thành một kênhthông tin quan trọng đối với công chúng, không phân biệt tuổi tác và giới tính.Đồng thời, sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông về mặt kỹ thuật và chấtlượng cũng góp phần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa khả năng tiếp cận của côngchúng Đối với tầng lớp thanh niên nói riêng, truyền thông đại chúng lại càngtrở nên gần gũi và hữu ích Đây là người bạn đồng hành, là nhịp cầu chia sẻ,

là “người thầy” lớn giúp họ nhận thức và hành động đúng đắn trong cuộcsống Nắm rõ điều này, hiện nay có rất nhiều tờ báo tập trung phản ảnh nhữngthông tin mang tính giáo dục, định hướng, xây dựng kỹ năng sống cho thanhniên Tuy nhiên một điều dễ nhận thấy, nhiều tác phẩm báo chí viết về kỹnăng sống cho thanh niên vẫn còn mang tính phiến diện, chưa thực sự đápứng thỏa mãn nhu cầu tiếp nhận thông tin của nhóm công chúng này

Bên cạnh đó, trong quá trình lãnh đạo đất nước Đảng ta luôn đề cao vaitrò, vị trí của thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xung kích cáchmạng, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng;công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc Trong nghị quyết Hộinghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Khoá X về tăng cường sự lãnhđạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa,hiện đại hóa đã ghi rõ: “Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trongnhững nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc; là lựclượng chủ yếu trên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm những công việc đòi hỏi hysinh, gian khổ, sức khỏe và sáng tạo Thanh niên là độ tuổi sung sức nhất vềthể chất và phát triển trí tuệ, luôn năng động, sáng tạo, muốn tự khẳng địnhmình Song, do còn trẻ, thiếu kinh nghiệm nên thanh niên cần được sự giúp

đỡ, chăm lo của các thế hệ đi trước và toàn xã hội.” Đồng thời khi nhận địnhnhững những mặt yếu kém do thiếu kỹ năng sống của thanh niên, nghị quyết

cũng chỉ rõ: “Tuy nhiên, một bộ phận thanh niên sống thiếu lý tưởng, giảm

sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành phápluật, sống thực dụng, xa rời truyền thống văn hóa dân tộc Học vấn của một

bộ phận thanh niên, nhất là thanh niên nông thôn, thanh niên dân tộc thiểu sốcòn thấp; nhiều thanh niên thiếu kiến thức và kỹ năng trong hội nhập quốc tế.Tính độc lập, chủ động, sáng tạo, năng lực thực hành sau đào tạo của thanhniên còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá Tình trạngtội phạm và tệ nạn xã hội trong thanh niên đang gia tăng và diễn biến ngàycàng phức tạp Tỉ lệ thanh niên nhiễm HIV/AIDS còn cao.”

Mới đây, kết quả nghiên cứu của Viện Nghiên cứu giáo dục Việt Namcho thấy, trong 100 sinh viên tốt nghiệp thì có 83 trường hợp bị đánh giá thiếu

kỹ năng mềm, 37 sinh viên không tìm được việc làm thích hợp vì nguyênnhân kỹ năng là chủ yếu Theo Bộ Lao động thương binh và xã hội, cứ 2.000

hồ sơ xin việc được nộp thì chỉ có 40 hồ sơ đạt yêu cầu về chuyên môn và kỹnăng mà doanh nghiệp cần Đây chưa hẳn là một con số tuyệt đối chính xácnhưng cũng đủ để đánh giá thực trạng tổng quan về chất lượng thật của thanhniên so với yêu cầu thực tế của xã hội Đặc biệt, tháng 10-2009, Viện Nghiêncứu giáo dục (Trường đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh) công bố kếtquả khảo sát 2.000 học sinh - sinh viên tại 4 thành phố lớn nhất cả nước (HàNội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ) thì hơn 80% học sinh, sinhviên lạc quan và có nhiều ước mơ đẹp cho tương lai nhưng lại thiếu hẳn khảnăng hoạch định tương lai, đặc biệt là kỹ năng sống và thái độ dám dấn thân.Trong đó, những kỹ năng mà xã hội cần như khả năng lãnh đạo, biết làm việcđộc lập, tham gia các hoạt động xã hội, có niềm đam mê trong lĩnh vực nào

đó, năng khiếu, sở thích… không hề được thanh niên đánh giá cao Có thểthấy, ước mơ của thanh niên hiện nay rất thực dụng nhưng lại không cụ thể,hiểu biết và động cơ còn rất mơ hồ về việc thực hiện ước mơ Một con sốđáng lưu ý nữa mà báo Sinh viên Việt Nam khảo sát tháng 09/2009 đã đưa ra

là có đến trên 50% sinh viên cho biết họ tiếp tục học lên cao hơn vì lý do ngạivào đời

Hơn nữa nhóm công chúng thanh niên đang ngày càng nhận được sựquan tâm đặc biệt của báo chí Hiện nay có rất nhiều tờ báo dành hẳn chuyêntrang, chuyên mục riêng đề viết về thanh niên nói chung và kỹ năng sốngdành cho giới trẻ nói riêng như Tiền Phong, Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh,Thanh Niên, Sinh viên Việt Nam, Tuổi trẻ thủ đố, Giáo dục và thời đại…Điềunày xuất phát từ thực tế là thanh niên đang trở thành lực lượng bạn đọc ngàycàng đông đảo của báo chí Tuy nhiên việc giáo dục kỹ năng sống với thanhniên trên một số ấn phẩm báo chí đạt hiệu quả chưa cao Lý do là bởi thôngtin của các bài viết về kỹ năng sống chưa thật sự gần gũi, phong phú và hấpdẫn đối với thanh niên Nhiều tờ báo bị cuốn theo vòng xoáy thị trường, chạytheo lối viết giật gân, câu khách, thiếu định hướng nên đưa những thông tinphản cảm về lối sống của giới trẻ Nhiều tờ báo chỉ có những bài viết vềnhững mặt yếu, về sự thiếu hụt kỹ năng sống của thanh niên mà không đưa racách giải quyết, cách định hướng nên hiệu quả giáo dục chưa cao Cách làmnày đã ảnh hưởng đến tâm lý, tạo ra cái nhìn phản cảm, phiến diện về kỹ năngsống của giới trẻ cho công chúng nói chung và thanh niên nói riêng.

Xuất phát từ thực trạng trên của báo chí, đồng thời nhận thức rõ tầmquan trọng của nhiệm vụ định hướng, giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên,người viết quyết định chọn đề tài “Giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên trênbáo in” (khảo sát báo Tiền Phong, báo Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh vàbáo giáo dục thời đại năm 2009) với mong muốn góp thêm một cái nhìn rõhơn, khoa học và toàn diện hơn về kỹ năng sống dành cho thanh niên Tìmhiểu, nghiên cứu “Giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên trên báo in” là mộttrong những việc làm cần thiết để tăng cường công tác và hiệu quả công tácthông tin truyền thông trên báo chí để đáp ứng nhu cầu của bạn đọc đồng thờicung cấp các kỹ năng sống cần thiết để người trẻ ứng phó với cuộc sống gópphần vào công cuộc xây dựng đất nước ngày càng phát triển

2 Tình hình nghiên cứu:

Vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên tuy không quá mới mẻnhưng trong giới khoa học và giới báo chí vẫn còn rất ít những công trình,

những đề tài nghiên cứu một cách cặn kẽ vấn đề này Thời gian gần đâytruyền thông cũng đã quan tâm, phản ánh nhiều hơn về mảng đề tài kỹ năngsống của thanh niên Đây là xu thế tất yếu khi mà đất nước mở cửa hội nhập,kinh tế ngày càng phát triển, giới trẻ trong quá trình hình thành tiếp nhậnnhiều luồng văn hóa mới thường băn khoăn để tìm cách thích ứng Tuy khôngnhiều nhưng cũng có thể kể ra đây một số công trình nghiên cứu liên quanđến giáo dục kỹ năng sống như sau:

- Giáo dục nhân cách cho trẻ vị thành niên trên báo chí hiện nay ( Luậnvăn thạc sĩ của tác giả Trần Thị Dung năm 2007 – Học viện Báo chí vàTuyên truyền)

- Báo chí với việc giáo dục lý tưởng chính trị cho thanh niên ngày này(Luận văn thạc sĩ của tác giả Đoàn Doãn Đức năm 2008 – Học việnBáo chí và Tuyên truyền)

- Kỷ yếu đề tài khoa học cấp Bộ - Học viện Báo chí và Tuyên truyền:

“Tác động của báo chí đối với việc xây dựng lối sống tích cực củathanh niên hiện nay”, Hà Nội, 12/1988

- Tạp chí thanh niên với việc giáo dục thế hệ trẻ nước ta ngày nay (Luậnvăn thạc sĩ của tác giả Trần Hương Giang, Hà Nội, 2004)

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

- Xác định khái niệm thanh niên; khái niệm kỹ năng sống; những đặcđiểm riêng có của thanh niên Việt Nam cũng như tầm quan trọng của thanhniên trong thời đại ngày nay

- Nêu bật được tầm quan trọng của báo chí trong việc định hướng, giáodục kỹ năng sống cho thanh niên

- Đề xuất một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục

kỹ năng sống trên báo chí

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: Khóa luận nghiên cứu các tác phẩm báo chí viết

về kỹ năng sống dành cho thanh niên trên 3 báo Tiền Phong, Tuổi trẻ thànhphố Hồ Chí Minh và Giáo dục và thời đại

Phạm vi nghiên cứu: Báo Tiền Phong, Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh,báo Giáo dục và thời đại năm 2009.

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:

5.1 Cơ sở lý luận

Khóa luận được thực hiện dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩaMác – Lê nin, cụ thể là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vậtlịch sử; Tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, chính sách của Đảng đối vớivấn đề xây dựng, phát triển thế hệ thanh niên và trang bị kỹ năng sống chothanh niên

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng phương pháp khảo sát, tổng hợp, thống kê xã hộihọc, phân tích, so sánh đối chiếu các tác phẩm báo chí từ đó đưa ra những kếtluận vấn đề Đồng thời người viết cũng tiến hành phương pháp phỏng vấn đốivới một số thanh niên để làm nổi bật hơn vấn đề nghiên cứu

6 Đóng góp mới của đề tài:

Là một trong số ít những đề tài nghiên cứu về công tác giáo dục kỹnăng sống cho thanh niên trên báo in, đề tài hy vọng sẽ có những ý kiến gópphần vào việc hệ thống hóa lại các thông tin dành cho giới trẻ trên báo chí, từ

đó đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho thanhniên trên các tờ báo, tạp chí

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

7.1 Ý nghĩa khoa học

Trong bối cảnh không nhiều nghiên cứu cùng chủ đề, khóa luận này có

ý nghĩa quan trọng trong quá trình tìm ra những hạn chế, yếu kém trong việcthông tin về thanh niên và dành cho thanh niên của một số tờ báo, nhằm nângcao chất lượng báo in, đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin báo chí của thanhniên, nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên trên báo chí

Khóa luận tổng kết những kinh nghiệm viết báo trên thực tiễn thôngqua các tác phẩm báo chí cụ thể (cách chọn đề tài, tiếp cận và triển khai phùhợp với nhóm công chúng)

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Khóa luận sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích dành cho sinh viên báochí, đồng nghiệp, những nhà nghiên cứu về thanh niên và các cơ quan báochí trong việc lập kế hoạch thông tin đối với nhóm đối tượng công chúngthanh niên

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,khóa luận gồm có 87 trang, 3 chương và 9 tiết

CHƯƠNG I:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1.1 Làm rõ một số khái niệm

1.1.1 Khái niệm kỹ năng sống

Hiện nay chưa có một khái niệm nào thống nhất trên toàn thế giới về kỹnăng sống Kỹ năng sống được tiếp cận theo nhiều quan điểm khác nhau, vàđiều này cũng ảnh hưởng đến cách phân loại các kỹ năng sống

Quan niệm rộng nhất là quan niệm do Tổ chức Văn hóa, Khoa học vàGiáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO) đưa ra, dựa trên cơ sở là 4 mục tiêu

cơ bản của việc học: Học để biết – Học để làm – Học để là chính mình – Học

để cùng chung sống Dựa vào đó, UNESCO định nghĩa “Kỹ năng sống lànăng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc

sống hàng ngày”

Theo quan niệm này, kỹ năng sống sẽ được phân loại thành các kỹ năng cơ bản: kỹ năng đọc, viết, tính toán cho các chức năng hàngngày Những kỹ năng này không mang đặc trưng tâm lý nhưng là nền tảngcho những năng lực thực hiện các chức năng của cuộc sống.Các kỹ năng chung (kỹ năng nhận thức, kỹ năng cảm xúc, kỹ năng xã hội)như các kỹ năng ra quyết định, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng làm việcnhóm, kỹ năng giao tiếp…

Các kỹ năng trong tình huống, ngữ cảnh, vấn đề cụ thể của đời sống xãhội, như:Các vấn đề về giới, giới tính; Các vấn đề về phòng chốngHIV/AIDS, chống ma túy, rượu, thuốc lá;Các vấn đề về môi trường, phòngchống bạo lực; Các vấn đề về gia đình, trường học; Các vấn đề về sức khỏe vàdinh dưỡng…Mỗi cá nhân cần phải có cả 3 thành tố này trong sự thống nhất,tính chỉnh thế của chúng

Quan niệm hẹp hơn là quan niệm do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đưa

ra, dựa trên lý thuyết học tập xã hội của Bandura (1977), tức là nhấn mạnh sựhọc tập qua quá trình trải nghiệm của con người, qua sự tích lũy kinh nghiệm

sống, cấu trúc kinh nghiệm và chủ động nắm lấy kinh nghiệm Theo đó,WHO định nghĩa “kỹ năng sống là những năng lực giao tiếp đáp ứng vànhững hành vi tích cực của cá nhân có thể giải quyết có hiệu quả những yêucầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày”.

Theo quan niệm này, các kỹ năng sống được phân loại thành 3nhóm: Nhóm các kỹ năng nhận thức: kỹ năng tự nhận thức, đặt mục tiêu, xácđịnh giá trị, tư duy sáng tạo, tư duy phê phán, ra quyết định, giải quyết vấnđề…Nhóm các kỹ năng xã hội: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng cảm thông, kỹnăng hợp tác…Nhóm các kỹ năng cảm xúc: kỹ năng ứng phó với cảm xúc, kỹnăng ứng phó với căng thẳng, tự giám sát và điều chỉnh cảm xúc…

Theo Quỹ cứu trợ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF),“Kỹ năng sống

là những kỹ năng tâm lý xã hội có liên quan đến tri thức, những giá trị và thái

độ, cuối cùng thể hiện ra bằng những hành vi làm cho các cá nhân có thể thíchnghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu và thách thức của cuộc sống” Với quan niệm này, Kỹ năng sống được phân loại thành 3 nhóm: kỹ năng

xã hội, kỹ năng phát triển nhận thức và kỹ năng đối phó với cảm xúc vàlàm chủ bản thân

Tương đồng với quan niệm của tổ chức y tế thế giới, còn có quan niệm

kỹ năng sống là những kĩ năng tâm lí xã hội liên quan đến những tri thức,những giá trị và những thái độ, cuối cùng được thể hiện ra bằng những hành

vi làm cho các cá nhân có thể thích nghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu

và thách thức của cuộc sống Như vậy, các kỹ năng sống nhằm giúp chúng tachuyển dịch kiến thức - "cái chúng ta biết” và thái độ, giá trị - "cái chúng ta

nghĩ, cảm thấy, tin tưởng” thành hành động thực tế - “làm gì và làm cách nào” là tích cực nhất và mang tính chất xây dựng. Kỹ năng sống vừa mangtính cá nhân vừa mang tính xã hội Kỹ năng sống mang tính cá nhân vì đó lànăng lực của cá nhân Kỹ năng sống còn mang tính xã hội vì trong mỗi mộtgiai đoạn phát triển của lịch sử xã hội, ở mỗi vùng miền lại đòi hỏi mỗi cánhân có những kỹ năng sống thích hợp Chẳng hạn: kỹ năng sống của mỗi cá

nhân trong thời bao cấp khác với kỹ năng sống của các cá nhân trong cơ chếthị trường, trong giai đoạn hội nhập; kỹ năng sống của người sống ở miền núikhác với kỹ năng sống của người sống ở vùng biển, kỹ năng sống của ngườisống ở nông thôn khác với kỹ năng sống của người sống ở thành phố …

Như vậy, kỹ năng sống hướng vào việc giúp con người thay đổi nhậnthức, thái độ và giá trị trong những hành động theo xu hướng tích cực vàmang tính chất xây dựng Kỹ năng sống thường được thiết lập với một nềntảng riêng biệt, do đó mọi người có thể hiểu và thực hành Kỹ năng sống liên

hệ mật thiết với những nội dung giáo dục thực hành giúp chúng ta trả lờinhững câu hỏi như là: Chúng ta cần làm gì để có thái độ quyết đoán? Quyếtđịnh của chúng ta liên quan đến những điều gì? Ở mỗi nước khác nhau, kháiniệm Kỹ năng sống cũng được hiểu rất khác nhau Ở một số nước, đào tạo kỹnăng sống chính là để giáo dục cách vệ sinh, dinh dưỡng và phòng chốngbệnh tật Ở những nước khác, kỹ năng sống đào tạo tập trung vào giáo dụchành vi, an toàn trên đường phố, bảo vệ môi trường hoặc giáo dục hòa bình

Theo một cách khác, kỹ năng sống là khả năng để mỗi người có thểứng phó một cách thích hợp, chắc chắn với từng điều kiện kinh tế, xã hội vàvăn hóa khác nhau Trong điều kiện kinh tế xã hội của Việt Nam nói riêng vàbối cảnh toàn cầu nói chung, càng ngày chúng ta càng nhận ra tầm quan trọngcủa việc học các kỹ năng sống để ứng phó với sự thay đổi, biến động của môitrường kinh tế, xã hội và thiên nhiên Đặc biệt là với lứa tuổi dậy thì, khi các

em bước vào giai đoạn “khủng hoảng lứa tuổi” quan trọng của cuộc đời Các

em càng cần được trang bị kỹ năng sống để định hướng phát triển cá nhânmột cách tốt nhất

1.1.2 Khái niệm thanh niên

Suốt nửa thế kỷ giáo dục, tổ chức, rèn luyện các thế hệ thanh niên ViệtNam thành lớp người kế tục trung thành, xuất sắc sự nghiệp vẻ vang củaĐảng, dân tộc, chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã đưa ra nhiều khái niệmthanh niên mang tính xã hội, nhân văn sâu sắc Bác dạy: “Thanh niên là người

chủ tương lai của nước nhà” Bác giải thích khái niệm đó trên cơ sở khẳngđịnh: “Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanhniên” và thanh niên phải “Tham gia ý kiến vào công việc của chính phủ, chiếnđấu giữ lấy nền độc lập và tự rèn luyện ngay từ bây giờ để sau này lên thaynhững thủ lĩnh mà gánh vác việc trọng đại của nước nhà” Bác dạy: “Một nămkhởi đầu từ mùa xuân, một đời khởi đầu từ tuổi trẻ, tuổi trẻ là mùa xuân của

xã hội” Bác chỉ ra thanh niên là thời kỳ đẹp nhất, sống động nhất như mùaxuân trăm hoa đua nở, tràn đầy nhựa sống, mùa xuân của những cánh énngang dọc bầu trời Đó là hình ảnh nói lên sức trẻ có thể đào núi và lấp biển

mà cả xã hội và dân tộc luôn kỳ vọng, tin yêu

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lứa tuổi 10 - 19 tuổi là độ tuổi vịthành niên Thanh niên trẻ là lứa tuổi 19 - 24 tuổi Chương trình Sức khỏesinh sản/Sức khỏe tình dục vị thành niên-thanh niên của khối Liên minh châu

Âu (EU) và Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA) lấy độ tuổi 15 - 24 tuổi

Ở Việt Nam vị thành niên là lứa tuổi từ 10 đến 18 tuổi Thanh niên là từ 16

-24 tuổi Trẻ em được luật pháp bảo vệ chăm sóc giáo dục là dưới 16 tuổi Vềmặt luật pháp vị thành niên là dưới 18 tuổi Hội Kế hoạch hóa gia đình ViệtNam xác định vị thành niên - thanh niên là 10 - 24 tuổi Theo Luật Thanhniên được thông qua vào ngày 29/11/2005 tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XI

và được Chủ tịch nước công bố tại lệnh số 24/2005/L/CTN ngày 09/12/2005thì độ tuổi của thanh niên là "từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi".

Thanh niên là đối tượng được nhiều bộ môn khoa học quan tâm nghiêncứu trong đó đáng chú ý là sinh lý học, tâm lý học, xã hội học Ở mỗi thời kỳtrong đời sống con người, sự phát triển về thể chất và tâm lý và cả nhân cách

có quy luật riêng Thanh niên là thời kỳ kế tiếp của lứa tuổi thiếu niên nhưngđây là giai đoạn phát triển rất cao về thể chất và có nhiều diễn biến tâm lý.Các nhà sinh học coi tuổi thanh niên là một giai đoạn trong tiến trình tiến hóacủa cơ thể trong đó thấy rõ sự tráng cường về thể lực, sự phát triển về trí tuệ,trưởng thành về sinh dục, tính dục Các nhà tâm lý học quan tâm tới các quy

luật phát triển tâm lý của lứa tuổi thanh niên mà đặc trưng là sự tự ý thức, tựkhẳng định, sự hăng say hoạt động và sáng tạo Các nhà xã hội học coi thanhniên là một giai đoạn của quá trình xã hội hóa, chuyển biến từ tuổi thơ lệthuộc sang giai đoạn hoạt động độc lập, từng bước hình thành ý thức tráchnhiệm công dân, chuẩn bị và tự nâng cao kiến thức để lao động, cống hiến.

Về mặt kinh tế- chính trị, các nhà nghiên cứu nhìn nhận thanh niên làmột lực lượng lao động xã hội hùng hậu, là nguồn lực thường xuyên bổ sungcho đội ngũ lao động trên mọi lĩnh vực, là bộ phận quan trọng cấu thành lựclượng sản xuất, rất năng động, nhạy cảm, gắn bó với tiến trình phát triển xãhội, đi đầu trong cuộc đấu tranh sáng tạo mới, tham gia xây dựng giai cấpcông nhân, xây dựng các lực lượng vũ trang

Đặc điểm về cơ cấu xã hội của thanh niên là họ có mặt ở trong tất cảcác tầng lớp, các giai cấp trong xã hội Từ đó có thể rút ra nội dung tổng quát

về khái niệm thanh niên: Thanh niên là một nhóm xã hội - nhân khẩu đặc thù.Những nét đặc trưng của thanh niên hoàn toàn không giống với các nhóm xãhội khác Thanh niên được phân chia theo độ tuổi, gắn với giai cấp, các tầnglớp xã hội Tùy thuộc vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể mà ở mỗi nước cách tính độtuổi thanh niên có khác nhau Ở nước ta tuổi thanh niên hiện nay là 16 - 30

Tùy theo môi trường hoạt động, đặc điểm nghề nghiệp, người ta chiathanh niên thành các nhóm đối tượng khác nhau: thanh niên công nhân, thanhniên nông thôn, thanh niên học sinh - sinh viên, thanh niên tri thức, thanh niêncác lực lượng vũ trang… Thanh niên là lớp người có sự phát triển cao về thểchất, được coi là lứa tuổi phát triển hoàn thiện về thể chất Sự hoàn thiện vềthể chất của lứa tuổi thanh niên thể hiện trên tất cả các mặt: chiều cao, cânnặng, sự hoàn thiện về hệ xương, hệ cơ, hệ thần kinh cũng như các chức năngsinh lý khác Sau tuổi thanh niên, giai đoạn kế tiếp là trung niên Trong thực

tế giai đoạn trung niên không còn sự phát triển nào đáng kể mà con người cónhững mặt đã dần đi vào thời kỳ lão hóa (về sinh học) Khoa học đã kết luận

là sự phát triển của các nơ - ron thần kinh ở lứa tuổi thanh niên đạt tới đỉnhcao nhất.

Trong cuộc đời của mỗi người, không có thời kỳ nào đạt được sức sốngmạnh mẽ và cơ thể đẹp như thanh niên Sự phát triển về thể chất là điều rất có

ý nghĩa để từ đó thấy được sức mạnh, vai trò của họ trước yêu cầu của đờisống tự thân cũng như gia đình và xã hội, nhất là những khả năng và nhiệm

vụ mà họ phải đảm đương Thanh niên là lớp người có sự phát triển mạnh vềtrí tuệ và nhân cách Tuy nhiên, bên cạnh những khả năng to lớn, sự mạnhdạn, lòng dũng cảm, tinh thần dám nghĩ, dám làm, trong cả thế hệ thanh niêncũng như trong từng cá thể, sự hạn chế và các nhược điểm về mặt thiếu kinhnghiệm, thiếu từng trải, tính bồng bột, thậm chí có lúc còn phiêu lưu, liềulĩnh… luôn phải được cảnh giác, phải được khắc phục bằng chính sự rènluyện, phấn đấu không ngừng của bản thân thanh niên và có sự hướng dẫn,giúp đỡ của các chủ thể xã hội

Như vậy có thể hiểu thanh niên là một nhóm xã hội nhân khẩu đặc thùbao gồm những người trong một độ tuổi nhất định (ở Việt Nam là từ 16 đến

30 tuổi), có sự phát triển nhanh chóng về thể chất, tâm lý, trí tuệ, có mặt trongmọi lĩnh vực hoạt động của xã hội; có mối quan hệ gắn bó mật thiết với tất cảcác giai cấp, tầng lớp trong xã hội; là lực lượng xã hội to lớn đóng vai tròquyết định đối với sự phát triển trong tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc

1.2 Vai trò của thanh niên trong sự nghiệp phát triển của đất nước

1.2.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về thanh niên

Trong cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng của mình, Bác Hồluôn quan tâm đến sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ Việt Nam Bác đã dành rấtnhiều tâm huyết cho việc tổ chức, dẫn dắt các thế hệ thanh niên đến với cáchmạng, tham gia vào quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo

vệ tổ quốc… Cuối năm 1924, sau khi tham dự Quốc tế Cộng sản từ Liên Xô

về, Bác Hồ đã tới Quảng Châu (Trung Quốc), trực tiếp lựa chọn những thanhniên ưu tú trong tổ chức “Tâm tâm xã” cùng một số thanh niên có chí hướng

và tinh thần cách mạng trong nước vừa vượt biên giới sang Trung Quốc, để

mở các lớp huấn luyện chính trị, trang bị cho họ những bài học về kiến thứccách mạng, về chủ nghĩa Mác - Lê nin, về những phương pháp đấu tranh cáchmạng; đào tạo họ trở thành những cán bộ cốt cán cho phong trào cách mạngtrong nước sau này Những thanh niên cách mạng ưu tú trên đồng thời đã lànhững hạt nhân để tiến tới việc thành lập Việt Nam Thanh niên cách mạngđồng chí Hội, tiền thân của Đảng Cộng sản Việt nam sau này

Trong quá trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn đề cao vai trò, vị trícủa thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xung kích cách mạng, ĐoànThanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng; công tácthanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc Đồng thời, Đảng đã đề ra nhiềuchủ trương giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, tổ chức thanh niên thành lực lượnghùng hậu, trung thành, kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc Quamỗi thời kỳ, dù bất cứ hoàn cảnh nào các thế hệ thanh niên đều hoàn thànhxuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình Trước yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâurộng và sự biến đổi nhanh chóng của tình hình thanh niên, đòi hỏi phải tăngcường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên nhằm chăm lo, bồidưỡng và phát huy cao nhất vai trò, sức mạnh của thanh niên trong công cuộcxây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quantrọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc; là lực lượng chủ yếu trên nhiềulĩnh vực, đảm nhiệm những công việc đòi hỏi hy sinh, gian khổ, sức khỏe vàsáng tạo Thanh niên là độ tuổi sung sức nhất về thể chất và phát triển trí tuệ,luôn năng động, sáng tạo, muốn tự khẳng định mình Song, do còn trẻ, thiếukinh nghiệm nên thanh niên cần được sự giúp đỡ, chăm lo của các thế hệ đitrước và toàn xã hội

Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung Ương Đảng khóaVII khẳng định: “Thanh niên ta ngày nay là lực lượng xã hội to lớn, có tiềm

năng hung hậu Kế thừa tinh hoa truyền thống của dân tộc và những thành quảcủa cách mạng, qua mở rộng giao lưu quốc tế, thanh niên ta ngày nay có mặtmạnh cơ bản là trình độ học vấn cao hơn trước, tầm nhìn rộng, nhạy cảm vớithời cuộc, giàu long yêu nước, có khát vọng mau chóng đưa đất nước vượtqua nghèo nàn lạc hậu, thực hiện dân giàu nước mạnh, xã hội văn minh.Thanh niên đồng tình, ủng hộ và hăng hái tham gia sự nghiệp đổi mới, xâydựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đã và đang xuất hiện nhiều tàinăng trẻ, nhiều tấm gương trong sản xuất, kinh doanh, bảo vệ chủ quyền và anninh đất nước, trong học tập, hoạt động khoa học kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật

và thể thao, trong công tác xã hội.”

Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Khoá X

về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng chỉ rõ: “Thanh niên là rường cộtcủa nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trongxây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thànhbại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế vàxây dựng chủ nghĩa xã hội Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiếnlược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người Chăm lo, phát triểnthanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định và pháttriển vững bền của đất nước.”

Sinh thời Bác Hồ cũng đặc biệt chú trọng đến việc giáo dục đạo đứccách mạng cho họ Theo Bác, bên cạnh việc có đủ trình độ, kiến thức để cóthể tham gia cách mạng, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc, thì thế hệ trẻcũng không thể thiếu việc tu dưỡng và rèn luyện đạo đức cách mạng Bởi nếukhông có đạo đức cách mạng thì không thể trở thành người cách mạng chânchính, và không thể phục vụ tốt cho dân, cho nước Trong bài phát biểu củamình tại Hội nghị Cán bộ toàn miền Bắc (tháng 9-1962), Bác đã nhấn mạnh:

“Thanh niên cần phải luôn luôn rèn luyện đạo đức cách mạng” Người cũngchỉ rõ: “Đạo đức cách mạng có thể tóm tắt như sau: Trọn đời trung thành với

sự nghiệp cách mạng, với Đảng, với giai cấp” Riêng đối với thanh niên, Bácdặn thêm: Phải không sợ khổ, không sợ khó, thực hiện đâu cần thanh niên có,việc khó có thanh niên, gặp gian khổ phải đi lên phía trước, khi hưởng thụphải hưởng thụ sau mọi người.

Tóm lại, công tác thanh niên là một trong những mối quan tâm hàngđầu của Đảng và Nhà nước ta hiện nay Công tác xây dựng và nâng cao chấtlượng đội ngũ thanh niên đồng thời cũng là công tác đầu tư bền lâu cho tươnglai dân tộc Thấm nhuần lời dạy của Bác, ngày nay hơn lúc nào hết, Đảng tađang ra sức triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

X, thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh”, tạo mọi điều kiện để các thế hệ thanh thiếu niên không ngừng rènluyện, học tập nâng cao mọi mặt trình độ, kiến thức, làm chủ khoa học côngnghệ, đặc biệt là trau dồi, tu dưỡng đạo đức cách mạng, trở thành nhữngngười “Vừa hồng vừa chuyên” như lời Bác dạy, để xứng đáng là những chủnhân của đất nước trong thời kỳ mới

1.2.2 Vai trò của thanh niên trong giai đoạn hiện nay.

Hiện nay, tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động, tác độngtrực tiếp đến sự phát triển cũng như vai trò và sứ mệnh của thanh niên Trênthế giới, cuộc đại cách mạng khoa học kỹ thuật đòi hỏi trình độ trí thức cao vàhòa nhập nhanh Người ta bắt đầu nhắc đến khái niệm “thế giới phẳng” và

“phân vùng chất xám” Điều này tạo ra một sức ép lớn trong công cuộc hộinhập đối với đội ngũ thanh niên Việt Nam – những người chủ tương lai củađất nước

Bên cạnh đó, trong thời buổi kinh tế thị trường, khi mà đất nước mởcửa thì một bộ phận thanh niên lại đối mặt với nguy cơ bị lệch hướng vềđường lối chính trị, sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đếntình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rờitruyền thống văn hóa dân tộc Lối sống sính ngoại, văn hóa tư tưởng ngoại lai,chạy theo đồng tiền đang xâm nhập vào đời sống của thanh niên

Hơn nữa, Việt Nam đã và đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước Công cuộc này đòi hỏi chúng ta phải có đội ngũ trí thức trẻ vớitrình độ ngày càng cao, điều này đồng nghĩa với yêu cầu đặt ra với thanh niêncũng cao hơn Đặc biệt, sau năm 2007 khi Việt Nam chính thức gia nhậpWTO thì thanh niên nói chung và đội ngũ trí thức trẻ nói riêng được xác định

là nòng cốt để đưa đất nước hội nhập và phát triển

Trong quá trình lãnh đạo đất nước Đảng ta luôn đề cao vai trò, vị trícủa thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xung kích cách mạng, côngtác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc Trong nghị quyết Hội nghị lầnthứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Khoá X về tăng cường sự lãnh đạo củaĐảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đạihóa đã ghi rõ: “Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân

tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc; là lực lượng chủ yếutrên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm những công việc đòi hỏi hy sinh, gian khổ,sức khỏe và sáng tạo” Vai trò này đặt ra yêu cầu, lực lượng thanh niên phảikhông ngừng phấn đấu, rèn luyện, trau dồi kiến thức, khoa học kỹ thuật, traudồi kỹ năng sống… để xây dựng đất nước ngày càng lớn mạnh

1.3 Kỹ năng sống – hành trang cần có của thanh niên hiện đại

Có thể nhận thấy kỹ năng sống là một trong những vấn đề được nhiều

cá nhân và tổ chức quan tâm trong giai đoạn hiện nay Nói một cách phổ quát,

nó là hành trang quan trọng giúp các bạn trẻ vào đời Hành trang vào đời củanhững bạn trẻ nếu chỉ có kiến thức chuyên môn mà thiếu những kỹ năng cầnthiết, chưa chắc sẽ thành công trong cuộc sống Còn khi người trẻ biết cáchkết hợp hài hòa hai yếu tố trên, chắc chắn sẽ làm chủ được bản thân và gặt háithành công

Thời gian gần đây, hiện tượng học sinh đánh lộn trong lớp, thái độ thờ

ơ, vô cảm trước mọi chuyện, hiện tượng trầm cảm, stress, tự tử và tự hủy hoạimình xảy ra liên tiếp có lẽ là lời cảnh tỉnh cho sự xem nhẹ giáo dục kỹ năngsống trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội

Từ những năm 1990 UNICEF (Quỹ cứu trợ nhi đồng Liên Hiệp Quốc)

đã có dự án hợp tác với Bộ Giáo dục – đào tạo của Việt Nam để đưa giáo dục

kỹ năng sống vào học đường bằng cách làm thí điểm ở một số trường cấp IItrên toàn quốc Bắt đầu từ năm học 2010-2011 bộ Gíáo dục – đào tạo chủtrương đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào chương trình học chính khóatrong các nhà trường phổ thông, từ bậc tiểu học đến trung học phổ thông Đây

là một chủ trương cần thiết và đúng đắn Mục tiêu của giáo dục kỹ năng sống

là cung cấp các năng lực tâm lý xã hội để giúp người học có thể ứng phó vớinhững thay đổi của xã hội gồm: kỹ năng tự nhận thức bản thân, kỹ năng giảiquyết vấn đề, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng suy nghĩ có phán đoán…

1.4 Giới thiệu về các tờ báo khảo sát

1.4.1 Báo Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh

Báo Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh là cơ quan ngôn luận của ĐoànThanh niên cộng sản thành phố Hồ Chí Minh Báo ra đời chính thức vào ngày02/09/1975 Tiền than của tờ báo bắt đầu từ những tờ truyền đơn, bản tin củahọc sinh, sinh viên Sài Gòn trong phong trào chống Mỹ cứu nước Tiền thântrực tiếp nhất là báo Tia sáng – một trong những nhật báo hàng đầu chínhquyền Sài Gòn trước năm 1975

Tuổi trẻ là tờ báo có tốc độ phát triển nhanh chóng về cả số kỳ và sốlượng phát hành Từ năm 1975 đến 1980 báo phát hành mỗi tuần một số với

số lượng hơn 10.000 bản/kỳ Từ tháng 7/1981 báo phát hành 2 kỳ/tuần với sốlượng 30.000 bản/kỳ Cho đến 07/10/2002, báo chính thức phát hành 6kỳ/tuần Đến 02/04/2006, với sự ra đời của Tuổi trẻ ra số chủ nhật tờ báochính thức trở thành nhật báo Theo số liệu tháng 6/2008, Tuổi trẻ đứng đầu

về số lượng xuất bản với gần 500.000 bản/kỳ

Mặc dù là tờ báo của Đoàn thanh niên cộng sản thành phố Hồ ChíMinh nhưng Tuổi trẻ không chỉ viết về riêng đối tượng thanh niên mà đây làmột trong những tờ báo chính trị - xã hội hàng đầu của Việt Nam Tờ báo khai

thác mọi vấn đề, khía cạnh khác nhau của cuộc sống Và đời sống của nhómđối tượng trẻ luôn được tờ báo đặc biệt quan tâm

1.4.2 Báo Tiền Phong

Xuất phát từ yêu cầu của cách mạng Việt Nam, thế hệ trẻ Việt Nam cần

có một diễn đàn, một tiếng nói, được sự quan tâm của Đảng và Bác Hồ, ĐoànThanh niên Cứu quốc (nay là Đoàn TNCS Hồ Chí Minh) đã quyết định thànhlập một tờ báo - Cơ quan ngôn luận của mình Tiền thân của báo Tiền phong

là tờ Hồn nước (1945-1946), sau đó là báo Xung phong Đến năm 1949, tờbáo của Đoàn mang tên Sức trẻ, nhưng ra được 15 số thì phải dừng vì xưởng

Cho đến những năm 1987, 1988, bắt nhịp với công cuộc đổi mới củađất nước, với tinh thần tự lực, tự cường, “tự cứu” như lời đồng chí Tổng Bíthư Nguyễn Văn Linh, anh chị em cán bộ, phóng viên của báo đã tìm mọicách thoát ra khỏi những khó khăn, tự tìm nguồn lực (kể cả việc phối hợp vớinhà in giấy Tân Mai để có giấy in báo) Báo bắt đầu đổi mới thông tin, đổimới măng séc, đổi mới cách trình bày, tổ chức làm phụ san, phụ bản…

Cuối năm 1988, báo ra số Tiền phong Chủ nhật; ngày 7/11/1992 rachuyên san Người đẹp Việt Nam; ngày 25/5/1995, ra thêm hai chuyên sanTiền phong Cuối tháng và Tri thức trẻ Tháng 7/2001, báo Tiền phong ra 5 số/tuần Đến năm 2006 thì ra hàng ngày Từ năm 2005 có báo điện tử…

1.4.3 Báo Giáo dục và thời đại

Ngày 5-12-1959, Báo Người giáo viên nhân dân, tiền thân của BáoGiáo dục và Thời đại đã ra đời Từ đó đến nay, Báo GD và TÐ đã khôngngừng phát triển, góp phần vào sự nghiệp "trồng người" Sau 50 năm pháttriển, chất lượng các ấn phẩm của báo được nâng cao, nhất là việc xây dựng

và đưa vào vận hành báo điện tử GD và TÐ với nội dung phong phú, giaodiện rộng, phục vụ kịp thời những hoạt động của ngành

Hiện nay Báo Giáo dục và Thời đại xuất bản 3 kỳ/tuần, cùng với tờtuần san, nguyệt san, tạp chí Tài Hoa Trẻ (5 kỳ/tuần) và báo điện tử Đồnghành cùng giáo giới, tờ báo phát hiện và cổ vũ nhiều điển hình tiên tiến củangành giáo dục Cạnh đó, báo cũng rất lưu ý đến giáo dục vùng khó khăn,vùng núi, hải đảo… nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dạy, ngườihọc cũng như đề xuất được nhiều giải pháp tháo gỡ cụ thể

Tiểu kết chương 1: Trong chương 1, khóa luận đã trình bày những vấn

đề lý luận cơ bản nhất với các nội dung chính sau:

- Về khái niệm kỹ năng sống: Khóa luận đã trình bày các quan niệm rộng

và hẹp của các tổ chức quốc tê như: Tổ chức Văn hóa, Khoa học vàGiáo dục của Liên hiệp quốc (UNESCO); Tổ chức Y tế thế giới(WHO); Quỹ cứu trợ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF)… Theo đógiáo dục kỹ năng sống là nhằm hướng vào việc giúp con người thay đổinhận thức, thái độ và giá trị trong những hành động theo xu hướng tíchcực và mang tính chất xây dựng Kỹ năng sống thường được thiết lậpvới một nền tảng riêng biệt, do đó mọi người có thể hiểu và thực hành

Kỹ năng sống liên hệ mật thiết với những nội dung giáo dục thực hànhgiúp chúng ta trả lời những câu hỏi như là: Chúng ta cần làm gì để có thái

độ quyết đoán? Quyết định của chúng ta liên quan đến những điều gì?

- Về khái niệm thanh niên: có thể hiểu thanh niên là một nhóm xã hộinhân khẩu đặc thù bao gồm những người trong một độ tuổi nhất định (ởViệt Nam là từ 16 đến 30 tuổi), có sự phát triển nhanh chóng về thể

chất, tâm lý, trí tuệ, có mặt trong mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội; cómối quan hệ gắn bó mật thiết với tất cả các giai cấp, tầng lớp trong xãhội; là lực lượng xã hội to lớn đóng vai trò quyết định đối với sự pháttriển trong tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc.

- Đảng ta xác định công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc.Thanh niên luôn là trung tâm, lực lượng then chốt, xung kích đi đầu với

sự nghiệp bảo về tổ quốc

- Kỹ năng sống – hành trang cần có của thanh niên hiện đại: Hành trangvào đời của những bạn trẻ nếu chỉ có kiến thức chuyên môn mà thiếunhững kỹ năng cần thiết, chưa chắc sẽ thành công trong cuộc sống Cònkhi người trẻ biết cách kết hợp hài hòa hai yếu tố trên, chắc chắn sẽ làmchủ được bản thân và gặt hái thành công

- Trình bày vài nét về ba tờ báo khảo sát là báo Tuổi trẻ thành phố HồChí Minh, báo Tiền phong, báo Giáo dục và thời đại Trong đó giớithiệu chặng đường phát triển của các báo

CHƯƠNG II:

VẤN ĐỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG

CHO THANH NIÊN TRÊN BÁO IN HIỆN NAY 2.1 Tần số xuất hiện và hướng khai thác của các bài viết về kỹ năng sống cho thanh niên

2.1.1 Tần số xuất hiện các bài viết về kỹ năng sống với thanh niên trên báo chí hiện nay

Trong năm 2009, báo Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh và báo TiềnPhong xuất bản 365 số báo, còn báo Giáo dục và thời đại xuất bản 149 số báo

Vì Tiền Phong, Tuổi trẻ là nhật báo còn Giáo dục và thời đại là báo thưa kỳnên có sự chênh lệch khá lớn về số lượng xuất bản Hơn nữa, báo Tuổi trẻ vàTiền Phong hướng đối tượng là những người trẻ còn báo Giáo dục và thời đạihướng tới đối tượng là những người đang công tác, hoạt động trong ngànhgiáo dục nên tỉ lệ xuất hiện những bài viết về kỹ năng sống với thanh niêncũng có sự chênh lệch khá lớn

Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh là một tờ nhật báo, trong 365 số báoxuất bản năm 2009 thì có tổng số 754 tin, bài liên quan đến vấn đề giáo dục

kỹ năng sống cho thanh niên Như vậy trung bình một số báo có 2,06 bài viếtliên quan đến vấn đề này Đặc biệt, trên trang 10 và 11 của mỗi số báo thứ 6hàng tuần được dành riêng cho vấn đề kỹ năng sống Vào thứ 6 hàng tuần thìtrang “Nhịp sống trẻ” được đổi tên thành trang “Kỹ năng sống” với nhữngchuyên mục riêng như “Rèn kỹ năng”, “Đi cùng ước mơ”, “Gỡ rối”… gồmnhững tin, bài viết về đề tài kỹ năng sống cho thanh niên Đây là tờ báo chínhtrị xã hội, mỗi số có hàng trăm tin bài viết về nhiều đối tượng khác nhau trong

xã hội với những đề tài thời sự, đời sống dân sinh rất rộng Đặc biệt, Tuổi trẻ

ưu tiên những sự kiện, vấn đề thời sự nóng hổi, mới mẻ được nhiều bạn đọcquan tâm Xét trên khía cạnh này tỉ lệ 2,06 bài/số viết về kỹ năng sống chothanh niên là không hề nhỏ Điều này chứng tỏ ban biên tập báo Tuổi trẻthành phố Hồ Chí Minh đã có sự quan tâm, đầu tư nhất định đến vấn đề giáodục kỹ năng sống cho thanh niên hiện nay

Mật độ xuất hiện những bài viết về kỹ năng sống cho thanh niên trênbáo Tuổi trẻ giữa các tháng cũng có sự chênh lệch Tháng có nhiều bài viếtnhất là tháng 3 năm 2009 với 78 tác phẩm đề cập đến nhiều khía cạnh của vấn

đề kỹ năng sống Các tháng 6, tháng 7 với những bài về kỹ năng lựa chọnnghề nghiệp, hoạt động rèn luyện kỹ năng sống trong hè nên số lượng bài viết

về vấn đề này cũng khá nhiều với lần lượt là 71 bài và 65 bài Các bài viết về

kỹ năng sống đa phần được phân bố trên các trang Giáo dục, 360 độ yêu,

trang nhịp sống trẻ và trang kỹ năng sống

Báo Tiền Phong – cơ quan ngôn luận của Trung Ương Đoàn, cũng làmột tờ nhật báo nhưng trong 365 số báo xuất bản năm 2009 thì chỉ có 296 bài

đề cập những vấn đề liên quan đến giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên.Như vậy trung bình một số báo có 0,81 bài viết về kỹ năng sống cho thanhniên Các tin bài chủ yếu xuất hiện trên trang thanh niên – thời đại, Khoa học– giáo dục, và đôi khi có bài trên trang Tuổi trẻ và pháp luật hoặc trang Kinh

tế - xã hội với những loạt bài viết về nghề nghiệp, việc làm…

Như vậy một tờ báo dành cho giới trẻ mà tỉ lệ bài viết về kỹ năng sốngchỉ chiếm 0,81 bài/số thì còn hơi ít Nguyên nhân chính là vì báo Tiền Phongthường ưu tiên những tin bài mang tính chính trị - xã hội hoặc những tin bàimang tính chất văn hóa văn nghệ nhiều hơn Trang thanh niên – thời đại củabáo cũng không có chuyên mục riêng cho vấn đề kỹ năng sống Tuy nhiêntrên trang này thỉnh thoảng cũng xuất hiện những loạt bài về tình yêu – giớitính, về nghề nghiệp – việc làm với nội dung định hướng giáo dục kỹ năngcho giới trẻ

Báo Giáo dục và thời đại với đặc trưng là tờ báo ngành và đối tượngbạn đọc hướng tới chủ yếu là những người làm công tác giáo dục nên sốlượng bài viết về giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên tương đối ít cũng làđiều dễ hiểu Trong 149 số báo xuất bản năm 2009 thì có 68 bài đề cập đếnvấn đề giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên Như vậy trung bình một số báo

có 0,45 bài viết ở mảng đề tài này Những bài viết về kỹ năng sống cho thanh

niên trên báo Giáo dục và thời đại chủ yếu phân bố ở trang “Tuổi trẻ” xuấthiện không đề đặn vào số ra trong thứ 3 của tuần.

Như vậy, tuy đối tượng bạn đọc chính của báo Giáo dục và thời đạikhông phải là thanh niên, nhưng với đặc trưng báo ngành mang tính giáo dụcthì số lượng bài viết về kỹ năng sống xuất hiện trên báo vẫn ở mức rất khiêmtốn Các bài viết trên bào này chủ yếu định hướng kỹ năng lựa chọn nghềnghiệp, kỹ năng học tập đạt kết quả tốt… còn những kỹ năng tự nhận thứcbản thân, kỹ năng ứng xử trong tình yêu, kỹ năng giao tiếp thì không có hoặcnếu có thì cũng rất ít

2.1.2 Hướng khai thác

Xét trên khía cạnh hướng khai thác chủ yếu, báo Tuổi trẻ thành phố HồChí Minh khi viết về kỹ năng sống cho thanh niên thường tập trung vào kỹnăng ứng xử, kỹ năng giao tiếp… hay còn gọi chung là kỹ năng xã hội Kếtquả khảo sát báo Tuổi trẻ năm 2009 cho biết, trong tổng số 754 tác phẩm viết

về kỹ năng sống thì có đến 317 tác phẩm nằm trong phạm vi đề tài này, chiểm36,2% lượng bài

Thanh niên là những người đang trong độ tuổi trưởng thành, xây dựngnghề nghiệp, tạo dựng tương lai nên nên thường xuyên phải tìm cách ứng xửvới những biến động xã hội và những biến động tâm lý cá nhân Mỗi ngườitrẻ chắc chắn đều không dưới một lần hoang mang, đắn đo về sự lựa chọntrong nghề nghiệp, trong tình yêu của mình Bởi vì trẻ, kinh nghiệm sốngkhông nhiều, kỹ năng xã hội thiếu nên sự hoang mang trước những biến độngcủa thanh niên là điều dễ lý giải Nắm bắt được thực trạng này, báo Tuổi trẻvới ưu thế đi sát đời sống đối tượng phản ánh đã có hướng tập trung khai thác,lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng xã hội cho thanh niên trong mỗi tácphẩm báo chí được đăng tải

Các bài viết về hoạt động học tập, hoạt động lựa chọn nghề nghiệpchiếm số lượng khá cân bằng nhau với 154 và 160 tác phẩm ( chiếm tỉ lệ lầnlượt là 20,4% và 21,2%) Tỉ lệ này cho thấy hai mảng đề tài phục vụ cho nhu

cầu lập thân, lập nghiệp của thanh niên cũng được báo Tuổi trẻ thành phố HồChí Minh rất quan tâm Viết về hoạt động học tập của thanh niên, xét trênkhía cạnh kỹ năng báo Tuổi trẻ chủ yếu khai thác các hoạt động học tập gắnliền với thực tế của học sinh, sinh viên để từ đó lồng ghép những nội dunggiáo dục giúp thanh niên đưa thực tế sinh động vào trong bài học để nâng caohiệu quả trong học tập Trong khi đó, hoạt động hướng nghiệp được phản ánhtrên báo Tuổi trẻ lại chủ yếu chỉ ra những kỹ năng thanh niên còn thiều tronglựa chọn nghề nghiệp cũng như trong thể hiện bản thân khi đi xin việc và tiếnhành công việc Đồng thời báo Tuổi trẻ cũng đưa ra những thông tin cơ hộiviệc làm, và những kỹ năng thanh niên cần có để ứng tuyển phù hợp với mỗingành nghề.

Đề tài tình yêu thường là đề tài thu hút sự quan tâm của giới trẻ, thếnhưng số lượng các bài viết mang tính giáo dục kỹ năng ứng xử trong tìnhyêu cho thanh niên trên báo Tuổi trẻ lại ở mức rất khiêm tốn Nguyên nhâncủa vấn đề này là bởi báo Tuổi trẻ thành phố Hồ Chí Minh là tờ báo chính trị

xã hội, phản ánh những sự kiện, vấn đề thời sự lớn và những mảng sự kiệnđời sống dân sinh được đông đảo dư luận quan tâm Bên cạnh ấy thì những

tác phẩm có chủ đề tình yêu chủ yếu xuất hiện trên trang 360 độ yêu – một

trang viết dành cho mọi lứa tuổi và xuất hiện không thường xuyên (thườngxuất hiện vào số chủ nhật hàng tuần), do đó số lượng bài khá là hạn chế.Tương tự, số lượng bài viết về kỹ năng tự nhận thức bản thân cho thanh niêntrên báo Tuổi trẻ cũng rất ít, chiếm tỷ lệ ít nhất trong tương quan so sánh vớicác mảng đề tài kỹ năng khác Số lượng bài viết có nội dung giáo dục kỹnăng ứng xử trong tình yêu và kỹ năng tự nhận thức bảo thân cho thanhniên trên báo Tuổi trẻ năm 2009 lần lượt là 98 và 69 tác phẩm (chiếm tỉ lệ13% và 9,2%)

Trong khi đó, trên báo Tiền Phong, số lượng bài viết có nội dung giáodục kỹ năng tự nhận thức bản thân cho thanh niên lại chiếm tỉ lệ nhiều nhất.Trong tổng số 296 tác phẩm mang tính chất giáo dục kỹ năng sống cho thanh

niên của năm 2009 thì có 98 tác phẩm nằm trong mảng đề tài giáo dục kỹnăng tự nhận thức bản thân (chiếm 33,1%) Đó là những bài viết có lồng ghéplời khuyên, nhận định của các chuyên gia hay sự định hướng của tác giả đểgiúp bạn trẻ - những người đang dò dẫm tìm kiếm hay chiêm nghiệm conđường dẫn đến thành công dựa trên sự nỗ lực của bản thân có thể nhận ranhiều điều thú vị của chính bản thân mình Trên cơ sở đó, những bài báo cónội dung giáo dục kỹ năng tự nhận thức bản thân đã góp phần giúp người trẻ

có thể “định vị”, nhận ra những cá tính, phẩm chất vốn có để hình thành nêntính cách của mình Đống thời nó còn góp phần giúp thanh niên có thể vạch rachiến lược thực nghiệm và phát triển bản thân trong cuộc sống

Tương tự báo Tuổi trẻ, hướng khai thác mảng đề tài giáo dục kỹ năngthực hành xã hội và kỹ năng lựa chọn nghề ngiệp cũng được báo Tiền Phongkhá quan tâm Số lượng các bài viết khai thác 2 mảng đề tài này đăng tải trênbáo tiền Phong năm 2009 lần lượt là 59 và 57 tác phẩm (chiếm tỉ lệ 19,9% và19,2%) Những bài viết về kỹ năng thực hành xã hội trên báo Tiền Phong chủyếu hướng tới đối tượng là các bạn học sinh và đăng tải tập trung trong thờigian hè khi mà những người trẻ có cơ hội tham gia các lớp tập huấn kỹ năngsống cho thanh niên do Trung Ương Đoàn phối hợp với nhiều đơn vị tổ chức.Những bài viết có nội dung giáo dục kỹ năng lựa chọn nghề nghiệp thì tậptrung chỉ ra những kỹ năng còn thiếu của thanh niên khi rời ghế nhà trường,thể hiện bản thân, tìm kiếm nghề nghiệp để tạo dựng cuộc sống

Các bài viết về đề tài tình yêu của giới trẻ trên báo Tiền Phong cũngxuất hiện khá là nhiều nhưng những bài viết có nội dung mang tính chất giáodục kỹ năng ứng xử trong tình yêu cho thanh niên thì tương đối ít Theo kếtquả khảo sát năm 2009 thì đề tài tình yêu của giới trẻ trên báo Tiền Phongthường được khai thác theo khía cạnh “thực trạng tiêu cực” Nghĩa là nhữngbài viết chỉ mang tính phản ánh thực tế một bộ phận người trẻ “yêu cuồng,sống vội”, thiếu kỹ năng ứng xử, thiếu văn hóa trong tình yêu Vì thế hiệu quảgiáo dục, định hướng của những bài viết này chưa cao Đôi khi khai thác theo

hướng này quá nhiều thì những bài viết này còn gây phản cảm đối với bạnđọc Số lượng tác phẩm có nội dung giáo dục kỹ năng ứng xử trong tình yêucho thanh niên trên báo Tiền Phong năm 2009 là 36 tác phẩm (chiếm tỉ lệ12,1%) Xét về mặt nhu cầu của độc giả - những người trẻ thường rất quantâm đến đề tài tình yêu thì con số này còn hơi khiêm tốn.

Khác với 2 tờ báo trên, báo Giáo dục và thời đại với đặc trưng là tờbáo ngành nên những bài viết mang tính chất giáo dục kỹ năng trong học tập

và kỹ năng lựa chọn nghề nghiệp cho thanh niên lại có số lượng nhiều hơn cả.Theo kết quả khảo sát, trong năm 2009 những bài viết có nội dung giáo dục

kỹ năng trong học tập và lựa chọn nghề nghiệp lần lượt được đăng tải là 27 và

20 tác phẩm (chiếm tỉ lệ 39,7% và 29,4%) Đáng lưu ý hơn, trong suốt năm

2009 số lượng tác phẩm mang tính giáo dục kỹ năng ứng xử trong tình yêucho thanh niên xuất hiện trên báo Giáo dục và thời đại rất ít chỉ có 3 tác phẩm(chiếm tỉ lệ 4,4%) Những đề tài về tình yêu giới trẻ có được khai thác nhưngchỉ ở mức độ phản ánh (thường là phản ảnh mảng tiêu cực như sống thử, quan

hệ tình dục trước hôn nhân…) nội dung giáo dục kỹ năng được lồng ghép vàotrong đó rất ít Kết quả này cho thấy báo Giáo dục và thời đại chưa thực sựquan tâm và đầu tư cho mảng giáo dục kỹ năng sống với thanh niên Mặc dù

là báo mang đặc trưng báo ngành nhưng đây vẫn là thiếu sót cần chỉ ra và tìmcách khắc phục đề báo Giáo dục và thời đại quan tâm hơn nữa góp phần nângcao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên trên báo chí hiện nay

2.2 Giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên qua các nội dung phản ánh trên báo in

2.2.1 Giáo dục kỹ năng trong ứng xử xã hội

Đây được coi là mảng đề tài thu hút sự quan tâm lớn nhất của báo chítrong các nội dung mang tính chất giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên Vớicác nội dung phản ánh phong phú, nhiều chiều, những nhận định, lời khuyên

có cơ sở khoa học của các nhà tâm lý, những người làm công tác thanh niên…báo chí đã góp phần giúp giới trẻ hình thành những kỹ năng tinh thần, những

kỹ năng tâm lý – xã hội để thích ứng và tồn tại trong cuộc sống Dưới gócnhìn báo chí, kỹ năng sống còn được xem như một biểu hiện quan trọng củanăng lực tâm lý xã hội giúp cho cá nhân vững vàng trong cuộc sống có nhiềuthách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại.

Trong bài viết “Giảng dạy kỹ năng sống: Muộn nhưng phải làm” trên

báo Tuổi trẻ số ra ngày 08/01/2009 đã chỉ ra thực trạng rằng, Việt Nam đangrất “thiếu và yếu” những chương trình, khóa học giảng dạy kỹ năng sống chothanh niên Bởi thế nhiều vấn đề xã hội phức tạp đã nảy sinh, xuất phát từviệc giới trẻ thiếu kỹ năng sống Tuy nhiên lỗi một phần cũng thuộc về nhừngnhà làm giáo dục khi mà người trẻ muốn học kỹ năng sống thì cũng phải tìm

“đỏ mắt” Bài báo viết: “Thiếu và yếu – đó là nhận xét của gần 40 nhân viên

xã hội tại buổi hội thảo về giáo dục kỹ năng sống (KNS) do hội quán Đến Với Nhau (quận Bình Thạnh, TPHCM) tổ chức mới đây.

Nhiều vấn Nhiều vấn đề xã hội phức tạp xuất phát từ việc giới trẻ thiếu KNS được nêu lên: bạo lực học đường, thi cử gian dối, “trẻ hóa” tội phạm Nhưng ngay bây giờ những bạn trẻ nếu muốn có thể học KNS ở đâu?”

Sau khi đặt ra câu hỏi, bài báo đã trích dẫn những bức xúc, thắc mắccủa nhiều vị phụ huynh khi muốn tìm kiếm lớp học kỹ năng sống cho con em

họ nhưng khả năng không thể:

“Chị Thúy, nhân viên xã hội, bức xúc: “Trường con tôi học không dạy KNS, tôi biết hai nơi dạy KNS ở quận 3 và quận 7 nhưng học phí quá cao” Các ý kiến khác phản ảnh một số trường học tại TP.HCM tuy tuyên bố có lồng ghép dạy “món” này, nhưng thực tế chỉ là dăm ba buổi sinh hoạt chuyên

đề tập thể hoặc chơi game show cho “vui là chính”” (Giảng dạy kỹ năng sống: Muộn nhưng phải làm – Tuổi trẻ số ra ngày 08/01/2009).

Cũng trong bài báo này, tác giả Thái Bình đã chỉ ra thực trạng rằng lớphọc kỹ năng sống không chỉ ít mà đáng buồn hơn là chất lượng rất kém Cơ sởvật chất thiếu, giáo trình giảng dạy thiếu nên người trẻ rất khó tiếp nhận với

những kiến thức kỹ năng sống cần thiết “Theo một giáo viên THPT, chương

trình học chính khóa quá nặng nề nên cả thầy lẫn trò đều không còn thời gian dành cho KNS Mặt khác, giáo viên bấy lâu quen dạy thuyết giảng nên khó dạy nổi theo phương pháp giáo dục chủ động đặc trưng của bộ môn đặc biệt này.Tại TP.HCM, Nhà văn hóa Phụ nữ và và NVH Sinh viên là hai địa chỉ dạy KNS “đình đám” nhất hiện nay Tuy nhiên, cách tổ chức lớp học KNS tại hầu hết NVH vẫn nặng về thuyết giảng kết hợp hỏi-đáp, giống như sinh hoạt chuyên đề tập thể hơn là thực hành để rèn luyện và sở hữu kỹ năng Đặc biệt, gần đây một số công ty dạy KNS ra đời nhưng vì thiếu giáo trình, phương pháp lẫn giáo dục viên nên hầu hết chỉ hoạt động cầm chừng.”

Tuy nhiên bài báo này mới chỉ dừng lại ở mức độ phản ánh thực trạngchứ chưa đưa ra giải pháp cũng như không có định hướng để thanh niên tìmđến những địa chỉ dạy kỹ năng sống có chất lượng để theo học Khắc phụcvấn đề này, báo Giáo dục và thời đại đã làm khá tốt khi giới thiệu các lớp học

kỹ năng sống cho thanh niên

“Lo lắng về một lớp trẻ vì nặng chuyện học kiến thức, thiếu kỹ năng

sống trong tương lai, không ít phụ huynh thay vì bắt con học thêm, đã chuyển hướng cho con rèn kỹ năng sống trong dịp hè Các lớp dạy kỹ năng sống như:

“Học kỳ trong quân đội” “ Hi! Teacher” “Teen năng động@.com”, “khúc quân hành mùa hè xanh”… đã và đang thu hút nhiều cậu ấm, cô chiêu ở

TP.HCM.” (Đi học kỹ năng sống – Giáo dục và thời đại số ra ngày

29/06/2009).

Bên cạnh ấy, trong bài viết này tác giả còn chỉ ra tác dụng mà các lớphọc này mang lại để giúp cho thanh niên có được những kỹ năng cần thiết đểứng xử với thực tế cuộc sống

“Theo học kỹ năng sống trong chương trình quân đội, học sinh sẽ được luyện tập và sinh hoạt theo giáo án quân đội tại các trường quân sự thuộc Quân đoàn mà đơn vị tổ chức đã thiết kế Bên cạnh việc được sống, rèn luyện, tính kỷ luật trong môi trường quân đội các em học sinh còn được rèn luyện khả năng giao tiếp, lối sống độc lập, bổ sung thêm kỹ năng sống cần

thiết các em còn được rèn tính kỷ luật thép mà môi trường quân đội luôn yêu

cầu, tăng sự tự tin cho bản thân, cũng như tinh thần và lối sống tập thể.” (Đi học kỹ năng sống – Giáo dục và thời đại số ra ngày 29/06/2009).

Để hiểu hơn về tầm quan trọng của kỹ năng sống cũng như hiệu quả mà

các khóa huấn luyện mang lại, bài viết “Đi học kỹ năng sống – Giáo dục và

thời đại số ra ngày 29/06/2009 có cách so sánh khá thú vị khi đặt tác dụng

của các khóa học này bên cạnh việc học văn hóa Đặc biệt, sự thuyết phụcđược tăng lên khi giá trị của việc học kỹ năng sống lại do một cô giáo – ngườilàm công tác giáo dục nhận thấy khi theo dõi học trò mình tham gia các lớphọc kỹ năng sống Cô giáo trong bài viết chia sẻ:

“Chị Nguyễn Thị Hồng M, hiệu trưởng một trường tiểu học ở Quận 12, băn khoăn: “Thật tiếc là những kỹ năng này rất quan trọng nhưng các em không được học trong nhà trường Học văn hoá là quan trọng Nhưng nếu chúng không biết chủ động, độc lập thì điều đó còn nguy hiểm hơn là thiếu văn hoá Ra đường chúng không biết phải làm thế nào cho an toàn, làm sao

để tránh người lạ lợi dụng, làm sao đối phó với những tình huống đơn giản Đây là những kiến thức bổ trợ văn hoá, và quan trọng nhất là nó giúp các cháu có thể ứng dụng trong cuộc sống hàng ngày để sống an toàn hơn khi

không có bố mẹ bên cạnh”( Đi học kỹ năng sống – Giáo dục và thời đại số

ra ngày 29/06/2009).

Khái niệm “ăn chơi” với nhiều người là chuyện đơn giản thế nhưng làthế nào để ăn chơi hợp lý, biết phân phố thời gian sức khỏe, làm chủ bản thânkhông bị những cám dỗ lôi cuốn thì lại không phải dễ, đặc biệt là với nhữngngười trẻ Bởi thế kỹ năng trong “ăn chơi” cũng là kiến thức rất quan trọng

mà thanh niên cần học hỏi Khi viết về kỹ năng này, báo Tuổi trẻ đã lồngghép nội dung giáo dục rất rõ ràng:

“Để có thể trải hết được cảm xúc và không bỏ sót điều vui có thể, nhiều

bạn trẻ đã biết lên kế hoạch từ xa và đợi ngày hành xử Việc chủ động lên kế

hoạch đón tết là một cách hay để dự trù kinh phí, nâng cao sức khỏe cũng như chuẩn bị các cơ quan nội tạng đủ chất lượng để “chiến đấu” với tết

Ăn tết hay chơi tết, điều quan trọng là hãy cố gắng để làm chủ bản thân trong bất kỳ tình huống nào trong những ngày tết Làm chủ bản thân nghĩa là biết làm chủ cảm xúc để không bị cuốn vào những môi trường bất lợi, không bị kích thích bởi những hành động dị kỳ Làm chủ bản thân nghĩa

là biết làm chủ thời gian để phân phối sức lực, để biết đi về hợp lý và biết làm chủ hành vi khi đối diện với bao điều cám dỗ trong những ngày xuân.”

(Kỹ năng “ăn chơi” ngày tết – Tuổi trẻ số ra ngày 17/01/2009).

Cũng viết về vấn đề “ăn chơi” của giới trẻ, nhưng báo Giáo dục và thờiđại lại có những bài viết hướng người trẻ “ăn chơi” gắn liền với rèn luyện kỹnăng sống Báo Giáo dục và thời đại chỉ ra rằng, người trẻ khi đi du lịch thìcần phải học cách sống tự lập để có thể hoàn thiện bản thân và trưởng thànhhơn trong cuộc sống

“Không dừng lại ở tham quan, nghỉ dưỡng, giới trẻ Sài Gòn ngày nay

đi du lịch với nhiều hình thức rất mới như: Du lịch kỹ năng, du lịch học tập,

du lịch cơ bắp Du lịch kỹ năng: Đây là một dạng du lịch hiện đang rất được teen rất “kết”

Có rất nhiều tour du lịch kỹ năng rất thú vị như: kỹ năng sống tự lập,

kỹ năng tồn tại, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp…Có lẽ với những teen lâu nay chỉ quen sống trong sự bảo bọc, chăm sóc kỹ lưỡng của cha mẹ thì đây chính là một cơ hội rất tốt để giúp các bạn rèn luyện bản thân Ví dụ như trong những tour du lịch về kỹ năng sống tự lập, giới teen sẽ được rèn luyện những điều tưởng chừng như nhỏ nhặt nhất như: tự giặt quần áo, tự nấu ăn, tự lên kế hoạch chi tiêu tiền hợp lý… Nếu như các công việc này hàng ngày các bạn trẻ nhận được sự giúp đỡ của gia đình thì giờ đây tự tay mình

làm lấy, họ sẽ thấy mình trở nên độc lập và cuộc sống có ý nghĩa hơn.” (Giới trẻ và những tour du lịch mới – Giáo dục và thời đại số ra ngày

17/06/2009).

Để giáo dục kỹ năng ứng xử trong hoạt động đời thường cho thanh niênnhiều tờ báo thường phỏng vấn các chuyên gia để có được những ý kiến xácđáng và thuyết phục Những nhân vật được chọn để nói về kỹ năng sống cóthể là nhà tâm lý, nhà văn quan tâm đến đời sống giới trẻ và cũng có thể lànhững người làm công tác thanh niên Trên báo Tiến Phong cũng hay xuấthiện những bài viết giáo dục kỹ năng sống sử dụng cách này Trong bài viết

“Teen sống thoáng: Thiếu bộ lọc” (số ra ngày 06/01/2009) có trích đăng ýkiến của PGS.Ts Nguyễn Thị Minh Thái rất ngắn gọn những khá hiệu quả đểgiáo dục kỹ năng sống cho thanh niên

“Bạn trẻ nên học hỏi, chứ đừng học đòi Chúng ta không thể cầm tay chỉ cho từng người là nên mặc thế này, nói thế kia mà phải tạo cho bạn trẻ khả năng nhận biết để chọn cách hấp thụ nhất cho mình Muốn có bộ lọc tốt

thì phải học.” (Teen sống thoáng: Thiếu bộ lọc – Tiền phong số ra ngày

06/01/2009).

“Học hỏi” và “học đòi” đó là hai khái niệm giới trẻ cần phần biệt rõ đểbiết cách tiếp thu có chọn lọc khi tiếp cận với nhiều luồng văn hóa khác nhau.Khả năng nhận biết để hấp thụ là một kỹ năng rất quan trọng để người trẻ tựlàm chủ trong cuộc sống Hiện tượng thanh niên tiếp cận với các luồng vănhóa ngoại nhập nhưng không biết cách tiêu thụ, gu thẩm mỹ lệch lạc đang trởthành vấn đề nhức nhối Vì thế việc trang bị cho họ các kỹ năng nhận biết,tiếp thu có chọn lọc là rất cần thiết

Gia đình được coi là mô hình xã hội thu nhỏ Bởi thế cách ứng xử tronggia đình của mỗi người trẻ cũng ảnh hưởng khá nhiều đến cách ứng xử của họvới xã hội Giáo dục kỹ năng ứng xử xã hội từ cách ứng xử trong gia đình chongười trẻ trên báo chí cũng là một cách làm khá hay Đặc biệt trên trang kỹnăng sống của báo Tuổi trẻ còn có một mục riêng để thanh niên tự tâm sự,chia sẻ về kỹ năng ứng xử trong gia đình, từ đó rút ra bài học để độc giả cùngchiêm nghiệm:

“Bỗng dưng nhà tôi ít tiếng nói, thiếu vắng tiếng cười, những lời quan tâm hiếm hoi tự bao giờ Mọi sinh hoạt như đã được “lập trình”, mỗi cá nhân

tự sắp xếp “lịch sống” cho riêng mình Cũng có đôi việc “liên kết” nhau,

“vận hành” như những cỗ máy Sống cùng nhà mà ít được gặp nhau, cứ ngỡ như sống bên Tây Đó có phải là cuộc sống gia đình không? Tôi tự hỏi và tìm giải pháp Thay vì trong phòng riêng, tôi lên tầng hai học bài Nội đi tới lui, dừng lại nhìn ngó Cái tivi không còn dịp ồn ào Không gian thinh lặng hơn mà sao cảm giác như đầm ấm, rộn rã hơn.

Nội vui nhất là ngày chủ nhật - được cháu là tôi chở đi chợ Tự tay bà mua con cá, lát thịt, cọng rau Tự tay nội lụm khụm nấu nướng, chậm chạp bưng bê Chỉ vậy thôi mà vui! Tôi thấy nội cười, ánh mắt hài lòng thỏa mãn nhìn tôi ngon miệng Ước gì có ba cùng ăn chắc nội sẽ vui hơn Nội biết ba bận, ba lo bận cả một bữa cơm Cuộc sống đâu chỉ ở ngoài kia Một

“khoảng dừng” lắng đọng cho mái ấm gia đình trọn vẹn hơn đâu phải là quá

khó nhỉ!” (Khoảng dừng lắng đọng – Tuổi trẻ số ra ngày 07/01/2009).

Qua những tâm sự của thanh niên trên báo chí, ta có thể thấy rằng trongđời sống gia đình hay đời sống xã hội người trẻ đều cần có sự “liên kết”.Nghĩa là cuộc sống không phải “phần mềm” đã được “lập trình” sẵn và mỗicon người tồn tại không phải giống như những con rô bốt vận hành không cóliên kết với nhau Những kỹ năng mà người trẻ tìm kiếm làm hành trang vàođời đôi khi lại xuất phát từ chính cách ứng xử của những người trong gia đìnhvới nhau Để người trẻ tự kể những câu chuyện cuộc sống, tự nói ra nhữngtâm tư trên báo rồi cùng bạn đọc sẻ chia, chiêm nghiệm những kỹ năng giảiquyết cũng là cách giáo dục khá hay mà báo Tuổi trẻ thường xuyên sử dụng

Kỹ năng nhận biết để tự ứng phó và quản lý sức khỏe giới tính là mộttrong những kỹ năng hết sức quan trọng đối với thanh niên Tuy nhiên kỹnăng này lại đang bị xem nhẹ trong các chương trình giáo dục Trên báo chícũng vậy, công tác giáo dục này thời gian vừa qua có được quan tâm nhữnghiệu quả chưa cao Nhiều tờ báo nói về giáo dục sức khỏe giới tính một cách

rất khô khan và phản cảm Có những bài báo chỉ đơn thuần phản ánh màkhông lồng ghép nội dung giáo dục nên người trẻ khó tìm kiếm thông tin đểtích lũy kỹ năng Báo Tuổi trẻ là một trong số ít báo làm tốt công tác giáo dục

kỹ năng về sức khỏe giới tình cho thanh niên

khỏe sinh sản mà bao gồm cả việc trang bị kỹ năng sống Ngay từ nhỏ, bạn

có thể giúp trẻ biết cách vệ sinh cơ thể, không cho người lạ chạm vào những vùng nhạy cảm, những cách thoát hiểm nếu bị tấn công, xâm hại.Với trẻ lớn hơn, ta có thể trang bị thêm các kỹ năng quản lý cảm xúc, chọn lọc thông tin, nói “không” với cái xấu Đặc biệt, đến tuổi dậy thì trẻ cần được hiểu biết sâu hơn về cơ quan sinh dục, sức khỏe sinh sản, sự khác biệt và cách thể hiện

trong tình bạn, tình yêu ” (Nói chuyện “người lớn” với “người nhỏ” –

Tuổi trẻ số ra ngày 01/05/2009).

Khả năng giao tiếp cũng là một trong những kỹ năng mà báo chí quantâm khi giáo dục kỹ năng sống cho thanh niên Đây là yêu tố cần có để ngườitrẻ bước vào đời một cách vững vàng và tự lập Một người giỏi nếu muốnthành công thì ắt cần phải giao tiếp tốt Một người mà chuyên môn kém, nếumuốn tìm việc để nuôi sống bản thân thì cũng cần giao tiếp tốt Rồi trong tìnhyêu, trong học tập, hay trong việc tạo dựng các mối quan hệ, khẳng định bảnthân thì khả năng giao tiếp cũng là một điều kiện cần thiết để đạt kết quả cao.Theo thống kê trên cả ba tờ báo khảo sát, trong năm 2009 cũng có đến 42 tácphẩm có nội dung giáo dục kỹ năng giao tiếp cho thanh niên Báo Tuổi trẻ có

những bài khá thú vị như: “Vui, buồn văn hóa giao tiếp trong sinh viên”;

““Hoảng hồn” với cách giao tiếp của giới trẻ”… báo Giáo dục và thời đại

cũng có những bài viết: “Giải mã ngôn ngữ tuổi teen”; “Sinh viên thiếu kỹ

năng trong giao tiếp”… Trên báo Tiền phong cũng có rất nhiều bài viết về kỹ

năng giao tiếp của thanh niên mang tính giáo dục khá cao:

“Để khắc phục tâm lý e ngại, run, cách tốt nhất bạn nên tập nhiều, hiểu sâu và suy nghĩ tích cực về chủ đề mình định nói, nắm chắc bài thuyết

trình là bạn thành công được 70%, số phần trăm còn lại tùy vào cách bạn biểu đạt Còn với ống kính máy quay hay bất kỳ một vật nào đó trước mặt bạn hãy coi đó là một đối tác, và bạn tự tin khi trò chuyện với đối tác đó Đừng tự

đặt áp lực tâm lý cho mình…” (Câu lạc bộ dạy nói – Tiền phong số ra ngày

03/01/2009).

Còn rất nhiều bài viết nữa trên báo chí có nội dung giáo dục kỹ năng đểngười trẻ ứng phó với sức ép và sự lôi kéo thiếu lành mạnh trong cuộc sống,phòng ngừa những hành vi có hại cho sức khỏe, tinh thần của bản thân cũngnhư ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội, biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp nhất

để đối phó với những thách thức trong cuộc sống Tuy nhiên, chỉ cần qua mộtvài ví dụ cụ thể trên thì ta cũng có thẻ thấy nội dung giáo dục kỹ năng ứng xử

xã hội cho thanh niên trên báo chí khá là phong phú và nhiều chiều Điều đócho thấy báo chí là kênh thông tin rất quan trọng giúp người trẻ tiếp cận với

kỹ năng sống nói chung và kỹ năng ứng xử xã hội nói riêng Từ đó qua “bộ lọc”của mình, mỗi người trẻ sẽ tiếp nhận và hình thành những kỹ năng cá nhân để cócách ứng xử tốt nhất khi ứng phó với những biến động trong đời sống

2.1.2 Giáo dục kỹ năng tự nhận thức bản thân

Đối với mỗi người trẻ, kỹ năng tự nhận thức bản thân được coi lànhững khám phá quan trọng, những hành trang cần thiết trên con đường lậpthân, lập nghiệp Tự nhận thức ra khả năng của bản thân, cá tính riêng củamình rồi biết tận dụng những khả năng ấy một cách tích cực vào hoạt độngđời thường là điều cần thiết để người trẻ khẳng định mình trong cuộc sống.Đây cũng là một trong những kỹ năng còn “thiếu và yếu” của thanh niên Bởi

vì hầu hết, khi thanh niên bước vào đời hay khi phải ứng phó với những biếnđộng tâm lý thì đều chưa biết cách kiểm soát bản thân, làm chủ sự thay đổi,làm chủ thời gian sống hay hoạch định nghề nghiệp, hoạch định mục tiêucuộc đời và ra quyết định thực hiện

Tiếp cận mảng đề tài này, hầu hết các tác giả đểu cố gắng tập trunggiúp người trẻ trả lời những câu hỏi: “Mình là ai?”; “Mình cần có những kỹ

năng gì để làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống?”… Trên cơ sở đó “hun đúc”người trẻ không ngừng khẳng định bản thân, tiếp tục nuôi dưỡng và thực hiệnước mơ theo khả năng từng người.

Phổ biến nhất, các tác giả thường đi sâu vào phân tích những kỹ năng,khả năng cần có để mỗi người trẻ thực hiện ướn mơ của mình Điều quantrọng nhất đôi khi không phải là mình có điều kiện không mà là mình có dámước mơ và quyết tâm thực hiện ước mơ hay không Khi viết về ước mơ làmlãnh đạo của nhiều người trẻ, báo Tiền phong có cách giáo dục kỹ năng nhậnthức bản thân khá thú vị như sau:

“Tố chất cần có của một lãnh đạo trẻ là phải có kiến thức, nhiệt tình Người lãnh đạo am hiểu sâu rộng, sẵn sàng giải đáp mọi thắc mắc của các thành viên Đặc biệt nhất là sự tự tin Tự tin nói điều mình nghĩ, mình quyết.”

(Dám ước mơ, dám chấp nhận – Tiền Phong số ra ngày 24/07/2009).

Cũng viết về ước mơ, khát vọng của thanh niên nhưng báo Tuổi trẻ lại

có cách tiếp cận khác:

“Tôi muốn trưởng thành, muốn đi lên từ những bậc thang đầu tiên” là

câu trả lời của bạn Trương Thị Hương Thu khi được hỏi vì sao lại đăng ký vào lớp đào tạo này Sinh năm 1983, quê tại phường Mân Thái (Sơn Trà, Đà Nẵng), sau khi tốt nghiệp khoa xã hội học (ĐH KHXH&NV TP.HCM) Thu quyết định về Đà Nẵng “Biết ở TP sẽ dễ kiếm việc hơn nhưng mình thích về

nhà, muốn làm một việc gì đó dù chỉ là công việc nhỏ.” (Khát vọng từ bậc thang đầu tiên – Tuổi trẻ số ra ngày 12/01/2009).

Việc để cho người trẻ tự nói ra khát vọng của mình xuất hiện trong bàiviết không phải với tư cách một khách thể bị động mà là chủ thể trực tiếp đãkhiến cho bài viết trở nên sinh động và thuyết phục hơn Bạn Thu Hương

trong bài viết đã khẳng định: “Tôi muốn trưởng thành, muốn đi lên từ những

bậc thang đầu tiên”, câu nói tuy ngắn gọn nhưng cũng đủ để người đọc hiểu

rằng muốn trưởng thành cũng phải học và phải bắt đầu từ những bậc thangđầu tiên

Cảm xúc - đó là thứ rất khó nắm bắt và khó kiểm soát của con người.Với thanh niên cũng vậy, kiểm soát cảm xúc đã khó nhưng thể hiện cảm xúcmột cách đúng mực và văn minh thì càng khó hơn Đặc biệt khi mà các tràolưu “sống theo cảm xúc” của giới trẻ phương Tây, giới trẻ Hàn Quốc, NhậtBản… đang trở thành “mốt” của một bộ phận thanh niên Việt, nhưng cái

“mốt” ấy lại được thể hiện thái quá tạo ra sự phản cảm Thực trạng này khiếncho nhiều người có cái nhìn méo mó về lối sống theo cảm xúc của người trẻ.Khi khai thác vấn đề này báo Tuổi trẻ đã viết:

“Các emo “thứ thiệt” không chỉ có trái tim nhạy cảm với cuộc sống quanh mình, biết quan tâm chia sẻ với người khác mà còn biết bộc lộ cảm xúc một cách đúng mực và sâu sắc” Trong khi đó nhiều emo Việt lại cố ý biểu hiện cảm xúc rất “bề nổi” như khóc thét trước đám đông bởi một chuyện

“nhỏ như con thỏ”, hút thuốc lá nhả khói phiêu bồng, hôn người đồng

giới ” (Sống theo cảm xúc: Thật và “dỏm” – Tuổi trẻ số ra ngày

07/04/2009).

Tuy nhiên khi viết về trào lưu sống theo cảm xúc của thanh niên mà bàibáo chỉ dừng ở đây thì tính giáo dục lại chưa cao Bởi thế để lồng ghép nộidung giáo dục, báo Tuổi trẻ đã có cách làm khá hay khi đưa ý kiến của thạc sĩtâm lý Phạm Thị Thúy để định hướng người trẻ sống theo cảm xúc một cáchtích cực

người đó phải đủ sức mạnh nội lực, tâm lực để điều hòa cảm xúc của mình theo hướng tích cực Chứ cố làm mình buồn chán, ủy mị rồi sống theo thì quá bất hạnh Thật sự trào lưu emo không hề xấu, các emo tôn thờ cảm xúc, được

là chính mình, biết quan tâm đến cảm xúc của người khác Nhưng emo VN hình như chưa phải là emo “thứ thiệt”?

Rèn luyện nâng cao chỉ số cảm xúc (EQ - Emotional Quotient, với các tiêu chí đánh giá: tính kiên trì, khả năng kiềm chế, điều chỉnh cảm xúc, sự thấu cảm ) sẽ giúp các emo sống tích cực hơn và sẽ thay đổi được cái nhìn

xấu bấy lâu nay về emo Việt; khi đó emo mới thật sự trở thành trào lưu sống tốt, đối lập với lối sống vô cảm của không ít người lớn, bạn trẻ hiện

Cũng là vấn đề sống theo cảm xúc, nhưng mảng đề tài đống tính khá là

tế nhị và tạo được sự quan tâm của đông đảo thanh niên Khi bước vào tuổitrưởng thành, vì những cảm xúc bản thân, vì sự tác động của môi trường tâm

lý xã hội nên nhiều người trẻ thường băn khoăn về giới tính của mình Vì sức

ép gia đình, sự kỳ thị của xã hội nên nhiều người không dám sống thật vàkhông dám công khai giới tính của mình Như vậy nhận thức bản thân là một

kỹ năng khó nhưng làm thế nào để ứng phó với những nhận thức ấy còn là kỹnăng khó hơn Tuy nhiên trên báo chí lại rất ít những bài viết giáo dục thanhniên trang bị những kỹ năng để ứng xử với vấn đề tế nhị này Báo Giáo dục

và thời đại, trong 149 số báo xuất bản năm 2009 thì không có bài viết nào đềcập đến vấn đề này Báo Tuổi trẻ có một số tác phẩm về đề tài này nhưng lạichưa lồng ghép được nội dung giáo dục kỹ năng vào trong bài viết Trên báoTiền Phong, xét theo khía cạnh giáo dục kỹ năng tự nhận thức bản thân ởmảng đề tài đồng tình thì trong năm 2007 cũng có được gần 8 tác phẩm Đángchú ý, báo Tiền Phong có một số bài viết về trào lưu giả đồng tính của giớitrẻ Nghĩa là một bộ phận người trẻ đang có những nhận thức không đúng vềbản thân, từ đó dẫn đến những xáo trộn không tốt về tâm lý

“Theo một chuyên gia tâm lý, giả les là một trò chơi hết sức tai hại, sau một thời gian làm les có người thành les thật Khi ấy muốn thoát khỏi tình trạng giới tính của mình không phải dễ.

V học lớp 11 trường N.T (Q.2) ngày càng hờ hững trước nhiều bạn trai theo đuổi và nhận thấy giờ mình chỉ thích con gái V đau khổ nhận ra chỉ vì đua đòi theo một trào lưu mà giờ cô không còn là một người con gái bình

thường nữa.” (Teen học đòi giả les – Tiền phong số ra ngày 08/05/2009).